
तामस-मन्वन्तर-प्रस्तावः (Tāmasa-Manvantara-Prastāvaḥ)
Battle with Mahishasura
ഈ അധ്യായത്തിൽ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ സ്വരാഷ്ട്ര രാജാവിന്റെ കഥ പറയുന്നു. മാൻ-രാജ്ഞിയുടെ ശാപം മൂലം രാജ്യത്ത് ദുരിതവും അശാന്തിയും പടരുന്നു; രാജാവ് ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്ത് ധർമ്മമാർഗത്തിൽ സ്ഥിരനാകുന്നു. അവസാനം താമസ മനുവിന്റെ ഉദയവും താമസ-മന്വന്തരാരംഭത്തിന്റെ പ്രസ്താവനയും വരുന്നു.
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे त्रिसप्ततितमोऽध्यायः चतुःसप्ततितमोऽध्यायः—७४ । मार्कण्डेय उवाच । राजाभूद्विख्यातः स्वराष्ट्रो नाम वीर्यवान् । अनेकयज्ञकृत् प्राज्ञः संग्रामेष्वपराजितः ॥
ഇങ്ങനെ ശ്രീമാർക്കണ്ഡേയപുരാണത്തിലെ ഔത്തമ മന്വന്തരത്തിലെ എഴുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. എഴുപത്തിനാലാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—സ്വരാഷ്ട്രൻ എന്ന പ്രസിദ്ധനായ രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; പരാക്രമത്തിൽ മഹാബലൻ, അനേകം യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്തവൻ, ജ്ഞാനി, യുദ്ധങ്ങളിൽ അജേയൻ.
Verse 2
तस्यायुḥ सुमहत्प्रादात् मन्त्रिणाराधितो रविः । पत्नीणाञ्च शतं तस्य धन्यानामभवद् द्विज ॥
അവന്റെ മന്ത്രിയാൽ ആരാധിക്കപ്പെട്ട രവി (സൂര്യൻ) അവന് അത്യന്തം ദീർഘായുസ്സ് നൽകി. ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, അവന് നൂറു സൗഭാഗ്യവതികളായ ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 3
तस्य दीर्घायुṣः पत्न्यो नातिदीर्घायुṣो मुने । कालेन जग्मुर्निधनं भृत्यमन्त्रिजनास्तथा ॥
ഹേ ഋഷേ, ആ ദീർഘായുസ്സുള്ള രാജാവിന്റെ ഭാര്യമാർ ദീർഘായുസ്സുള്ളവരായിരുന്നില്ല; കാലക്രമത്തിൽ അവർ മരണത്തെ പ്രാപിച്ചു—അതുപോലെ അവന്റെ സേവകരും മന്ത്രിമാരും മറ്റു ജനങ്ങളും.
Verse 4
स भार्याभिस्तथायुक्तो भृत्यैश्च सहजन्मभिः । उद्विग्नचेताः संप्राप वीर्यहानिमहर्निशम् ॥
ഭാര്യകളും സഹജാതരായ (ദീർഘകാല സഹചാരികളായ) സേവകരും ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്നിട്ടും അവൻ ഹൃദയത്തിൽ വ്യാകുലനായി; പകലും രാത്രിയും അവന്റെ തേജസ്സും ഉത്സാഹവും ക്ഷയിച്ചു തുടങ്ങി.
