വസിഷ്ഠൻ ധർമാംഗദനോട് രാജധർമ്മം ഉപദേശിക്കുന്നു—ദുഷ്ടനിഗ്രഹം, നിരന്തര ജാഗ്രത, വ്യാപാരസംരക്ഷണം, ദാനധർമ്മം, കപടത ഒഴിവാക്കൽ, ഖജനാവും പ്രജയും വിവേകത്തോടെ നടത്തൽ; പുഷ്പങ്ങളിൽ നിന്ന് തേൻചീറ്റി സാരം എടുക്കുന്നതുപോലെ. രാജകുമാരൻ മാതാപിതാക്കളെ ആദരിച്ച് പിതാവിന് സൗഖ്യസൗകര്യങ്ങൾ ഒരുക്കി ഭൂമിയുടെ രക്ഷാഭാരം ഏറ്റെടുക്കുന്നു. അവന്റെ ഭരണത്തിൽ പ്രജ പാപവിമുഖരായി സമൃദ്ധരാകുന്നു—വൃക്ഷങ്ങൾ ഫലം തരുന്നു, വയലുകൾ ധാന്യം നൽകുന്നു, പശുക്കൾ ധാരാളം പാൽ നൽകുന്നു, കുടുംബങ്ങൾ ശാസനയോടെ ജീവിക്കുന്നു, കള്ളഭയം ഇല്ല. മാധവദിനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്രതം പരിസ്ഥിതി-സ്ഥിരതക്കും സമൃദ്ധിക്കും സഹായകരമെന്ന് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു; ഹരിഭക്തി സമൂഹത്തിന്റെ ആത്മീയ അച്ചുതണ്ടായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. തുടർന്ന് കഥ തിരിയുന്നു—വൃദ്ധരാജാവ് പുത്രവിജയത്തിൽ പുതുയൗവനം നേടിയതുപോലെ വിമോഹിനി/മോഹിനിയിൽ ആസക്തനാകുന്നു; കാമമോഹം വർധിച്ച്, നൽകാൻ പാടില്ലാത്തതും ദാനം ചെയ്യാമെന്ന മഹാവ്രതങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു—മായ വിവേകം ഹരിക്കുന്ന ശക്തി വ്യക്തമാക്കുന്നു.
Verse 1
वसिष्ठ उवाच । सोऽनुज्ञातो महीपालः प्रियाभिः प्रियकामुकः । प्रहर्षमतुलं लेभे धर्मांगदमुवाच ह ॥ १ ॥
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു— അനുമതി ലഭിച്ച ആ രാജാവ്, പ്രിയ റാണിമാരോടൊപ്പം അവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങളിൽ അനുരക്തനായി, അതുല്യമായ ഹർഷം പ്രാപിച്ചു; പിന്നെ ധർമാംഗദനോട് പറഞ്ഞു।
Verse 2
एतां द्वीपवतीं पृथ्वीं परिपालय पुत्रक । कृत्वा दुष्टवधं त्वादावप्रमत्तः सदोद्यतः ॥ २ ॥
മകനേ, ദ്വീപങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ ഭൂമിയെ പരിപാലിക്ക. ആദ്യം ദുഷ്ടരെ നശിപ്പിക്ക; എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ, സദാ സന്നദ്ധനായി ഇരിക്ക.
