Sarga 58
सम्पातिवाक्यम् (Sampāti’s Counsel and the Revelation of Laṅkā)
किष्किन्धाकाण्ड
ഈ സര്ഗത്തിൽ നിരാശപ്പെട്ട വാനരാന്വേഷണസംഘം ഉച്ചസ്വരമുള്ള ഗൃദ്ധനായ സമ്പാതിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു. ജടായുവിന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ട സമ്പാതി കണ്ണീരോടെ ശോകാകുലനാകുന്നു. മുൻകാല സംഭവമായി—സൂര്യനിലേക്കു പറക്കുമ്പോൾ ഇളയ സഹോദരൻ ജടായുവിനെ തന്റെ ചിറകുകൾകൊണ്ട് മറച്ചു രക്ഷിച്ചതിനാൽ തന്റെ ചിറകുകൾ കത്തിപ്പോയി, വിന്ധ്യപർവതത്തിൽ വീണു, ദീർഘകാലം സഹോദരവാർത്തയില്ലാതെ കഴിഞ്ഞുവെന്ന് അവൻ പറയുന്നു. അംഗദനും മറ്റു വാനരനേതാക്കളും പ്രവർത്തിസിദ്ധിക്കായി നിർണ്ണായക വിവരം ചോദിക്കുന്നു—രാവണന്റെ വാസസ്ഥലം അടുത്തായാലും ദൂരമായാലും സമ്പാതിക്ക് അറിയുമെങ്കിൽ വെളിപ്പെടുത്തണം. സമ്പാതി താൻ വൃദ്ധനും ചിറകില്ലാത്തവനുമെങ്കിലും വാക്കും ജ്ഞാനവുംകൊണ്ട് വലിയ സഹായം ചെയ്യാമെന്ന് പറയുന്നു. “രാമ” “ലക്ഷ്മണ” എന്ന നിലവിളിയും താഴെ വീണ ആഭരണങ്ങളും കണ്ടു അപഹൃതസ്ത്രീ സീതയാണെന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിയുന്നു. അവൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു—വിശ്രവസിന്റെ പുത്രനും വൈശ്രവണൻ (കുബേരൻ)ന്റെ സഹോദരനുമായ രാവണൻ സമുദ്രത്തിനപ്പുറം നൂറു യോജന ദൂരെയുള്ള ലങ്കയിൽ വസിക്കുന്നു; വിശ്വകർമ്മ നിർമിച്ച ദ്വീപനഗരം സ്വർണ്ണദ്വാരങ്ങൾ, പ്രാകാരങ്ങൾ, പ്രാസാദങ്ങൾ, ദീപ്തമായ മതിൽ എന്നിവകൊണ്ട് ദൃഢമായി കോട്ടയിട്ടതും സമുദ്രം ചുറ്റിപ്പറ്റിയതുമാണ്. സീത രാവണന്റെ അന്തഃപുരത്തിൽ രാക്ഷസീകളുടെ കാവലിൽ തടവിലാണെന്നും, വാനരർ ലവണസമുദ്രം വേഗത്തിൽ കടന്ന് ശക്തി തെളിയിക്കണമെന്നും അവൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനം ജടായുവിന് തിലോദകാർപ്പണം ചെയ്യാൻ തന്നെ സമുദ്രതീരത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകണമെന്ന് സമ്പാതി അപേക്ഷിക്കുന്നു. വാനരർ അവനെ ചുമന്ന് കൊണ്ടുപോകുന്നു; അവൻ വിധിപൂർവം ജലാഞ്ജലി അർപ്പിക്കുന്നു. നിർണ്ണായക വിവരം ലഭിച്ചതോടെ വാനരർ സന്തോഷത്തോടെ മടങ്ങുന്നു.
