Ramayana Yuddha Kanda Sarga 6
Yuddha KandaSarga 617 Verses

Sarga 6

रावणस्य मन्त्रविचारः — Ravana’s Council on Strategy

युद्धकाण्ड

ഈ സർഗത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ രാവണൻ ലങ്കയിൽ ഹനുമാൻ ചെയ്ത ഭയാനക കൃത്യങ്ങളുടെ ഫലങ്ങൾ വിലയിരുത്തുന്നു—അനധികൃത പ്രവേശനം, നാശം, പ്രമുഖ രാക്ഷസന്മാരുടെ വധം, സീതാദർശനം വിജയകരമായി സാധിച്ചതും. അപൂർവമായ ലജ്ജ/ഹ്രീയോടെ തല താഴ്ത്തി, അവൻ കൂട്ടായ മന്ത്രാലോചനയിലേക്കു തിരിയുന്നു; വിജയം മന്ത്ര-മൂലമാണെന്ന് (ആലോചനയിലാണ് അടിസ്ഥാനം) വ്യക്തമായി കരുതുന്നു. പിന്നീട് മനുഷ്യപ്രയത്നവും ഉപദേശത്തിന്റെ ഗുണവും മൂന്നു തരമായി വേർതിരിക്കുന്നു—ഉത്തമം, മധ്യമം, അധമം. ഉത്തമൻ കഴിവുള്ള മന്ത്രിമാരും സുഹൃത്തുക്കളും ചേർന്ന് ആലോചിച്ച്, ദൈവം (ധർമ്മന്യായത്തിന്റെ ഉന്നത ക്രമം) എന്നതിൽ വിശ്വാസത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; മധ്യമൻ ഒറ്റയ്ക്ക് തീരുമാനിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അധമൻ ഗുണദോഷങ്ങൾ നോക്കാതെ ‘ഞാനേ ചെയ്യും’ എന്ന് അഹങ്കാരത്തോടെ, ദൈവവിശ്വാസമില്ലാതെ മുന്നേറുന്നു. രാജനീതിയിൽ മന്ത്രാലോചനയ്ക്കും നിലകൾ പറയുന്നു—ശാസ്ത്രാനുസൃതമായ ഏകകണ്ഠത ശ്രേഷ്ഠം; ഭിന്നാഭിപ്രായങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഏകമതം വന്നാൽ അത് മധ്യമം; ഐക്യമില്ലാതെ വിഭാഗീയമായി പിടിവാശിയോടെ പറയുന്നത് നിന്ദ്യം. അവസാനം അടിയന്തര ഭീഷണി—ആയിരക്കണക്കിന് വീര വാനരന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റി ശ്രീരാമൻ ലങ്കയെ വളയാൻ സമീപിക്കുന്നു; അതിനാൽ നഗരത്തിനും സൈന്യത്തിനും ഹിതകരമായ പദ്ധതി രാവണൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു।

Shlokas

Verse 1

लङ्कायांतुकृतंकर्मघोरंदृष्टवाभयावहम् ।राक्षसेन्द्रोहनुमताशक्रेणेवमहात्मना ।।6.6.1।।अब्रवीद्राक्षसान् सर्वान्ह्रियाकिञ्चिदवाङ्मुखः ।

ലങ്കയിൽ മഹാത്മാവായ ഹനുമാൻ ഇന്ദ്രനുപോലെ പരാക്രമത്തോടെ ചെയ്ത ഭയങ്കരവും ഭീതിജനകവുമായ കൃത്യം കണ്ടു, രാക്ഷസേന്ദ്രൻ അല്പം ലജ്ജിച്ച് തലകുനിച്ച് എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരോടും സംസാരിച്ചു.

Verse 2

धर्षिताचप्रविष्टाचलङ्कादुष्प्रसहापुरी ।।6.6.2।।तेनवानरमात्रेणदृष्टासीताचजानकी ।

ദുഷ്പ്രവേശ്യമായ ലങ്കാപുരിയും ആ ഒരേയൊരു വാനരൻ ധർഷിച്ചു കയറി; ജനകനന്ദിനിയായ സീതയെയും അവൻ ദർശിച്ചു.

Verse 3

प्रासादोधर्षितश्चैत्यःप्रवराराक्षसाहताः ।।6.6.3।।आविलाचपुरीलङ्कासर्वाहनुमताकृता ।

പ്രാസാദങ്ങളും ചൈത്യങ്ങളും ധർഷിക്കപ്പെട്ടു; പ്രമുഖരായ രാക്ഷസർ വധിക്കപ്പെട്ടു; സമസ്ത ലങ്കാപുരിയും ഹനുമാൻ കലുഷിതമാക്കി കലക്കത്തിലാക്കി.