Verse 3
सदावसरसंयुक्तः सदाचारनिरीक्षकः । सदा चेतनसंयुक्तः सदा वाणिज्यवल्लभः ॥ ३ ॥
അവൻ സദാ യുക്തമായ അവസരസമ്പന്നൻ, സദാ സദാചാരത്തിന്റെ കാവൽക്കാരൻ; സദാ ജാഗ്രതയുള്ള ചേതനയോടെ യുക്തൻ, സദാ വാണിജ്യ-വ്യാപാരത്തിന് പ്രിയൻ।
Verse 4
सदा भ्रमणशीलश्च सदा दानरतिर्भव । सदा कौटिल्यहीनश्च सदाचाररतः सदा ॥ ४ ॥
സദാ ഹിതകരമായ പ്രവർത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടു ചലനശീലനായിരിക്കുക; സദാ ദാനത്തിൽ ആസക്തനായിരിക്കുക. സദാ കപടമില്ലാത്തവനായി, സദാ സദാചാരത്തിൽ രതനായിരിക്കുക।
Verse 5
अपरं श्रृणु मे पुत्र यत्कर्त्तव्यं त्वयाधुना । अविश्वासस्तु सर्वत्र भूमिपानां प्रशस्यते ॥ ५ ॥
മകനേ, ഇനി നീ ചെയ്യേണ്ടതെന്തെന്ന് എന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന് കൂടി കേൾക്കുക. രാജാക്കന്മാർക്ക് എല്ലായിടത്തും ജാഗ്രത—അഥവാ എളുപ്പത്തിൽ വിശ്വസിക്കാതിരിക്കുക—പ്രശംസനീയമാണ്।
Verse 6
कोषस्य च परिज्ञानं जनानां जनवल्लभ । रसवद्द्रव्यमाकर्षेः पुष्पेभ्य इव षट्पदः ॥ ६ ॥
ജനവല്ലഭാ, ഖജനാവിനെയും ജനങ്ങളുടെ നിലയെയും നന്നായി അറിയുക; തേൻചീറ്റ പുഷ്പങ്ങളിൽ നിന്ന് മകരന്ദം ആകർഷിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലായിടത്തുനിന്നും സാരമുള്ള മൂല്യമുള്ള ദ്രവ്യം ആകർഷിക്കുക।
Verse 7
त्वया पुत्रेण संप्राप्तं पुनरेवेह यौवनम् ॥ ७ ॥
മകനേ, നിന്നാൽ ഞാൻ ഇവിടെ തന്നേ വീണ്ടും യൗവനം പ്രാപിച്ചു।
Verse 8
इमामपूर्वां वररूपमोहिनीं संप्राप्य भार्यां द्विजराजवक्त्राम् । सुखेन संयोज्य च तेऽद्य भारं सप्तोदधिद्वीपभवं प्ररंस्ये ॥ ८ ॥
ഈ അപൂർവമായ, മോഹിനിയായ, ശ്രേഷ്ഠസൗന്ദര്യമുള്ള—ഗരുഡരാജമുഖസമമായ മുഖമുള്ള—വധുവിനെ പ്രാപിച്ച്, ഞാൻ ഇന്ന് സുഖേന നിന്നെ സപ്തസമുദ്ര-ദ്വീപജന്യമായ ഈ മഹാഭാരത്തോടു ചേർത്തിട്ട്, പിന്നെ നിന്റെ മഹിമ പ്രസ്താവിക്കും।
Verse 9
व्रीडाकरस्तात मनुष्यलोके समर्थपुत्रे सुरताभिकामी । भवेत्पिता चेद्ब्रलिभिश्च युक्तो जीर्णद्विजः श्वेतशिरोरुहश्च ॥ ९ ॥
പ്രിയമേ, മനുഷ്യലോകത്തിൽ കഴിവുള്ള പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരിക്കെ, ചുളിവുകളോടും വെളുത്ത മുടിയോടും കൂടിയ ജീർണ്ണ ദ്വിജനായ പിതാവ് ഇനിയും രതിസുഖം ആഗ്രഹിക്കുന്നത് ലജ്ജാകരമാണ്।
Verse 10
जीर्णोऽप्यजीर्णस्तव सौख्यवृद्धो वांछे इमां लोकवरां वरार्हाम् । संत्यज्य देवान्मम हेतुमागतामनंगबाणाभिहतां सुनेत्राम् ॥ १० ॥
ഞാൻ ജീർണ്ണനായിട്ടും, നിന്മൂലം സുഖവർദ്ധനയാൽ എനിക്ക് ജീർണ്ണത തോന്നുന്നില്ല. ലോകത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠയും വരാർഹയുമായ—കാമബാണങ്ങളാൽ ആഹതയായ—സുനേത്രയെ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അവൾ ദേവന്മാരെയും ഉപേക്ഷിച്ച് എന്റെ ആഗ്രഹത്തിന്റെ കാരണരൂപമായി എന്റെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നു।