Shlokas
Verse 1
इत्युक्तः करुणं वाक्यं वानरैस्त्यक्तजीवितैः।सबाष्पो वानरान्गृध्रः प्रत्युवाच महास्वनः।।4.58.1।।
ജീവിതാശ ഉപേക്ഷിച്ച വാനരന്മാർ ഇങ്ങനെ കരുണാഭരിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാസ്വനനായ കഴുകൻ കണ്ണുനീരോടെ വാനരന്മാർക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 2
यवीयान्मम भ्राता जटायुर्नाम वानराः।यमाख्यात हतं युद्धे रावणेन बलीयसा।।4.58.2।।
ഹേ വാനരന്മാരേ, നിങ്ങൾ യുദ്ധത്തിൽ ശക്തനായ രാവണൻ വധിച്ചതായി പറഞ്ഞ ജടായു എന്നവൻ എന്റെ ഇളയ സഹോദരനായിരുന്നു.
Verse 3
वृद्धभावादपक्षत्वाच्छृण्वंस्तदपि मर्षये।न हि मे शक्तिरस्त्यद्य भ्रातुर्वैरविमोक्षणे।।4.58.3।।
വൃദ്ധാവസ്ഥയും ചിറകില്ലായ്മയും കാരണം, അതു കേട്ടിട്ടും ഞാൻ സഹിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇന്നെനിക്ക് സഹോദരന്റെ വൈരം തീർക്കാൻ ശക്തിയില്ല.
Verse 4
पुरा वृत्रवधे वृत्ते परस्परजयैषिणौ।आदित्यमुपयातौ स्वो ज्वलन्तं रश्मिमालिनम्।।4.58.4।।
പണ്ടുകാലത്ത് വൃത്രവധം സംഭവിച്ച ശേഷം, പരസ്പരം ജയിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ഞങ്ങൾ ഇരുവരും കിരണമാലയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് ജ്വലിക്കുന്ന സൂര്യദേവന്റെ അടുക്കലേക്ക് പറന്നു ചെന്നു.
Verse 5
आवृत्त्याऽकाशमार्गे तु जवेन स्म गतौ भृशम्।मध्यं प्राप्ते दिनकरे जटायुरवसीदति।।4.58.5।।
ആകാശമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ഞങ്ങൾ അതിവേഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു; ദിനകരൻ മദ്ധ്യാഹ്നസ്ഥാനത്തെത്തിയപ്പോൾ ജടായു ക്ഷീണിച്ച് തളരാൻ തുടങ്ങി.
Verse 6
तमहं भ्रातरं दृष्ट्वा सूर्यरश्मिभिरर्दितम्।पक्षाभ्यां छादयामास स्नेहात्परमविह्वलः।।4.58.6।।
ആകാശമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ഞങ്ങൾ അതിവേഗത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു; ദിനകരൻ മദ്ധ്യാഹ്നസ്ഥാനത്തെത്തിയപ്പോൾ ജടായു ക്ഷീണിച്ച് തളരാൻ തുടങ്ങി.
Verse 7
निर्दग्धपक्षः पतितो विन्ध्येऽहं वानरर्षभाः।अहमस्मिन्वसन्भ्रातुः प्रवृत्तिं नोपलक्षये।।4.58.7।।
ഹേ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, എന്റെ ചിറകുകൾ കത്തിപ്പോയി ഞാൻ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിൽ വീണു. ഇവിടെ വസിച്ചിട്ടും സഹോദരന്റെ ഗതിവിവരം എനിക്കൊന്നും അറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
Verse 8
जटायुषस्त्वेवमुक्तो भ्रात्रा सम्पातिना तदा।युवराजो महाप्राज्ञः प्रत्युवाचाङ्गदस्ततः।।4.58.8।।
ജടായുവിന്റെ സഹോദരനായ സമ്പാതി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാപ്രാജ്ഞനായ യുവരാജാവ് അങ്ങദൻ തുടർന്ന് മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 9
जटायुषो यदि भ्राता श्रुतं ते गदितं मया।आख्या हि यदि जानासि निलयं तस्य रक्षसः।।4.58.9।।
നീ ജടായുവിന്റെ സഹോദരൻ തന്നെയെങ്കിൽ, ഞാൻ പറഞ്ഞത് നീ കേട്ടിരിക്കുന്നു. നിനക്കറിയാമെങ്കിൽ, ആ രാക്ഷസന്റെ നിവാസസ്ഥലം ഞങ്ങളോട് പറയുക.
