Adhyaya 72: The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे एकसप्ततितमोऽध्यायः । द्विसप्ततितमोऽध्यायः- ७२ मार्कण्डेय उवाच ततः स्वनगरं प्राप्य तं ददर्श द्विजं नृपः । समेतं भार्यया चैव शीलवत्या मुदान्वितम् ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീമാർക്കണ്ഡേയപുരാണത്തിൽ, ഔത്തമ മന്വന്തരത്തിൽ, എഴുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. എഴുപത്തിരണ്ടാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—പിന്നീട് സ്വന്തം നഗരത്തിലെത്തിയ രാജാവ്, ഭാര്യയോടുകൂടിയ ആ ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ടു; അവൾ സദാചാരിണിയും ആനന്ദപരിപൂർണ്ണയുമായിരുന്നു.

Verse 2

ब्राह्मण उवाच राजवर्य ! कृतार्थोऽस्मि यतो धर्मो हि रक्षितः । धर्मज्ञेह भवता भार्यामानयता मम ॥

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ കൃതകൃത്യനായി; കാരണം ധർമ്മം സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു—ധർമ്മജ്ഞനായ നീ എന്റെ ഭാര്യയെ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നതുകൊണ്ട്.

Verse 3

राजोवाच कृतार्थस्त्वं द्विजश्रेष्ठ ! निजधर्मानुपालनात् । वयं सङ्कटिनो विप्र ! येषां पत्नी न वेष्मनि ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! നീ നിന്റെ സ്വധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ച് തൃപ്തനാണ്. എന്നാൽ ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഞങ്ങൾ ദുഃഖിതരാണ്—ഭാര്യ വീട്ടിൽ ഇല്ലാത്തവർ.

Verse 4

ब्राह्मण उवाच नरेन्द्र ! सा हि विपिने भक्षिताऽऽ श्वनापदैर्यदि । अलन्तया किमन्यस्या न पाणिर्गृह्यते त्वया । क्रोधस्य वशमागम्य धर्मो न रक्षितस्त्वया ॥

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരപതേ! അവൾ വനത്തിൽ കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ തിന്നുകളഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ, അവളുടെ കാര്യത്തിൽ അത്രയേ മതിയാകൂ; നീ മറ്റൊരുത്തിയുടെ കൈപിടിക്കാതിരുന്നതെന്ത്? എന്നാൽ ക്രോധവശനായി നീ ധർമ്മം സംരക്ഷിച്ചില്ല.

Verse 5

राजोवाच न भक्षिताऽऽ मे दयिता श्वापदैः सा हि जीवति । अविदूषितचारित्रा कथमेतत्करोम्यहम् ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—അവൾ കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ തിന്നുകളഞ്ഞിട്ടില്ല; അവൾ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു. അവളുടെ ആചാരം നിർമലമാണ്; എങ്കിൽ ഞാൻ ഇത് എങ്ങനെ ചെയ്യും (മറ്റൊരു ഭാര്യയെ സ്വീകരിക്കുക)?

Verse 6

ब्राह्मण उवाच यदि जीवति ते भार्या न चैव व्यभिचारिणी । तदपत्नी कताजन्म किं पापं क्रियते त्वया ॥

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—നിന്റെ ഭാര്യ ജീവിച്ചിരിക്കയും അവിശ്വസ്തയല്ലാതിരിക്കയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, നീ ഏതു പാപം ചെയ്തതുകൊണ്ടാണ് ഭാര്യയില്ലാത്തവനെന്നപോലെ ആയത്?

Verse 7

राजोवाच आनीताऽपि हि सा विप्र ! प्रतिकूला सदैव मे । दुःखाय न सुखायालं तस्या मैत्री न वै मयि । तथा त्वं कुरु यत्नं मे यथा सा वशगामिनी ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, അവളെ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നിട്ടും അവൾ എപ്പോഴും എനിക്കു വിരോധമാണ്. അവൾ സന്തോഷത്തിനല്ല, ദുഃഖത്തിനേ മതിയാകുന്നു; എനിക്കു നേരെ അവൾക്ക് സ്നേഹമില്ല. അതിനാൽ അവൾ എന്റെ ഇച്ഛയ്ക്ക് വശയാകുവാൻ എന്റെ വേണ്ടി അത്തരം ശ്രമം ചെയ്യുക.