Verse 11
कामं रमिष्ये द्रुतकां चनाभां ह्येकांतशीलः परिपूर्णचेताः । भूत्वा तु गुप्तो वननिर्झरेषु रम्येषु दिव्येषु नदीतटेषु ॥ ११ ॥
ഏകാന്തശീലനും പരിപൂർണ്ണചിത്തനുമായ ഞാൻ, ആ വേഗഗാമിനിയായ സ്വർണ്ണകാന്തിയുള്ളവളോടു നിശ്ചയം രമിക്കും—വനത്തിലെ നീർച്ചാട്ടങ്ങളരികിലും, മനോഹരമായ ദിവ്യ നദീതീരങ്ങളിലും, ഗുപ്തമായി വസിച്ച്।
Verse 12
इयं पुरंध्री मम जीविताधिका सुखेन धार्या त्रिदिवैकनारी । अस्यास्तु हेतोर्विबुधा विमूढा यथा रमायै धरणीशसंघाः ॥ १२ ॥
ഈ പ്രിയഭാര്യ എന്റെ ജീവനെക്കാളും പ്രിയപ്പെട്ടവൾ; അവളെ സുഖേന പരിപാലിക്കണം, കാരണം അവൾ ത്രിദിവത്തിലെ ഏകാനുപമ നാരിയാണ്. അവൾക്കായി ദേവന്മാരും മയങ്ങുന്നു—രമാ (ലക്ഷ്മി)ക്കായി രാജസമൂഹങ്ങൾ വിസ്മയപ്പെടുന്നതുപോലെ।
Verse 13
तद्वाक्यमाकर्ण्य पितुः सुबुद्धिः प्रणम्य भक्त्या जननीसमेतम् । नृपोत्तमं तं नृपनन्दनोऽसौ दिदेश भोगार्थमनेकवित्तम् ॥ १३ ॥
പിതാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ സുബുദ്ധിയുള്ള രാജകുമാരൻ മാതാവോടുകൂടി മാതാപിതാക്കൾക്ക് ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് രാജപുത്രൻ ആ ശ്രേഷ്ഠ നൃപനു ഭോഗസുഖത്തിനായി അപാര ധനം നൽകി.
Verse 14
आज्ञाविधेयांस्तु पितुर्नियोज्य दासांश्च दासीश्च हिरण्यकंठीः । मत्स्यध्वजार्त्तस्य सुखाय पुत्रस्ततो महीरक्षणमाचचार ॥ १४ ॥
പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയ്ക്ക് വിധേയരായ ദാസന്മാരെയും ദാസിമാരെയും സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച് നിയോഗിച്ചു—പീഡിതനായ മത്സ്യധ്വജന്റെ സുഖാർത്ഥം—പുത്രൻ തുടർന്ന് ഭൂമിരക്ഷയുടെ കര്ത്തവ്യം ഏറ്റെടുത്തു.
Verse 15
नृपैस्तुतो धर्मविभूषणोऽसौ समावृतो द्वीपवतीं समग्राम् । तस्येत्थमुर्वीं चरतश्च भूप न पापबुद्धिं कुरुते जनौघः ॥ १५ ॥
രാജാക്കന്മാർ സ്തുതിക്കുന്ന, ധർമ്മത്തിന്റെ ഭൂഷണമായ ആ നൃപൻ ദ്വീപങ്ങളോടുകൂടിയ സമസ്ത ഭൂമിയെയും ആവൃതമാക്കി സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഹേ ഭൂപാ! അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ ലോകം ചുറ്റുമ്പോൾ ജനസമൂഹം പാപബുദ്ധി കൈക്കൊള്ളുന്നില്ല.
Verse 16
न चापि वृक्षः फलपुष्पहीनो न क्षेत्रमासीद्यवशालिहीनम् । स्रवंति गावो घटपूरदुग्धं घृताधिकं शर्करवत्सुमिष्टम् ॥ १६ ॥
ഒരു വൃക്ഷവും ഫലപുഷ്പരഹിതമായിരുന്നില്ല; ഒരു വയലും യവമോ നെല്ലോ ഇല്ലാതെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. പശുക്കൾ ഘടം നിറയുന്ന പാൽ ഒഴുക്കി—ഘൃതസമൃദ്ധവും പഞ്ചസാര ചേർത്തതുപോലെ മധുരവുമായിരുന്നു.
