Adhyaya 48: The Emanation of Beings from Brahma: Night, Day, Twilight, and the Orders of Creation

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे प्राकृतवैकृतसर्गो नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः । अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः— क्रौष्टुकिरुवाच— समासात् कथिता सृष्टिः सम्यग् भगवता मम । देवादीनां भवं ब्रह्मन् विस्तरात्तु ब्रवीहि मे ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീ മാർകണ്ഡേയ പുരാണത്തിലെ ‘പ്രാകൃതവും വൈകൃതവും സൃഷ്ടി’ എന്ന പേരുള്ള നാൽപ്പത്തിയേഴാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. നാൽപ്പത്തിയെട്ടാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ക്രൗഷ്ടുകി പറഞ്ഞു— ‘ഭഗവാൻ എനിക്ക് സൃഷ്ടിയെ സംക്ഷേപത്തിൽ ശരിയായി വ്യാഖ്യാനിച്ചു. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ദേവന്മാരുടേയും മറ്റുള്ളവരുടേയും ഉത്ഭവം വിശദമായി പറയുക.’

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच कुशलाकुशलैर्ब्रह्मन् भाविता पूर्वकर्मभिः । ख्याता तथा ह्यनिर्मुक्ताः प्रलये ह्युपसंहृताः ॥

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ജീവികൾ മുൻകർമ്മങ്ങളാൽ—ശുഭവും അശുഭവും ആയ കര്‍മ്മങ്ങളാൽ—രൂപപ്പെടുന്നു; അതിനാലാണ് അവർ അങ്ങനെ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്നത്. ആ സംസ്കാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് അവർ മോചിതരാകുന്നില്ല; പ്രളയകാലത്ത് നിശ്ചയമായും അതിലേയ്ക്ക് തന്നെ ലയിക്കുന്നു.

Verse 3

देवाद्याः स्थावरान्ताश्च प्रजा ब्रह्मंश्चतुर्विधाः । ब्रह्मणः कुर्वतः सृष्टिं जज्ञिरे मानसास्तदा ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് സ്ഥാവരങ്ങളോളം ഉള്ള സൃഷ്ടി നാലുവിധമായിരുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടികർമ്മം നിർവഹിക്കുമ്പോൾ അവർ മനോജർ—മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച ജീവികൾ—ആയി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 4

ततो देवासुरान् पितॄन् मानुषांश्च चतुष्टयम् । सिसृक्षुरम्भांस्येतानि स्वमात्मानमयूयुजत् ॥

അതിനുശേഷം പ്രജാപതി ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, പിതൃകൾ, മനുഷ്യർ—ഈ നാലു വിഭാഗങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു—സ്വയം ആത്മാവിനെ ആ പ്രവർത്തിയിൽ നിയോഗിച്ചു.

Verse 5

युक्तात्मनस्तमोमात्रा उद्रिक्ता भूत्त् प्रजापतेः । सिसृक्षोर्जघनात् पूर्वमसुरा जज्ञिरे ततः ॥

സൃഷ്ടിയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന പ്രജാപതിയിൽ തമോഗുണം പ്രബലമായതിനാൽ, അവന്റെ പൃഷ്ഠഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ആദ്യം അസുരന്മാർ ജനിച്ചു.

Verse 6

उत्ससर्ज ततस्तां तु तमोमात्रात्मिकां तनुम् । सापविद्धा तनुस्तेन सद्यो रात्रिरजायत ॥

പിന്നീട് അദ്ദേഹം തമോമയമായി പ്രധാനമായിരുന്ന ആ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു. അദ്ദേഹം ആ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ഉടനെ, ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ രാത്രി ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 7

अन्यां तनुमुपादाय सिसृक्षुः प्रीतिमाप सः । सत्त्वोद्रेकास्ततो देवा मुखतस्तस्य जज्ञिरे ॥

പിന്നീട് അദ്ദേഹം മറ്റൊരു ദേഹം സ്വീകരിച്ചു; സൃഷ്ടിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ പ്രസന്നനായി. തുടർന്ന് സത്ത്വപ്രധാനമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ദേവന്മാർ ജനിച്ചു.