Verse 10
अदीर्घदर्शिनं तं वै रावणं राक्षसाधिपम्।अन्तिके यदि वा दूरे यदि जानासि शंस नः।।4.58.10।।
നിനക്കറിയാമെങ്കിൽ ഞങ്ങളോട് പറയുക—ദൂരദർശനം ഇല്ലാത്ത രാക്ഷസാധിപൻ രാവണൻ എവിടെയുണ്ട്? അടുത്തോ ദൂരെയോ, അറിയുന്നതു പ്രസ്താവിക്കൂ.
Verse 11
ततोऽब्रवीन्महातेजा ज्येष्ठो भ्राता जटायुषः।आत्मानुरूपं वचनं वानरान्सम्प्रहर्षयन्।।4.58.11।।
അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സായ ജടായുവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠഭ്രാതാവ്, വാനരന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, തനിക്കൊത്ത വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
Verse 12
निर्दग्धपक्षो गृध्रोऽहं हीनवीर्य: प्लवङ्गमाः।वाङ्मात्रेण तु रामस्य करिष्ये साह्यमुत्तमम्।।4.58.12।।
ഹേ പ്ലവംഗമാരേ, ഞാൻ ചുട്ടുപോയ ചിറകുകളുള്ള ഒരു ഗൃദ്ധ്രൻ, ശക്തി ക്ഷീണിച്ചവൻ; എങ്കിലും രാമനുവേണ്ടി വാക്കുകളാൽ മാത്രമായാലും ഉത്തമമായ സഹായം ചെയ്യും.
Verse 13
जानामि वारुणान्लोकान्विष्णोस्त्रै विक्रमानपि।महासुरविमर्दन्वा श्च ह्यमृतस्य च मन्थनम्।।4.58.13।।
ഞാൻ വരുണന്റെ ലോകങ്ങളെ അറിയുന്നു; വിഷ്ണുവിന്റെ ത്രിവിക്രമവും അറിയുന്നു. ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിലുണ്ടായ മഹാസമരം, അമൃതം ലഭിക്കാനായുള്ള മഥനം എന്നിവയും എനിക്ക് അറിയാം.
Verse 14
रामस्य यदिदं कार्यं कर्तव्यं प्रथमं मया।जरया च हृतं तेजः प्राणाश्च शिथिला मम।।4.58.14।।
രാമന്റെ ഈ കാര്യം ആദ്യം ഞാൻ തന്നേ നിർവഹിക്കേണ്ടതായിരുന്നു; എന്നാൽ ജര മൂലം എന്റെ തേജസ് ക്ഷയിച്ചു, പ്രാണശക്തിയും ശിഥിലമായി.
Verse 15
तरुणी रूपसम्पन्ना सर्वाभरणभूषिता।ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन दुरात्मना।।4.58.15।।क्रोशन्ती राम रामेति लक्ष्मणेति च भामिनी।भूषणान्यपविध्यन्ती गात्राणि च विधुन्वती।।4.58.16।।
ഞാൻ ഒരു യുവതിയെ കണ്ടു—രൂപസമ്പന്നയും സർവാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയുമായ അവൾ—ദുരാത്മാവായ രാവണൻ കൊണ്ടുപോകുകയായിരുന്നു.
Verse 16
तरुणी रूपसम्पन्ना सर्वाभरणभूषिता।ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन दुरात्मना।।4.58.15।।क्रोशन्ती राम रामेति लक्ष्मणेति च भामिनी।भूषणान्यपविध्यन्ती गात्राणि च विधुन्वती।।4.58.16।।
‘രാമാ! രാമാ!’ എന്നും ‘ലക്ഷ്മണാ!’ എന്നും നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് ആ മഹതിയായ സ്ത്രീ ആഭരണങ്ങൾ താഴെ വീഴ്ത്തി, അവയവങ്ങൾ കുലുക്കി, വ്യഥയിൽ പടവെട്ടുകയായിരുന്നു.
