पञ्चाक्षरीविद्यायाḥ कलियुगे मोक्षोपायः | The Pañcākṣarī Vidyā as a Means of Liberation in Kali Yuga
ഈ അധ്യായത്തിൽ ദേവി കലിയുഗത്തിന്റെ അവസ്ഥ നിർണയിക്കുന്നു—കാലം കലുഷിതവും ജയിക്കാൻ ദുഷ്കരവും, ധർമ്മം അവഗണിക്കപ്പെടുന്നു, വർണാശ്രമാചാരം ക്ഷയിച്ചു, സാമൂഹ്യ-ധാർമ്മിക പ്രതിസന്ധി നിലനിൽക്കുന്നു, ഗുരു–ശിഷ്യ ഉപദേശപരമ്പര തകർന്നിരിക്കുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ ശിവഭക്തർ എങ്ങനെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും എന്ന് അവൾ ചോദിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ മറുപടിയായി തന്റെ ‘പരമാ വിദ്യ’യായ ഹൃദയാനന്ദകര പഞ്ചാക്ഷരിയെ ആശ്രയിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിച്ച്, ഭക്തിയാൽ അന്തർജീവിതം രൂപപ്പെട്ടവർ കലിയിൽ പോലും വിമുക്തി നേടുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകുന്നു. തുടർന്ന് മനസ്-വാക്ക്-കായ ദോഷങ്ങളാൽ മലിനരായ, കർമത്തിന് അയോഗ്യരായ, ‘പതിത’രായവരുടെ കാര്യത്തിൽ—അവർ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾ എല്ലാം നരകത്തിലേക്കേ നയിക്കുമോ എന്ന സംശയം ഉയരുന്നു. ശിവൻ തന്റെ പ്രതിജ്ഞ വീണ്ടും ഉറപ്പാക്കി രഹസ്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു—മന്ത്രസഹിത പൂജ (സമന്ത്രക പൂജ) നിർണായക രക്ഷാമാർഗമാണ്; പതിത ഭക്തനും ഈ വിദ്യയാൽ മോചിതനാകാം.
Shlokas
Verse 1
देव्युवाच । कलौ कलुषिते काले दुर्जये दुरतिक्रमे । अपुण्यतमसाच्छन्ने लोके धर्मपराङ्मुखे
ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—കലിയുഗത്തിൽ, കാലം കലുഷിതമായി ജയിക്കുവാൻ ദുർജയവും അതിക്രമിക്കുവാൻ ദുർലഭവുമായിരിക്കുമ്പോൾ; അപുണ്യജന്യമായ തമസ്സാൽ ലോകം മൂടപ്പെട്ട് ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വിമുഖമായിരിക്കുമ്പോൾ—
Verse 2
क्षीणे वर्णाश्रमाचारे संकटे समुपस्थिते । सर्वाधिकारे संदिग्धे निश्चिते वापि पर्यये
വർണാശ്രമാചാരം ക്ഷീണിക്കുമ്പോൾ, പ്രതിസന്ധി സമുപസ്ഥിതമാകുമ്പോൾ, സർവ്വ ധർമ്മകർമ്മങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ മാർഗം സംശയാസ്പദമാകുമ്പോൾ—അഥവാ നിശ്ചിതമെന്നു തോന്നിയതും മറിഞ്ഞുപോകുമ്പോൾ—
Verse 3
तदोपदेशे विहते गुरुशिष्यक्रमे गते । केनोपायेन मुच्यंते भक्तास्तव महेश्वर
ആ ഉപദേശം വിഹതമായി, ഗുരു-ശിഷ്യ പരമ്പര നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, ഹേ മഹേശ്വരാ! നിങ്ങളുടെ ഭക്തർ ഏതു ഉപായത്താൽ മോചിതരാകും?
