Adhyaya 40

Verse 1

सूत उवाच । एवमुक्तानि तीर्थानि विष्णुदेहानि सुव्रताः । एषामन्यतमा संगान्मुक्तो भवति मानवः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സുവ്രതന്മാരേ! ഇങ്ങനെ വിവരണപ്പെട്ട തീർത്ഥങ്ങൾ സാക്ഷാൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ദേഹസ്വരൂപങ്ങളാണ്. അവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിന്റെ സാന്നിധ്യസംഗം കൊണ്ടു മനുഷ്യൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 2

तीर्थानुश्रवणं धन्यं धन्यं तीर्थनिषेवणम् । पापराशिनिपाताय नान्योपायः कलौयुगे

തീർത്ഥങ്ങളെക്കുറിച്ചു ശ്രവിക്കുന്നത് ധന്യമാണ്; തീർത്ഥസേവനവും ധന്യമാണ്. കലിയുഗത്തിൽ പാപരാശി നശിപ്പാൻ ഇതല്ലാതെ മറ്റൊരു ഉപായമില്ല.

Verse 3

वासं कुर्यामहं तीर्थे तीर्थस्पर्शमहं तथा । एवं योऽनुदिनं ब्रूते स याति परमं महत्

“ഞാൻ തീർത്ഥത്തിൽ വസിക്കട്ടെ; തീർത്ഥസ്പർശം (സ്നാനം) ചെയ്യട്ടെ”—ഇങ്ങനെ ദിനംപ്രതി പറയുന്നവൻ പരമ മഹത്തായ പദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 4

पापानि तस्य नश्यंति तीर्थालापनमात्रतः । तीर्थानि खलु धन्यानि धन्यसेव्यानि सुव्रताः

തീർത്ഥത്തിന്റെ നാമം മാത്രം ഉച്ചരിച്ചാലും അവന്റെ പാപങ്ങൾ നശിക്കുന്നു. ഹേ സുവ്രതന്മാരേ! തീർത്ഥങ്ങൾ സത്യമായും ധന്യമാണ്; ധന്യന്മാർ സേവിക്കേണ്ടവയാണ്.

Verse 5

तीर्थानां सेवनादेव सेवितो भवति प्रभुः । नारायणो जगत्कर्ता नास्ति तीर्थात्परं पदम्

തീർത്ഥങ്ങളെ സേവിക്കുന്നതുകൊണ്ടുതന്നെ പ്രഭുവിനെ സേവിച്ചതാകുന്നു. ജഗത്കർത്താവായ നാരായണനു തീർത്ഥത്തേക്കാൾ പരമായ പദം ഇല്ല.

Verse 6

ब्राह्मणस्तुलसी चैव अश्वत्थस्तीर्थसंचयः । विष्णुश्च परमेशानः सेव्य एव सदा नृभिः

ബ്രാഹ്മണൻ, തുളസി, അശ്വത്ഥം (അരയാൽ) — ഇവ തീർത്ഥങ്ങളുടെ സമാഹാരമാണ്; വിഷ്ണു പരമേശ്വരൻ. അതിനാൽ മനുഷ്യർ ഇവയെ നിത്യവും സേവിച്ചു പൂജിക്കണം.

Verse 7

ब्राह्मणानां विशेषेण सेवनं मुनिपुंगवाः । सर्वतीर्थावगाहादेरधिकं विदुरग्रजाः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണരുടെ സേവനം, ഹേ വിദുരാഗ്രജാ, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനാദികളേക്കാൾ പോലും അധിക ഫലപ്രദമെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 8

तस्माद्द्विजपदं साक्षात्सर्वतीर्थमयं शुभम् । भजेतानुदिनं विद्वांस्तत्र तीर्थाधिकं भवेत्

അതുകൊണ്ട് ജ്ഞാനി പ്രതിദിനം ആ ശുഭമായ ‘ദ്വിജ-പദം’ ഭജിച്ചു പൂജിക്കണം; അത് സാക്ഷാൽ സർവതീർത്ഥമയമാണ്. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ തീർത്ഥസേവനത്തേക്കാൾ അധിക പുണ്യം ലഭിക്കും.

