Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

Adhyaya 72The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्तस्तेन विप्रेण भूपालो विस्मितस्तदा । सस्मार तं महावीर्यं सत्यसन्धं निशाचरम् ॥

mārkaṇḍeya uvāca ity uktas tena vipreṇa bhūpālo vismitas tadā / sasmāra taṃ mahāvīryaṃ satyasandhaṃ niśācaram

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ ഉപദേശത്താൽ രാജാവ് വിസ്മയിച്ചു; തുടർന്ന് സത്യനിഷ്ഠനും മഹാബലവാനുമായ ആ നിശാചരനെ ആ രാത്രിയിൽ അദ്ദേഹം സ്മരിച്ചു.

मार्कण्डेयःMarkandeya
मार्कण्डेयः:
कर्ता (Speaker/Subject)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
उक्तःaddressed, spoken to
उक्तः:
विशेषण (Predicate adjective of भूपालः)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) → उक्त (कृदन्त, क्त)
Formकृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'having been told/addressed'
तेनby him
तेन:
कर्ता (Agent in passive/कर्तृ)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
विप्रेणby the brahmin
विप्रेण:
कर्ता (Agent in passive)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
भूपालःthe king
भूपालः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभूपाल (प्रातिपदिक: भू + पाल)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष ('protector of earth')
विस्मितःastonished
विस्मितः:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootविस्मित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formकृदन्त (past participial adjective), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तदाthen
तदा:
काल (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
सस्मारremembered, called to mind
सस्मार:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तम्him
तम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
महावीर्यम्of great prowess
महावीर्यम्:
कर्म-विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootमहावीर्य (प्रातिपदिक: महा + वीर्य)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः कर्मधारय; विशेषण (of तम्)
सत्यसन्धम्true to his promise
सत्यसन्धम्:
कर्म-विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootसत्यसन्ध (प्रातिपदिक: सत्य + सन्ध)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः कर्मधारय; 'true to his vow'
निशाचरम्the night-roamer (demon)
निशाचरम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootनिशाचर (प्रातिपदिक: निशा + चर)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुष ('night-wanderer')
Mārkaṇḍeya as narrator

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Memory as summonsSupernatural aid in narrativeSatya (truthfulness) even in non-human beings

FAQs

Truthfulness (satya) is portrayed as a potent virtue transcending species and social class; even a niśācara can be ‘satyasandha’ and thus reliable.

Upākhyāna; narrative tool introducing an agent to resolve plot, not a pancalakṣaṇa exposition.

Remembrance functioning as invocation hints that focused mind (smṛti) can ‘call’ latent powers—psychologically, mobilizing inner resources; narratively, summoning an ally.