Verse 4
ईश्वर उवाच । आश्रित्य परमां विद्यां हृद्यां पञ्चाक्षरीं मम । भक्त्या च भावितात्मानो मुच्यंते कलिजा नराः
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—എന്റെ പരമവിദ്യയായ, ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന പഞ്ചാക്ഷരി മന്ത്രത്തെ ആശ്രയിച്ച്, ഭക്തിയാൽ അന്തഃകരണം ഭാവിതമായ കലിയുഗജന്മികൾ മോചിതരാകുന്നു।
Verse 5
मनोवाक्कायजैर्दोषैर्वक्तुं स्मर्तुमगोचरैः । दूषितानां कृतघ्नानां निंदकानां छलात्मनाम्
മനം, വാക്ക്, ശരീരം എന്നിവയിൽ നിന്നുയരുന്ന ദോഷങ്ങളാൽ സ്വഭാവം മലിനമായവർ—കൃതഘ്നരും നിന്ദകരും വഞ്ചനാസ്വഭാവികളുമായവർ—ആ ദോഷങ്ങളാൽ സാധാരണ ചിന്തയ്ക്ക് അതീതമായ ശിവതത്ത്വത്തെ പറയുവാനും സ്മരിക്കുവാനും അയോഗ്യരാകുന്നു।
Verse 6
लुब्धानां वक्रमनसामपि मत्प्रवणात्मनाम् । मम पञ्चाक्षरी विद्या संसारभयतारिणी
ലോഭികളായാലും വക്രചിത്തരായാലും, ഉള്ളം എനിക്കു നേരെ പ്രവണമായാൽ, എന്റെ പഞ്ചാക്ഷരി വിദ്യ തന്നെയാണ് സംസാരഭയത്തിൽ നിന്ന് കടത്തിവിടുന്ന താരിണി.
Verse 7
मयैवमसकृद्देवि प्रतिज्ञातं धरातले । पतितो ऽपि विमुच्येत मद्भक्तो विद्ययानया
ദേവീ, ഭൂമിയിൽ ഞാൻ ആവർത്തിച്ച് ഈ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരിക്കുന്നു—എന്റെ ഭക്തൻ പതിതനായാലും, ഈ വിദ്യയാൽ തന്നേ അവൻ വിമുക്തനാകും।
Verse 8
ततः कथं विमुच्येत पतितो विद्यया ऽनया । ईश्वर उवाच । तथ्यमेतत्त्वया प्रोक्तं तथा हि शृणु सुन्दरि
അപ്പോൾ (ദേവി ചോദിച്ചു): ‘ഈ വിദ്യയാൽ പതിതൻ എങ്ങനെ വിമുക്തനാകും?’ ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: ‘നീ പറഞ്ഞത് സത്യമത്രേ; അതുകൊണ്ട്, ഓ സുന്ദരി, അതുപോലെ കേൾക്കുക।’
Verse 9
रहस्यमिति मत्वैतद्गोपितं यन्मया पुरा । समंत्रकं मां पतितः पूजयेद्यदि मोहितः
‘ഇത് രഹസ്യമാകുന്നു’ എന്നു കരുതി ഞാൻ മുമ്പ് ഇതിനെ മറച്ചു വെച്ചിരുന്നു; കാരണം മോഹിതനായ പതിതനും മന്ത്രസഹിതം എന്നെ പൂജിച്ചാൽ അതും ഫലപ്രദമാകും—അതുകൊണ്ടാണ് ഇത് രഹസ്യമായി കാത്തത്।
Verse 10
नारकी स्यान्न सन्देहो मम पञ्चाक्षरं विना । अब्भक्षा वायुभक्षाश्च ये चान्ये व्रतकर्शिताः
എന്റെ പഞ്ചാക്ഷരമന്ത്രം കൂടാതെ—സംശയമില്ല—നരകഗാമിയാകും; ജലം മാത്രം ആഹരിക്കുന്നവരായാലും, വായു മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നവരായാലും, മറ്റു വ്രതതപസ്സുകളാൽ ക്ഷീണിച്ചവരായാലും.
Verse 11
तेषामेतैर्व्रतैर्नास्ति मम लोकसमागमः । भक्त्या पञ्चाक्षरेणैव यो हि मां सकृदर्चयेत्
അത്തരം വ്രതങ്ങളാൽ അവർക്കു എന്റെ ലോകസമാഗമം ലഭ്യമല്ല; എന്നാൽ ഭക്തിയോടെ പഞ്ചാക്ഷരമന്ത്രം കൊണ്ടു ഒരിക്കൽ പോലും എന്നെ അർച്ചിക്കുന്നവൻ എന്നോടു ഐക്യം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 12
सो ऽपि गच्छेन्मम स्थानं मन्त्रस्यास्यैव गौरवात् । तस्मात्तपांसि यज्ञाश्च व्रतानि नियमास्तथा
അവനും ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ മഹിമകൊണ്ടുതന്നെ എന്റെ സ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് തപസ്സുകൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, വ്രതങ്ങൾ, നിയമങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ഇതിലൂടെ തന്നെ സിദ്ധിയും പരിപൂർത്തിയും പ്രാപിക്കുന്നു എന്നു ഗ്രഹിക്കണം।
Verse 13
पञ्चाक्षरार्चनस्यैते कोट्यंशेनापि नो समः । बद्धो वाप्यथ मुक्तो वा पाशात्पञ्चाक्षरेण यः
പഞ്ചാക്ഷരമന്ത്രാർചനയുടെ കോടിയിൽ ഒരു അംശത്തിനും തുല്യമായ മറ്റൊരു മാർഗവും ഇല്ല. ബന്ധിതനായാലും മുക്തനായാലും, പഞ്ചാക്ഷരത്തെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവൻ പാശബന്ധത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു.
