Adhyaya 9
Rudra SamhitaYuddha KhandaAdhyaya 944 Verses

दिव्यरथारोहणम् — Śiva’s Ascent on the Divine Chariot (Pre-battle Portents)

അധ്യായം 9 യുദ്ധത്തിന് മുമ്പുള്ള ഘട്ടത്തിൽ ശിവന്റെ മഹാദിവ്യ രഥാരോഹണം വിവരിക്കുന്നു. സനത്കുമാരൻ പറയുന്നു—ബ്രഹ്മാവ് നിഗമം/വേദങ്ങളെ അശ്വരൂപമായി കൽപ്പിച്ച് രഥം അലങ്കരിച്ച് ശൂലിനായ ശിവനു വിധിപൂർവ്വം സമർപ്പിച്ചു. സർവദേവമയനായ ശിവൻ ഋഷിമാരുടെയും ദേവഗണങ്ങളുടെയും സ്തുതികളിനിടയിൽ, ബ്രഹ്മ-വിഷ്ണു ലൊകപാലന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ രഥത്തിൽ കയറുന്നു; വേദജന്യ അശ്വങ്ങൾ പ്രണമിക്കുന്നു, ഭൂമി കുലുങ്ങുന്നു, പർവതങ്ങൾ നടുങ്ങുന്നു, ശേഷനാഗൻ ഭാരത്തിൽ വിഷമിക്കുന്നു. ‘ധരണീധര’ബന്ധമുള്ള ഒരു വഹകൻ ക്ഷണികമായി വൃഷേന്ദ്രരൂപം ധരിച്ചു രഥം താങ്ങിയാലും, ശിവതേജസ്സാൽ ആ താങ്ങും തളരുന്നു. തുടർന്ന് സാരഥി കയറുകൾ പിടിച്ച് അശ്വങ്ങളെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുകയും രഥഗതി സമതുലിതമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ദൈവിക ക്രമവും ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ മുൻസൂചനകളും വേദ-പ്രതീകാത്മക രഥ-അശ്വങ്ങളുമിലൂടെ ശിവന്റെ അപരിമിത തേജസ് ഈ അധ്യായം പ്രതിപാദിക്കുന്നു.

Shlokas

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ईदृग्विधं महादिव्यं नानाश्चर्यमयं रथम् । संनह्य निगमानश्वांस्तं ब्रह्मा प्रार्पयच्छिवम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അനേകം അത്ഭുതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആ മഹാദിവ്യ രഥം ഒരുക്കി, വേദസ്വരൂപമായ അശ്വങ്ങളെ അതിൽ കെട്ടി, ബ്രഹ്മാവ് അത് ശ്രീശിവനു സമർപ്പിച്ചു.

Verse 2

शंभवेऽसौ निवेद्याधिरोपयामास शूलिनम् । बहुशः प्रार्थ्य देवेशं विष्ण्वादिसुरसमतम्

അവൻ ശംഭുവിന് തന്റെ അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ച്, വിഷ്ണുവാദി ദേവന്മാർക്കും സമാനമായ ആശ്രയമായ ദേവേശൻ ശൂലിനോട് (ത്രിശൂലധാരിയോട്) പലവട്ടം പ്രാർത്ഥിച്ചു.

Verse 3

ततस्तस्मिन्रथे दिव्ये रथप्राकारसंयुते । सर्वदेवमयः शंभुरारुरोह महाप्रभुः

അനന്തരം രഥപ്രാകാരങ്ങളാൽ സംയുക്തമായ ആ ദിവ്യരഥത്തിൽ സർവ്വദേവമയനായ മഹാപ്രഭു ശംഭു അധിരോഹിച്ചു।

Verse 4

ऋषिभिः स्तूयमानश्च देवगंधर्वपन्नगैः । विष्णुना ब्रह्मणा चापि लोकपालैर्बभूव ह

അവനെ ഋഷിമാർ, ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, പന്നഗങ്ങൾ എന്നിവർ സ്തുതിച്ചു; വിഷ്ണുവും ബ്രഹ്മാവും ലോകപാലകരും കൂടി വന്ദിച്ചു।