Verse 4

किंकरिष्यामिभद्रंवोकिंवायुक्तमनन्तरम् ।।6.6.4।।उच्यतांनस्समर्थंयत्कृतंचसुकृतंभवेत् ।

ഭദ്രജനങ്ങളേ, ഇനി ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? ഇപ്പോൾ യുക്തമായ മാർഗം ഏത്? ഞങ്ങളോടു പറയുക—യഥാർത്ഥത്തിൽ ഫലപ്രദമായതും, ചെയ്താൽ സുകൃതമായി ഹിതകരമാകുന്നതുമായ കാര്യം ഏതാണ്?

Verse 5

मन्त्रमूलंचविजयंप्रवदन्तिमनस्विनः ।।6.6.5।।तस्मद्वैरोचयेमन्त्रंरामंप्रतिमहाबलाः ।

വിജയത്തിന്റെ മൂലം മന്ത്രാലോചനയാണെന്ന് മനസ്വികളായ ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹാബലന്മാരേ, രാമനെ നേരിടുവാൻ ഞാൻ ഉപദേശംയും ആലോചനയും അഭിലഷിക്കുന്നു.

Verse 6

त्रिविधाःपुरुषालोकेउत्तमाधममध्यमाः ।।6.6.6।।तेषांतुसमवेतानांगुणदोषौवदाम्यहम् ।

ഈ ലോകത്തിൽ മനുഷ്യർ മൂന്നു തരമാണ്—ഉത്തമൻ, മധ്യമൻ, അധമൻ; അവരിൽ സഭയിൽ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നവരുടെ ഗുണദോഷങ്ങൾ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 7

मन्त्रिभिर्हितसंयुक्तैस्समर्थैर्मन्त्रनिर्णये ।।6.6.7।।मित्रैर्वापिसमानार्थैर्बान्धवैरपिवाधिकैः ।सहितोमन्त्रियित्वायःकर्मारम्भान्प्रवर्तयेत् ।।6.6.8।।दैवेचकुरुतेयत्नंतमाहुःपुरुषोत्तमम् ।

ഹിതചിന്തയുള്ളതും മന്ത്രനിർണ്ണയത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളതുമായ മന്ത്രിമാരോടും, ഒരേ ലക്ഷ്യമുള്ള സുഹൃത്തുക്കളോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടി, പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ആലോചിച്ച് പിന്നെ ദൈവത്തെ മാനിച്ച് പരിശ്രമിക്കുന്നവനെയാണ് പുരുഷോത്തമൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

Verse 8

मन्त्रिभिर्हितसंयुक्तैस्समर्थैर्मन्त्रनिर्णये ।।6.6.7।।मित्रैर्वापिसमानार्थैर्बान्धवैरपिवाधिकैः ।सहितोमन्त्रियित्वायःकर्मारम्भान्प्रवर्तयेत् ।।6.6.8।।दैवेचकुरुतेयत्नंतमाहुःपुरुषोत्तमम् ।

ഹിതചിന്തയുള്ളതും മന്ത്രനിർണ്ണയത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളതുമായ മന്ത്രിമാരോടും, ഒരേ ലക്ഷ്യമുള്ള സുഹൃത്തുക്കളോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടി, പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ആലോചിച്ച് പിന്നെ ദൈവത്തെ മാനിച്ച് പരിശ്രമിക്കുന്നവനെയാണ് പുരുഷോത്തമൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

Verse 9

कोऽर्थंविमृशेदेकोधर्मेप्रकुरुतेमनः ।।6.6.9।।कःकार्याणिकुरुतेतमाहुर्मध्यमंनरम् ।

ലക്ഷ്യം ഒറ്റയ്ക്കു ചിന്തിക്കുകയും, ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് സ്വന്തം മനസ്സിൽ മാത്രം ആലോചിക്കുകയും, കാര്യങ്ങൾ സ്വയം ഒറ്റയ്ക്കു നിർവഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനെ ‘മധ്യമൻ’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 10

गुणदोषौवनिशिचत्य त्यक्त्यादैवव्यपाश्रयम् ।।6.6.10।।करिष्यामीतियःकार्यमुपेक्षेत्सनराधमः ।

ഗുണദോഷങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കാതെ, ദൈവാശ്രയം ഉപേക്ഷിച്ച് ‘ഞാനേ ചെയ്യും’ എന്നു കരുതി പ്രവർത്തിയിൽ ഏർപ്പെടുന്നവൻ മനുഷ്യരിൽ അധമൻ ആകുന്നു.