Verse 5
तं वीर्यहीनं निभृतैर्भृत्यैस्त्यक्तं सुदुःखितम् । अनन्तरो विमर्दाख्यो राज्याच्च्यावितवांस्तदा ॥
അവൻ വീര്യഹീനനായി—വശപ്പെട്ട (ഭീത) ഭൃത്യന്മാർ ഉപേക്ഷിക്കുകയും മഹാശോകത്തിൽ മുങ്ങുകയും ചെയ്തപ്പോൾ—‘വിമർദ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ അനന്തരൻ അവനെ രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി।
Verse 6
राज्याच्च्युतः सोऽपि वनं गत्वा निर्विण्णमानसः । तपस्तेपे महाभागे वितस्तापुलिने स्थितः ॥
രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ട അവനും വിരക്തമനസ്സോടെ വനത്തിലേക്ക് പോയി, വിതസ്താ നദിയുടെ പുണ്യമായ മണൽത്തിട്ടയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് തപസ്സു ചെയ്തു।
Verse 7
ग्रीष्मे पञ्चतमा भूत्वा वर्षास्वभ्रावकाशिकः । जलशायी च शिशिरे निराहारो यतव्रतः ॥
വേനലിൽ അവൻ ‘പഞ്ചാഗ്നി’ തപസ്സു ചെയ്തു; മഴക്കാലത്ത് തുറന്ന ആകാശത്തിനടിയിൽ തന്നെ നിന്നു; ശീതകാലത്ത് വെള്ളത്തിൽ ശയിച്ചു. അവൻ ഉപവാസിയും വ്രതങ്ങളിൽ ദൃഢനും ആയിരുന്നു।
Verse 8
ततस्तपस्यतस्तस्य प्रावृट्काले महाप्लवः । बभूवानुदिनं मेघैर्वर्षद्भिरनुसन्ततम् ॥
അവൻ തപസ്സു ചെയ്യുമ്പോൾ, മഴക്കാലത്ത് മഹാപ്രളയസദൃശമായൊരു മഹാപ്രവാഹം ഉയർന്നു; മേഘങ്ങൾ ദിനംപ്രതി തുടർച്ചയായി മഴ പെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 9
न दिग्विज्ञायते पूर्वा दक्षिणा वा न पश्चिमा । नोत्तरा तमसा सर्वमनुलिप्तमिवाभवत् ॥
ഒരു ദിശയും തിരിച്ചറിയാനായില്ല—കിഴക്ക്, തെക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക് ഒന്നുമല്ല; എല്ലാം ഇരുട്ട് പുരട്ടിയതുപോലെ തോന്നി।
Verse 10
ततोऽतिपूरेण नृपः स नद्याः प्रेरितस्तटम् । प्रार्थयन्नापि नावाप ह्रियमाणो महीपतिः ॥
അപ്പോൾ നദിയുടെ മഹാപ്രവാഹവേഗം തള്ളിക്കൊണ്ടുപോയ രാജാവ് കരയിലേക്കു നീക്കപ്പെട്ടു. എത്ര അപേക്ഷിച്ചാലും അവന് ഒരു തോണിയും ലഭിച്ചില്ല; ഭൂമിപതി പ്രവാഹത്തിൽ ഒഴുകിപ്പോയി.
Verse 11
अथ दूरे जलौघेन ह्रियमाणो महीपतिः । आससाद जले रौहीं स पुच्छे जगृहे च ताम् ॥
പിന്നീട് ജലപ്രവാഹത്തിന്റെ ഉഗ്രവേഗം അവനെ ദൂരത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയപ്പോൾ, രാജാവ് വെള്ളത്തിൽ ഒരു റൗഹീ (മാൻപെൺ)യെ കണ്ടു; അവൻ അവളുടെ വാൽ പിടിച്ചു.
Verse 12
तेन प्लवेन स ययावूध्यमानो महीतले । इतश्चेतश्चान्धकारे आससाद तटं ततः ॥
അവളെ ഒരു തോണിപോലെ താങ്ങാക്കി അവൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി, നിലത്തിന്മേൽ ഒഴുകിപ്പോയി. ഇരുട്ടിൽ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും തള്ളപ്പെടുമ്പോഴും ഒടുവിൽ അവൻ കരയിലെത്തി.
Verse 13
विस्तारि पङ्कमत्यर्थं दुस्तरं स नृपस्तरन् । तथैव कृष्यमाणोऽन्यद्रम्यं वनमवाप सः ॥
രാജാവ് കാലുകളാൽ നടന്ന് വളരെ വ്യാപിച്ച, കടക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ചെളി കടന്നുകൊണ്ടിരിക്കെ—ഇനിയും വലിച്ചിഴക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടുതന്നെ—മറ്റൊരു മനോഹര വനത്തിലെത്തി.
Verse 14
तत्रान्धकारे सा रौही चकर्ष वसुधाधिपम् । पुच्छे लग्नं महाभागं कृशं धमनिसन्ततौ ॥
അവിടെ ഇരുട്ടിൽ ആ റൗഹീ, തന്റെ വാലിൽ പിടിച്ചുകിടന്ന ഭൂമിപതിയെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി—അവൻ കുലീനനായിരുന്നാലും ക്ഷീണിതനായി, നാഡികൾ പൊങ്ങി തെളിഞ്ഞിരുന്നു.