Verse 14
पूजयेन्मां स मुच्येत नात्र कार्या विचारणा । अरुद्रो वा सरुद्रो वा सकृत्पञ्चाक्षरेण यः
എന്നെ പൂജിക്കുന്നവൻ മോചിതനാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമോ കൂടുതൽ വിചാരണമോ വേണ്ട. അരുദ്രനായാലും സരുദ്രനായാലും, ഒരിക്കൽപോലും പഞ്ചാക്ഷരമന്ത്രം ജപിക്കുന്നവൻ ഈ കൃപ പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 15
पूजयेत्पतितो वापि मूढो वा मुच्यते नरः । षडक्षरेण वा देवि तथा पञ्चाक्षरेण वा
ഹേ ദേവീ, മനുഷ്യൻ പതിതനായാലും മൂഢനായാലും, (ശിവനെ) പൂജിച്ചാൽ മോചിതനാകുന്നു—ഷഡക്ഷരമന്ത്രത്തിലൂടെയായാലും അതുപോലെ പഞ്ചാക്ഷരമന്ത്രത്തിലൂടെയായാലും।
Verse 16
स ब्रह्मांगेन मां भक्त्या पूजयेद्यदि मुच्यते । पतितो ऽपतितो वापि मन्त्रेणानेन पूजयेत्
വിധിപൂർവം ബ്രഹ്മാംഗത്തോടുകൂടി ഭക്തിയോടെ എന്നെ പൂജിച്ചാൽ അവൻ മോചിതനാകുന്നു. പതിതനായാലും അപതിതനായാലും, ഇതേ മന്ത്രംകൊണ്ടുതന്നെ പൂജിക്കണം।
Verse 17
मम भक्तो जितक्रोधो सलब्धो ऽलब्ध एव वा । अलब्धालब्ध एवेह कोटिकोटिगुणाधिकः
എന്റെ ഭക്തൻ, ക്രോധം ജയിച്ചവൻ, ലഭിച്ചാലും ലഭിക്കാതിരുന്നാലും സമനായി നിലകൊള്ളുന്നു. ലാഭനഷ്ടങ്ങളിൽ സമത പുലർത്തുന്നവൻ ഇവിടെ കോടി-കോടി ഗുണങ്ങളാൽ ശ്രേഷ്ഠനാകുന്നു।
Verse 18
तस्माल्लब्ध्वैव मां देवि मन्त्रेणानेन पूजयेत् । लब्ध्वा संपूजयेद्यस्तु मैत्र्यादिगुणसंयुतः
അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവി, ഇങ്ങനെ എന്നെ പ്രാപിച്ചവൻ ഈ മന്ത്രം കൊണ്ടുതന്നെ എന്നെ പൂജിക്കണം. മൈത്രി മുതലായ ഗുണങ്ങളാൽ യുക്തനായി (ഈ മന്ത്രം) പ്രാപിച്ച് എന്നെ സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിക്കുന്നവൻ ആ ഉപാസനയിൽ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 19
ब्रह्मचर्यरतो भक्त्या मत्सादृश्यमवाप्नुयात् । किमत्र बहुनोक्तेन भक्तास्सर्वेधिकारिणः
ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ സ്ഥിരനായി ഭക്തിയാൽ സമ്പന്നനായവൻ എനിക്കു സമാനത പ്രാപിക്കുന്നു. ഇതിൽ കൂടുതൽ എന്തു പറയണം? എന്റെ എല്ലാ ഭക്തരും എന്റെ കൃപയ്ക്കും ഞാൻ ഉപദേശിച്ച മാർഗത്തിനും അർഹരാണ്.