Verse 17
सूर्यप्रभेव शैलाग्रे तस्याः कौशेयमुत्तमम्।असिते राक्षसे भाति यथा वा तटिदम्बुदे।।4.58.17।।
അവളുടെ ഉത്തമ കൗശേയവസ്ത്രം പർവ്വതശിഖരത്തിലെ സൂര്യപ്രഭപോലെ ദീപ്തമായി; കറുത്ത രാക്ഷസന്റെ മേൽ അത് മേഘത്തിലെ മിന്നൽപോലെ തിളങ്ങി.
Verse 18
तां तु सीतामहं मन्ये रामस्य परिकीर्तनात्।श्रूयतां मे कथयतो निलयं तस्य रक्षसः।।4.58.18।।
രാമനാമം ആവർത്തിച്ചു ഉച്ചരിച്ചതിനാൽ അവൾ സീതയെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു; ഇനി ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കുക—ആ രാക്ഷസന്റെ നിവാസസ്ഥാനം ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു.
Verse 19
पुत्रो विश्रवस स्साक्षाद्भ्राता वैश्रवणस्य च।अध्यास्ते नगरीं लङ्कां रावणो नाम राक्षसः।।4.58.19।।
വിശ്രവസിന്റെ സാക്ഷാൽ പുത്രനും വൈശ്രവണൻ (കുബേരൻ) എന്നവന്റെ സഹോദരനും ആയ രാവണൻ എന്ന രാക്ഷസൻ ലങ്കാനഗരിയിൽ വസിക്കുന്നു.
Verse 20
इतो द्वीपस्समुद्रस्य सम्पूर्णे शतयोजने।तस्मिन्लङ्कापुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा।।4.58.20।।
ഇവിടെ നിന്ന് സമുദ്രം കടന്ന് പൂർണ്ണം നൂറു യോജന ദൂരത്ത് ഒരു ദ്വീപുണ്ട്; അതിൽ വിശ്വകർമ്മാവ് നിർമ്മിച്ച മനോഹരമായ ലങ്കാപുരി നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 21
जाम्बूनदमयैर्द्वारैश्चित्रैः काञ्चनवेदिकैः।प्रासादैर्हेमवर्णैश्च महद्भिः सुसमा कृता।।4.58.21।।प्राकारेणार्कवर्णेन महता च समान्विता।
ആ നഗരം ജാംബൂനദശുദ്ധസ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത അത്ഭുതദ്വാരങ്ങളാലും, ചിത്രവൈഭവമുള്ള കാഞ്ചനവേദികകളാലും, സ്വർണ്ണവർണ്ണമുള്ള മഹാപ്രാസാദങ്ങളാലും സമമിതിയായി നിർമ്മിതമാണ്; കൂടാതെ സൂര്യകാന്തിപോലെ ദീപ്തമായ മഹത്തായ പ്രാകാരവും അതിനെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
Verse 22
तस्यां वसति वैदेही दीना कौशेयवासिनी।।4.58.22।।रावणान्तःपुरे रुद्धा राक्षसीभिस्सुरक्षिता।जनकस्यात्मजां राज्ञस्तत्र द्रक्ष्यथ मैथिलीम्।।4.58.23।।
അവിടെ വൈദേഹി ദുഃഖിതയായി, പാറ്റുവസ്ത്രം ധരിച്ചു വസിക്കുന്നു; രാവണന്റെ അന്തഃപുരത്തിൽ തടവിലാക്കി, രാക്ഷസീകളാൽ കർശനമായി കാവലിരിക്കുന്നു. അവിടെ നിങ്ങൾ ജനകരാജാവിന്റെ ആത്മജയായ മൈഥിലി സീതയെ ദർശിക്കും.
