पार्वत्याः तपः-परीक्षा (Śiva Tests Pārvatī’s Austerity)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷികൾ പിരിഞ്ഞുപോയ ശേഷം ദേവി പാർവതിയുടെ തപസ്സിന് ഔപചാരികമായ പരീക്ഷ ആരംഭിക്കുന്നു. ശങ്കരൻ സ്വയം അവളുടെ തപോവ്രതത്തിന്റെ ഗുണവും സംकल्पദൃഢതയും പരിശോധിക്കാൻ ഛദ്മവേഷം ധരിച്ചു, ദണ്ഡവും ഛത്രവും ധരിച്ച ദീപ്തിമാനായ വൃദ്ധ ബ്രാഹ്മണ/ജടില തപസ്വിയുടെ രൂപം എടുത്ത് വനത്തെ പ്രകാശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അവളുടെ അടുക്കൽ എത്തുന്നു. പാർവതി വേദിയിൽ ശുദ്ധയായി ഇരുന്നു, സഖികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ചന്ദ്രകലപോലെ ശാന്തയും ദീപ്തിയുമോടെ വിരാജിക്കുന്നു. അവൾ അതിഥിയെ അർഘ്യാദികളാൽ പൂർണ്ണമായി സത്കരിച്ച് ആദരത്തോടെ പരിചയം ചോദിക്കുന്നു. ഛദ്മവേഷധാരി ശിവൻ താൻ ലോകഹിതത്തിനായി സഞ്ചരിക്കുന്ന തപസ്വിയാണെന്ന് പറഞ്ഞ്, പാർവതിയുടെ വംശവും ഇത്തരമൊരു കഠിന തപസ്സിന്റെ ലക്ഷ്യവും എന്തെന്ന് ചോദിച്ച്, അധികാരപൂർണ്ണ വാക്കുകളാൽ വെല്ലുവിളി ഉയർത്തി അവളുടെ ഉദ്ദേശം, വിവേകം, ഭക്തി അചലമാണോ എന്ന് പരീക്ഷ സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । गतेषु तेषु मुनिषु स्वं लोकं शंकरः स्वयम् । परीक्षितुं तपो देव्या ऐच्छत्सूतिकरः प्रभुः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ മുനിമാർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ലോകങ്ങളിലേക്കു പോയശേഷം, ശുഭഫലപ്രദാതാവായ പ്രഭു ശങ്കരൻ സ്വയം ദേവിയുടെ തപസ്സിനെ പരീക്ഷിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
Verse 2
परीक्षा छद्मना शंभुर्द्रष्टुं तां तुष्टमानसः । जाटिलं रूपमास्थाय स ययौ पार्वतीवनम्
പരീക്ഷയ്ക്കായി മറവേഷത്തിൽ, ഹൃദയം സന്തുഷ്ടനായ ശംഭു അവളെ ദർശിക്കുവാൻ ജടാധാരിയായ തപസ്വിയുടെ രൂപം ധരിച്ചു പാർവതീവനത്തിലേക്കു പോയി.
Verse 3
अतीव स्थविरो विप्रदेहधारी स्वतेजसा । प्रज्वलन्मनसा हृष्टो दंडी छत्री बभूव सः
അത്യന്തം വൃദ്ധനായ ബ്രാഹ്മണന്റെ ദേഹം ധരിച്ചു, സ്വതേജസ്സാൽ ദീപ്തനായി, ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ മനസ്സ് ജ്വലിച്ച് ഹർഷത്തോടെ, ദണ്ഡവും ഛത്രവും ധരിച്ചു അവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 4
तत्रापश्यत्स्थितां देवीं सखीभिः परिवारिताम् । वेदिकोपरि शुद्धां तां शिवामिव विधोः कलाम्
അവിടെ അവൻ സഖിമാർ ചുറ്റിനിന്ന ദേവിയെ കണ്ടു—വേദികയുടെ മേൽ പരമശുദ്ധയായി ദീപ്തിമതിയായി, ചന്ദ്രകലപോലെ മനോഹരമായി, ശിവയെന്നപോലെ തോന്നുന്നവൾ.