Verse 17
क्षीरं सुपेयं सकलार्तिनाशनं पापापहं पुष्टिविवर्धनं च । जनो न कश्चिद्विभवस्य गोप्ता भर्तुहिं भार्या न कटूक्तिवादिनी ॥ १७ ॥
പാൽ കുടിക്കാൻ അത്യന്തം ശ്രേയസ്കരം; അത് എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു, പാപം അകറ്റുന്നു, പോഷണം വർധിപ്പിക്കുന്നു. എങ്കിലും വിഭവത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ രക്ഷകൻ ആരുമല്ല—ഭർത്താവിനോട് കടുവാക്ക് പറയാത്ത ഭാര്യയേ അവന്റെ സത്യാശ്രയം.
Verse 18
पुत्रो विनीतः पितृशासने रतो वधूः स्थिता हस्तपुटे च श्वश्रोः । द्विजोपदेशे हि जनो व्यवस्थितो वेदोक्तधर्माचरणाद्द्विजोत्तमाः ॥ १८ ॥
പുത്രൻ പിതാവിന്റെ ശാസനയിൽ വിനീതനായി നിരതനാകുന്നു; മരുമകൾ അമ്മായിയമ്മയുടെ മുമ്പിൽ കൈകൂപ്പി നിൽക്കുന്നു. ജനങ്ങൾ ദ്വിജന്മാരുടെ ഉപദേശത്തിൽ സ്ഥാപിതരാകുന്നു; വേദോക്തധർമ്മാചരണത്താൽ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജർ (ബ്രാഹ്മണർ) ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।
Verse 19
न भुंजते माधववासरे जना न यांति शोषं भुविः निम्नगास्तु । संभुज्य माना नहि यांति संपदः संभोगयुक्तैरपि मानवैः क्षयम् ॥ १९ ॥
മാധവദിനത്തിൽ ജനങ്ങൾ ഭക്ഷണം കഴിക്കാതിരുന്നാൽ ഭൂമിയും നദികളും ഉണങ്ങുകയില്ല. യഥാവിധി മാനത്തോടെ അനുഭവിക്കുന്ന സമ്പത്ത്, ഭോഗത്തിൽ ലീനരായ മനുഷ്യർക്കും ക്ഷയിക്കുകയില്ല।
Verse 20
विवृद्धिमायांति जलैरिवोर्द्ध्वं दूर्वातृणं शाद्वलतामुपैति । कृती च लोको ह्यभवत्समस्तो धर्मांगदे पालनसंप्रवृत्ते ॥ २० ॥
ജലം ലഭിച്ചാൽ ദൂർവാതൃണം മേലോട്ടു വളർന്ന് പച്ചപ്പുള്ള പുൽത്തകിടിയാകുന്നതുപോലെ എല്ലാം സമൃദ്ധിയായി. ധർമാംഗദൻ സംരക്ഷണ-ഭരണ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചതോടെ സമസ്ത ലോകവും വിജയകരവും ക്രമബദ്ധവുമായി മാറി।
Verse 21
भुक्त्वा तु सौख्यानि च यांति मानवा हरेः पदं तद्दिनसेवनेन । द्वाराणि सध्वान्तनिशासु भूप गुप्तानि कुर्वंति न दस्यु भीताः ॥ २१ ॥
ലൗകികസുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചിട്ടും, ആ പുണ്യദിനസേവനത്താൽ മനുഷ്യർ ഒടുവിൽ ഹരിയുടെ പദം പ്രാപിക്കുന്നു. രാജാവേ, ഘോരാന്ധകാര രാത്രികളിലും അവർ വാതിലുകൾ പൂട്ടി കാക്കുന്നില്ല; കള്ളഭയം ഇല്ല.