Verse 9

अश्वत्थस्य तुलस्याश्च गवां कुर्यात्प्रदक्षिणम् । सर्वतीर्थफलंप्राप्य विष्णुलोके महीयते

അശ്വത്ഥവൃക്ഷം, തുളസിച്ചെടി, ഗോകൾ എന്നിവയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നവൻ സർവതീർത്ഥഫലം പ്രാപിച്ച് വിഷ്ണുലോകത്തിൽ മഹത്വപ്പെടുന്നു.

Verse 10

तस्माद्दुष्कृतकर्माणि नाशयेत्तीर्थसेवनात् । अन्यथा नरकं याति कर्म्मभोगाद्धि शाम्यति

അതുകൊണ്ട് തീർത്ഥസേവയെ ആശ്രയിച്ച് ദുഷ്കൃതകർമ്മങ്ങളെ നശിപ്പിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ മനുഷ്യൻ നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു, കാരണം കർമ്മം ഭോഗത്തിലൂടെയേ ശമിക്കൂ.

Verse 11

पापिनां नरके वासः सुकृती स्वर्गमश्नुते । तस्मात्पुण्यं निषेवेत तीर्थं खलु विचक्षणः

പാപികളുടെ വാസം നരകത്തിൽ; സുകൃതം ചെയ്യുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു. അതിനാൽ വിവേകി പുണ്യം അനുഷ്ഠിച്ച്, തീർത്ഥങ്ങളെ നിശ്ചയമായി ആശ്രയിക്കണം.

Verse 12

ऋषय ऊचुः । श्रुतानि किल तीर्थानि समाहात्म्यानि सुव्रत । इदानीं श्रोतुमिच्छामः प्रयागस्य विशेषकम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സുവ്രതാ! തീർത്ഥങ്ങളുടെ സമാഹൃത മഹാത്മ്യങ്ങൾ ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇപ്പോൾ പ്രയാഗത്തിന്റെ പ്രത്യേക മഹിമ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 13

प्रयागं तु पुरा प्रोक्तं संक्षेपात्सूत यत्त्वया । विशेषाच्छ्रोतुमिच्छामः सूत नः कथ्यतामिति

ഹേ സൂതാ! നീ മുമ്പ് പ്രയാഗത്തെ സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞു. ഇപ്പോൾ അതിനെ പ്രത്യേകമായി വിശദമായി കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനാൽ, ഹേ സൂതാ, ഞങ്ങൾക്ക് പറയുക.

Verse 14

सूत उवाच । साधु पृष्टं महाभागाः प्रयागं प्रति सुव्रताः । हंताहं तत्प्रवक्ष्यामि प्रयागस्योपवर्णनम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരായ സുവ്രതന്മാരേ! പ്രയാഗത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ നല്ല ചോദ്യം ചോദിച്ചു. വരൂ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ പ്രയാഗത്തിന്റെ വിശദമായ വിവരണം പറയും.

Verse 15

मार्कंडेयेन कथितं यत्पुरा पांडुसूनवे । भारते तु यदा वृत्ते प्राप्तराज्ये पृथासुते

ഇത് മുൻപ് മാർക്കണ്ഡേയൻ പാണ്ഡുപുത്രനോട് പറഞ്ഞതാണ്; ഭാരതത്തിലെ സംഭവങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ ശേഷം, പൃഥാപുത്രൻ രാജ്യം പ്രാപിച്ച സമയത്ത്.