Verse 5
शंभु निरीक्ष्य तां देवीं ब्रह्मचारिस्वरूपवान् । उपकंठं ययौ प्रीत्या तदाऽसौ भक्तवत्सलः
ആ ദേവിയെ കണ്ടപ്പോൾ, ബ്രഹ്മചാരിസ്വരൂപം ധരിച്ച ശംഭു—ഭക്തവത്സലൻ—ആനന്ദത്തോടെ അപ്പോൾ അവളുടെ സമീപത്തേക്ക് ചെന്നു.
Verse 6
आगतं तं तदा दृष्ट्वा ब्राह्मणं तेजसाद्भुतम् । अपूजयच्छिवा देवी सर्वपूजोपहारकैः
അപ്പോൾ അത്ഭുതതേജസ്സോടെ വന്ന ആ ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ട ദേവി ശിവാ (പാർവതി) എല്ലാ പൂജോപചാരങ്ങളാലും പതിവായ ഉപഹാരങ്ങളാലും അദ്ദേഹത്തെ ആദരപൂർവ്വം പൂജിച്ചു।
Verse 7
सुसत्कृतं संविधाभिः पूजितं परया मुदा । पार्वती कुशलं प्रीत्या पप्रच्छ द्विजमादरात
വിധിപ്രകാരം നന്നായി സത്കരിക്കപ്പെട്ടും പരമാനന്ദത്തോടെ പൂജിക്കപ്പെട്ടും ഇരുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണനോട് പാർവതി സ്നേഹപൂർവ്വമായ പ്രീതിയോടെ ആദരത്തോടെ കുശലക്ഷേമം ചോദിച്ചു।
Verse 8
पार्वत्युवाच । ब्रह्मचारिस्वरूपेण कस्त्वं हि कुत आगतः । इदं वनं भासयसे वद वेदविदां वर
പാർവതി പറഞ്ഞു— ‘ബ്രഹ്മചാരിയുടെ രൂപത്തിൽ നീ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? നീ ഈ വനത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു; ഹേ വേദവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, പറയുക।’
Verse 9
विप्र उवाच । अहमिच्छाभिगामी च वृद्धो विप्रतनुस्सुधीः । तपस्वी सुखदोऽन्येषामुपकारी न संशयः
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു— ‘ഞാൻ ഇച്ഛാനുസാരം സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ; ഞാൻ വൃദ്ധൻ, ബ്രാഹ്മണദേഹം ധരിച്ച സുദീ. ഞാൻ തപസ്വി, മറ്റുള്ളവർക്ക് സുഖം നൽകുന്നവൻ, ഉപകാരി—ഇതിൽ സംശയമില്ല।’
Verse 10
का त्वं कस्यासि तनया किमर्थ विजने वने । तपश्चरसि दुर्धर्षं मुनिभिः प्रपदैरपि
നീ ആരാണ്? ആരുടെ പുത്രിയാണ്? എന്തിനാണ് ഈ നിർജന വനത്തിൽ മഹാസിദ്ധ മുനിമാർക്കും ദുഷ്കരമായ ഇത്തരമൊരു ദുർധർഷ തപസ് അനുഷ്ഠിക്കുന്നത്?
Verse 11
न बाला न च वृद्धासि तरुणी भासि शोभना । कथं पतिं विना तीक्ष्णं तपश्चरसि वै वने
നീ ബാലികയുമല്ല, വൃദ്ധയുമല്ല; നീ തേജസ്സോടെ ശോഭിക്കുന്ന യുവതിയായി തോന്നുന്നു. എന്നാൽ ഭർത്താവില്ലാതെ ഈ വനത്തിൽ ഇങ്ങനെ കഠിനതപസ് എങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു?
Verse 12
कि त्वं तपस्विनी भद्रे कस्यचित्सहचारिणी । तपस्वी स न पुष्णाति देवि त्वां च गतोऽन्यतः
ഭദ്രേ, നീ തപസ്വിനിയാണോ—ആരുടെയെങ്കിലും സഹചാരിണിയാണോ? ദേവീ, ആ തപസ്വി നിന്നെ പരിചരിക്കുന്നില്ല; അവൻ മറ്റിടത്തേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.
