Adhyaya 60

Verse 1

व्यास उवाच । एवं त्वाश्रमनिष्ठानां यतीनां नियतात्मनाम् । भैक्ष्येण वर्तनं प्रोक्तं फलमूलैरथापि वा

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ആശ്രമധർമ്മത്തിൽ നിഷ്ഠയുള്ള, നിയന്ത്രിതാത്മാക്കളായ യതികൾക്ക് ജീവനം ഭിക്ഷയാൽ ആകണമെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു; അല്ലെങ്കിൽ ഫലമൂലങ്ങളാലും।

Verse 2

एककालं चरेद्भैक्ष्यं न प्रसज्येत विस्तरम् । भैक्ष्ये प्रसक्तो हि यतिर्विषयेष्वपि सज्जति

യതി ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭിക്ഷയ്ക്കു പോകണം; അനാവശ്യമായി ചുറ്റി വ്യാപിപ്പിക്കരുത്. ഭിക്ഷയിൽ ആസക്തനായ യതി വിഷയങ്ങളിലും ആസക്തനാകുന്നു।

Verse 3

सप्तागारं चरेद्भैक्ष्यमलाभे न पुनश्चरेत् । गोदोहमात्रं तिष्ठेत कालं भिक्षुरधोमुखः

ഭിക്ഷു ഏഴ് വീടുകളിൽ ഭിക്ഷ തേടണം; ലഭിക്കാതിരുന്നാൽ വീണ്ടും പോകേണ്ട. മുഖം താഴ്ത്തി, പശുവിനെ പാൽ കറക്കാൻ എടുക്കുന്നത്ര സമയം മാത്രം നിൽക്കണം।

Verse 4

भिक्षेत्युक्त्वा सकृत्तूष्णीमादद्याद्वाग्यतः शुचिः । प्रक्ष्याल्य पाणी पादौ च समाचम्य यथाविधि

‘ഭിക്ഷാ’ എന്ന് ഒരിക്കൽ മാത്രം പറഞ്ഞു, വാക്സംയമത്തോടെ ശുചിയായവൻ മൗനമായി (ഭിക്ഷ) സ്വീകരിക്കണം. തുടർന്ന് കൈകാലുകൾ കഴുകി, വിധിപ്രകാരം ആചമനം ചെയ്യണം।

Verse 5

आदित्यं दर्शयित्वान्नं भुंजीत प्राङ्मुखो नरः । हुत्वा प्राणाहुतीः पंच ग्रासानष्टौ समाहितः

സൂര്യദേവനു അന്നം നിവേദിച്ച് മനുഷ്യൻ കിഴക്കുമുഖമായി ഭോജനം ചെയ്യണം. ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ആദ്യം അഞ്ചു പ്രാണാഹുതി ഗ്രാസങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് പിന്നെ ശേഷമുള്ള എട്ട് ഗ്രാസങ്ങൾ സ്വീകരിക്കണം.

Verse 6

आचम्य देवं ब्रह्माणं ध्यायेत परमेश्वरम् । आलाबुदारुपात्रे च मृण्मयं वैणवं तथा

ആചമനം ചെയ്ത് പരമേശ്വരനായ ദേവ ബ്രഹ്മാവിനെ ധ്യാനിക്കണം. തുടർന്ന് ചുരക്കയോ മരപ്പാത്രമോ, അതുപോലെ മൺപാത്രവും മുളപ്പാത്രവും ഉപയോഗിച്ച് വിധി ആചരിക്കണം.

Verse 7

चत्वारि यतिपात्राणि मनुराह प्रजापतिः । प्राग्रात्रे मध्यरात्रे च पररात्रे तथैव च

പ്രജാപതി മനു അരുളിച്ചെയ്തു—യതിക്ക് ഭിക്ഷാഗ്രഹണത്തിനായി നാല് സമയങ്ങൾ: രാത്രിയുടെ ആദ്യഭാഗം, അർദ്ധരാത്രി, രാത്രിയുടെ അവസാനഭാഗം, അതുപോലെ യഥോചിതമായ മറ്റുസമയം.