Verse 15
तस्याश्च स्पर्शसम्भूतामवाप मुदमुत्तमाम् । सोऽन्धकारे भ्रमन् भूयो मदनाकृष्टमानसः ॥
അവളുടെ സ്പർശംകൊണ്ട് അവൻ അത്യുത്തമമായ ആനന്ദം പ്രാപിച്ചു; പിന്നെ അന്ധകാരത്തിൽ വീണ്ടും സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അവന്റെ മനസ് കാമത്താൽ ആകർഷിക്കപ്പെട്ടു।
Verse 16
विज्ञाय सानुरागं तं पृष्ठस्पर्शनतत्परम् । नरेन्द्रं तद्वनस्यान्तः सा मृगी तमुवाच ह ॥
അവൻ ആസക്തിയാൽ നിറഞ്ഞവനായി തന്റെ പുറം സ്പർശിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നവനെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ആ മാൻപെൺ വനത്തിനുള്ളിൽ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।
Verse 17
किं पृष्ठं वेपथुमता करेण स्पृशसे मम । अन्यथैवास्य कार्यस्य सञ्जाता नृपते गतिः ॥
കുലുങ്ങുന്ന കൈകൊണ്ട് നീ എന്റെ പുറം എന്തിന് സ്പർശിക്കുന്നു? രാജാവേ, ഈ കാര്യത്തിന്റെ ഗതി പൂർണ്ണമായും മറ്റൊരു വിധത്തിലാണ് ഉദിച്ചിരിക്കുന്നത്।
Verse 18
नास्थाने वो मनो यातं नागम्याहं तवेश्वर । किन्तु त्वत्सङ्गमे विघ्नमेष लोलः करोति मे ॥
നിന്റെ മനസ് അനുപയോഗ്യമായ സ്ഥലത്തേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു; പ്രഭോ, ഞാൻ നിനക്കാൽ സമീപിക്കപ്പെടേണ്ടവളല്ല. മറിച്ച് ഈ ചഞ്ചല പ്രേരണ തന്നെയാണ് നിനക്കൊപ്പം എനിക്ക് സംഗമത്തിലേക്ക് വരുന്നതിൽ തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്।
Verse 19
माङ्कण्डेय उवाच इति श्रुत्वा वचस्तस्या मृग्याश्च जगतीपतिः । जातकौतूहलो रौहीमिदं वचनमब्रवीत् ॥
മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ആ മാൻപെണ്ണിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ഭൂമിപതിയുടെ കൗതുകം ഉണർന്നു; അവൻ ആ റൗഹിയോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।
Verse 20
का त्वं ब्रूहि मृगी वाक्यं कथं मानुषवद्वदेत् । कश्चैव लोलो यो विघ्नं त्वत्सङ्गे कुरुते मम ॥
നീ ആരാണ്, ഹേ മൃഗീ? പറയുക—മനുഷ്യനെപ്പോലെ നീ എങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നു? കൂടാതെ നിന്നോടുള്ള എന്റെ സംഗമത്തിൽ തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ആ ചഞ്ചലൻ ആര്?
Verse 21
मृग्युवाच अहं ते दयिता भूप ! प्रागासमुत्पलावती । भार्या शताग्रमहिषी दुहिता दृढधन्वनः ॥
മൃഗീ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ഞാൻ മുമ്പ് നിന്റെ പ്രിയയായ ഉത്പലാവതിയായിരുന്നു. ഞാൻ ശതാഗ്രന്റെ മഹിഷി (പ്രധാന രാജ്ഞി), ദൃഢധന്വന്റെ പുത്രിയുമായിരുന്നു.
Verse 22
राजोवाच किन्तु यावत्कृतं कर्म येनेमां योनिमागता । पतिव्रता धर्मपरा सा चेत्थं सथमीदृशी ॥
രാജാവ് പറഞ്ഞു—അവൾ ഏതു കർമ്മം ചെയ്തതിനാൽ ഈ യോനിയിൽ വന്നത്? അവൾ പതിവ്രതയും ധർമ്മപരായണയും ആയിരുന്നെങ്കിൽ, ഇങ്ങനെ എങ്ങനെ ആയി?