Verse 13
वद कस्य कुले जाता कः पिता तव का विधा । महासौभाग्यरूपा त्वं वृथा तव तपोरतिः
പറയുക—നീ ഏത് കുലത്തിൽ ജനിച്ചു? നിന്റെ പിതാവ് ആര്, നിന്റെ സ്ഥിതിയും ജീവിതരീതിയും എന്ത്? നീ മഹാസൗഭാഗ്യത്തിന്റെ രൂപം തന്നെയാകയാൽ, നിന്റെ തപസ്സിലേക്കുള്ള രതി ഞങ്ങൾക്ക് വ്യർത്ഥമായി തോന്നുന്നു.
Verse 14
किं त्वं वेदप्रसूर्लक्ष्मीः किं सुरूपा सरस्वती । एतासु मध्ये का वा त्वं नाहं तर्कितुमुत्सहे
നീ വേദപ്രസൂ ലക്ഷ്മിയാണോ, അല്ലെങ്കിൽ സുന്ദരിയായ സരസ്വതിയാണോ? ഈ ദേവിമാരിൽ നീ ആരെന്നത് ഞാൻ തർക്കിച്ച് നിശ്ചയിക്കാൻ ധൈര്യമില്ല.
Verse 15
पार्वत्युवाच । नाहं वेदप्रसूर्विप्र न लक्ष्मीश्च सरस्वती । अहं हिमाचलसुता सांप्रतं नाम पार्वती
പാർവതി പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ, ഞാൻ വേദപ്രസൂയുമല്ല, ലക്ഷ്മിയുമല്ല, സരസ്വതിയുമല്ല. ഞാൻ ഹിമാചലന്റെ പുത്രി; ഇപ്പോൾ എന്റെ നാമം പാർവതി.
Verse 16
पुरा दक्षसुता जाता सती नामान्यजन्मनि । योगेन त्यक्तदेहाऽहं यत्पित्रा निन्दितः पतिः
മുൻജന്മത്തിൽ ഞാൻ ദക്ഷന്റെ പുത്രിയായി ‘സതി’ എന്ന നാമത്തിൽ ജനിച്ചു. പിതാവ് എന്റെ പതിയെ നിന്ദിച്ചപ്പോൾ, യോഗശക്തിയാൽ ഞാൻ ആ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു.
Verse 17
अत्र जन्मनि संप्राप्तश्शिवोऽपि विधिवैभवात् । मां त्यक्त्वा भस्मसात्कृत्य मन्मथं स जगाम ह
ഈ ജന്മത്തിലും വിധിയുടെ മഹിമകൊണ്ട് ശിവൻ എന്നെ വിട്ടുവെച്ചു; മന്മഥനെ ഭസ്മമാക്കി അവൻ അവിടെ നിന്ന് പോയി.
Verse 18
प्रयाते शंकरे तापोद्विजिताहं पितुर्गृहात् । आगता तपसे विप्र सुदृढा स्वर्णदीतटे
ശങ്കരൻ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ വിരഹദാഹത്തിൽ വ്യാകുലയായി ഞാൻ പിതൃഗൃഹം വിട്ടു. ഹേ വിപ്രാ, ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ തപസ്സിനായി സ്വർണദീ നദീതീരത്ത് ഞാൻ എത്തി.
Verse 19
कृत्वा तपः कठोरं च सुचिरं प्राणवल्लभम् । न प्राप्याग्नौ विविक्षन्ती त्वं दृष्ट्वा संस्थिता क्षणम्
പ്രാണത്തേക്കാൾ പ്രിയമായ കഠിനവും ദീർഘവുമായ തപസ്സു ചെയ്തിട്ടും അഭീഷ്ടം ലഭിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ നീ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കാനൊരുങ്ങി; നിന്നെ കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ ക്ഷണമേകാൽ നിശ്ചലമായി നിന്നു.