Verse 20
मम पञ्चाक्षरे मंत्रे तस्माच्छ्रेष्ठतरो हि सः । पञ्चाक्षरप्रभावेण लोकवेदमहर्षयः
എന്റെ പഞ്ചാക്ഷര മന്ത്രങ്ങളിൽ അതുതന്നെ നിസ്സംശയം ശ്രേഷ്ഠം. പഞ്ചാക്ഷരത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ലോകങ്ങൾ, വേദങ്ങൾ, മഹർഷികൾ—എല്ലാം ധരിക്കപ്പെടുകയും പ്രകാശിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
Verse 21
तिष्ठंति शाश्वता धर्मा देवास्सर्वमिदं जगत् । प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजंगमे
പ്രളയം വന്നപ്പോൾ സ്ഥാവര-ജംഗമ എല്ലാം നശിച്ചാലും, ശാശ്വത ധർമ്മങ്ങളും ദേവന്മാരും ഈ സമസ്ത ജഗത്തും നിലനിൽക്കും—പ്രഭുവിൽ അധിഷ്ഠിതമായി, അവിനാശി ആധാരത്തിൽ।
Verse 22
सर्वं प्रकृतिमापन्नं तत्र संलयमेष्यति । एको ऽहं संस्थितो देवि न द्वितीयो ऽस्ति कुत्रचित्
പ്രകൃതിയിൽ പ്രവേശിച്ച എല്ലാം അവിടെയേ ലയത്തിലേക്ക് പോകും. ഓ ദേവീ, ഞാൻ ഒരുത്തൻ മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ; എവിടെയും, ഏതുകാലത്തും, രണ്ടാമൻ ഇല്ല.
Verse 23
तदा वेदाश्च शास्त्राणि सर्वे पञ्चाक्षरे स्थिताः । ते नाशं नैव संप्राप्ता मच्छक्त्या ह्यनुपालिताः
അപ്പോൾ വേദങ്ങളും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും പഞ്ചാക്ഷരത്തിൽ സ്ഥാപിതമായി. അവ നാശം ഒരിക്കലും പ്രാപിച്ചില്ല; എന്റെ ശക്തിയാൽ അവ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും നിലനിർത്തപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
Verse 24
ततस्सृष्टिरभून्मत्तः प्रकृत्यात्मप्रभेदतः । गुणमूर्त्यात्मनां चैव ततोवांतरसंहृतिः
അതിനുശേഷം എന്നിൽ നിന്നു സൃഷ്ടി ഉദ്ഭവിച്ചു—പ്രകൃതിയുടെയും ആത്മാവിന്റെയും ഭേദം മൂലം. ഗുണമയ ദേഹധാരികൾക്കു പിന്നീടു ഇടക്കാല (വാന്തര) ലയവും സംഭവിക്കുന്നു.
Verse 25
तदा नारायणश्शेते देवो मायामयीं तनुम् । आस्थाय भोगिपर्यंकशयने तोयमध्यगः
അപ്പോൾ ദേവനായ നാരായണൻ മായാമയമായ ശരീരം ധരിച്ചു, ഭോഗി (ശേഷൻ) എന്ന സർപ്പത്തിന്റെ ശയ്യയിൽ ശയിച്ചു, ആദിജലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.
Verse 26
तन्नाभिपंकजाज्जातः पञ्चवक्त्रः पितामहः । सिसृक्षमाणो लोकांस्त्रीन्न सक्तो ह्यसहायवान्
ആ (പ്രഭുവിന്റെ) നാഭിപദ്മത്തിൽ നിന്ന് പഞ്ചവക്ത്രനായ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് ജനിച്ചു. എന്നാൽ മൂന്നു ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും, സഹായമില്ലാത്തതിനാൽ അവൻ കഴിവുറ്റവനായില്ല.
Verse 27
मुनीन्दश ससर्जादौ मानसानमितौजसः । तेषां सिद्धिविवृद्ध्यर्थं मां प्रोवाच पितामहः
ആദിയിൽ പിതാമഹൻ പത്ത് ശ്രേഷ്ഠ മുനീന്ദ്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു—മാനസപുത്രന്മാർ, അമിതതേജസ്സുള്ളവർ. അവരുടെ സിദ്ധിവൃദ്ധിക്കായി പിന്നെ പിതാമഹൻ എന്നോടു സംസാരിച്ചു.