Verse 23
मृग्युवाच अहं पितृगृहे बाला सखीभिः सहिता वनम् । रन्तुं गता ददर्शैकं मृगं मृग्या समागतम् ॥
മൃഗീ പറഞ്ഞു—ഞാൻ പിതൃഗൃഹത്തിൽ യൗവനത്തിലിരിക്കുമ്പോൾ, സഖികളോടൊപ്പം കളിക്കാനായി വനത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ഒരു മൃഗം ഒരു മൃഗിയോടു ചേർന്നിരിക്കുന്നതു ഞാൻ കണ്ടു.
Verse 24
ततः समीपवर्तिन्या मया सा ताडिता मृगी । मया त्रस्ता गतान्यत्र क्रुद्धः प्राह ततो मृगः ॥
പിന്നീട് ഞാൻ അടുത്തുചെന്ന് ആ മൃഗിയെ അടിച്ചു. എന്നെ ഭയന്ന് അവൾ മറ്റിടത്തേക്ക് ഓടി; തുടർന്ന് ആ മൃഗം ക്രോധത്തോടെ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 25
मूढे किमेवं मत्तासि धिक्ते दौः शील्यमीदृशम् । आधानकालो येनायं त्वया मे विफलीकृतः ॥
മൂഢകന്ന്യേ—നീ എന്തിന് ഇങ്ങനെ ചപലമാണ്? നിന്റെ ദുഷ്ചര്യയ്ക്ക് ധിക്കാരം. ഈ പ്രവൃത്തിയാൽ എന്റെ ഗർഭാധാനകാലം നിഷ്ഫലമായി.
Verse 26
वाचं श्रुत्वा ततस्तस्य मानुषस्येव भाषतः । भीता तमब्रुवं कोऽसीत्येतां योनिमुपागतः ॥
അവൻ മനുഷ്യനെപ്പോലെ സംസാരിച്ച വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ ഭയപ്പെട്ടു; അവനോട്—‘നീ ആരാണ്? മാൻരൂപത്തിൽ ഈ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ചവൻ?’ എന്നു പറഞ്ഞു.
Verse 27
ततः स प्राह पुत्रोऽहमृषेर्निर्वृतिचक्षुषः । सुतपा नाम मृग्यान्तु साभिलाषो मृगोऽभवम् ॥
അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു—‘ഞാൻ മുനി നിർവൃതിചക്ഷുഷിന്റെ പുത്രൻ. എന്റെ പേര് സുതപാ. മാൻപെണ്ണിനെ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ ആൺമാനായി മാറി.’
Verse 28
इमाञ्चानुगतः प्रेम्णा वाञ्छितश्चानया वने । त्वया वियोजिता दुष्टे तस्माच्छापं ददामि ते ॥
ഞാൻ പ്രേമവശാൽ അവളെ പിന്തുടർന്നു; വനത്തിൽ അവളും എന്നെ ആഗ്രഹിച്ചു. ദുഷ്ടകന്ന്യേ, നീ ഞങ്ങളെ വേർപെടുത്തി; അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നെ ശപിക്കുന്നു.
Verse 29
मया चोक्तं तवाज्ञानादपराधः कृतो मुने । प्रसादं कुरु शापं मे न भवान् दातुमर्हति ॥
ഞാൻ പറഞ്ഞു—‘ഭഗവൻ മുനേ, അജ്ഞാനവശാൽ എന്റെ കൈയിൽ അപരാധം സംഭവിച്ചു. പ്രസാദിക്കണമേ—എനിക്ക് ശാപം നൽകരുത്.’
Verse 30
इत्युक्तः प्राह मां सोऽपि मुनिरित्थं महीपते । न प्रयच्छामि शापं ते यद्यात्मानं ददासि मे ॥
ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ ആ മുനി എന്നോടു പറഞ്ഞു— “ഹേ രാജാവേ, നീ എന്നോടു നിന്നെ സമർപ്പിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ നിന്റെ ശാപം ഞാൻ പിൻവലിക്കുകയില്ല.”