Verse 8

उत्ससर्ज च भूतेशस्तनुं तामप्यसौ विभुः । सा चापविद्धा दिवसṃ सत्त्वप्रायमजायत ॥

ഭൂതങ്ങളുടെ മഹേശ്വരൻ ആ ദേഹവും ഉപേക്ഷിച്ചു. അത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ സത്ത്വപ്രധാനമായ ‘പകൽ’ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 9

सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततोऽन्यां जगृहे तनुम् । पितृवन्मन्यमानस्य पितरस्तस्य जज्ञिरे ॥

അനന്തരം അദ്ദേഹം ശുദ്ധ സത്ത്വമയമായ മറ്റൊരു ദേഹം സ്വീകരിച്ചു. പിതൃഭാവത്തിൽ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് പിതൃകൾ ജനിച്ചു.

Verse 10

सृष्ट्वा पितॄन् उत्ससर्ज तनुं तामपि स प्रभुः । सा चोत्सृष्टाभवत् सन्ध्या दिवानक्तान्तरस्थिताः ॥

പിതൃകളെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം ആ പ്രഭു ആ ദേഹവും ഉപേക്ഷിച്ചു. അത് വിട്ടുപോയപ്പോൾ പകലും രാത്രിയും തമ്മിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ‘സായംസന്ധ്യ’ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 11

रजोमात्रात्मिकामन्यां तनुं भेजेऽथ स प्रभुः । ततो मनुष्याः सम्भूता रजोमात्रासमुद्भवाः ॥

പിന്നീട് ആ പ്രഭു രജോമയമായ മറ്റൊരു ദേഹം സ്വീകരിച്ചു. അതിൽ നിന്ന് രജസ്സിന്റെ അളവിൽ നിന്നു ജനിച്ച മനുഷ്യർ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 12

सृष्ट्वा मनुष्याञ् स विभुरुत्ससर्ज तनुं ततः । ज्योत्स्ना समभवत् सा च नक्तान्तेऽहर्मुखे च या ॥

മനുഷ്യരെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം ആ സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു പിന്നെ ഒരു ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു. ആ ദേഹത്തിൽ നിന്നാണ് ജ്യോത്സ്ന (ചന്ദ്രപ്രഭ) ഉദ്ഭവിച്ചത്; അത് രാത്രിയുടെ അവസാനംയും പകലിന്റെ ആരംഭവും തെളിയുന്നു.

Verse 13

इत्येतास्तनवस्तस्य देवदेवस्य धीमतः । ख्याता रात्र्यहनी चैव सन्ध्या ज्योत्स्ना च वै द्विज ॥

ഇങ്ങനെ ദേവേശനായ ആ ജ്ഞാനവാനായ പ്രഭുവിന്റെ ദേഹങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—പകലും രാത്രിയും, സന്ധ്യയും, ജ്യോത്സ്നയും; ഹേ ദ്വിജാ.

Verse 14

ज्योत्स्ना सन्ध्या तथैवाह—सत्त्वमात्रात्मकं त्रयम् । तमोमात्रात्मिका रात्रिः सा वै तस्मात् त्रियामिका ॥

ജ്യോത്സ്നയും സന്ധ്യയും പകലും—ഈ മൂന്നും സത്ത്വപ്രധാനമാണെന്ന് പറയുന്നു. രാത്രി തമോപ്രധാനമാണ്; അതിനാൽ അതിനെ ‘ത്രിയാമാ’ (മൂന്ന് യാമങ്ങൾ) എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 15

तस्माद् देवा दिवा रात्रावसुरास्तु बलान्विताः । ज्योत्स्नागमे च मनुजाः सन्ध्यायां पितरस्तथा ॥

അതുകൊണ്ട് പകലിൽ ദേവന്മാർ ബലവാന്മാരാകുന്നു, രാത്രിയിൽ അസുരന്മാർ ബലവാന്മാരാകുന്നു. ജ്യോത്സ്ന വരുമ്പോൾ മനുഷ്യർ (ബലവാന്മാർ), സന്ധ്യാകാലത്ത് പിതൃകൾയും അതുപോലെ (ബലവാന്മാർ).