Verse 28
मत्पुत्राणां महादेव शक्तिं देहि महेश्वर । इत्येवं प्रार्थितस्तेन पञ्चवक्त्रधरो ह्यहम्
“ഹേ മഹാദേവാ, ഹേ മഹേശ്വരാ! എന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് ശക്തി നൽകണമേ.” ഇങ്ങനെ അവൻ അപേക്ഷിച്ചതിനാൽ ഞാൻ—പഞ്ചവക്ത്രധരനായ ശിവൻ—പ്രത്യുത്തരം പറഞ്ഞു।
Verse 29
पञ्चाक्षराणि क्रमशः प्रोक्तवान्पद्मयोनये । स पञ्चवदनैस्तानि गृह्णंल्लोकपितामहः
അവൻ ക്രമമായി പഞ്ചാക്ഷരമന്ത്രം പദ്മയോനി ബ്രഹ്മാവിന് ഉപദേശിച്ചു. ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് അതിനെ തന്റെ അഞ്ചു മുഖങ്ങളാൽ സ്വീകരിച്ചു।
Verse 30
वाच्यवाचकभावेन ज्ञातवान्मां महेश्वरम् । ज्ञात्वा प्रयोगं विविधं सिद्धमंत्रः प्रजापतिः
വാച്യ-വാചകബന്ധത്തിലൂടെ പ്രജാപതി എന്നെ മഹേശ്വരനായി അറിഞ്ഞു. മന്ത്രത്തിന്റെ വിവിധ പ്രയോഗങ്ങൾ ഗ്രഹിച്ച് അവൻ സിദ്ധമന്ത്രൻ—മന്ത്രസിദ്ധി പ്രാപ്തൻ—ആയി।
Verse 31
पुत्रेभ्यः प्रददौ मंत्रं मंत्रार्थं च यथातथम् । ते च लब्ध्वा मंत्ररत्नं साक्षाल्लोकपितामहात्
അവൻ തന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് പവിത്രമന്ത്രവും അതിന്റെ യഥാർത്ഥാർത്ഥവും യഥാതഥമായി ഉപദേശിച്ചു. അവർ ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് സാക്ഷാൽ ആ മന്ത്രരത്നം ലഭിച്ച് അതിന്റെ അനുഗ്രഹവും അധികാരവും പ്രാപിച്ചു.
Verse 32
तदाज्ञप्तेन मार्गेण मदाराधनकांक्षिणः । मेरोस्तु शिखरे रम्ये मुंजवान्नाम पर्वतः
എന്നെ ആരാധിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചവർ ഞാൻ ആജ്ഞാപിച്ച മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ തന്നെ മുന്നേറി. മേരുവിന്റെ മനോഹരമായ ശിഖരത്തിൽ ‘മുഞ്ജവാൻ’ എന്നൊരു പർവ്വതമുണ്ട്.
Verse 33
मत्प्रियः सततं श्रीमान्मद्भक्तै रक्षितस्सदा । तस्याभ्याशे तपस्तीव्रं लोकं स्रष्टुं समुत्सुकाः
അവൻ എപ്പോഴും എനിക്ക് പ്രിയൻ, എപ്പോഴും ശ്രീസമ്പന്നൻ, എന്റെ ഭക്തന്മാർക്കാൽ നിത്യവും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നവൻ. അവന്റെ സമീപത്ത്, ലോകസൃഷ്ടിക്കായി ഉത്സുകരായവർ കഠിനതപസ്സു ചെയ്യുന്നു.
Verse 34
दिव्यं वर्षसहस्रं तु वायुभक्षास्समाचरन् । तेषां भक्तिमहं दृष्ट्वा सद्यः प्रत्यक्षतामियाम्
അവർ ആയിരം ദിവ്യവർഷം വായുവിനെ മാത്രം ആഹാരമാക്കി തപസ്സിൽ സ്ഥിരരായി നിന്നു; അവരുടെ ഭക്തി കണ്ട ഞാൻ ഉടൻ തന്നെ പ്രത്യക്ഷനായി।
Verse 35
ऋषिं छंदश्च कीलं च बीजशक्तिं च दैवतम् । न्यासं षडंगं दिग्बंधं विनियोगमशेषतः
ഋഷി, ഛന്ദസ്, കീലം, ബീജ-ശക്തി, അധിഷ്ഠാത്രി ദേവത—ഇവയെല്ലാം; കൂടാതെ ന്യാസം, ഷഡംഗം, ദിഗ്ബന്ധം, സമ്പൂർണ്ണ വിനിയോഗം എന്നിവയും പൂർണ്ണമായി അറിയണം।
Verse 36
प्रोक्तवानहमार्याणां जगत्सृष्टिविवृद्धये । ततस्ते मंत्रमाहात्म्यादृषयस्तपसेधिताः
ലോകസൃഷ്ടിയും വികസനവും നിമിത്തം ഞാൻ ആര്യന്മാർക്ക് ഉപദേശം നൽകി. തുടർന്ന് ആ മന്ത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യത്തിൽ പ്രേരിതരായ ഋഷിമാർ തപസ്സിൽ ദൃഢമായി ഏർപ്പെട്ടു।
Verse 37
सृष्टिं वितन्वते सम्यक्सदेवासुरमानुषीम् । अस्याः परमविद्यायास्स्वरूपमधुनोच्यते
അവൻ ദേവ-അസുര-മാനവരോടുകൂടിയ സൃഷ്ടിയെ യഥാക്രമം സമ്യകമായി വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ ഈ പരമവിദ്യയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 38
आदौ नमः प्रयोक्तव्यं शिवाय तु ततः परम् । सैषा पञ्चाक्षरी विद्या सर्वश्रुतिशिरोगता
ആദ്യം ‘നമഃ’ ഉച്ചരിക്കണം; തുടർന്ന് ‘ശിവായ’. ഇതുതന്നെ പഞ്ചാക്ഷരി വിദ്യ, സർവ്വ ശ്രുതികളുടെ ശിരസ്സിൽ വിരാജിക്കുന്നതു।
Verse 39
सर्वजातस्य सर्वस्य बीजभूता सनातनी । प्रथमं मन्मुखोद्गीर्णा सा ममैवास्ति वाचिका
അവൾ ജനിച്ചതെല്ലാം ഉൾപ്പെടെ സർവ്വത്തിന്റെയും സനാതന ബീജ-കാരണമാകുന്ന ശക്തിയാണ്. എന്റെ തന്നെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ആദ്യം ഉച്ചരിച്ച ആ ദിവ്യവാക്യം എന്റെ വാചകശക്തിയാകുന്നു.