Verse 5

उपावृतश्चाप्सरसां गणैर्गीतविशारदः । शुशुभे वरदश्शम्भुस्स तं प्रेक्ष्य च सारथिम्

ഗാനവിശാരദയായ അപ്സരാഗണങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ വരദനായ ശംഭു മഹാശോഭയിൽ ദീപ്തനായി; ആ സാരഥിയെ നോക്കി (പ്രവർത്തനത്തിന് ഒരുങ്ങി)।

Verse 6

तस्मिन्नारोऽहतिरथं कल्पितं लोकसंभृतम् । शिरोभिः पतिता भूमौ तुरगा वेदसंभवाः

അവിടെ നാരാ-അഹടി കൽപ്പിച്ചും ലോകസമ്പത്താൽ സമാഹരിച്ചും ഉണ്ടായിരുന്ന ആ രഥം പ്രഹരത്തിൽ വീണു; വേദസംബവമായ കുതിരകൾ തലകുനിച്ച് ഭൂമിയിൽ പതിച്ചു।

Verse 7

चचाल वसुधा चेलुस्सकलाश्च महीधराः । चकंपे सहसा शेषोऽसोढा तद्भारमातुरः

വസുധ കുലുങ്ങി; സകല പർവതങ്ങളും നടുങ്ങി. പെട്ടെന്നു ശേഷനും ആ ഭാരത്തിൽ വ്യാകുലനായി വിറച്ചു; ആ ഭാരം സഹിക്കാനാവാതെ പോയി.

Verse 8

अथाधः स रथस्यास्य भगवान्धरणीधरः । वृषेन्द्ररूपी चोत्थाय स्थापयामास वै क्षणम्

അപ്പോൾ ആ രഥത്തിന്റെ കീഴിൽ ഭഗവാൻ ധരണീധരൻ എഴുന്നേറ്റു. മഹാവൃഷഭരൂപം ധരിച്ചു, ക്ഷണമാത്രത്തിൽ അതിനെ ദൃഢമായി സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 9

क्षणांतरे वृषेन्द्रोऽपि जानुभ्यामगमद्धराम् । रथारूढमहेशस्य सुतेजस्सोढुमक्षमः

അടുത്ത ക്ഷണത്തിൽ വൃഷേന്ദ്രനും മുട്ടുകുത്തി ഭൂമിയിലേക്കു വീണു. രഥാരൂഢനായ മഹേശന്റെ ദീപ്തമായ തേജസ് അവന് സഹിക്കാനായില്ല.

Verse 10

अभीषुहस्तो भगवानुद्यम्य च हयांस्तदा । स्थापयामास देवस्य पचनाद्वैरथं वरम्

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ കയ്യിൽ കുതിരക്കയറ് പിടിച്ച് അശ്വങ്ങളെ ഉയർത്തി നിയന്ത്രിച്ചു. പചനയുടെ നൈപുണ്യത്തിൽ ഒരുക്കപ്പെട്ട ആ ശ്രേഷ്ഠ രഥം ദേവനുവേണ്ടി ഉറപ്പിച്ചു.

Verse 11

ततोऽसौ नोदयामास मनोमारुतरंहसः । ब्रह्मा हयान्वेदमयान्नद्धान्रथवरे स्थितः

പിന്നീട് ശ്രേഷ്ഠ രഥത്തിൽ ഇരുന്ന ബ്രഹ്മാവ് മനസ്സിന്റെയും കാറ്റിന്റെയും വേഗമുള്ള ആ അശ്വങ്ങളെ പ്രേരിപ്പിച്ചു—വേദമയങ്ങളായി, യാത്രയ്ക്കായി കെട്ടിയവയെ.