Verse 20
गच्छ त्वं प्रविशाम्यग्नौ शिवेनांगीकृता न हि । यत्र यत्र जनुर्लप्स्ये वरिष्यामि शिवं वरम्
“നീ പോകുക; ശിവൻ എന്നെ അംഗീകരിച്ചിട്ടില്ല, അതിനാൽ ഞാൻ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും. ഞാൻ ഏത് ഏത് ജന്മം നേടിയാലും, ഓരോ ജന്മത്തിലും പരമ വരനായ ശിവനെയേ ഞാൻ വരിക്കും.”
Verse 21
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पार्वती वह्नौ तत्पुरः प्रविवेश सा । निषिध्यमाना पुरतो ब्राह्मणेन पुनः पुनः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് പാർവതി അവന്റെ മുമ്പിൽ തന്നേ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചു; മുന്നിൽ നിന്ന ബ്രാഹ്മണൻ അവളെ വീണ്ടും വീണ്ടും തടയാൻ ശ്രമിച്ചു।
Verse 22
वह्निप्रवेशं कुर्वत्याः पार्वत्यास्तत्प्रभावतः । बभूव तत्क्षणं सद्यो वह्नि श्चंदनपंकवत्
പാർവതി അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ അവളുടെ ദിവ്യ തേജസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അതേ ക്ഷണത്തിൽ അഗ്നി ശീതളമായ ചന്ദനലേപംപോലെ ആയി—ഹാനികരമല്ലാതെ ആശ്വാസകരമായി।
Verse 23
क्षणं तदंतरे स्थित्वा ह्युत्पतंती दिवं द्विजः । पुनः पप्रच्छ सहसा विहसन्सुतनुं शिवः
ഒരു ക്ഷണം അവിടെ നിന്ന ശേഷം ആ ദ്വിജൻ ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു; പിന്നെ ഭഗവാൻ ശിവൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ആ സുന്ദരദേഹിനിയെ പെട്ടെന്ന് വീണ്ടും ചോദിച്ചു।
Verse 24
द्विज उवाच । अहो तपस्ते किं भद्रे न बुद्धं किंचिदेव हि । न दग्धो वह्निना देहो न च प्राप्तं मनीषितम्
ദ്വിജൻ പറഞ്ഞു—അഹോ ഭദ്രേ! നിന്റെ ഈ തപസ്സ് എന്തുതരം? സത്യത്തിൽ ഒന്നും സിദ്ധിച്ചില്ല. ദേഹം അഗ്നിയിൽ ദഗ്ധമായില്ല; ആഗ്രഹിച്ച ലക്ഷ്യവും ലഭിച്ചില്ല।
Verse 25
अतस्सत्यं निकामं वै वद देवि मनोरथम् । ममाग्रे विप्रवर्यस्य सर्वानंदप्रदस्य हि
അതുകൊണ്ട്, ദേവീ, മടിയില്ലാതെ സത്യം പറഞ്ഞ് നിന്റെ മനോരഥം വെളിപ്പെടുത്തുക—എന്റെ മുമ്പിലും, സർവാനന്ദം നൽകുന്ന ഈ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്റെ മുമ്പിലും।
Verse 26
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवाजटिलसंवादो नाम षड्विंशोध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ തൃതീയമായ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ “ശിവ-ജടില സംവാദം” എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്താറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 27
किमिच्छसि वरं देवि प्रष्टुमिच्छाम्यतः परम् । त्वय्येव तदसौ देवि फलं सर्वं प्रदृश्यते
ഹേ ദേവീ, നീ ഏതു വരം ആഗ്രഹിക്കുന്നു? ഇതിന് ശേഷം ഞാൻ കൂടുതൽ ചോദിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. കാരണം, ഹേ ദേവീ, ആ ഫലം—വാസ്തവത്തിൽ എല്ലാ ഫലങ്ങളും—നിനക്കുള്ളിൽ തന്നെയാണ് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നത്.