Verse 40
तप्तचामीकरप्रख्या पीनोन्नतपयोधरा । चतुर्भुजा त्रिनयना बालेंदुकृतशेखरा
അവൾ ചൂടേറ്റ സ്വർണ്ണംപോലെ ദീപ്തയായിരുന്നു; അവളുടെ സ്തനങ്ങൾ പുഷ്ടവും ഉയർന്നതുമായിരുന്നു. അവൾ ചതുര്ഭുജയും ത്രിനയനയും; ശിരസ്സിൽ ബാലചന്ദ്രനെ ശേഖരരത്നമായി ധരിച്ചു.
Verse 41
पद्मोत्पलकरा सौम्या वरदाभयपाणिका । सर्वलक्षणसंपन्ना सर्वाभरणभूषिता
അവൾ സൗമ്യയും മംഗളമയിയും; അവളുടെ കരങ്ങളിൽ പദ്മവും നീലോത്പലവും, മറ്റു കരങ്ങളിൽ വരവും അഭയവും ദാനം ചെയ്തു. അവൾ സർവ്വശുഭലക്ഷണസമ്പന്നയും സർവ്വാഭരണഭൂഷിതയും ആയിരുന്നു.
Verse 42
सितपद्मासनासीना नीलकुंचितमूर्धजा । अस्याः पञ्चविधा वर्णाः प्रस्फुरद्रश्मिमंडलाः
അവൾ ശ്വേതപദ്മാസനത്തിൽ ആസീനയായി; അവളുടെ മുടി നീലവർണ്ണവും ചുരുളുമായിരുന്നു. അവളിൽ നിന്ന് അഞ്ചുവിധ വർണ്ണങ്ങൾ ദീപ്തമായ രശ്മിമണ്ഡലങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് തിളങ്ങി വികിരിച്ചു.
Verse 43
पीतः कृष्णस्तथा धूम्रः स्वर्णाभो रक्त एव च । पृथक्प्रयोज्या यद्येते बिंदुनादविभूषिताः
പീതം, കൃഷ്ണം, ധൂമ്രം, സ്വർണാഭം, രക്തം—ഈ അഞ്ചു വർണ്ണങ്ങൾ വേർവേറായി പ്രയോഗിച്ച് ബിന്ദുവും നാദവും കൊണ്ട് വിഭൂഷിതമാക്കിയാൽ, ശിവശാസ്ത്രത്തിലെ വ്യത്യസ്ത കർമങ്ങൾക്ക് യോഗ്യമാകുന്നു.
Verse 44
अर्धचन्द्रनिभो बिंदुर्नादो दीपशिखाकृतिः । बीजं द्वितीयं बीजेषु मंत्रस्यास्य वरानने
ഹേ വരാനനേ, ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ബീജങ്ങളിൽ രണ്ടാമത്തെ ബീജം ബിന്ദുവാണ്; അത് അർദ്ധചന്ദ്രസദൃശം. അതിന്റെ നാദം ദീപശിഖാകൃതിയെന്നു പറയുന്നു.