Verse 12

पुराण्युद्दिश्य वै त्रीणि तेषां खस्थानि तानि हि । अधिष्ठिते महेशे तु दानवानां तरस्विनाम्

പുരാതന കഥകളെ സൂചിപ്പിച്ച്, അവരുടെ മൂന്ന് കോട്ടകളുണ്ടായിരുന്നു; അവയാണ് അവരുടെ ആകാശസ്ഥ ദിവ്യദുര്‍ഗങ്ങൾ. എന്നാൽ മഹേശൻ അവിടെ അധിഷ്ഠിതനായപ്പോൾ, ശക്തിമാനായ ദാനവരുടെ ബലം അവന്റെ അധീനമായി.

Verse 13

अथाह भगवान्रुद्रो देवानालोक्य शंकरः । पशूनामाधिपत्यं मे धद्ध्वं हन्मि ततोऽसुरान्

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ—ശങ്കരൻ—ദേവന്മാരെ നോക്കി പറഞ്ഞു: “സകല പശുക്കളുടെ (ബന്ധിത ജീവികളുടെ) അധിപത്യം എനിക്ക് ഏല്പിക്കൂ; പിന്നെ ഞാൻ അസുരന്മാരെ സംഹരിക്കും.”

Verse 14

पृथक्पशुत्वं देवानां तथान्येषां सुरोत्तमाः । कल्पयित्वैव वध्यास्ते नान्यथा दैत्यसत्तमाः

ഹേ സുരോത്തമന്മാരേ! ദേവന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും വേർവേറായി ‘പശുത്വ’ (ബന്ധിതാവസ്ഥ)ത്തിലാക്കി ക്രമീകരിച്ചാൽ മാത്രമേ ആ ശ്രേഷ്ഠ ദൈത്യന്മാർ വധ്യരാകൂ; മറ്റെങ്ങനെക്കും സാധ്യമല്ല.

Verse 15

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य धीमतः । विषादमगमन्सर्वे पशुत्वं प्रतिशंकिताः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു: ആ ധീമാനായ ദേവദേവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ‘പശുത്വം’ വരുമോ എന്ന ആശങ്കയിൽ എല്ലാവരും വിഷാദത്തിലായി.

Verse 16

तेषां भावमथ ज्ञात्वा देवदेवोऽम्बिकापतिः । विहस्य कृपया देवाञ्छंभुस्तानिदमब्रवीत्

അവരുടെ അന്തർഭാവം അറിഞ്ഞ് ദേവദേവൻ, അംബികാപതി ശംഭു മന്ദഹസിച്ചു; കരുണയോടെ ആ ദേവന്മാരോട് ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 17

शंभुरुवाच । मा वोऽस्तु पशुभावेऽपि पातो विबुधसत्तमाः । श्रूयतां पशुभावस्य विमोक्षः क्रियतां च सः

ശംഭു അരുളിച്ചെയ്തു—“ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങൾക്ക് പശുഭാവം (ബന്ധജീവാവസ്ഥ) വന്നാലും പതനം ഉണ്ടാകരുത്. കേൾക്കുക—പശുഭാവത്തിൽ നിന്നുള്ള വിമോചനോപായം ശ്രവിക്കപ്പെടട്ടെ; ആ മോക്ഷം സിദ്ധിക്കപ്പെടട്ടെ.”

Verse 18

यौ वै पाशुपतं दिव्यं चरिष्यति स मोक्ष्यति । पशुत्वादिति सत्यं वः प्रतिज्ञातं समाहिताः

ആർ ദിവ്യമായ പാശുപത വ്രതം സത്യഭാവത്തോടെ അനുഷ്ഠിക്കുമോ അവൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും. ‘പശുത്വം—ബന്ധിതജീവസ്ഥിതി—നിന്ന് വിമോചനം’ എന്നു ഞാൻ നിങ്ങളോടു സത്യമായി പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ സ്ഥിരവും ഏകാഗ്രവുമായിരിക്കുക.