Verse 22
न चापि गोपेषु ददंति वृत्तिं स्वेच्छाचरा मंदिरमाव्रजंति । क्षीरं क्षरंत्यो घटवत्सुभूरिशो वत्सप्रियाः शांतिकराश्च गावः ॥ २२ ॥
അവർ ഉപജീവനത്തിനായി ഗോപാലന്മാരെയും ആശ്രയിക്കുന്നില്ല; സ്വേച്ഛയായി സഞ്ചരിച്ചു തങ്ങളേ മന്ദിരത്തിലേക്ക് വരുന്നു. ഘടങ്ങളിൽ ധാരാളം പാൽ ചൊരിയുന്ന, കിടാവുകളെ സ്നേഹിക്കുന്ന ആ പശുക്കൾ ശാന്തിയും മംഗളവും വരുത്തുന്നു।
Verse 23
अकृष्टपच्या धरणी समस्ता प्ररूढसस्या किल लांगलं विना । मातुः पयोभिः शिशवः सुपुष्टा भर्तुः प्रयोगैः प्रमदाः सुपुष्टाः ॥ २३ ॥
എന്ന് പറയുന്നു—സമസ്ത ഭൂമിയും ഉഴുതില്ലാതെ, നങ്ങലില്ലാതെ തന്നെ ധാന്യം വിളവെടുത്തു. മാതൃപാലാൽ ശിശുക്കൾ സുസ്ഥിതിയായി പോഷിതരായി; ഭർത്താവിന്റെ പരിശ്രമങ്ങളാൽ സ്ത്രീകൾ യഥാവിധം പരിപാലിതരായി।
Verse 24
नृपैः सुगुप्तास्तु जनाः सुपुष्टाः सत्याभियुक्तो हि वृषः सुपुष्टः । एवंविधे धर्मरतिप्रधाने जने प्रवृत्ते हरिभक्तियुक्ते । संरक्ष्यमाणे हि नृपात्मजेन जगाम कालः सुखहे तुभूतः ॥ २४ ॥
രാജാക്കന്മാർ നല്ലപോലെ കാത്തതിനാൽ ജനങ്ങൾ സുസ്ഥിതിയായി പോഷിതരായി; സത്യത്തിൽ ദൃഢമായി ബന്ധിതമായ ധർമ്മവൃഷഭനും ശക്തനായി. ഇത്തരത്തിലുള്ള ധർമ്മരതി-പ്രധാനവും ഹരിഭക്തിയിൽ പ്രവൃത്തവുമായ സമൂഹത്തിൽ, രാജപുത്രന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ കാലം സുഖത്തിനായുള്ളതുപോലെ കടന്നുപോയി।
Verse 25
निरामयो भूतिसमन्वितश्च सभूरिवर्षोत्सवकारकश्च । पृथ्वीपतिश्चातिविमोहितश्च विमोहिनीचेष्टितसौख्ययुक्तः ॥ २५ ॥
അവൻ രോഗമുക്തനായി ഐശ്വര്യസമ്പന്നനാകുന്നു; ധാരാളം മഴക്കും ഉത്സവങ്ങൾക്കും കാരണമാകുന്നു. ഭൂമിയുടെ അധിപതിയുമാകുന്നു; എന്നാൽ അത്യന്തം മോഹിതനായി, വിമോഹിനി (മായ)യുടെ ചേഷ്ടകളിലെ സുഖത്തിൽ ലീനനാകുന്നു।
Verse 26
दिनं न जानाति न चापि रात्रिं मासं च पक्षं च स वत्सरं च । अतीव मुग्धः सुरतेन तस्या विरंचिपुत्र्याः शुभचेष्टितायाः ॥ २६ ॥
വിരഞ്ചി (ബ്രഹ്മാ)യുടെ പുത്രിയായ, ശുഭവും മനോഹരവുമായ ചേഷ്ടകളുള്ള അവളോടുള്ള സംഗമത്തിൽ അത്യന്തം മുഗ്ധനായി അവൻ പകലോ രാത്രിയോ അറിയാതെ പോയി; മാസം, പക്ഷം, വർഷം പോലും അറിയാതെ പോയി।
Verse 27
विमोहिनीसंगमने नृपस्य बभूव शक्तिस्त्वधिका मनोजे । यथा यथा सेवत एव भूपस्तथा तथा वृद्धिमियर्ति वीर्यम् । पक्षेषु शुक्लेष्विव शीतभानुर्न क्षीयते संततसेवनेन ॥ २६ ॥