Verse 45
दीर्घपूर्वं तुरीयस्य पञ्चमं शक्तिमादिशेत् । वामदेवो नाम ऋषिः पंक्तिश्छन्द उदाहृतम्
നാലാം ഘടകത്തിനായി ആദിയിൽ ദീർഘസ്വരം വെച്ച് അഞ്ചാം ശക്തിയെ നിർദ്ദേശിക്കണം. ഇവിടെ ഋഷിയുടെ നാമം വാമദേവൻ; ഛന്ദസ് പങ്ക്തി എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Verse 46
देवता शिव एवाहं मन्त्रस्यास्य वरानने । गौतमो ऽत्रिर्वरारोहे विश्वामित्रस्तथांगिराः
ഹേ വരാനനേ, ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ദേവത ശിവൻ തന്നെയാണ്—അഥവാ ഞാൻ തന്നെ. ഹേ വരാരോഹേ, ഇതിലെ ഋഷികൾ ഗൗതമൻ, അത്രി, വിശ്വാമിത്രൻ, അങ്ങിരസൻ എന്നിവരാണ്.
Verse 47
भरद्वाजश्च वर्णानां क्रमशश्चर्षयः स्मृताः । गायत्र्यनुष्टुप्त्रिष्टुप्च छंदांसि बृहती विराट्
വർണങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ ഭരദ്വാജൻ മുതലായ ഋഷിമാർ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ ഛന്ദസ്സുകൾ ഗായത്രി, അനുഷ്ടുപ്, ത്രിഷ്ടുപ്, ബൃഹതി, വിരാട് എന്നു ഉപദേശിക്കുന്നു.
Verse 48
इन्द्रो रुद्रो हरिर्ब्रह्मा स्कंदस्तेषां च देवताः । मम पञ्चमुखान्याहुः स्थाने तेषां वरानने
ഹേ വരാനനേ! ഇന്ദ്രൻ, രുദ്രൻ, ഹരി (വിഷ്ണു), ബ്രഹ്മാവ്, സ്കന്ദൻ—അവരുടെ അധിഷ്ഠാത്ര ദേവതകളോടുകൂടി—എന്റെ പഞ്ചമുഖങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു।
Verse 49
पूर्वादेश्चोर्ध्वपर्यंतं नकारादि यथाक्रमम् । अदात्तः प्रथमो वर्णश्चतुर्थश्च द्वितीयकः
കിഴക്കുദിശയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഊർദ്ധ്വപര്യന്തം യഥാക്രമം ‘ന’കാരാദി വർണ്ണവിന്യാസത്തിൽ—ആദ്യ വർണം അനുദാത്തം; നാലാം വർണം ദ്വിതീയക സ്വരയുക്തം എന്നു പറയുന്നു.
Verse 50
पञ्चमः स्वरितश्चैव तृतीयो निहतः स्मृतः । मूलविद्या शिवं शैवं सूत्रं पञ्चाक्षरं तथा
അഞ്ചാമത്തേത് സ്വരിത സ്വരത്തിൽ ഉച്ചരിക്കണം; മൂന്നാമത്തേത് ‘നിഹത’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതുതന്നെ മൂലവിദ്യ—ശിവസ്വരൂപമായ ശൈവ സൂത്രം, പാവന പഞ്ചാക്ഷര മന്ത്രവും.
Verse 51
नामान्यस्य विजानीयाच्छैवं मे हृदयं महत् । नकारश्शिर उच्येत मकारस्तु शिखोच्यते
എന്റെ ഈ മഹത്തായ ശൈവ ‘ഹൃദയം’ എന്നതിന്റേയും അതിന്റെ അന്തർഘടനയുടെയും നാമങ്ങൾ യഥാർത്ഥമായി അറിയണം. ‘ന’ അക്ഷരം ശിരസ്സെന്നും ‘മ’ അക്ഷരം ശിഖ (ചൂട) എന്നും പറയുന്നു.
Verse 52
शिकारः कवचं तद्वद्वकारो नेत्रमुच्यते । यकारो ऽस्त्रं नमस्स्वाहा वषठुंवौषडित्यपि
‘ശി’ അക്ഷരം കവചം (രക്ഷാകവചം) എന്നു പറയുന്നു; അതുപോലെ ‘വ’ അക്ഷരം നേത്രം (മന്ത്രനേത്രം) എന്നും ഉപദേശിക്കുന്നു. ‘യ’ അക്ഷരം അസ്ത്രം എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; കൂടാതെ ‘നമഃ’, ‘സ്വാഹാ’, ‘വഷട്’, ‘ഹും’, ‘വൗഷട്’ എന്നീ മന്ത്രോച്ചാരണങ്ങളും അതുപോലെ തന്നേ.