Verse 8

ब्राह्मण उवाच तव संप्रीतये तस्याः वरेष्टिरुपकारिणी । क्रियते मित्रकामैर्या मित्रविन्दां करोमि ताम् ॥

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—നിന്റെ പൂർണ്ണ തൃപ്തിക്കായി അവൾക്കായി അത്യന്തം ഹിതകരമായ ‘വര-ഇഷ്ടി’ (വരദായിനിയായ ആഹുതി/യാഗകർമ്മം) ഉണ്ട്. മൈത്രി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അത് നിർവഹിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ഞാൻ അവളെ ‘മിത്രവിന്ദാ’—മൈത്ര്യാനുരാഗം ലഭിക്കുന്നവൾ—ആക്കും।

Verse 9

अप्रीतयोः प्रीतिकरो सा हि संजननी परम् । भार्यापत्योर्मनुष्येन्द्र ! तान्तवेष्टिं करोम्यहम् ॥

സ്നേഹം ഇല്ലാത്തവരിലും അവൾ (വിധി/ശക്തി) സ്നേഹം ജനിപ്പിക്കുന്നു; ഹേ നരാധിപാ, ഭാര്യയും ഭർത്താവും തമ്മിലുള്ള പരമ സൗഹാർദ്ദം സൃഷ്ടിക്കുന്ന പരമോന്നത ജനനി അവൾ തന്നെയാണ്. ഞാൻ ‘താന്തവ-ഇഷ്ടി’ നിർവഹിക്കും।

Verse 10

यत्र तिष्ठति सा सुभ्रूस्तव भार्या महीपते । तस्मादानयतां सा ते परां प्रीतिमुपैष्यति ॥

ഹേ രാജാവേ, നിന്റെ സുന്ദരഭ്രൂവളിയായ ഭാര്യ എവിടെയെവിടെയാണു താമസിക്കുന്നത്, അവിടെ നിന്നു അവളെ കൊണ്ടുവരിക; അവൾ നിനക്കു മേൽ പരമ സ്നേഹം പ്രാപിക്കും।

Verse 11

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्तः स तु सम्भारानशेषानवनिपतिः । आनिनाय चकारेष्टिं स च तां द्विजसत्तमः ॥

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ രാജാവ് ആവശ്യമായ എല്ലാ സാമഗ്രികളും കൊണ്ടുവന്നു. തുടർന്ന് ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ ആ ഇഷ്ടി (യാഗവിധി) നിർവഹിച്ചു।

Verse 12

सप्तकृत्वः स तु तदा चकारेष्टिं पुनः पुनः । तस्य राज्ञो द्विजश्रेष्ठो भार्यासम्पादनाय वै ॥

അപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ ആ രാജാവിനായി—പ്രത്യേകിച്ച് അവന്റെ ഭാര്യയെ ലഭ്യമാക്കാൻ/പുനഃപ്രാപ്തിക്കായി—വീണ്ടും വീണ്ടും ഏഴു പ്രാവശ്യം ഇഷ്ടി നിർവഹിച്ചു।

Verse 13

यदारोपितमैत्रीन्ताममন্যत महामुनिः । स्वभर्तरि तदा विप्रस्तमुवाच नराधिपम् ॥

അവളുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഭർത്താവിനോടുള്ള സ്നേഹം സ്ഥാപിതമായതായി മഹർഷി പരിഗണിച്ചപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 14

आनीयतां नरश्रेष्ठ ! या तवेष्टात्मनोऽन्तिकम् । भुङ्क्ष्व भोगांस्तया सार्धं यज यज्ञान्स्तथादृतः ॥

ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ! ഇഷ്ടി നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്ന നിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു അവളെ കൊണ്ടുവരിക. അവളോടൊപ്പം ധർമ്മോചിതമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുകയും, വിധിപൂർവ്വം ആദരത്തോടെ യജ്ഞങ്ങളും നടത്തുകയും ചെയ്യുക.

Verse 15

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्तस्तेन विप्रेण भूपालो विस्मितस्तदा । सस्मार तं महावीर्यं सत्यसन्धं निशाचरम् ॥

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ ഉപദേശത്താൽ രാജാവ് വിസ്മയിച്ചു; തുടർന്ന് സത്യനിഷ്ഠനും മഹാബലവാനുമായ ആ നിശാചരനെ ആ രാത്രിയിൽ അദ്ദേഹം സ്മരിച്ചു.