Verse 19

ये चाप्यन्ये करिष्यंति व्रतं पाशुपतं मम । मोक्ष्यंति ते न संदेहः पशुत्वात्सुरसत्तमाः

കൂടാതെ, ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, എന്റെ ഈ പാശുപത വ്രതം മറ്റുള്ളവരും അനുഷ്ഠിച്ചാൽ അവർ സംശയമില്ലാതെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും. കാരണം പശുത്വം—ബന്ധിതജീവഭാവം—നിന്ന് പശുപതിയുടെ ശരണാഗതിയാൽ അവർ വിമോചിതരാകുന്നു.

Verse 20

नैष्ठिकं द्वादशाब्दं वा तदर्थं वर्षकत्रयम् । शुश्रूषां कारयेद्यस्तु स पशुत्वाद्विमुच्यते

ആ ലക്ഷ്യത്തിനായി ഭക്തിയോടെ ശുശ്രൂഷ (സേവ) ചെയ്യിക്കുന്നവൻ അല്ലെങ്കിൽ സ്വയം ചെയ്യുന്നവൻ—പന്ത്രണ്ടു വർഷത്തെ നൈഷ്ഠിക വ്രതമായാലും, അതിന് തുല്യമായ മൂന്നു വർഷമായാലും—അവൻ പശുത്വം (ബന്ധിതജീവസ്ഥിതി) നിന്നു വിമുക്തനാകുന്നു.

Verse 21

तस्मात्परमिदं दिव्यं चरिष्यथ सुरोत्तमाः । पशुत्वान्मोक्ष्यथ तदा यूयमत्र न संशयः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവോത്തമന്മാരേ, ഇനി മുതൽ നിങ്ങൾ ഈ ദിവ്യ ആചാര-വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുവിൻ; അപ്പോൾ നിങ്ങൾ പശുത്വം (ബന്ധിതജീവസ്ഥിതി) നിന്നു വിമുക്തരാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 22

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य महेशस्य परात्मनः । तथेति चाब्रुवन्देवा हरिब्रह्मादयस्तथा

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—പരമാത്മാവായ മഹേശന്റെ വചനം ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ, ഹരി, ബ്രഹ്മാ മുതലായവരോടുകൂടിയ ദേവന്മാർ “തഥാസ്തു” എന്നു മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 23

तस्माद्वै पशवस्सर्वे देवासुरवराः प्रभोः । रुद्रः पशुपतिश्चैव पशुपाशविमोचकः

അതുകൊണ്ട് എല്ലാ ജീവികളും—ദേവാസുരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായവരും പോലും—പ്രഭുവിന്റെ ‘പശു’ (ബന്ധിത ജീവൻ) ആകുന്നു. രുദ്രൻ മാത്രമേ പശുപതി; അവൻ തന്നെയാണ് പശുപാശ വിമോചകൻ।

Verse 24

तदा पशुपतीत्येतत्तस्य नाम महेशितुः । प्रसिद्धमभवद्वध्वा सर्वलोकेषु शर्मदम्

അപ്പോൾ (ശത്രുവിനെ) വധിച്ചതിന് ശേഷം, ആ മഹേശ്വരന്റെ ‘പശുപതി’ എന്ന നാമം സർവ്വലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമായി; അത് മംഗളവും ശാന്തിയും നൽകുന്നതായി.