Verse 16

भवन्ति बलिनोऽधृष्या विपक्षाणां न संशयः । तद्विपर्यमासाद्य प्रयान्ति च विपर्ययम् ॥

അവർ തങ്ങളുടെ പ്രതിപക്ഷികൾക്ക് എതിരായി ബലവാന്മാരും അജയ്യരുമാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ വിരുദ്ധകാലം വന്നാൽ അവർക്കും മാറ്റം/വിപരീതഫലം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 17

ज्योत्स्नो रात्र्यहनी सन्ध्या चत्वार्येतानि वै प्रभोः । ब्रह्मणस्तु शरीराणि त्रिगुणोपश्रितानि तु ॥

ചന്ദ്രപ്രഭ, രാത്രി-പകൽ, സന്ധ്യ—ഇവ നാലും നിശ്ചയമായും ഭഗവാന്റെ ശരീരങ്ങളാണ്; ഇവ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരീരങ്ങളുമാകുന്നു, ത്രിഗുണങ്ങളിൽ ആശ്രിതമായവ।

Verse 18

चत्वार्येतान्यथोत्पाद्य तनुमन्यां प्रजापतिः । रजस्तमोमयीं रात्रौ जगृहे क्षुत्तृडन्वितः ॥

ഈ നാലും സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം പ്രജാപതി രാത്രിയിൽ രജസ്-തമസ്‌മയമായ മറ്റൊരു ശരീരം ധരിച്ചു; അത് വിശപ്പും ദാഹവും ഉള്ളതായിരുന്നു।

Verse 19

तदन्धकारे क्षुत्क्षामानसृजद् भगवानजः । विरूपान् श्मश्रुलानत्तुमारब्धास्ते च तां तनुम् ॥

ആ അന്ധകാരത്തിൽ ഭഗവാൻ അജൻ (അജന്മൻ) വിശപ്പാൽ ക്ഷീണിച്ച, വികൃതരൂപമുള്ള, താടിയുള്ള ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവർ ആ ശരീരം തിന്നാൻ തുടങ്ങി।

Verse 20

रक्षाम इति तेभ्योऽन्ये य ऊचुस्ते तु राक्षसाः । खादाम इति ये चोचुस्ते यक्षा यक्षणात् द्विज ॥

അവരിൽ ‘രക്ഷിക്കാം’ എന്നു പറഞ്ഞവർ രാക്ഷസരായി; ‘തിന്നാം’ എന്നു പറഞ്ഞവർ യക്ഷരായി—ഭക്ഷണക്രിയയാൽ തന്നെയാണ് ആ നാമം, ഹേ ദ്വിജ।

Verse 21

तान् दृष्ट्वा ह्यप्रियेनास्य केशाः शीर्यन्त वेधसः । समारोहणहीनाश्च शिरसो ब्रह्मणस्तु ते ॥

അവരെ കണ്ടപ്പോൾ സ്രഷ്ടാവായ വേധസിൽ അസന്തോഷം ഉദിച്ചു, അവന്റെ മുടി വീണുപോയി; അതിനാൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആ ശിരസ്സുകൾ കേശരഹിതമായി (മുണ്ഡമായി) ആയി।

Verse 22

सर्पणात्तेऽभवन् सर्पा हीनत्वादहयः स्मृताः । सर्पान् दृष्ट्वा ततः क्रोधात् क्रोधात्मानो विनिर्ममे ॥

അവരുടെ ഇഴയുന്ന ചലനത്താൽ അവർ ‘സർപ്പങ്ങൾ’ ആയി; താഴ്ന്ന നിലയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതിനാൽ അവർ ‘അഹയഃ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ആ സർപ്പങ്ങളെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ ക്രോധത്തിൽ ക്രോധസ്വഭാവമുള്ള ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 23

वर्णेन कपिलेनोग्रास्ते भूताः पिशिताशनाः । ध्यायतो गां ततस्तस्य गन्धर्वा जज्ञिरे सुताः ॥

ആ ഭീകരമായ പിംഗളവർണ്ണ ജീവികൾ മാംസഭോജികളായി. തുടർന്ന് അവൻ ഗാവിനെ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ പുത്രന്മാരായി ഗന്ധർവന്മാർ ജനിച്ചു.