വിമോഹിനിയോടുള്ള സംഗമത്തിൽ രാജാവിന്റെ കാമശക്തി കൂടുതൽ വർധിച്ചു. ഭൂപൻ എത്ര എത്ര ഭോഗിച്ചാലും അത്ര അത്ര അവന്റെ വീര്യം വളർന്നു; ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ, നിരന്തരസേവനത്താലും അത് ക്ഷയിച്ചില്ല।
Verse 28
वृंदारकः पीतसुधारसो यथा संस्पृश्य संस्पृश्य पुनर्नवोऽसौ । पिबंस्तु पानं सुमनोहरं हि श्रृण्वंस्तु गीतं सुपदप्रयुक्तम् ॥ २७ ॥
യഥാ ദേവൻ അമൃതരസസാരത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്പർശിക്കുമ്പോൾ പുതുപുതുതായി തഴുകി പുതുമയാർന്നവനാകുന്നു; അതുപോലെ അത്യന്തം മനോഹരമായ പാനം പാനംചെയ്തും, സുന്ദരപദങ്ങളാൽ യുക്തമായ ഗാനം ശ്രവിച്ചും, മനസ്സ് വീണ്ടും വീണ്ടും നവീനത പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 29
पश्यंश्च रूपं स नितंबिनीनां स्पृशन्स्पृशन्मोहिनिवक्त्रचंद्रम् । विमर्द्दमानस्तु करेण तुंगौ सुखेन पीनौ पिशितोपरूढौ ॥ २९ ॥
അവൻ നിതംബിനികളുടെ സൗന്ദര്യം നോക്കി, മോഹിനിയുടെ ചന്ദ്രസദൃശ മുഖം വീണ്ടും വീണ്ടും സ്പർശിച്ചു, കൈകൊണ്ട് അവളുടെ ഉയർന്ന, പുഷ്ടമായ, സുസംഘടിതമായ സ്തനയുഗ്മം സുഖത്തോടെ മൃദുവായി മർദിച്ചു।
Verse 30
घनस्तनौ कांचनकुंभतुल्यौ प्रच्छादितौ हारविभूषणेन । वलित्रयं नातिविवर्द्धमानं मनोहरं लोमशराजिशोभम् ॥ ३० ॥
അവളുടെ ഘനമായ സ്തനങ്ങൾ സ്വർണ്ണകുംഭങ്ങളെപ്പോലെ, ഹാരാഭരണത്താൽ മറഞ്ഞിരുന്നു; നിതംബത്തിനടുത്തുള്ള മൂന്നു മടക്കങ്ങൾ അതിയായി തെളിഞ്ഞില്ല—മനോഹരമായി, സൂക്ഷ്മ രോമരേഖയുടെ ശോഭയാൽ അലങ്കരിതം।
Verse 31
स्तनस्य रूपं परितो विलोक्य दध्रे वरांग्याः शुभलोचनायाः । नहीदृशं चारुतरं नितांतं नितंबिनीनां मनसोऽभिरामम् ॥ ३१ ॥
ശുഭനേത്രങ്ങളുള്ള ആ വരാംഗിയുടെ സ്തനരൂപം ചുറ്റും നോക്കി അവൻ വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി; നിതംബിനികളിൽ ഇത്രയും അത്യന്തം മനോഹരവും മനസ്സിനെ ഹരിക്കുന്നതുമായ സൗന്ദര്യം അവൻ മുമ്പെങ്ങും കണ്ടിട്ടില്ല।
Verse 32
यादृग्विधं मोहिनमोहनार्थं विनिर्मितं यद्विधिना स्वरूपम् । मृगेंद्रशत्रोःकरसन्निकाशे जंघे विलोमे द्रुतकांचनाभे ॥ ३२ ॥
മോഹിനിയെയും മോഹിപ്പിക്കുവാൻ വിധാതാവ് നിർമ്മിച്ച ആ രൂപം അത്തരംതന്നെ—അവളുടെ ജംഘകൾ മൃഗേന്ദ്രശത്രുവിന്റെ മുൻഭുജങ്ങളെപ്പോലെ; രോമങ്ങൾ വിരുദ്ധദിശയിൽ കിടന്നു, ദേഹം ഉരുകിയ സ്വർണ്ണംപോലെ ദീപ്തമായി തിളങ്ങി।
Verse 33
शशांककांतिर्द्दशनस्य पंक्तिर्निगूढगुल्फे जनमोहनार्थम् । आपादशीर्षं किल तत्स्वरूपं संपश्यतच्चारुविशालनेत्र्याः ॥ ३३ ॥