Verse 16

स्मृतस्तेन तदा सद्यः समुपेत्य नराधिपम् । किं करोमीति सोऽप्याह प्रणिपत्य महामुने ॥

അവൻ സ്മരിക്കപ്പെട്ട ഉടൻ തന്നെ അവൻ രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ എത്തി. നമസ്കരിച്ചു ആദരത്തോടെ പറഞ്ഞു—“മഹർഷേ, ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?”

Verse 17

ततस्तेन नरेन्द्रेण विस्तरेण निवेदिते । गत्वा पातालमादाय राजपत्नीमुपाययौ ॥

അപ്പോൾ രാജാവ് എല്ലാം യഥാവിധി വിശദമായി അറിയിച്ചു; അവൻ പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി രാജാവിന്റെ ഭാര്യയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു വീണ്ടും തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 18

आनीता चातिहार्देन सा ददर्श तदा पतिम् । उवाच च प्रसीदेति भूयोभूयो मुदान्विता ॥

മഹാ സ്നേഹത്തോടെ അവളെ അവിടെ കൊണ്ടുവന്ന ശേഷം അവൾ തന്റെ ഭർത്താവിനെ കണ്ടു. ആനന്ദം നിറഞ്ഞ് വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“പ്രസന്നനാകുക; കൃപ ചെയ്യുക.”

Verse 19

ततः स राजा रभसा परिष्वज्याह मानिनीम् । प्रिये ! प्रसन्न एवाहं भूयोऽप्येवं ब्रवीषि किम् ॥

അപ്പോൾ രാജാവ് ആ അഭിമാനിനിയായ പ്രിയയെ ആകാംക്ഷയോടെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—“പ്രിയേ, ഞാൻ ഇതിനകം പ്രസന്നനാണ്; പിന്നെ നീ എന്തിന് വീണ്ടും വീണ്ടും ഇങ്ങനെ പറയുന്നു?”

Verse 20

पत्नीउवाच यदि प्रसादप्रवणं नरेन्द्र ! मयि ते मनः । तदेतदभियाचे त्वां तत् कुरुष्व ममार्हणम् ॥

ഭാര്യ പറഞ്ഞു—“ഹേ രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ മനസ് എനിക്കു അനുകൂലമായി കൃപിക്കാൻ ചായുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഇതു അപേക്ഷിക്കുന്നു—എനിക്കായി ഈ ആദര-സേവനകർമ്മം ചെയ്യുക.”

Verse 21

राजोवाच निःशङ्कं ब्रूहि मत्तो यद्भवात्या किञ्चिदीप्सितम् । तदलब्ध्यं न ते भीरु ! तवायत्तोऽस्मि नान्यथा ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—“എന്നിൽ നിന്നു നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും മടിയില്ലാതെ പറയുക. ഭീരുവേ, അത് നിനക്കു ദുഷ്പ്രാപ്യമല്ല; ഞാൻ നിന്റെ അധീനനാണ്—മറ്റെങ്ങനെല്ല.”

Verse 22

पत्नीउवाच मदर्थं तेन नागेन सुता शप्ता सखी मम । मूका भविष्यसीत्याह सा च मूकत्वमागताः ॥

ഭാര്യ പറഞ്ഞു—“എന്റെ കാരണത്താൽ, പ്രിയനേ, ആ സഖിയായ കന്യയെ ആ നാഗൻ ശപിച്ചു—‘നീ മൂകയാകും’; അവൾ സത്യമായും മൂകതയിൽ പതിച്ചു.”

Verse 23

तस्याः प्रतिक्रियां प्रीत्या मम शक्नोति चेद्भवान् । वाग्विघातप्रशान्त्यर्थं ततः किं न कृतं मम ॥

എന്നോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ അവൾക്കായി നീ ഒരു പരിഹാരം ചെയ്യാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, വാക്കിന്റെ ആ തടസ്സം ശമിപ്പാൻ ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്യാതിരിക്കുക?

Verse 24

मार्कण्डेय उवाच ततः स राजा तं विप्रमाहास्मिन् कीदृशी क्रिया । तन्मूकतापनॊदाय स च तं प्राह पार्थिवम् ॥

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ രാജാവ് ആ ബ്രാഹ്മണനോട് ചോദിച്ചു: “ഈ മൂകത നീക്കാൻ ഏതു കർമവിധിയുണ്ട്?” എന്ന്. ആ ബ്രാഹ്മണൻ ഭരണാധിപനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 25

ब्राह्मण उवाच भूप ! सारस्वतीमिष्टिं करोमि वचनात्तव । पत्नी तवेयमानृण्यं यातु तद्वाक्प्रवर्तनात् ॥

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—“രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ കല്പനപ്രകാരം ഞാൻ സരസ്വതീ-ഇഷ്ടി നടത്തും. ദേവിയുടെ വാക്ക് പ്രവഹിക്കുമ്പോൾ നിങ്ങളുടെ ഈ ഭാര്യ ഋണമുക്തയാകട്ടെ.”