Verse 23
तस्यां वसति वैदेही दीना कौशेयवासिनी।।4.58.22।।रावणान्तःपुरे रुद्धा राक्षसीभिस्सुरक्षिता।जनकस्यात्मजां राज्ञस्तत्र द्रक्ष्यथ मैथिलीम्।।4.58.23।।
അവിടെ വൈദേഹി ദുഃഖിതയായി, പാറ്റുവസ്ത്രം ധരിച്ചു വസിക്കുന്നു; രാവണന്റെ അന്തഃപുരത്തിൽ തടവിലാക്കി, രാക്ഷസീകളാൽ കർശനമായി കാവലിരിക്കുന്നു. അവിടെ നിങ്ങൾ ജനകരാജാവിന്റെ ആത്മജയായ മൈഥിലി സീതയെ ദർശിക്കും.
Verse 24
लङ्कायामथ गुप्तायां सागरेण समन्ततः।सम्प्राप्य सागरस्यान्तं सम्पूर्णं शतयोजनम्।।4.58.24।।आसाद्य दक्षिणं तीरं ततो द्रक्ष्यथ रावणम्।तत्रैव त्वरिताः क्षिप्रं विक्रमध्वं प्लवङ्गमाः।।4.58.25।।
സമുദ്രം ചുറ്റുമെല്ലാം വളഞ്ഞു കാവലുറപ്പിച്ച ലങ്കയിൽ, സമുദ്രത്തിന്റെ അറ്റംവരെ പൂർണ്ണമായ നൂറു യോജന കടന്ന് നിങ്ങൾ തെക്കൻ തീരം പ്രാപിക്കും. അവിടെ നിങ്ങൾ രാവണനെ ദർശിക്കും; അതിനാൽ, ഹേ പ്ലവംഗമാരേ, അവിടെയുതന്നെ ഉടൻ വേഗത്തിൽ നിങ്ങളുടെ വീര്യം പ്രകടിപ്പിക്കുവിൻ.
Verse 25
लङ्कायामथ गुप्तायां सागरेण समन्ततः।सम्प्राप्य सागरस्यान्तं सम्पूर्णं शतयोजनम्।।4.58.24।।आसाद्य दक्षिणं तीरं ततो द्रक्ष्यथ रावणम्।तत्रैव त्वरिताः क्षिप्रं विक्रमध्वं प्लवङ्गमाः।।4.58.25।।
സമുദ്രം ചുറ്റുമെല്ലാം വളഞ്ഞു കാവലുറപ്പിച്ച ലങ്കയിൽ, സമുദ്രത്തിന്റെ അറ്റംവരെ പൂർണ്ണമായ നൂറു യോജന കടന്ന് നിങ്ങൾ തെക്കൻ തീരം പ്രാപിക്കും. അവിടെ നിങ്ങൾ രാവണനെ ദർശിക്കും; അതിനാൽ, ഹേ പ്ലവംഗമാരേ, അവിടെയുതന്നെ ഉടൻ വേഗത്തിൽ നിങ്ങളുടെ വീര്യം പ്രകടിപ്പിക്കുവിൻ.
Verse 26
ज्ञानेन खलु पश्यामि दृष्ट्वा प्रत्यागमिष्यथ।आद्यः पन्थाः कुलिङ्गानां ये चान्ये धान्यजीविनः।।4.58.26।।द्वितीयो बलिभोजानां ये च वृक्षफलाशिनः।भासास्तृतीयं गच्छन्ति क्रौञ्चाश्च कुररैस्सह।।4.58.27।।श्येनाश्चतुर्थं गच्छन्ति गृध्रा गच्छन्ति पञ्चमम्।
ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാൽ ഞാൻ കാണുന്നു—നിങ്ങൾ അവളെ ദർശിച്ച് മടങ്ങിവരും. ആകാശമാർഗങ്ങളിൽ ആദ്യ പാത കുലിംഗങ്ങൾക്കും മറ്റു ധാന്യജീവി പക്ഷികൾക്കും; രണ്ടാം പാത ബലിഭോജികൾക്കും വൃക്ഷഫലാഹാരികൾക്കും. മൂന്നാം പാതയിൽ ഭാസങ്ങൾ പോകുന്നു; കൂടെ ക്രൗഞ്ചങ്ങളും കുരരങ്ങളും; നാലാം പാതയിൽ ശ്യേനങ്ങൾ, അഞ്ചാം പാതയിൽ ഗൃധ്രങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
Verse 27