Verse 24

जज्ञिरे पिबतो वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः । अष्टास्वेतासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः ॥

അവൻ വാക്കിനെ ‘പാനം ചെയ്തതുപോലെ’ ആയപ്പോൾ അവർ ജനിച്ചു; അതിനാൽ അവർ ‘ഗന്ധർവന്മാർ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ എട്ട് ദിവ്യ യോനികൾ (വർഗങ്ങൾ) സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഭഗവാൻ യഥാക്രമം തുടർന്നു പ്രവർത്തിച്ചു.

Verse 25

ततः स्वदेहतोऽन्यानि वयांसि पशवोऽसृजत् । मुखतोऽजाः ससर्जाथ वक्षसश्चावयोऽसृजत् ॥

പിന്നീട് അവൻ തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നുതന്നെ മറ്റു പക്ഷികളെയും മൃഗങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചു. വായിൽ നിന്ന് ആടുകളെയും, വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് ചെമ്മരിയാടുകളെയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 26

गावश्चैवोदराद् ब्रह्मा पार्श्वाभ्याञ्च विनिर्ममे । पद्भ्याञ्चाश्वान् स मातङ्गान् रासबान् शशकान् मृगान् ॥

ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ ഉദരത്തിൽ നിന്നും, തന്റെ പാർശ്വങ്ങളിൽ നിന്നും കൂടി പശുക്കളെ സൃഷ്ടിച്ചു. തന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് അവൻ കുതിരകൾ, ആനകൾ, കഴുതകൾ, മുയലുകൾ, മൃഗങ്ങൾ/മാനുകൾ എന്നിവയെ ജനിപ്പിച്ചു.

Verse 27

उष्ट्रानश्वतरांश्चैव नानारूपाश्च जातयः । ओषध्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे ॥

ഒട്ടകങ്ങളും ഖച്ചരങ്ങളും, കൂടാതെ അനേകംവിധ വൈവിധ്യമാർന്ന രൂപങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. അവന്റെ കേശങ്ങളിൽ നിന്നു ഫലവും മൂലവും ധരിക്കുന്ന ഔഷധി സസ്യങ്ങൾ ജനിച്ചു.

Verse 28

एवं पश्वोषधीः सृष्ट्वा ह्ययजच्चाध्वरे विभुः । तस्मादादौ तु कल्पस्य त्रेतायुगमुखे तदा ॥

ഇങ്ങനെ മൃഗങ്ങളെയും ഔഷധി സസ്യങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, ഭഗവാൻ വിധിപൂർവം യജ്ഞം അനുഷ്ഠിച്ചു. അതിനാൽ കല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ, അതായത് ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും, ഈ യജ്ഞക്രമം പ്രചരിച്ചു.

Verse 29

गौरजः पुरुषो मेषो अश्वाश्वतरगर्दभाः । एतान् ग्राम्यान् पशूनाहुरारण्यांश्च निबोध मे ॥

പശു (പശു/പശു), ആട്, മനുഷ്യൻ, മേടം (ആൺആട്/മേഷം), കുതിര, ഖച്ചരം, കഴുത—ഇവയെ ഗൃഹ്യ (ഗ്രാമ്യ) മൃഗങ്ങളെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു. ഇനി വന്യമൃഗങ്ങളെക്കുറിച്ചും എന്നിൽ നിന്നു ഗ്രഹിക്ക.