Verse 8

संध्यासूक्तिविशेषेण चिंतयेन्नित्यमीश्वरम् । कृत्वा हृत्पद्मनिलये विश्वाख्यं विश्वसंभवम्

സന്ധ്യാ സൂക്തങ്ങളുടെ വിശേഷ ജപംകൊണ്ട് നിത്യവും ഈശ്വരനെ ചിന്തിക്കണം. ഹൃദയപദ്മനിലയത്തിൽ ‘വിശ്വ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന, വിശ്വം ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പ്രഭുവിനെ സ്ഥാപിച്ച് ധ്യാനിക്കണം.

Verse 9

आत्मानं सर्वभूतानां परस्तात्तमसः स्थितम् । सर्वस्याधारमव्यक्तमानंदं ज्योतिरव्ययम्

അവൻ തന്നെയാണ് സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവ്, തമസ്സിന് അപ്പുറം നിലകൊള്ളുന്നവൻ. അവൻ സർവ്വത്തിന്റെയും ആധാരം, അവ്യക്തൻ, ആനന്ദസ്വരൂപൻ—അവിനാശി ജ്യോതി.

Verse 10

प्रधानपुरुषातीतमाकाशं दहनं शिवम् । तदंतं सर्वभावानामीश्वरं ब्रह्मरूपिणम्

പ്രധാനവും പുരുഷനും അതീതമായത് ആകാശം; അതിനും അതീതമായി ദഹനസ്വരൂപനായ മംഗളശിവൻ. അവൻ തന്നെയാണ് സർവ്വഭാവങ്ങളുടെ അന്തം, ഈശ്വരൻ, ബ്രഹ്മരൂപൻ.

Verse 11

ओंकारांतेथवात्मानं समाप्य परमात्मनि । आकाशे देवमीशानं ध्यायीताकाशमध्यगम्

ഓംകാരാന്തത്തിൽ ആത്മാവിനെ പരമാത്മാവിൽ ലയിപ്പിച്ച്, ആകാശമധ്യസ്ഥനായ ദേവൻ ഈശാനനെ ആകാശത്തിൽ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 12

कारणं सर्वभावानामानंदैकसमाश्रयम् । पुराणपुरुषं विष्णुं ध्यायन्मुच्येत बंधनात्

സർവ്വഭാവങ്ങളുടെയും കാരണവും ആനന്ദത്തിന്റെ ഏകാശ്രയവും ആയ പുരാണപുരുഷൻ വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിക്കുന്നവൻ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.

Verse 13

यद्वा गुहादौ प्रकृतौ जगत्संमोहनालये । विचिंत्य परमं व्योम सर्वभूतैककारणम्

അല്ലെങ്കിൽ ഗുഹാദികളിൽ—ജഗത്തിന്റെ മോഹത്തിന്റെ ആലയമായ പ്രകൃതിയിൽ—സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഏകകാരണമാകുന്ന പരമവ്യോമത്തെ ധ്യാനിച്ച് ചിന്തിക്കണം.

Verse 14

जीवनं सर्वभूतानां यत्र लोकः प्रलीयते । आनंदं ब्रह्मणः सूक्ष्मं यत्पश्यंति मुमुक्षवः

അതാണ് സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ജീവൻ; അതിൽ ലോകം ലയിക്കുന്നു. അത് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മാനന്ദം; മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അതിനെ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 15

तन्मध्ये निहितं ब्रह्म केवलं ज्ञानलक्षणम् । अनंतं सत्यमीशानं विचिंत्यासीत वाग्यतः

അതിനുള്ളിൽ ശുദ്ധജ്ഞാനലക്ഷണമായ ബ്രഹ്മം മാത്രം നിഹിതമാണ്—അനന്തം, സത്യം, പരമേശ്വരൻ. അവനെ ധ്യാനിച്ച് വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ച് അവൻ മൗനമായി ഇരുന്നു.