Verse 25

मुदा जयेति भाषंतस्सर्वे देवर्षयस्तदा । अमुदंश्चाति देवेशो ब्रह्मा विष्णुः परेऽपि च

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവർഷിമാരും ആനന്ദത്തോടെ “ജയം! ജയം!” എന്നു വിളിച്ചു. എന്നാൽ ദേവാധിപന്മാർ—ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മറ്റുള്ളവരും—ഹർഷിച്ചില്ല।

Verse 26

तस्मिंश्च समये यच्च रूपं तस्य महात्मनः । जातं तद्वर्णितुं शक्यं न हि वर्षशतैरपि

അന്നേ സമയത്ത് ആ മഹാത്മാവിൽ പ്രത്യക്ഷമായ രൂപം വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയില്ല—നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടും അല്ല।

Verse 27

एवं विधो महेशानो महेशान्यखिलेश्वरः । जगाम त्रिपुरं हंतुं सर्वेषां सुखदायकः

ഇങ്ങനെ സന്നദ്ധനായ മഹേശാനൻ—മഹേശാനിയുടെ നാഥൻ, സർവാധീശ്വരൻ—സകലർക്കും ക്ഷേമസുഖദായകൻ, ത്രിപുരത്തെ സംഹരിക്കുവാൻ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 28

तं देवदेवं त्रिपुरं निहंतुं तदानु सर्वे तु रविप्रकाशाः । गजैर्हयैस्सिंहवरै रथैश्च वृषैर्ययुस्तेऽमरराजमुख्याः

അപ്പോൾ ദേവദേവനെ ത്രിപുരസംഹാരത്തിൽ സഹായിക്കുവാൻ, സൂര്യപ്രഭപോലെ ദീപ്തരായ അമരരാജന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യർ എല്ലാവരും ആന, കുതിര, ശ്രേഷ്ഠസിംഹം, രഥം, വൃഷഭം എന്നിവയിൽ കയറി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 29

हलैश्च शालैर्मुशलैर्भुशुण्डैर्गिरीन्द्रकल्पैर्गिरिसंनिभाश्च । नानायुधैस्संयुतबाहवस्ते ततो नु हृष्टाः प्रययुस्सुरेशाः

ഹലങ്ങൾ, ശാലങ്ങൾ, മുശലങ്ങൾ, ഭാരമേറിയ ഭുശുണ്ഡങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സജ്ജരായി—ചിലർ പർവതരാജസമം, ചിലർ ഗിരിശിഖരസമം—നാനാവിധ ആയുധങ്ങളാൽ ഭുജങ്ങൾ നിറച്ച് ആ സുരേശന്മാർ ഹർഷത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 30

नानायुधाढ्याः परमप्रकाशा महोत्सवश्शंभुजयं वदंतः । ययुः पुरस्तस्य महेश्वरस्य तदेन्द्रपद्मोद्भवविष्णुमुख्याः

നാനാവിധ ആയുധങ്ങളാൽ സമൃദ്ധരായി, പരമപ്രകാശത്തോടെ ദീപ്തരായി, മഹോത്സവത്തിൽ “ശംഭുവിന് ജയ!” എന്ന് വിളിച്ചുകൊണ്ട് അവർ ആ മഹേശ്വരന്റെ മുമ്പിൽ നടന്നു—ഇന്ദ്രൻ, പദ്മോദ്ഭവ ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു എന്നിവർ അഗ്രഗണ്യർ।

Verse 31

जहृषुर्मुनयस्सर्वे दंडहस्ता जटाधराः । ववृषुः पुष्पवर्षाणि खेचरा सिद्धचारणाः

ദണ്ഡം കൈയിൽ പിടിച്ച ജടാധാരികളായ എല്ലാ മുനിമാരും ഹർഷിച്ചു; ആകാശചാരികളായ സിദ്ധ-ചാരണർ പുഷ്പവർഷം ചൊരിഞ്ഞു।

Verse 32

पुत्रत्रयं च विप्रेन्द्रा व्रजन्सर्वे गणेश्वराः । तेषां संख्या च कः कर्तुं समर्थो वच्मि कांश्चन

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ആ ഗണേശ്വരന്മാർ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ മൂന്നു പുത്രന്മാരോടുകൂടെ മുന്നോട്ട് പുറപ്പെട്ടു. അവരുടെ എണ്ണം ആര് എണ്ണാൻ കഴിയും? ഞാൻ ചിലരെ മാത്രം പറയാം।