Verse 31
मया चोक्तं मृगी नाहं मृगरूपधरा वने । लप्स्यसेऽन्यां मृगीन्तावन्मयि भावो निवर्त्यताम् ॥
ഞാൻ പറഞ്ഞു— “ഞാൻ മാൻപെണ്ണല്ല; വനത്തിൽ ഞാൻ മാൻരൂപം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. നിനക്ക് മറ്റൊരു മാൻപെണ്ണ ലഭിക്കും; അതുവരെ എന്നോടുള്ള നിന്റെ വികാരം ശമിക്കട്ടെ.”
Verse 32
इत्युक्तः कोपरक्ताक्षः स प्राह स्फुरिताधरः । नाहं मृगी त्वयेत्युक्तं मृगी मूढे भविष्यसि ॥
ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ, ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടും വിറയുന്ന അധരങ്ങളോടും കൂടി അവൻ പറഞ്ഞു— “നീ ‘ഞാൻ മാൻപെണ്ണല്ല’ എന്നു പറഞ്ഞു; അതിനാൽ, ഹേ മൂഢേ, നീ മാൻപെണ്ണയായിത്തീരും।”
Verse 33
ततो भृशं प्रव्यथिता प्रणम्य मुनिमब्रुवम् । स्वरूपस्थमतिक्रुद्धं प्रसीदेति पुनः पुनः ॥
പിന്നെ അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി ഞാൻ ആ മുനിയെ നമസ്കരിച്ചു വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു— അവൻ തന്റെ തന്നെ രൂപത്തിൽ ഇരുന്നിട്ടും അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി— “പ്രസാദിക്കണമേ, പ്രസാദിക്കണമേ!”
Verse 34
बालानभिज्ञा वाक्यानां ततः प्रोक्तमिदं मया । पितर्यसति नारीभिर्व्रियते हि पतिः स्वयम् ॥
പിന്നെ ഞാൻ, ബാല്യവും വാക്കിലെ അജ്ഞതയും കാരണം, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു— “സത്യമായി, പിതാവ് സന്നിഹിതനല്ലെങ്കിൽ സ്ത്രീകൾ തങ്ങള്ക്കായി ഭർത്താവിനെ തങ്ങളേ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.”
Verse 35
सति ताते कथञ्चाहं वृणोमि मुनिसत्तम । सापराधाथवा पादौ प्रसीदेश नमाम्यहम् ॥
എന്റെ പിതാവ് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നിടത്തോളം, ഹേ ശ്രേഷ്ഠമുനേ, ഞാൻ എങ്ങനെ വരനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും? ഞാൻ കുറ്റക്കാരിയാകട്ടെ കുറ്റമറ്റവളാകട്ടെ, നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കുന്നു; ഹേ പ്രഭോ, പ്രസാദിക്കണമേ।
Verse 36
प्रसीदेति प्रसीदेति प्रणतायाः महामते । इत्थं लालप्यमानायाः स प्राह मुनिपुङ्गवः ॥
അവൾ നമസ്കരിച്ചു ‘പ്രസാദിക്കണമേ, പ്രസാദിക്കണമേ’ എന്നു, ഹേ ജ്ഞാനീ, ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ; അപ്പോൾ മുനികളിൽ വൃഷഭസമനായ ആ മഹർഷി പറഞ്ഞു।
Verse 37