Verse 53
फडित्यपि च वर्णानामन्ते ऽङ्गत्वं यदा तदा । तत्रापि मूलमंत्रो ऽयं किंचिद्भेदसमन्वयात्
അക്ഷരങ്ങളുടെ അവസാനം ‘ഫട്’ ചേർത്ത് അത് അങ്ങം (സഹായകഘടകം) ആയി പ്രവർത്തിച്ചാലും, ഇതുതന്നെ മൂലമന്ത്രമാണ്—സ്വരൂപത്തിൽ അല്പഭേദം മാത്രം അന്വയിച്ചതിനാൽ.
Verse 54
तत्रापि पञ्चमो वर्णो द्वादशस्वरभूषितः । तास्मादनेन मंत्रेण मनोवाक्कायभेदतः
അവിടെയും പഞ്ചമ വർണം ദ്വാദശ സ്വരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഈ മന്ത്രത്താൽ മനസ്‑വാക്ക്‑കായ ഭേദപ്രകാരം പൂജയും നിയമസാധനയും ചെയ്യണം; ബന്ധജീവൻ പതിയായ പ്രഭുവിലേക്കു നയിക്കപ്പെടും.
Verse 55
आवयोरर्चनं कुर्याज्जपहोमादिकं तथा । यथाप्रज्ञं यथाकालं यथाशास्त्रं यथामति
ഞങ്ങളിരുവരുടെയും അർച്ചന ചെയ്യണം; ജപ‑ഹോമാദികളും ആചരിക്കണം. അത് സ്വന്തം ബോധപ്രകാരം, യുക്തകാലത്ത്, ശാസ്ത്രാനുസാരം, സ്ഥിരനിശ്ചയപ്രകാരം ചെയ്യണം.
Verse 56
यथाशक्ति यथासंपद्यथायोगं यथारति । यदा कदापि वा भक्त्या यत्र कुत्रापि वा कृता
ശക്തിപ്രകാരം, സാമർത്ഥ്യപ്രകാരം, യോജ്യമായ യോഗാനുശാസനപ്രകാരം, ഹൃദയരുചിപ്രകാരം—എപ്പോഴെങ്കിലും, എവിടെയെങ്കിലും—ഭക്തിയോടെ ചെയ്താൽ അത് സത്യമായി സിദ്ധമാകുന്നു.
Verse 57
येन केनापि वा देवि पूजा मुक्तिं नयिष्यते । मय्यासक्तेन मनसा यत्कृतं मम सुन्दरि
ഹേ ദേവി, ഏതു രീതിയിൽ ചെയ്ത പൂജയും മോക്ഷത്തിലേക്കു നയിക്കും—എന്നിൽ ആസക്തമായ മനസ്സോടെ ചെയ്താൽ, ഹേ സുന്ദരി.
Verse 58
मत्प्रियं च शिवं चैव क्रमेणाप्यक्रमेण वा । तथापि मम भक्ता ये नात्यंतविवशाः पुनः
എനിക്ക് പ്രിയമായതും ശിവനെയും—ക്രമത്തിലായാലും അക്രമത്തിലായാലും ആരാധിച്ചാലും; എങ്കിലും എന്റെ ഭക്തർ വീണ്ടും അത്യന്തം നിർബ്ബലരാകുന്നില്ല.
Verse 59
तेषां सर्वेषु शास्त्रेषु मयेव नियमः कृतः । तत्रादौ संप्रवक्ष्यामि मन्त्रसंग्रहणं शुभम्
ആ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും നിയമം ഞാൻ തന്നെയാണ് സ്ഥാപിച്ചത്. അവിടെ ആദ്യം മന്ത്രങ്ങളെ ശുഭമായി സമാഹരിച്ച് സ്വീകരിക്കുന്ന വിധി ഞാൻ വ്യക്തമായി പ്രസ്താവിക്കും।
Verse 60
यं विना निष्फलं जाप्यं येन वा सफलं भवेत्
ആരില്ലാതെ മന്ത്രജപം നിഷ്ഫലമാകുന്നുവോ, ആരാൽ മാത്രമേ അത് ഫലപ്രദമാകുന്നുവോ।
Frequently Asked Questions
Rather than a discrete mythic episode, the chapter presents a dialogue setting: Devī questions Śiva about salvation in Kali-yuga amid the collapse of dharma and guru–śiṣya instruction; Śiva replies with mantra-based soteriology centered on the pañcākṣarī.
Śiva frames the pañcākṣarī as a ‘paramā vidyā’ and a guarded ‘rahasya’: a mantra-technology that can supersede ritual unfitness and moral fallenness when paired with devotion, grounded in Śiva’s explicit vow of liberation.
Śiva is highlighted as Īśvara/Maheśvara who grants mokṣa through mantra and bhakti—functioning as the compassionate guarantor whose promise (pratijñā) makes liberation available even under Kali-yuga constraints.