Verse 33

गणेश्वरैर्देवगणैश्च भृङ्गी समावृतस्सर्वगणेन्द्रवर्यः । जगाम योगांस्त्रिपुरं निहंतुं विमानमारुह्य यथा महेन्द्रः

ഗണേശ്വരന്മാരും ദേവഗണങ്ങളും ഭൃംഗിയും ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ആ സർവ്വഗണേന്ദ്രവര്യൻ യോഗബലത്തോടെ ത്രിപുരത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ വിമാനം കയറി പുറപ്പെട്ടു—മഹേന്ദ്രൻ തന്റെ ആകാശരഥം കയറുന്നതുപോലെ।

Verse 34

केशो विगतवासश्च महाकेशो महाज्वरः । सोमवल्लीसवर्णश्च सोमदस्सनकस्तथा

അവൻ കേശൻ, വിഗതവാസൻ; മഹാകേശൻ, മഹാജ്വരൻ. സോമവല്ലിയുടെ വർണ്ണമുള്ളവൻ, സോമദാതാവ്; കൂടാതെ സനകനുമാണ്।

Verse 35

सोमधृक् सूर्यवर्चाश्च सूर्यप्रेषणकस्तथा । सूर्याक्षस्सूरिनामा च सुरस्सुन्दर एव च

അവിടെ സോമധൃക്, സൂര്യവർചാ, കൂടാതെ സൂര്യപ്രേഷണകനും ഉണ്ടായിരുന്നു. അതുപോലെ സൂര്യാക്ഷൻ, സൂരിനാമാ, സുറ, സുന്ദരനും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 36

प्रस्कंदः कुन्दरश्चंडः कंपनश्चातिकंपनः । इन्द्रश्चेन्द्रजवश्चैव यंता हिमकरस्तथा

(അവർ) പ്രസ്കന്ദൻ, കുന്ദരൻ, ചണ്ഡൻ, കംപനൻ, അതികംപനൻ; ഇന്ദ്രനും ഇന്ദ്രജവനും; കൂടാതെ യംതാ, ഹിമകരനും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 37

शताक्षश्चैव पंचाक्षः सहस्राक्षो महोदरः । सतीजहुश्शतास्यश्च रंकः कर्पूरपूतनः

അവിടെ ശതാക്ഷ, പഞ്ചാക്ഷ, സഹസ്രാക്ഷ, മഹോദര; അതുപോലെ സതീജഹു, ശതാസ്യ, റങ്ക, കർപ്പൂരപൂതന എന്ന വീരന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു—യുദ്ധത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായ ശിവഗണങ്ങളുടെ പരാക്രമശാലികൾ.

Verse 38

द्विशिखस्त्रिशिखश्चैव तथाहंकारकारकः । अजवक्त्रोऽष्टवक्त्रश्च हयवक्त्रोऽर्द्धवक्त्रकः

അവൻ ദ്വിശിഖനും ത്രിശിഖനും; അഹങ്കാരത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും ആകുന്നു. അവൻ അജവക്ത്രൻ, അഷ്ടവക്ത്രൻ, ഹയവക്ത്രൻ, അർദ്ധവക്ത്രൻ കൂടിയാണ്.

Verse 39

इत्याद्या गणपा वीरा बहवोऽपरिमेयकाः । प्रययुः परिवार्येशं लक्ष्यलक्षणवर्जिताः

ഇങ്ങനെ ആ വീരഗണങ്ങളും മറ്റു അനേകരും—അപരിമിതർ—തങ്ങളുടെ ഈശ്വരനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി പുറപ്പെട്ടു; ലക്ഷ്യമാക്കുന്ന അടയാളങ്ങളില്ലാത്തവരായി യുദ്ധത്തിൽ മുന്നേറി.