Verse 11

यथेमेपुरुषानित्यमुत्तमाधममध्यमाः ।।6.6.11।।वंमन्त्राऽहिविज्ञेयाउत्तमाधममध्यमः ।

മനുഷ്യർ നിത്യവും ഉത്തമൻ, മധ്യമൻ, അധമൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു തരമാകുന്നതുപോലെ, ഉപദേശവും (മന്ത്രവും) ഉത്തമം, മധ്യമം, അധമം എന്നിങ്ങനെ ത്രിവിധമാണെന്ന് അറിയണം.

Verse 12

ऐकमत्यमुपागम्यशास्त्रदृष्टेनचक्षुषा ।।6.6.12।।मन्त्रिणोयत्रनिरतास्तमाहुर्मन्त्रमुत्तमम् ।

ശാസ്ത്രദൃഷ്ടിയാൽ നോക്കി മന്ത്രിമാർ ഏകമത്യത്തിൽ ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് അതിൽ ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്ന ഉപദേശത്തെയാണ് ഉത്തമമന്ത്രം എന്നു പറയുന്നു.

Verse 13

बह्व्योऽपिमतीर्गत्वामन्त्रिणामर्थनिर्णये ।।6.6.13।।पुनर्यत्रैकतांप्राप्तस्समन्त्रोमध्यमस्स्मृतः ।

കാര്യനിർണ്ണയത്തിൽ മന്ത്രിമാർ പലവിധ അഭിപ്രായങ്ങളിലേക്കു പോയിട്ടും പിന്നീടൊരേകമതത്തിലേക്കു എത്തുകയാണെങ്കിൽ—ആ മന്ത്രം മധ്യമമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 14

अन्योन्यमतिमास्थाययत्रसम्प्रतिभाष्यते ।।6.6.14।।नचैकमत्येश्रेयोऽस्तिमन्त्रस्सोऽधमउच्यत ।

ഓരോരുത്തനും സ്വന്തം അഭിപ്രായം പിടിച്ചുനിൽക്കി, പരസ്പരം ആത്മതൃപ്തിക്കായി മാത്രം മറുപടി പറയുകയും, ഏകമതത്തിലൂടെ യാതൊരു ശ്രേയസ്സും ഉണ്ടാകാതിരിക്കുകയുമെങ്കിൽ—അത്തരം മന്ത്രം അധമമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 15

तस्मात्सुमन्त्रितंसाधुभवन्तोमतिसत्तमा: ।।6.6.15।।कार्यंसम्प्रतिपद्यन्तामेतत्कृत्यंमतंमम ।

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ബുദ്ധിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങൾ നന്നായി യുക്തിപൂർവ്വം ആലോചിച്ച് പ്രവർത്തനമാർഗം നിശ്ചയിക്കുവിൻ—ഇതാണ് എന്റെ ആലോചിതമായ അഭിലാഷം.

Verse 16

वानराणांहिधीराणांसहस्रैःपरिवारितः ।।6.6.16।।रामोऽभ्येतिपुरीलङ्कामस्माकमुपरोधकः ।

ആയിരക്കണക്കിന് ധീര വാനരന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ രാമൻ, ഞങ്ങളെ ഉപരോധിക്കുവാൻ ലങ്കാപുരിയിലേക്കു മുന്നേറിവരുന്നു.

Verse 18

समुद्रमुच्छोषयतिवीर्येणान्यत्करोतिवा ।।6.6.18।।अस्मिन्नेवंगतेकार्येविरुद्धेवानरैस्सह ।हितंपुरेचसैन्येचसर्वसम्मन्त्रयतांमम ।।6.6.19।।

അവൻ തന്റെ വീര്യത്താൽ സമുദ്രം പോലും വറ്റിച്ചുകളയാം—അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും അത്ഭുതകർമ്മം നിർവഹിക്കാം. കാര്യങ്ങൾ ഇങ്ങനെ വന്നപ്പോൾ വാനരന്മാർ നമ്മുടെ വിരോധികളായിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നഗരത്തിനും സൈന്യത്തിനും ഹിതകരമായതെല്ലാം എനിക്കായി പൂർണ്ണമായി ആലോചിച്ചു ഉപദേശം നൽകുക.

Frequently Asked Questions

Rāvaṇa confronts a leadership crisis after Hanumān’s successful incursion and must choose between impulsive reaction and disciplined consultation; the sarga frames ethical action as evaluating guṇa-doṣa (merits and faults) and avoiding ego-driven decisions made without daiva-oriented restraint.

The chapter teaches that effective power is inseparable from wise counsel: unanimity grounded in śāstra yields the best outcomes, while factional stubbornness degrades decision-making; additionally, action undertaken with consultation and daiva-vyapāśraya is ranked superior to solitary or self-willed conduct.

Laṅkā (as a fortified capital and civic space) is central, and the समुद्र (ocean) is invoked as a strategic boundary that Rāma may overcome by extraordinary means, underscoring the siege geography and the cultural imagination of superhuman war-capability.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App