അവളുടെ ദന്തപങ്ക്തി ചന്ദ്രകാന്തിപോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു; ജനമോഹനാർത്ഥം അവളുടെ ഗുൽഫങ്ങൾ സൂക്ഷ്മമായി മറഞ്ഞതുപോലെ തോന്നി. പാദം മുതൽ ശിരസ് വരെ ആ വിശാലനേത്രിയായ സുന്ദരിയുടെ സമ്പൂർണ്ണ രൂപം അവൻ ദർശിച്ചു॥ ३३ ॥
Verse 34
मेने सुराणामधिकं हि राजा कृतार्थमात्मानमतीव हर्षात् । अहो सुतन्वी विपुलेक्षणेयं याचिष्यते यच्च तदेव देयम् ॥ ३४ ॥
അത്യന്ത ഹർഷത്തോടെ രാജാവ് താനെ ദേവന്മാരിലും അധികം കൃതാർത്ഥനെന്ന് കരുതി. “അഹോ! ഈ സുതന്വി, വിശാലനേത്രി എന്ത് യാചിച്ചാലും അതേ ദാനം ചെയ്യണം” എന്ന് അവൻ വിചാരിച്ചു॥ ३४ ॥
Verse 35
अस्यास्तु रम्ये सुरते शुभाया दास्यामि चांते निजवित्तजातम् । सुदुर्लभं देयमदेयमन्यैर्दास्यामि चास्या यदि वाप्यदेयम् ॥ ३५ ॥
ഈ ശുഭവും രമ്യവും ആയ സംഗമം അവസാനിച്ചാൽ, എന്റെ സ്വന്തം സമ്പത്തിൽ നിന്നുയർന്നതെല്ലാം അവൾക്ക് നൽകും. അത്യന്തം ദുർലഭമായതായാലും—മറ്റുള്ളവർ നൽകുകയോ നൽകാതിരിക്കുകയോ ചെയ്താലും—സാധാരണയായി അദേയമായതും അവൾക്ക് ഞാൻ ദാനം ചെയ്യും॥ ३५ ॥
Verse 36
यद्यप्यदेयं मम जीवितं हि याचिष्यते चेद्यदि हेमवर्णा । दास्यामि चेदं न विचारयिष्ये पुत्रं विना नास्ति नदेयमस्याः ॥ ३६ ॥
എന്റെ ജീവനും അദേയമായിരുന്നാലും, ആ ഹേമവർണയായവൾ അത് യാചിച്ചാൽ അതും ഞാൻ നൽകും; ഞാൻ വിചാരിച്ചു മടിക്കുകയില്ല. അവളുടെ പുത്രനെ ഒഴികെ അവൾക്കു അദേയമായ ഒന്നുമില്ല॥ ३६ ॥
Verse 37
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीप्रणयवर्णनं नामैकोनविंशोऽध्यायः ॥ १९ ॥
ഇങ്ങനെ ശ്രീബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ “മോഹിനീപ്രണയവർണനം” എന്ന പേരുള്ള പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി॥ १९ ॥
It encodes a śāstric ideal of artha-management: the king should extract the ‘essence’ of resources (revenue, value, talent) without harming the source—balancing protection, taxation, and welfare so prosperity remains renewable and dharma-aligned.
Even when a kingdom is orderly and prosperous, personal indulgence can eclipse viveka (discernment). The king’s readiness to give even the ‘not-to-be-given’ signals how kāma amplified by māyā destabilizes ethical boundaries, a classic purāṇic caution for rulers.