Verse 30

श्वापदं द्विखुरं हस्ती वानराः पक्षिपञ्चमाः । औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः ॥

ഹിംസ്ര മൃഗങ്ങൾ, ദ്വിഖുര (ഖുരവിഭക്ത) ജീവികൾ, ആനകൾ, കുരങ്ങുകൾ; അഞ്ചാമത്തെ വിഭാഗം പക്ഷികൾ. ആറാമത്തെ വിഭാഗം ജലചരങ്ങൾ; ഏഴാമത്തെ വിഭാഗം സർപ്പാദി സരിസൃപങ്ങൾ/ഇഴയുന്ന ജീവികൾ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 31

गायत्रीञ्च ऋचञ्चैव त्रिवृत् सोमं रथन्तरम् । अग्निष्टोमञ्च यज्ञानां निर्ममे प्रथमांमुखात् ॥

അവൻ തന്റെ പ്രധാന മുഖത്തിൽ നിന്നു ഗായത്രിയും ഋക് മന്ത്രങ്ങളും, ത്രിവൃത്, സോമം, രഥന്തരവും, യജ്ഞങ്ങളിൽ അഗ്നിഷ്ടോമവും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 32

यजूṃषि त्रैष्टुभं छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा । बृहत्साम तथोकथञ्च दक्षिणादसृजन्मुखात् ॥

അവന്റെ ദക്ഷിണമുഖത്തിൽ നിന്ന് യജുസ് മന്ത്രങ്ങൾ, ത്രിഷ്ടുഭ് ഛന്ദസ്, പഞ്ചദശ-സ്തോമം, ബൃഹത് സാമഗാനം, കൂടാതെ യജ്ഞദക്ഷിണയും പ്രസ്ഫുടമായി.

Verse 33

सामानि जगतीच्छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा । वैरूपमतिरात्रञ्च निर्ममे पश्चिमान्मुखात् ॥

അവന്റെ പശ്ചിമമുഖത്തിൽ നിന്ന് സാമഗാനങ്ങൾ, ജഗതീ ഛന്ദസ്, പഞ്ചദശ-സ്തോമം, കൂടാതെ വൈരൂപ (സ്തോമ/ഗാനരൂപം)യും അതിരാത്ര (രാത്രിയൊട്ടാകെയുള്ള സോമയാഗം)യും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 34

एकविंशमथर्वाणमाप्तोर्यामाणमेव च । अनुष्टुभं सवैराजमुत्तरादसृजन्मुखात् ॥

അവന്റെ ഉത്തരമുഖത്തിൽ നിന്ന് അഥർവവേദം, ഏകവിംശ (ഇരുപത്തൊന്ന്-സ്തോമം), ആപ്തോര്യാമ യാഗം, അനുഷ്ടുഭ് ഛന്ദസ്, കൂടാതെ വൈരാജ (സ്തോമ/ഗാനരൂപം) പ്രസ്ഫുടമായി.

Verse 35

विद्युतोऽशनिमेघाश्च रोहितेन्द्रधनूंषि च । वयांसि च ससर्जादौ कल्पस्य भगवान् विभुः ॥

കൽപ്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ സർവ്വവ്യാപിയായ ഭഗവാൻ മിന്നൽ, ഇടിമുഴക്കം, മേഘങ്ങൾ, അരുണാഭയും ഇന്ദ്രധനുസ്സുകളും, മഴയും പക്ഷികളെയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 36

उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे । सृष्ट्वा चतुष्टयं पूर्वं देवासुरपितॄन् प्रजाः ॥

അവന്റെ അവയവങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉന്നതവും അധമവും ആയ ഭേദങ്ങളോടെ ജീവികൾ ജനിച്ചു. ആദ്യം ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, പിതൃകൾ, പ്രജകൾ എന്ന ചതുര്വർഗ്ഗത്തെ സൃഷ്ടിച്ച് പിന്നെ (മറ്റു സൃഷ്ടിയിലേക്ക്) നീങ്ങി.