ज्ञानेन खलु पश्यामि दृष्ट्वा प्रत्यागमिष्यथ।आद्यः पन्थाः कुलिङ्गानां ये चान्ये धान्यजीविनः।।4.58.26।।द्वितीयो बलिभोजानां ये च वृक्षफलाशिनः।भासास्तृतीयं गच्छन्ति क्रौञ्चाश्च कुररैस्सह।।4.58.27।।श्येनाश्चतुर्थं गच्छन्ति गृध्रा गच्छन्ति पञ्चमम्।
ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാൽ ഞാൻ കാണുന്നു—നിങ്ങൾ അവളെ ദർശിച്ച് മടങ്ങിവരും. ആകാശമാർഗങ്ങളിൽ ആദ്യ പാത കുലിംഗങ്ങൾക്കും മറ്റു ധാന്യജീവി പക്ഷികൾക്കും; രണ്ടാം പാത ബലിഭോജികൾക്കും വൃക്ഷഫലാഹാരികൾക്കും. മൂന്നാം പാതയിൽ ഭാസങ്ങൾ പോകുന്നു; കൂടെ ക്രൗഞ്ചങ്ങളും കുരരങ്ങളും; നാലാം പാതയിൽ ശ്യേനങ്ങൾ, അഞ്ചാം പാതയിൽ ഗൃധ്രങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
Verse 28
बलवीर्योपपन्नानां रूपयौवनशालिनाम्।।4.58.28।।षष्ठस्तु पन्था हंसानां वैनतेयगतिः परा।वैनतेयाच्च नो जन्म सर्वेषां वानरर्षभाः।।4.58.29।।
ബലവും വീര്യവും ഉള്ളവരും രൂപ-യൗവനത്തിൽ ശോഭിക്കുന്നവരുമായ ഹംസങ്ങളുടെ ആറാം പാതയാണത്. അതിനപ്പുറം വൈനതേയൻ (ഗരുഡൻ) എന്നവന്റെ പരമഗതിയുടെ പാതയുണ്ട്. എന്നാൽ, ഹേ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞങ്ങളിലാരും വൈനതേയനിൽ നിന്നു ജനിച്ചവരല്ല.
Verse 29
बलवीर्योपपन्नानां रूपयौवनशालिनाम्।।4.58.28।।षष्ठस्तु पन्था हंसानां वैनतेयगतिः परा।वैनतेयाच्च नो जन्म सर्वेषां वानरर्षभाः।।4.58.29।।
ബലവും വീര്യവും ഉള്ളവരും രൂപ-യൗവനത്തിൽ ശോഭിക്കുന്നവരുമായ ഹംസങ്ങളുടെ ആറാം പാതയാണത്. അതിനപ്പുറം വൈനതേയൻ (ഗരുഡൻ) എന്നവന്റെ പരമഗതിയുടെ പാതയുണ്ട്. എന്നാൽ, ഹേ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞങ്ങളിലാരും വൈനതേയനിൽ നിന്നു ജനിച്ചവരല്ല.
Verse 30
इहस्थोऽहं प्रपश्यामि रावणं जानकीं तथा।अस्माकमपि सौवर्णं दिव्यं चक्षुर्बलं तथा।।4.58.30।।
ഞാൻ നിൽക്കുന്നിടത്തുനിന്ന് രാവണനെയും ജാനകിയെയും ഞാൻ കാണുന്നു. ഞങ്ങൾ കഴുകന്മാർക്കും ദിവ്യമായ, സ്വർണ്ണസമാനമായ ദൃഷ്ടിബലം ഉണ്ട്.
Verse 31
तस्मादाहारवीर्येण निसर्गेण च वानराः।आयोजनशतात्साग्राद्वयं पश्याम नित्यशः।।4.58.31।।
അതുകൊണ്ട്, ഹേ വാനരന്മാരേ, ആഹാരത്തിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്ന വീര്യവും നമ്മുടെ സ്വഭാവവും കൊണ്ടു, ഞങ്ങൾ നിത്യവും നൂറു യോജന വരെ—സമുദ്രത്തിന്റെ വിശാലതയ്ക്കപ്പുറവും—കാണുന്നു.