न भवत्यन्यथा प्रोक्तं मम वाक्यं कदाचन । मृगी भविष्यसि मृता वनेऽस्मिन्नेव जन्मनि ॥
എന്റെ ഉച്ചരിച്ച വാക്ക് ഒരിക്കലും മറ്റെങ്ങനെ സംഭവിക്കുകയില്ല. നീ ഈ ജന്മത്തിൽ തന്നേ, ഈ വനത്തിൽ തന്നേ, മാൻപെണ്ണായി മാറി മരണം പ്രാപിക്കും।
Verse 38
मृगत्वे च महाबाहुस्तव गर्भमुपैष्यति । लोलो नाम मुनेः पुत्रः सिद्धवीर्यस्य भामिनि ॥
നീ മാൻപെണ്ണായിരിക്കുമ്പോൾ, ഒരു മഹാബാഹു നിന്റെ ഗർഭത്തെ സമീപിക്കും. ഹേ സുന്ദരീ, മുനി സിദ്ധവീര്യന്റെ പുത്രന് ‘ലോലോ’ എന്ന നാമം ഉണ്ടാകും।
Verse 39
जीतिस्मरा भवित्री त्वं तस्मिन्गर्भमुपागते । स्मृतिं प्राप्य तथा वाचं मानुषीमीrayiṣ्यसि ॥
ആ ഗർഭം ഉണ്ടായാൽ നീ മുൻജന്മസ്മൃതി നിലനിർത്തും; സ്മൃതി വീണ്ടുകിട്ടിയാൽ മനുഷ്യവാക്കും നീ ഉച്ചരിക്കും।
Verse 40
तस्मिन् जाते मृगीत्वात् त्वं विमुक्ता पतिनार्चिता । लोकानवाप्स्यसि प्राप्या ये न दुष्कृतकर्मभिः ॥
അവൻ ജനിക്കുമ്പോൾ നീ മാൻ-സ്ഥിതിയിൽ നിന്നു മോചിതയാകും. ഭർത്താവാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട്, പാപകർമ്മമാലിന്യമില്ലാത്തവർ പ്രാപിക്കുന്ന ലോകങ്ങളെ നീ പ്രാപിക്കും.
Verse 41
सोऽपि लोलो महावीर्यः पितृशत्रून् निपात्य वै । जित्वा वसुन्धरां कृत्स्नां भविष्यति ततो मनुः ॥
മഹാവീര്യനായ ആ ലോളോയും തീർച്ചയായും തന്റെ പിതാവിന്റെ ശത്രുക്കളെ വധിക്കും. സമസ്ത ഭൂമിയും ജയിച്ച ശേഷം അവൻ മനുവായി മാറും.
Verse 42
एवं शापमहं लब्ध्वा मृता तिर्यक्त्वमागता । त्वत्संस्पर्शाच्च गर्भोऽसौ संभूतो जठरे मम ॥
ഇങ്ങനെ ശാപം ഏറ്റു ഞാൻ മരിച്ച് മൃഗയോനിയിൽ എത്തി. നിന്റെ സ്പർശം മൂലം എന്റെ ഗർഭത്തിൽ ആ ഭ്രൂണം ഉദ്ഭവിച്ചു.
Verse 43
अतो ब्रवीमि नास्थाने तव यातं मनो मयि । न चाप्यगम्या गर्भस्थो लोलो विघ्नं करोत्यसौ ॥
അതുകൊണ്ട് ഞാൻ പറയുന്നു—നിന്റെ മനസ് എന്നോടു അനുപയോഗ്യമായി തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നെ സമീപിക്കരുത്; ഗർഭസ്ഥനായ ലോളോ തീർച്ചയായും തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കും.
Verse 44
मार्कण्डेय उवाच एवमुक्तस्ततः सोऽपि राजा प्राप्य परां मुदम् । पुत्रो ममारिञ्जित्वेति पृथिव्यां भविता मनुः ॥
മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ആ രാജാവും പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു; ‘എന്റെ പുത്രൻ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് ഭൂമിയിൽ മനുവാകും’ എന്നു വിചാരിച്ചു.