Verse 26

मार्कण्डेय उवाच इष्टिं सारस्वतीं चक्रे तदर्थं स द्विजोत्तमः । सारस्वतानि सूक्तानि जजाप च समाहितः ॥

ആ ലക്ഷ്യത്തിനായി ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ സരസ്വതീ-ഇഷ്ടി നടത്തി, ഏകാഗ്രചിത്തനായി സരസ്വതീ സ്തോത്രങ്ങൾ ജപിച്ചു.

Verse 27

ततः प्रवृत्तवाक्यान्तां गर्गः प्राह रसातले । उपकारः सखिभर्त्रा कृतोऽयमतिदुष्करः ॥

പിന്നീട് അവളുടെ വാക്ക് ഒഴുകിത്തുടങ്ങിയപ്പോൾ, രസാതലത്തിൽ ഗർഗൻ പറഞ്ഞു—“രാജ്ഞിയുടെ സഖിയുടെ ഭർത്താവ് ചെയ്ത ഈ ഉപകാരം അത്യന്തം ദുർലഭം തന്നെയാണ്.”

Verse 28

इत्तं ज्ञानं समासाद्य नन्दा शीघ्रगतिः पुरम् । ततो राज्ञीं परिष्वज्य स्वसखीमुरगात्मजा ॥

ഇങ്ങനെ ചെയ്യേണ്ടതിന്റെ ജ്ഞാനം ലഭിച്ച വേഗഗാമിനിയായ നന്ദാ നഗരത്തിലേക്കു പോയി. തുടർന്ന് നാഗരാജന്റെ പുത്രി തന്റെ സഖിയായ രാജ്ഞിയെ ആലിംഗനം ചെയ്തു.

Verse 29

तञ्च संस्तूय भूपालं कल्याणोक्त्या पुनः पुनः । उवाच मधुरं नागी कृतासनपरिग्रहा ॥

ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനായ രാജാവിനെ മംഗളവചനങ്ങളാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്തുതിച്ച്, ആ നാഗസ്ത്രീ ഇരിപ്പിടം ഏറ്റെടുത്തു മധുരമായി സംസാരിച്ചു.

Verse 30

उपकारः कृतो वीर ! भवता यो ममाधुना । तेनास्म्याकृष्टहृदया यद्ब्रवीमि शृणुष्व तत् ॥

ഹേ വീരാ, നീ ഇപ്പോൾ തന്നെ എനിക്കായി ചെയ്ത കരുണാകർമ്മം മൂലം എന്റെ ഹൃദയം നിനക്കു വശമായി. അതിനാൽ ഞാൻ പറയാനിരിക്കുന്നതു കേൾക്കുക.

Verse 31

तव पुत्रो महावीर्यो भविष्यति नराधिप । तस्माप्रतिहतं चक्रमस्यां भुवि भविष्यति ॥

ഹേ നരാധിപാ, നിന്റെ പുത്രൻ മഹാവീര്യശാലിയായിരിക്കും; അതിനാൽ ഈ ഭൂമിയിൽ അവന്റെ രാജചക്രം തടസ്സമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കും.

Verse 32

सर्वार्थशास्त्रतत्त्वज्ञो धर्मानुष्ठानतत्परः । मन्वन्तरेश्वरॊ धीमान् ! भविष्यति स वै मनुः ॥

അവൻ മനുഷ്യപുരുഷാർത്ഥങ്ങളെ സംബന്ധിക്കുന്ന എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും തത്ത്വം അറിയും; ധർമ്മാനുഷ്ഠാനത്തിൽ നിരതനായിരിക്കും. ജ്ഞാനവാനായി അവൻ ഒരു മന്വന്തരത്തിന്റെ അധിപനായിരിക്കും—അവൻ തന്നേ മനു ആയിരിക്കും.