Verse 16

एतस्मिन्नंतरे राजा कुंतीपुत्रो युधिष्ठिरः । भ्रातृशोकेन संतप्तः चिंतयंस्तु पुनः पुनः

അതിനിടെ കുന്തീപുത്രനായ രാജാ യുധിഷ്ഠിരൻ സഹോദരശോകത്തിൽ ദഗ്ധനായി വീണ്ടും വീണ്ടും മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 17

आसीद्दुर्योधनो राजा एकादशचमूपतिः । अस्मान्संतप्य बहुशः सर्वे ते निधनं गताः

ദുര്യോധനൻ രാജാവായി, പതിനൊന്ന് അക്ഷൗഹിണി സേനകളുടെ അധിപതിയായിരുന്നു. ഞങ്ങളെ പലവട്ടം പീഡിപ്പിച്ചിട്ടും അവർ എല്ലാവരും ഒടുവിൽ മരണത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 18

वासुदेवं समाश्रित्य पंचशेषास्तु पांडवाः । कथं द्रोणं च भीष्मं च कर्णं चैव महाबलम्

വാസുദേവനെ ശരണം പ്രാപിച്ച ശേഷിച്ച അഞ്ചു പാണ്ഡവർ—ദ്രോണനെയും ഭീഷ്മനെയും മഹാബലനായ കർണനെയും അവർ എങ്ങനെ ജയിക്കുമായിരുന്നു?

Verse 19

दुर्योधनं च राजानं भ्रातृपुत्रसमन्वितम् । राजानो निहताः सर्वे ये चान्ये शूरमानिनः

സഹോദരന്മാരും പുത്രന്മാരും കൂടെയുള്ള രാജാ ദുര്യോധനനും വധിക്കപ്പെട്ടു; ആ രാജാക്കന്മാരെല്ലാം, തങ്ങളെയെല്ലാം വീരന്മാരെന്ന് കരുതിയ മറ്റുള്ളവരും ഒക്കെയും നശിച്ചു.

Verse 20

विना राज्येन कर्तव्यं किं भोगैर्जीवितेनवा । धिक्कष्टमिति संचिंत्य राजा विह्वलतां गतः

“രാജ്യമില്ലാതെ എന്തു ചെയ്യാം—ഭോഗങ്ങൾക്കോ ജീവിക്കലിനോ എന്തു പ്രയോജനം?” ‘ധിക്, എത്ര കഷ്ടം!’ എന്ന് ചിന്തിച്ച് രാജാവ് അത്യന്തം വ്യാകുലനായി.

Verse 21

निश्चेष्टोऽथ निरुत्साहः किं चित्तिष्ठत्यधोमुखः । लब्धसंज्ञो यदा राजा चिंतयानः पुनः पुनः

അപ്പോൾ അവൻ നിശ്ചേഷ്ടനായി, ഉത്സാഹരഹിതനായി, കുറച്ചുനേരം തലകുനിച്ച് നിന്നു. രാജാവിന് ബോധം തിരിച്ചുവന്നപ്പോൾ, അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചു.

Verse 22

कं चरे विधिना योगं नियमं तीर्थमेव वा । येनाहं शीघ्रमामुच्ये महापातककिल्बिषात्

ഞാൻ വിധിപൂർവം ഏത് അനുഷ്ഠാനം ചെയ്യണം—യോഗമോ, നിയമവ്രതമോ, അല്ലെങ്കിൽ തീർത്ഥയാത്രയോ—അതിലൂടെ ഞാൻ മഹാപാതകങ്ങളുടെ മലിനതയിൽ നിന്ന് വേഗം മോചിതനാകാൻ?

Verse 23

यत्र स्नात्वा नरो याति विष्णुलोकमनुत्तमम् । कथं पृच्छामि वै कृष्णं येनेदं कारितं महत्

ഏത് തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ അനുത്തമമായ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുമോ; ഈ മഹത്തായ കർമ്മം നടത്തിച്ച ശ്രീകൃഷ്ണനോട് ഞാൻ എങ്ങനെ ചോദിക്കും?