Verse 16

गुह्याद्गुह्यतमं ज्ञानं यतीनामेतदीरितम् । योवतिष्ठेत्सदानेन सोश्नुते योगमैश्वरम्

ഇത് ഗുഹ്യങ്ങളിൽ പോലും അതിഗുഹ്യമായ ജ്ഞാനം—യതികൾക്കായി പ്രസ്താവിച്ചത്. ആരെങ്കിലും സദാ ഇതിൽ സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അവൻ ഐശ്വര്യസമ്പന്നമായ ദിവ്യയോഗം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 17

तस्माज्ज्ञानरतो नित्यमात्मविद्यापरायणः । ज्ञानं समभ्यसेद्ब्रह्म येन मुच्येत बंधनात्

അതുകൊണ്ട് നിത്യം ജ്ഞാനത്തിൽ രമിച്ച് ആത്മവിദ്യയിൽ പരായണനായി ഇരിക്കണം. ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുവാൻ ബ്രഹ്മജ്ഞാനം സമ്യകമായി അഭ്യസിക്കണം.

Verse 18

मत्वा पृथक्त्वमात्मानं सर्वस्मादेव केवलम् । आनंदमक्षरं ज्ञानं ध्यायेत च ततः परम्

ആത്മാവിനെ എല്ലാറ്റിലും നിന്ന് വേറിട്ട, ഏകാകി, നിർലിപ്തമായതായി ഗ്രഹിച്ച്, തുടർന്ന് പരമത്തെ ധ്യാനിക്കണം—ആനന്ദസ്വരൂപമായ അക്ഷര ചൈതന്യജ്ഞാനം.

Verse 19

यस्माद्भवंति भूतानि यज्ज्ञात्वा नेह जायते । स तस्मादीश्वरो देवः परस्ताद्योधितिष्ठति

ആരിൽ നിന്നാണ് സകലഭൂതങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, ആരെ അറിഞ്ഞാൽ ഇവിടെ വീണ്ടും ജനനം ഇല്ലാതാകുന്നതോ—ആ ദേവനായ ഈശ്വരൻ എല്ലാറ്റിനും അതീതമായി പരമമായി സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 20

यदंतरे तद्गमनं शाश्वतं शिवमव्ययम् । य इदं स्वपरोक्षस्तु स देवः स्यान्महेश्वरः

അന്തരത്തിലുള്ള ആ ഗമനം നിത്യം, ശിവമയവും അവ്യയവും ആകുന്നു. ഇതിന്റെ അന്തഃസാക്ഷിയായി—സ്വരൂപത്തിലും സ്വാതീതമായും—ഇരിക്കുന്നവൻ തന്നെയാണ് മഹേശ്വരൻ.

Verse 21

व्रतानि यानि भिक्षूणां तथैवायं व्रतानि च । एकैकातिक्रमेणैव प्रायश्चित्तं विधीयते

ഭിക്ഷുക്കൾക്കായി നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന വ്രതങ്ങൾ പോലെ തന്നെ ഈ വ്രതങ്ങളും—ഓരോന്നും ലംഘിക്കുമ്പോൾ ഓരോ ഭംഗത്തിനും പ്രത്യേകം പ്രായശ്ചിത്തം വിധിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 22

उपेत्य च स्त्रियं कामात्प्रायश्चित्तं समाहितः । प्राणायामसमायुक्तं कुर्य्यात्सांतपनं शुचिः

കാമവശാൽ സ്ത്രീയെ സമീപിച്ചാൽ, സമാഹിതനായവൻ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണം. ശുചിയായി, പ്രാണായാമത്തോടുകൂടി ‘സാന്തപന’ തപസ് അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 23

ततश्चरेत नियमात्कृच्छ्रं संयतमानसः । पुनराश्रममागम्य चरेद्भिक्षुरतंद्रितः

അതിനുശേഷം സംയതമായ മനസ്സോടെ നിയമപ്രകാരം ‘കൃച്ഛ്ര’ തപസ് അനുഷ്ഠിക്കണം. പിന്നെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, ഭിക്ഷു അലസതയില്ലാതെ ഭിക്ഷാടനം തുടരട്ടെ.