Verse 33

मार्कण्डेय उवाच इति दत्वा वरं तस्मै नागराजसुता ततः । सखीṃ तां संपरिष्वज्य पातालमगमन्मुने ॥

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അവനു വരം നല്കി നാഗരാജന്റെ പുത്രി ആ സുഹൃത്തിനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, ഹേ മുനേ, പാതാളലോകത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 34

तत्र तस्य तया सार्धं रमतः पृथिवीपतेः । जगाम कालः सुमहान् प्रजाः पालयतस्तथा ॥

അവിടെ അവൾ ആ ഭൂപതിയോടൊപ്പം ജീവിതസുഖം അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ വളരെ ദീർഘകാലം കടന്നു; രാജാവോ പ്രജകളെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 35

ततः स तस्यान्तनयो जज्ञे राज्ञो महात्मनः । पौर्णमास्यां यथा कान्तश्चन्द्रः संपूर्णमण्डलः ॥

പിന്നീട് ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന് ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു—പൗർണ്ണമിരാത്രിയിലെ പൂർണ്ണചന്ദ്രബിംബംപോലെ മനോഹരൻ.

Verse 36

तस्मिन् जाते मुदं प्रापुः प्रजाः सर्वा महात्मनि । देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात च ॥

അവൻ ജനിച്ചപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠനെ കണ്ടു എല്ലാ പ്രജകളും ആനന്ദിച്ചു; ദിവ്യ ദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി, പുഷ്പവൃഷ്ടിയും പെയ്തു.

Verse 37

तस्य दृष्ट्वा वपुः कान्तं भविष्यं शीलमेव च । औत्तमश्चेति मुनयो नाम चक्रुः समागताः ॥

അവന്റെ മനോഹരമായ രൂപവും ഭാവിയിലെ സ്വഭാവവും കണ്ടു കൂടിയിരുന്ന ഋഷിമാർ അവന് ‘ഔത്തമ’ എന്നു നാമകരണം ചെയ്തു.

Verse 38

जातोऽयमुत्तमे वंशे तत्र काले तथोत्तमे । उत्तमावयवस्तेन औत्तमोऽयं भविष्यति ॥

അവൻ ഉത്തമ വംശത്തിൽ, അതേ ഉത്തമ സമയത്ത് ജനിച്ചു. അവന്റെ അവയവങ്ങളും ദേഹഘടനയും ശ്രേഷ്ഠമായതിനാൽ, അതുകൊണ്ട് അവൻ ‘ഔത്തമ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാകും.

Verse 39

मार्कण्डेय उवाच । उत्तमस्य सुतः सोऽथ नाम्ना ख्यातस्तथौत्तमः । मनुरासीत्तत्प्रभावो भागुरे श्रूयतां मम ॥

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: അവൻ ഉത്തമന്റെ പുത്രനായിരുന്നു; അതിനാൽ ‘ഔത്തമ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി. അവൻ മനുവായി; ഹേ ഭാഗുരി, അവന്റെ മന്വന്തരപ്രഭാവം എന്നിൽ നിന്നു കേൾക്കുക.

Verse 40

उत्तमाख्यानमखिलं जन्म चैवोत्तमस्य च । नित्यं शृणोति विद्वेषं स कदाचिन्न गच्छति ॥

ആർ എപ്പോഴും ഉത്തമന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ആഖ്യാനവും, ഔത്തമന്റെ ജന്മവൃത്താന്തവും ശ്രവിക്കുന്നുവോ, അവനിൽ ഒരിക്കലും ദ്വേഷം ഉദിക്കുകയില്ല.

Verse 41

इष्टैर्दारैस्तथा पुत्रैर्बन्धुभिर्वा कदाचन । वियोगो नास्य भविता शृण्वतः पठतोऽपि वा ॥

പ്രിയ ഭാര്യ, മക്കൾ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും ബന്ധുക്കൾ എന്നിവരിൽ നിന്ന് അവന് ഒരിക്കലും വേർപാട് സംഭവിക്കുകയില്ല—ഇത് ശ്രവിക്കുന്നവനായാലും പാരായണം ചെയ്യുന്നവനായാലും.

Verse 42

तस्य मन्वन्तरं ब्रह्मन् ! वदतो मे निशामय । श्रूयतां तत्र यश्चेन्द्रो ये च देवास्तथर्षयः ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഞാൻ അവന്റെ മന്വന്തരത്തെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു; കേൾക്കുക. അവിടെ ആരായിരുന്നു ഇന്ദ്രൻ, ഏതു ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ഉണ്ടായിരുന്നു—അതും ശ്രവിക്കപ്പെടട്ടെ.