Verse 24

धृतराष्ट्रं कथं पृच्छे यस्य पुत्रशतं हतम् । व्यासं कथमहं पृच्छे यस्य गोत्रक्षयः कृतः

നൂറു പുത്രന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ട ധൃതരാഷ്ട്രനോട് ഞാൻ എങ്ങനെ ചോദിക്കും? ഗോത്രക്ഷയം സംഭവിക്കാനിടയായ വ്യാസനോട് ഞാൻ എങ്ങനെ ചോദ്യം ചെയ്യും?

Verse 25

एवं वैक्लव्यमापन्नो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । रुदंतः पांडवाः सर्वे भ्रातृशोकपरिप्लुताः

ഇങ്ങനെ ധർമ്മപുത്രനായ യുധിഷ്ഠിരൻ അശക്തമായ വ്യാകുലതയിൽ പതിച്ചു. എല്ലാ പാണ്ഡവരും കരഞ്ഞുകൊണ്ട് സഹോദരശോകത്തിൽ പൂർണ്ണമായി മുങ്ങിപ്പോയി.

Verse 26

ये च तत्र महात्मानः समेताः पांडवाश्रिताः । कुंती च द्रौपदी चैव ये च तत्र समागताः

അവിടെ പാണ്ഡവാശ്രിതരായ മഹാത്മാക്കൾ ഒന്നിച്ചു കൂടി; കുന്തിയും ദ്രൗപദിയും, അവിടെ സമാഗതരായ മറ്റുള്ളവരും കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 27

भूमौ निपतिताः सर्वे रोदमानाः समंततः । वाराणस्यां तु मार्कंडस्तेन ज्ञातो युधिष्ठरः

എല്ലാവരും ചുറ്റും കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ വീണു. എന്നാൽ വാരണസിയിൽ മാർകണ്ഡേയൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവനാൽ യുധിഷ്ഠിരന്റെ തിരിച്ചറിവ് വെളിവായി.

Verse 28

यथाविक्लवमापन्नो रोदमानः सुदुःखितः । अचिरेणैव कालेन मार्कंडस्तु महातपाः

ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹം പൂർണ്ണമായി അശക്തനായി, കരഞ്ഞുകൊണ്ട് അത്യന്തം ദുഃഖിതനായിരുന്നു; കുറച്ചുകാലത്തിനകം മഹാതപസ്വിയായ മാർകണ്ഡേയൻ അവിടെ എത്തി.

Verse 29

हस्तिनापुर संप्राप्तो राजद्वारे स तिष्ठति । द्वारपालोऽपि तं दृष्ट्वा राज्ञः कथितवान्द्रुतम्

ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ എത്തി അദ്ദേഹം രാജദ്വാരത്തിൽ നിന്നു. അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട ദ്വാരപാലൻ ഉടൻ രാജാവിനെ അറിയിച്ചു.

Verse 30

त्वां द्रष्टुकामो मार्कंडो द्वारे तिष्ठत्यसौ मुनिः । त्वरितो धर्मपुत्रस्तु द्वारमेत्याह तत्परः

താങ്കളെ ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് മുനി മാർകണ്ഡേയൻ ദ്വാരത്തിൽ നിൽക്കുന്നു. അപ്പോൾ ധർമ്മപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരൻ വേഗത്തിൽ ദ്വാരത്തിലേക്ക് വന്ന്, കാര്യത്തിൽ ഏകാഗ്രനായി പറഞ്ഞു.

Verse 31

युधिष्ठिर उवाच । स्वागतं ते महाप्राज्ञ स्वागतं ते महामुने । अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे पावितं कुलम्

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ, സ്വാഗതം; ഹേ മഹാമുനേ, സ്വാഗതം. ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം സഫലമായി; ഇന്ന് എന്റെ കുലം പാവനമായി.

Verse 32

अद्य मे पितरस्तृप्तास्त्वयि दृष्टे महामुने । सिंहासन उपस्थाप्य पादशौचार्चनादिभिः

ഹേ മഹാമുനേ, നിങ്ങളെ ദർശിച്ചതിനാൽ ഇന്ന് എന്റെ പിതൃകൾ തൃപ്തരായി. നിങ്ങള്ക്കായി സിംഹാസനം ഒരുക്കി, പാദപ്രക്ഷാളനവും അർച്ചനാദികളും ചെയ്ത് (ഞാൻ സേവിക്കും).