Verse 24

न धर्मयुक्तमनृतं हिनस्तीति मनीषिणः । तथापि च न कर्तव्यः प्रसंगो ह्येष दारुणः

മനീഷികൾ പറയുന്നു—ധർമ്മയുക്തമായ അസത്യം ഹാനി വരുത്തുകയില്ല; എങ്കിലും അത്തരം പ്രവൃത്തി ചെയ്യരുത്, കാരണം ഇത് ഭയങ്കരമായ കുടുക്കാണ്.

Verse 25

एकरात्रोपवासश्च प्राणायामशतं तथा । उक्त्वानृतं प्रकर्तव्यं यतिना धर्मलिप्सुना

അസത്യം പറഞ്ഞ ശേഷം ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്ന യതി ഒരു രാത്രിയോളം ഉപവാസവും, അതുപോലെ നൂറ് പ്രാണായാമങ്ങളും നിർബന്ധമായി ആചരിക്കണം।

Verse 26

परमापद्गतेनापि न कार्यं स्तेयमन्यतः । स्तेयादभ्यधिकः कश्चिन्नास्त्यधर्म इति स्मृतिः

പരമമായ ദുരിതത്തിലായാലും മറ്റൊരാളുടെ ധനം മോഷ്ടിക്കരുത്; സ്മൃതി പറയുന്നു—മോഷണത്തേക്കാൾ വലിയ അധർമ്മം ഇല്ല।

Verse 27

हिंसा चैवापरा तृष्णा याच्ञात्मज्ञाननाशिका । यदेतद्द्रविणं नाम प्राणा ह्येते बहिश्चराः

ഹിംസയും, അതുപോലെ തൃഷ്ണയും യാചനയും ആത്മജ്ഞാനം നശിപ്പിക്കുന്നു. ജനങ്ങൾ ‘ധനം’ എന്നു വിളിക്കുന്നത് യഥാർത്ഥത്തിൽ പുറത്തേക്കോടുന്ന ഈ പ്രാണങ്ങളേയാണ്।

Verse 28

स तस्य हरते प्राणान्यो यस्य हरते धनम् । एवं कृत्वा स दुष्टात्मा भिन्नवृत्तो व्रतच्युतः

ആരെങ്കിലും മറ്റൊരാളുടെ ധനം കവർന്നാൽ, അവന്റെ പ്രാണങ്ങളെയും കവർന്നതുപോലെ തന്നെയാണ്. ഇങ്ങനെ ചെയ്ത ദുഷ്ടാത്മാവ് സദാചാരത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റി വ്രതച്യുതനാകുന്നു।

Verse 29

भूयो निर्वेदमापन्नश्चरेद्भिक्षुरतंद्रितः । अकस्मादेव हिंसां तु यदि भिक्षुः समाचरेत्

വീണ്ടും നിർവേദ-വൈരാഗ്യം പ്രാപിച്ച ഭിക്ഷു അലസതയില്ലാതെ ജാഗ്രതയോടെ ഭിക്ഷാവൃത്തിയിൽ തുടരണം. എന്നാൽ ഒരു ഭിക്ഷു അപ്രതീക്ഷിതമായി ഹിംസ ആചരിച്ചാൽ,

Verse 30

कुर्यात्कृच्छ्रातिकृच्छ्रं तु चांद्रायणमथापि वा । स्कंदेतेंद्रियदौर्बल्यात्स्त्रियं दृष्ट्वा यतिर्यदि