Verse 45
ततस्तं सुषुवे पुत्रं सा मृगी लक्षणान्वितम् । तस्मिन् जाते च भूतानि सर्वाणि प्रययुर्मुदम् ॥
അപ്പോൾ ആ മാൻപെൺ ശുഭലക്ഷണസമ്പന്നനായ ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു; അവൻ ജനിച്ച ഉടനെ സകല ജീവികളും ആനന്ദത്തിലായി।
Verse 46
विशेषतश्च राजासौ पुत्रे जाते महाबले । सा विमुक्ता मृगी शापात् प्राप लोकाननुत्तमान् ॥
പ്രത്യേകിച്ച് ആ രാജാവ് മഹാബലവാനായ പുത്രന്റെ ജനനത്തിൽ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു; ആ മാൻപെൺ ശാപമുക്തയായി അതുല്യമായ ലോകങ്ങളെ പ്രാപിച്ചു।
Verse 47
ततस्तस्यर्षयः सर्वे समेत्य मुनिसत्तम । अवेक्ष्य भाविनीमृद्धिं नाम चक्रुर्महात्मनः ॥
അപ്പോൾ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, എല്ലാ ഋഷിമാരും ഒന്നിച്ചു കൂടി; വരാനിരിക്കുന്ന സമൃദ്ധി കണ്ടു ആ മഹാത്മാവിന് ഒരു നാമം നൽകി।
Verse 48
तामसीं भजमानायां योनिं मातर्यजायत । तमसा चावृते लोके तामसोऽयं भविष्यति ॥
അവൻ താമസിക യോനിയിൽ പ്രവേശിച്ച മാതാവിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്; ലോകം അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടതിനാൽ അവൻ ‘താമസ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടും।
Verse 49
ततः स तामसस्तेन पित्रा संवर्धितो वने । जातबुद्धिरुवाचेदं पितरं मुनिसत्तम ॥
പിന്നീട് ആ താമസൻ പിതാവാൽ വനത്തിൽ വളർത്തപ്പെട്ടു; അവന്റെ ബുദ്ധി ഉണർന്നപ്പോൾ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, പിതാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।
Verse 50
कस्त्वं तात कथं वाहं पुत्रो माता च का मम । किमर्थमागतश्च त्वमेतत् सत्यं ब्रवीहि मे ॥
പ്രിയേ, നീ ആരാണ്? ഞാൻ എങ്ങനെ നിന്റെ പുത്രൻ? എന്റെ മാതാവ് ആരാണ്? എന്ത് ലക്ഷ്യത്തോടെ നീ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു? ഇത് സത്യമായി എനിക്ക് പറയുക।
Verse 51
मार्कण्डेय उवाच । ततः पिता यथावृत्तं स्वराज्यच्यवनादिकम् । तस्याचष्टे महाबाहुः पुत्रस्य जगतीपतिः ॥
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ പിതാവ് തന്റെ രാജ്യനഷ്ടം മുതൽ സംഭവിച്ച എല്ലാം അവനോട് വിവരിച്ചു. ലോകാധിപനായ മഹാബാഹു സ്വാമി തന്റെ പുത്രനോട് അതെല്ലാം വിശദീകരിച്ചു।
Verse 52
श्रुत्वा तत् सकलं सोऽपि समाराध्य च भारस्करम् । अवाच दिव्यान्यस्त्राणि ससंहाराण्यशेषतः ॥
അത് എല്ലാം കേട്ട ശേഷം അവനും ഭാസ്കരൻ (സൂര്യദേവൻ)നെ ആരാധിച്ചു; പിൻവലിക്കൽ (പ്രത്യാഹാരം)യും ഉപസംഹാരവും എന്ന വിധികളോടുകൂടി എല്ലാ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും പൂർണ്ണമായി പ്രാപിച്ചു।
Verse 53
कृतास्त्रस्तानरीन् जित्वा पितुरानीय चान्तिकम् । अनुज्ञातान् मुनोचाथ तेन स्वं धर्ममास्थितः ॥
ആ ആയുധങ്ങളാൽ സജ്ജനായി അവൻ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് പിതാവിന്റെ മുമ്പിൽ കൊണ്ടുവന്നു. തുടർന്ന് അനുമതി ലഭിച്ചപ്പോൾ അവരെ വിട്ടയച്ചു; ഇങ്ങനെ അവൻ തന്റെ സ്വധർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി നിലകൊണ്ടു।
Verse 54
पितापि तस्य स्वान् लोकांस्तपोयज्ञसमार्जितान् । विसृष्टदेहः संप्राप्तो दृष्ट्वा पुत्रमुखं सुखम् ॥
പിതാവും തപസ്സും യാഗവും കൊണ്ട് നേടിയ തന്റെ ലോകങ്ങളെ പ്രാപിച്ചു; പുത്രന്റെ മുഖം കണ്ടു സന്തോഷത്തോടെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് സുഖമായി പരലോകത്തിലേക്ക് പോയി।
Verse 55
जित्वा समस्तां पृथिवीं तामसाख्यः स पार्थिवः । तामसाख्यो मनुरभूत्तस्य मन्वन्तरं शृणु ॥
സകല ഭൂമിയും ജയിച്ച ശേഷം താമസൻ എന്ന രാജാവ് താമസ മനുവായി. ഇപ്പോൾ അവന്റെ മന്വന്തരത്തെ കേൾക്കുക.