Verse 28
परार्थे च तपश्चेद्वै तिष्ठेत्तु तप एव तत् । रत्नं हस्ते समादाय हित्वा काचस्तु संचितः
പരാർത്ഥത്തിനായി തപസ്സു ചെയ്താൽ അത് വെറും ‘തപസ്’ മാത്രമായി നിലനിൽക്കും; അതിന്റെ ഉന്നത ഫലം നഷ്ടപ്പെടും. കൈയിൽ രത്നം പിടിച്ച് അതെറിഞ്ഞ് ഗ്ലാസ് കഷണങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 29
ईदृशं तव सौंदर्यं कथं व्यर्थीकृतं त्वया । हित्वा वस्त्राण्यनेकानि चर्मादि च धृतं त्वया
നിന്റെ ഇത്തരമൊരു സൗന്ദര്യം നീ എങ്ങനെ വ്യർത്ഥമാക്കി? അനേകം വസ്ത്രങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ ചർമ്മാദി ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 30
तत्सर्वं कारणं ब्रूहि तपसस्त्वस्य सत्यतः । तच्छ्रुत्वा विप्रवर्योऽहं यथा हर्षमावाप्नुयाम्
നിന്റെ ഈ തപസ്സിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ കാരണമെല്ലാം സത്യമായി പറയുക. അത് കേട്ടാൽ ഞാൻ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ, പരമഹർഷവും യഥാർത്ഥാനന്ദവും പ്രാപിക്കും.
Verse 31
ब्रह्मोवाच । इति पृष्टा तदा तेन सखीं प्रैरयताम्बिका । तन्मुखेनैव तत्सर्वं कथयामास सुव्रता
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ അവൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ അംബിക സഖിയെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ആ സുവ്രത അവളുടെ തന്നെ വായിലൂടെ എല്ലാം വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു.
Verse 32
तया च प्रेरिता तत्र पार्वत्या विजयाभिधा । प्राणप्रिया सुव्रतज्ञा सखी जटिलमब्रवीत्
അവിടെ പാർവതിയുടെ പ്രേരണയാൽ വിജയാ എന്ന സഖി—പ്രാണപ്രിയയും വ്രതജ്ഞയും—ജടിലനോട് സംസാരിച്ചു.
Verse 33
सख्युवाच । शृणु साधो प्रवक्ष्यामि पार्वतीचरितं परम् । हेतुं च तपसस्सर्वं यदि त्वं श्रोतुमिच्छसि
സഖി പറഞ്ഞു: ഹേ സാദുവേ, കേൾക്കുക; പാർവതിയുടെ പരമചരിതവും അവളുടെ തപസ്സിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ഹേതുവും—നീ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—ഞാൻ പറയും.
Verse 34
सखा मे गिरिराजस्य सुतेयं हिमभूभृतः । ख्याता वै पार्वती नाम्ना सा कालीति च मेनका
ഹിമാലയൻ ഗിരിരാജൻ എന്റെ സുഹൃത്താണ്; ഇവൾ അവന്റെ പുത്രിയാണ്. അവൾ ‘പാർവതി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധ; മേനകയും അവളെ ‘കാളി’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
Verse 35
ऊढेयं न च केनापि न वाञ्छति शिवात्परम् । त्रीणि वर्षसहस्राणि तपश्चरणसाधिनी
അവളെ ആരോടും വിവാഹം കഴിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല; ശിവനേക്കാൾ ഉന്നതനെ അവൾ ആഗ്രഹിച്ചില്ല. തപസ്സിൽ അചഞ്ചലയായി അവൾ മൂവായിരം വർഷം തപശ്ചര്യം അനുഷ്ഠിച്ചു.