ഇന്ദ്രിയദൗർബല്യത്താൽ സ്ത്രീയെ കണ്ടപ്പോൾ യതി അനായാസമായി സ്ഖലിച്ചാൽ, അവൻ കൃച്ഛ്രാതികൃച്ഛ്രമോ അല്ലെങ്കിൽ ചാന്ദ്രായണവ്രതമോ പ്രായശ്ചിത്തമായി അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 31

तेन धारयितव्या वै प्राणायामास्तु षोडश । दिवास्कंदे त्रिरात्रं स्यात्प्राणायामशतं बुधाः

അതിനാൽ പതിനാറ് പ്രാണായാമങ്ങൾ നിർബന്ധമായി അഭ്യസിക്കണം. ദിവാസ്കന്ദ സമയത്ത് മൂന്നു രാത്രികൾ, ജ്ഞാനികൾ നൂറ് പ്രാണായാമങ്ങൾ വിധിക്കുന്നു।

Verse 32

एकान्ने मधुमांसे च नवश्राद्धे तथैव च । प्रत्यक्षलवणे चोक्तं प्राजापत्यं विशोधनम्

ഏകാന്നഭോജനം, മധു അല്ലെങ്കിൽ മാംസസേവനം, നവശ്രാദ്ധകർമ്മം, കൂടാതെ പ്രത്യക്ഷമായി ലവണഗ്രഹണം—ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശുദ്ധിക്കായി പ്രാജാപത്യ പ്രായശ്ചിത്തം പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 33

ध्याननिष्ठस्य सततं नश्यते सर्वपातकम् । तस्मान्नारायणं ध्यात्वा तस्य ध्यानपरो भवेत्

സദാ ധ്യാനനിഷ്ഠനായിരിക്കുന്നവന്റെ എല്ലാ പാതകങ്ങളും നിരന്തരം നശിക്കുന്നു. അതിനാൽ നാരായണനെ ധ്യാനിച്ച് അവന്റെ ധ്യാനത്തിലേ പരായണനാകണം।

Verse 34

यद्ब्रह्मणः परं ज्योतिः प्रविष्टाक्षरमव्ययम् । योंतरात्मा परं ब्रह्म स विज्ञेयो महेश्वरः

ബ്രഹ്മനേക്കാൾ അതീതമായ പരമജ്യോതി, അക്ഷരവും അവ്യയവും ആയ തത്ത്വത്തിൽ പ്രവിഷ്ടമായത്; യാതൊരു അന്തരാത്മയും പരബ്രഹ്മവും ആകുന്നവൻ—അവനെയാണ് മഹേശ്വരൻ എന്നു അറിയേണ്ടത്।

Verse 35

एष देवो महादेवः केवलः परमं शिवः । तदेवाक्षरमद्वैतं तदा नित्यं परं पदम्

അവൻ തന്നെയാണ് ഏക ദേവൻ—മഹാദേവൻ, പരമ ശിവൻ. അവൻ തന്നെയാണ് അക്ഷരമായ അദ്വൈത തത്ത്വം; അവൻ തന്നെയാണ് നിത്യ പരമപദം.

Verse 36

तस्मान्महीयते देवे स्वधाम्नि ज्ञानसंज्ञिते । आत्मयोगात्परे तत्वे महादेवस्ततः स्मृतः

അതുകൊണ്ട് ജ്ഞാനം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന സ്വധാമത്തിൽ ആ ദേവൻ മഹത്തായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു; ആത്മയോഗംകൊണ്ട് പരമതത്ത്വത്തിൽ സ്ഥാപിതനായതിനാൽ ‘മഹാദേവൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 37

नान्यं देवं महादेवाद्व्यतिरिक्तं प्रपश्यति । तमेवात्मानमन्वेति यः स याति परं पदम्