Verse 56
ये देवा यत्पतिर्यश्च देवेन्द्रो ये तथर्षयः । ये पुत्राश्च मनोस्तस्य पृथिवीपरिपालकाः ॥
അവിടെ ഏതു ദേവന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, അവരുടെ അധിപതി—ഇന്ദ്രൻ ആരായിരുന്നു, ഏതു ഋഷിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; കൂടാതെ ആ മനുവിന്റെ ഏതു പുത്രന്മാർ ഭൂമിയുടെ രക്ഷകരായി—ഇതെല്ലാം വിവരിക്കപ്പെടും.
Verse 57
सत्यास्तथान्ये सुधियः सुरूपा हरयस्तथा । एते देवगणास्तत्र सप्तविंशतिकाः मुने ॥
അവിടെ ദേവഗണങ്ങൾ സത്യർ, അന്യർ, സുധിയർ, സുരൂപർ, ഹരയർ എന്നിങ്ങനെയായിരുന്നു. ഹേ മുനേ, ആ ദിവ്യസംഘങ്ങൾ ഇരുപത്തേഴായിരുന്നു.
Verse 58
महाबलो महावीर्यः शतयज्ञोपलक्षितः । शिखिरीन्द्रस्तथा तेषां देवानामभवद्विभुः ॥
ശക്തിയിലും വീര്യത്തിലും മഹാനായ, നൂറു യജ്ഞങ്ങളാൽ വിശിഷ്ടനായ ശിഖിരി ആ ദേവന്മാരുടെ ഇന്ദ്രനായി, അവരുടെ അധിപനായി.
Verse 59
ज्योतिर्धर्मा पृथुः काव्यश्चैत्रोऽग्निर्वलकस्तथा । पीवरश्च तथा ब्रह्मन् ! सप्त सप्तर्षयोऽभवन् ॥
ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ജ്യോതിസ്, ധർമ്മ, പൃഥു, കാവ്യ, ചൈത്ര, അഗ്നി, വലക, പീവര—ഇവരാണ് ആ ഏഴ് സപ്തർഷിമാർ.
Verse 60
नरः क्षान्तिः शान्तदान्तजानुजङ्घादयस्तथा । पुत्रास्तु तामसस्यासन् राजानः सुमहाबलाः ॥
നരൻ, ക്ഷാന്തി, അതുപോലെ ശാന്തൻ, ദാന്തൻ, ജാനു, ജംഘാ മുതലായവർ താമസന്റെ പുത്രന്മാർ; അവർ അതിമഹാബലമുള്ള രാജാക്കന്മാരായി.
Verse 61
इत्येतत्तामसं विप्र मन्वन्तरमुदाहृतम् । यः पठेत् शृणुयाद्वापि तमसा स न बाध्यते ॥
ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഇങ്ങനെ ഈ താമസ മന്വന്തരമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും കേൾക്കുന്നവനും തമസ് (അന്ധകാരം) മൂലം പീഡിതനാകുകയില്ല.
The chapter examines how karmic causality and dharmic restraint operate even under crisis: Svarāṣṭra’s vulnerability after loss and exile, Utpalāvatī’s curse arising from a harmful act, and the unborn Lola’s role in preventing an adharmic attachment, together illustrating that desire and suffering are regulated by prior deeds and moral boundaries.
It provides the origin-story (upākhyāna) for Tāmasa Manu—his birth, naming, training, conquest, and accession—and then begins the manvantara register by listing the deva-gaṇas, the Indra (Śikhin), the seven ṛṣis, and the royal sons who rule under Tāmasa.
Adhyāya 74 identifies the Tāmasa Manvantara’s constituents: 27 groups of gods (including Satyas and Haris), Indra named Śikhin, the saptarṣis (Jyotirdharmā, Pṛthu, Kāvya, Caitra, Agni, Valaka, Pīvara), and the principal sons/kings of Tāmasa such as Nara, Kṣānti, Śānta, Dānta, and Jānujaṅgha.