Verse 36
तदर्थं मेऽनया सख्या प्रारब्धं तप ईदृशम् । तदत्र कारणं वक्ष्ये शृणु साधो द्विजोत्तम
അതേ ലക്ഷ്യത്തിനായി, ഹേ സഖീ, ഞാൻ ഇത്തരത്തിലുള്ള തപസ് ആരംഭിച്ചു. ഇപ്പോൾ അതിന്റെ കാരണമിവിടെ പറയുന്നു—കേൾക്കുക, ഹേ സദാചാരിയേ, ദ്വിജോത്തമാ।
Verse 37
हित्वेन्द्रप्रमुखान्देवान् हरिं ब्रह्माणमेव च । पतिं पिनाकपाणिं वै प्राप्नुमिच्छति पार्वती
ഇന്ദ്രപ്രമുഖ ദേവന്മാരെയും, ഹരിയെയും (വിഷ്ണു) ബ്രഹ്മാവിനെയും പോലും വിട്ടുവെച്ച്, പാർവതി ഭർത്താവായി പിനാകപാണി—ഭഗവാൻ ശിവനെയേ പ്രാപിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।
Verse 38
इयं सखी मदीया वै वृक्षानारोप यत्पुरा । तेषु सर्वेषु संजातं फलपुष्पादिकं द्विज
ഇവൾ എന്റെ സഖിയത്രേ; പണ്ടു വൃക്ഷങ്ങൾ നട്ടത് ഇവളാണ്. ഹേ ദ്വിജാ, അവയൊക്കെയിലും ഫലങ്ങളും പുഷ്പങ്ങളും മുതലായവ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 39
रूपसार्थाय जनककुलालंकरणाय च । समुद्दिश्य महेशानं कामस्यानुग्रहाय च
പരിപൂർണ്ണ രൂപസൗന്ദര്യസിദ്ധിക്കായി, പിതൃകുലത്തിന്റെ അലങ്കാരമാകുവാൻ, അവൾ മഹേശാനനെ ധ്യാനിച്ചു; കൂടാതെ കാമനു അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുവാനായും।
Verse 40
मत्सखी नारदोपदेशात्तपस्तपति दारुणम् । मनोरथः कुतस्तस्या न फलिष्यति तापस
ഹേ താപസാ! നാരദോപദേശത്താൽ എന്റെ സഖി ഭയങ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു. അവളുടെ മനോരഥം എങ്ങനെ ഫലിക്കാതിരിക്കും?
Verse 41
यत्ते पृष्टं द्विजश्रेष्ठ मत्सख्या मनसीप्सितम् । मया ख्यातं च तत्प्रीत्या किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! നീ ചോദിച്ചതും—എന്റെ സഖിയുടെ മനസ്സിലെ അഭീഷ്ടവും—ഞാൻ സ്നേഹത്തോടെ പറഞ്ഞു. ഇനി എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹം?
Verse 42
ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा विजयाया यथार्थतः । मुने स जटिलो रुद्रो विहसन्वाक्यमब्रवीत्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ! വിജയയുടെ വാക്കുകൾ യഥാർത്ഥമായി കേട്ട ശേഷം ആ ജടാധാരി രുദ്രൻ പുഞ്ചിരിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു।
Verse 43
जटिल उवाच । सख्येदं कथितं तत्र परिहासोनुमीयते । यथार्थं चेत्तदा देवी स्वमुखेनाभिभाषताम्
ജടിലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സഖീ! ഇവിടെ പറഞ്ഞത് പരിഹാസംപോലെ തോന്നുന്നു. സത്യമെങ്കിൽ ദേവി സ്വയം തന്റെ വായാൽ പറയട്ടെ.
Verse 44
ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते च तदा तेन जटिलेन द्विजन्मना । उवाच पार्वती देवी स्वमुखेनैव तं द्विजम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ ജടില ദ്വിജൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദേവി പാർവതി തന്റെ സ്വമുഖംകൊണ്ടുതന്നെ ആ ദ്വിജനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു।
Frequently Asked Questions
Śiva personally undertakes a parīkṣā of Pārvatī’s austerity by arriving in disguise as an aged, radiant brāhmaṇa/jaṭila ascetic and initiating a probing dialogue.
The disguise externalizes the inner trial: authentic devotion and discernment must remain stable even when challenged by apparently authoritative counsel, revealing the aspirant’s true saṃkalpa (intent).
Śiva’s bhaktavatsalatā (tenderness toward devotees) expressed through direct engagement, and Pārvatī’s śuddhatā (purity), dharmic hospitality, and unwavering tapas within a sanctified ritual setting.