മഹാദേവനിൽ നിന്ന് വേറിട്ട മറ്റൊരു ദേവനെ അവൻ കാണുന്നില്ല. അവനെ തന്നെയാത്മാവായി അന്വേഷിക്കുന്നവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 38

मन्यंते ये स्वमात्मानं विभिन्नं परमेश्वरात् । न ते पश्यंति तं देवं वृथा तेषां परिश्रमः

സ്വന്തം ആത്മാവിനെ പരമേശ്വരനിൽ നിന്ന് വേറെയെന്ന് കരുതുന്നവർ ആ ദേവനെ കാണുന്നില്ല; അവരുടെ പരിശ്രമം വ്യർത്ഥമാണ്.

Verse 39

एकमेव परं ब्रह्म विज्ञेयं तत्त्वमव्ययम् । स देवस्तु महादेवो नैतद्विज्ञाय बध्यते

പരബ്രഹ്മം ഒന്നുതന്നെ—അവ്യയ തത്ത്വം, അത് അറിയേണ്ടതാണ്. ആ ദേവൻ തന്നെയാണ് മഹാദേവൻ; ഇത് അറിയാതെ ജീവൻ ബന്ധിതനാകുന്നു.

Verse 40

तस्माद्यतेत नियतं यतिः संयतमानसः । ज्ञानयोगरतः शांतो महादेवपरायणः

അതുകൊണ്ട് യതി നിരന്തരം പരിശ്രമിക്കണം—സംയതമായ മനസ്സോടെ, ജ്ഞാനയോഗത്തിൽ ലീനനായി, ശാന്തനായി, മഹാദേവൻ (ശിവൻ) തന്നിൽ പരായണനായി।

Verse 41

एष वः कथितो विप्रा यतीनामाश्रमः शुभः । पितामहेन मुनिना विभुना पूर्वमीरितः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! യതികളുടെ ഈ ശുഭ ആശ്രമം നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; മുൻപ് വിഭുവായ മുനി പിതാമഹൻ ഇതു പ്രസ്താവിച്ചിരുന്നു।

Verse 42

नापुत्रशिष्ययोगिभ्यो दद्यादेवमनुत्तमम् । ज्ञानं स्वयंभुवा प्रोक्तं यतिधर्म्माश्रयं शिवम्

പുത്രൻ, ശിഷ്യൻ, അല്ലെങ്കിൽ യോഗി എന്ന നിലയിൽ അർഹതയില്ലാത്തവർക്ക് ഈ അനുത്തമ ഉപദേശം നൽകരുത്. സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാ) പ്രസ്താവിച്ച ഈ മംഗളകരമായ ജ്ഞാനം യതിധർമ്മത്തിൽ ആധാരിതവും ശിവസ്വരൂപവും (ശുദ്ധവും ഹിതകരവും) ആകുന്നു।

Verse 43

इति यतिनियमानामेतदुक्तं विधानं सुरवरपरितोषे यद्भवेदेकहेतुः । न भवति पुनरेषामुद्भवो वा विनाशः प्रतिहितमनसो ये नित्यमेवाचरंति

ഇങ്ങനെ യതികളുടെ നിയമങ്ങളുടെ ഈ വിധാനം പ്രസ്താവിച്ചു—ദേവശ്രേഷ്ഠനെ പ്രസാദിപ്പിക്കുക എന്നതുതന്നെ ഇതിന്റെ ഏക ലക്ഷ്യം. മനസ്സ് സ്ഥിരമായി നിർത്തി നിത്യമായി ഇത് ആചരിക്കുന്നവർക്ക് വീണ്ടും ബന്ധനോദയം ഉണ്ടാകുകയില്ല; ലഭിച്ച ആത്മസിദ്ധിയുടെ നാശവും ഉണ്ടാകുകയില്ല।

Verse 60

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे षष्टितमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീപാദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഗഖണ്ഡത്തിലെ അറുപതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।