Verse 32
अस्माकं विहिता वृत्तिर्निसर्गेण च दूरतः।विहिता पादमूले तु वृत्तिश्चरणयोधिनाम्।।4.58.32।।
ഞങ്ങളുടെ സഞ്ചാരവൃത്തി സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ ദൂരത്തേക്കു വ്യാപിക്കുന്നതായി നിശ്ചിതമാണ്. എന്നാൽ കാൽനടയായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവരുടെ പരിധി അവരുടെ പാദമൂലത്തോളം—കാൽ എത്തുന്നത്ര മാത്രം—നിശ്ചിതമാണ്.
Verse 33
गर्हितं तु कृतं कर्म येन स्म पशिताशिना।प्रतीकार्यं च मे तस्य वैरं भ्रातृकृतं भवेत्।।4.58.33।।
ആ മാംസഭോജി ചെയ്തതു ലജ്ജാകരമായ ദുഷ്കൃത്യമാണ്; എന്റെ സഹോദരനോടു ചെയ്ത അതിൽ നിന്നു ജനിച്ച വൈരം ഇനി ഞാൻ പ്രതികാരത്തോടെ തീർക്കേണ്ടതാണ്.
Verse 34
उपायो दृश्यतां कश्चिल्लङ्घने लवणाम्भसः।अभिगम्य तु वैदेहीं समृद्धार्था गमिष्यथ।।4.58.34।।
ലവണജലമായ മഹാസമുദ്രം കടക്കാൻ ഏതെങ്കിലും ഉപായം കണ്ടെത്തുക; വൈദേഹിയെ സമീപിച്ചാൽ, ലക്ഷ്യം സഫലമാക്കി നിങ്ങൾ മടങ്ങിവരും.
Verse 35
समुद्रं नेतुमिच्छामि भवद्भिर्वरुणालयम्।प्रदास्याम्युदकं भ्रातुस्स्वर्गतस्य महात्मनः।।4.58.35।।
ഹേ വാനരന്മാരേ, വരുണന്റെ ആലയമായ സമുദ്രത്തിലേക്ക് എന്നെ നയിക്കൂ; സ്വർഗ്ഗഗതനായ മഹാത്മാവായ എന്റെ സഹോദരനു തർപ്പണമായി ജലം അർപ്പിക്കുവാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 36
ततो नीत्वा तु तं देशं तीरं नदनदीपतेः।निर्दग्धपक्षं सम्पातिं वानरास्सुमहौजसः।।4.58.36।।पुनः प्रत्यानयित्वा च तं देशं पतगेश्वरम्।बभूवुर्वानरा हृष्टाः प्रवृत्तिमुपलभ्य ते।।4.58.37।।
അപ്പോൾ മഹാബലശാലികളായ വാനരന്മാർ, ചിറകുകൾ ദഹിച്ചുപോയ സമ്പാതിയെ നദീനദീപതിയായ സമുദ്രത്തിന്റെ തീരത്തുള്ള ആ സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
Frequently Asked Questions
The crisis is mission-failure despair versus renewed duty: the Vānaras, having ‘given up hope of life,’ must decide whether to perish or seek reliable guidance. Sampāti models dharma by offering truthful intelligence and by fulfilling familial duty through water-oblation for Jaṭāyu despite his own incapacity to fight.
Capability is not only physical: even when strength is depleted, one can serve the righteous cause through vāṅ-mātra (authoritative speech), memory, and discernment. The sarga also emphasizes that grief becomes purposeful when disciplined by duty, counsel, and verifiable knowledge.
Laṅkā is mapped as an island-city a full hundred yojanas across the salt sea, fortified and architecturally resplendent (golden gates, platforms, mansions, radiant wall) and traditionally credited to Viśvakarmā. The ocean is framed as Varuṇa’s abode, and the Vindhya appears as Sampāti’s long-term refuge after his fall.