Verse 37

ततोऽसृजत स भूतानि स्थावराणि चराणि च । यक्षान् पिशाचान् गन्धर्वांस्तथैवाप्सरसांगणान् ॥

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം സ്ഥാവരവും ജംഗമവും ആയ ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചു—യക്ഷന്മാർ, പിശാചന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, കൂടാതെ അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘങ്ങളും।

Verse 38

नरकिन्नररक्षांसि वयः पशुमृगोरगान् । अव्ययं च व्ययं चैव यदिदं स्थाणुजङ्गमम् ॥

മനുഷ്യർ, കിന്നരർ, രാക്ഷസർ, പക്ഷികൾ, കന്നുകാലികൾ, വന്യമൃഗങ്ങൾ, സർപ്പങ്ങൾ—സ്ഥാവര-ജംഗമമായി ഉള്ളതെല്ലാം—അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചു; ക്ഷരവും അക്ഷരവും രണ്ടും।

Verse 39

तेषां ये यानि कर्माणि प्राक् सृष्टेः प्रतिपेदिरे । तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः ॥

മുൻ സൃഷ്ടിയിൽ ആ ജീവികൾ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏതൊക്കെയോ, വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവർ കാലാകാലങ്ങളിൽ അതേ പ്രവണതകളെ തന്നെ വീണ്ടും സ്വീകരിക്കുന്നു।

Verse 40

हिंस्त्राहिंस्त्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते । तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते ॥

ഹിംസ-അഹിംസ, സൗമ്യത-ക്രൂരത, ധർമ്മ-അധർമ്മ, സത്യം-അസത്യം—ഏത് ഭാവങ്ങളാൽ അവർ സംസ്കൃതരായിരിക്കുന്നുവോ, അതനുസരിച്ചാണ് ജീവികൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്; അതുകൊണ്ട് അതേ പ്രവണത ഓരോരുത്തർക്കും പ്രിയമാകുന്നു।

Verse 41

इन्द्रियार्तेषु भूतेषु शरीरेषु च स प्रभुः । नानात्वं विनियोगञ्च धातैव व्यदधात् स्वयम् ॥

ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിലും, ഭൂതതത്ത്വങ്ങളിലും, ദേഹങ്ങളിലും—ആ പ്രഭു, ധാതാവ് (നിയമകൻ)—സ്വയം വൈവിധ്യവും പ്രവർത്തികളുടെ നിർദ്ദിഷ്ട വിഭജനവും സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 42

नाम रूपञ्च भूतानां कृत्यानाञ्च प्रपञ्चनम् । वेदशब्देभ्य एवाऽऽदौ देवादीनाञ्चकार सः ॥

ആദിയിൽ അദ്ദേഹം വേദധ്വനികളെ ആശ്രയിച്ച് ജീവികളുടെ നാമ-രൂപങ്ങളുടെ വിശദമായ പ്രകടനം സൃഷ്ടിച്ചു; ദേവാദികളിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന കർമകാണ്ഡ/കർമ്മവിധികളുടെ ക്രമവും സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 43

ऋषीणां नामधेयानि याश्च देवेषु सृष्टयः । शर्वर्यन्ते प्रसूतानामन्येषाञ्च ददाति सः ॥

അദ്ദേഹം ഋഷിമാരുടെ നാമങ്ങൾ നിയോഗിക്കുന്നു; ദേവന്മാരിൽ വിവിധവിധ സൃഷ്ടികളെയും ക്രമീകരിക്കുന്നു; അതുപോലെ ‘ശർവരീ’ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും നാമ-സ്ഥാനാദികൾ നൽകുന്നു।

Verse 44

यथार्तावृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये । दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावाः युगादिषु ॥

ഋതുക്കളുടെ പ്രത്യേക ലക്ഷണങ്ങൾ പല രൂപങ്ങളിൽ ക്രമമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ—അതേ മാതൃക വീണ്ടും വീണ്ടും—യുഗങ്ങളുടെ ആരംഭങ്ങളിൽ ഭാവങ്ങളും അവസ്ഥകളും പുനരാവർത്തിക്കുന്നു।

Verse 45

एवंविधाः सृष्टयस्तु ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । शर्वर्यन्ते प्रबुद्धस्य कल्पे कल्पे भवन्ति वै ॥

അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച ബ്രഹ്മനു ഇത്തരത്തിലുള്ള സൃഷ്ടികളാണ് സംഭവിക്കുന്നത്; അദ്ദേഹം ഉണർന്നാൽ ഓരോ കല്പത്തിലും—കല്പം കല്പമായി—അവയെ പ്രകടമാക്കുന്നു।