Verse 33

युधिष्ठिरो महात्मा वै पूजयामास तं मुनिम् । ततस्तमूचे मार्कण्डः पूजितोऽहं त्वया विभो

മഹാത്മാവായ യുധിഷ്ഠിരൻ ആ മുനിയെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു. തുടർന്ന് മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിഭോ, നിങ്ങൾ എന്നെ ആദരിച്ചു.

Verse 34

आख्याहि त्वरितो राजन्किमर्थं त्वरितं त्वया । केन वा विक्लवीभूतः कथयस्व ममाग्रतः

ഹേ രാജാവേ, വേഗത്തിൽ പറയുക—നിങ്ങൾ ഇത്രയും ത്വരിതനാകുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്? ഏതു കാരണത്താൽ നിങ്ങൾ വ്യാകുലനായിരിക്കുന്നു? എന്റെ മുമ്പിൽ പറയുക.

Verse 35

युधिष्ठिर उवाच । अस्माकं चैव यद्वृत्तं राज्यस्यार्थे महामुने । एतत्सर्वं विदित्वा तु भगवानिह चागतः

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമുനേ, രാജ്യകാര്യത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് സംഭവിച്ചതെല്ലാം അറിഞ്ഞിട്ടാണ് ഭഗവാൻ ഇവിടെ വന്നത്.

Verse 36

मार्कंडेय उवाच । शृणु राजन्महाबाहो यत्र धर्मो व्यवस्थितः । नैव दृष्टं रणे पापं युध्यमानस्य धीमतः

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാബാഹു രാജാവേ, കേൾക്കുക; ധർമ്മം ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായിടത്ത്, ധർമ്മകാര്യത്തിനായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന ബുദ്ധിമാനെ സംബന്ധിച്ച് യുദ്ധഭൂമിയിൽ പാപം കാണപ്പെടുകയില്ല.

Verse 37

किं पुना राजधर्मेण क्षत्रियस्य विशेषतः । तदेवं हृदये कृत्वा तस्मात्पापं न चिंतयेत्

അപ്പോൾ രാജധർമ്മത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ പിന്നെ എന്ത് പറയണം—പ്രത്യേകിച്ച് ക്ഷത്രിയനോട്! ഈ ബോധം ഹൃദയത്തിൽ ഉറപ്പാക്കി, അതിനാൽ പാപം എന്നു ചിന്തിക്കരുത്.

Verse 38

ततो युधिष्ठिरो राजा प्रणम्य शिरसा मुनिम् । पृच्छामि त्वां मुनिश्रेष्ठ सदा त्रैकाल्यदर्शनम् । कथयस्व समासेन मुच्येऽहं येन किल्बिषात्

അപ്പോൾ രാജാവായ യുധിഷ്ഠിരൻ മുനിയെ ശിരസ്സു നമിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, എപ്പോഴും ഭൂതം-വർത്തമാനം-ഭാവി എന്ന ത്രികാലദർശനം ലഭ്യമാക്കുന്ന ആചാരത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു. ദയവായി സംക്ഷേപമായി പറയുക; അതിനാൽ ഞാൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകട്ടെ.

Verse 39

मार्कंडेय उवाच । शृणु राजन्महाभाग यन्मां पृच्छसि भारत । एवं सांख्यं च योगं च तीर्थं चैव युधिष्ठिर

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനായ രാജാവേ, ഹേ ഭാരതാ, നീ എന്നോടു ചോദിക്കുന്നതു കേൾക്കുക. ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, ഞാൻ സാംഖ്യവും യോഗവും, കൂടാതെ തീർത്ഥത്തിന്റെ വിധാനവും പറയുന്നു.

Verse 40

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे चत्वारिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ പദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഗഖണ്ഡത്തിലെ നാല്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.