Verse 40

समावृत्य महादेवं तदापुस्ते पिनाकिनम् । दग्धुं समर्था मनसा क्षणेन सचराचरम्

അപ്പോൾ അവർ പിനാകധാരിയായ മഹാദേവനെ ചുറ്റിവളഞ്ഞ് അടുത്തെത്തി. അവർ അത്ര ശക്തിമാന്മാരായതിനാൽ മനസ്സിന്റെ സംकल्पമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ഒരു ക്ഷണത്തിൽ ചരാചരമായ സമസ്ത ലോകത്തെയും ദഹിപ്പാൻ കഴിവുള്ളവരായിരുന്നു.

Verse 41

दग्धुं जगत्सर्वमिदं समर्थाः किंत्वत्र दग्धुं त्रिपुरं पिनाकी । रथेन किं चात्र शरेण तस्य गणैश्च किं देवगणैश्च शम्भोः

അവർ സമസ്ത ജഗത്തെയും ദഹിപ്പാൻ സമർത്ഥരാണ്; എങ്കിലും ഇവിടെ ത്രിപുരം ദഹിപ്പാൻ പിനാകിക്ക് രഥവും ഒരൊറ്റ അമ്പും എന്തിന് വേണ്ടിവരുന്നു? അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ ശംഭുവിന് ഈ ഉപകരണങ്ങളോ, അവന്റെ ഗണങ്ങളോ, ദേവഗണങ്ങളോ—ഇവയ്ക്കെന്ത് പ്രയോജനം?

Verse 42

स एव दग्धुं त्रिपुराणि तानि देवद्विषां व्यास पिनाकपाणिः । स्वयं गतस्तत्र गणैश्च सार्द्धं निजैस्सुराणामपि सोऽद्भुतोतिः

ഹേ വ്യാസാ! ദേവദ്വേഷികളുടെ ആ ത്രിപുരങ്ങളെ ദഹിപ്പാൻ പിനാകപാണിയായ ആ പ്രഭു സ്വയം അവിടെ ചെന്നു. തന്റെ ഗണങ്ങളോടും, ദേവഗണങ്ങളോടും കൂടെ, അത്യദ്ഭുതമായ മഹിമയോടെ അദ്ദേഹം മുന്നേറി.

Verse 43

किं तत्र कारणं चान्यद्वच्मि ते ऋषिसत्तम । लोकेषु ख्यापनार्थं वै यशः परमलापहम्

അവിടെ മറ്റെന്തു കാരണമുണ്ട്? ഹേ ഋഷിശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു—ലോകങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമാക്കുവാൻ തന്നെയാണ് ശിവകൃത്യത്തിന്റെ പരമ പാപനാശകമായ യശസ് പ്രഖ്യാതമാകുന്നത്।

Verse 44

अन्यच्च कारणं ह्येतद्दुष्टानां प्रत्ययाय वै । सर्वेष्वपि च देवेषु यस्मान्नान्यो विशिष्यते

ഇതിനു മറ്റൊരു കാരണവും ഉണ്ട്—ദുഷ്ടർക്കും ഉറച്ച വിശ്വാസം വരുവാൻ. കാരണം എല്ലാ ദേവന്മാരിലും അവനെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ മറ്റാരുമില്ല; യാതൊരു ദേവനും ഏതുവിധത്തിലും അവനെ മികവുകാട്ടുന്നില്ല।

Frequently Asked Questions

Brahmā presents a wondrous divine chariot to Śiva, who ascends it amid hymns; cosmic tremors and supportive interventions (bull-form bearer, charioteer steadying the reins) mark the pre-battle mobilization.

They encode the idea that Śiva’s movement and authority are carried by Vedic revelation itself—Veda becomes the living vehicle of divine action, subordinated to and animated by Śiva’s tejas.

Śiva is emphasized as Śūlin (wielder of the trident), Varada (boon-giver), Mahāprabhu (supreme lord), and especially sarvadevamaya—whose radiance is so immense that earth, mountains, and Śeṣa react.