Adhyaya 40: The Yogin’s Impediments (Upasargas), Subtle Concentrations, and the Eight Siddhis

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे जडोपाख्याने योगाध्यायो नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः । दत्तात्रेय उवाच । उपसर्गाः प्रवर्तन्ते दृष्टे ह्यात्मनि योगिनः । ये तांस्ते संप्रवक्ष्यामि समासेन निबोध मे ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീമാർക്കണ്ഡേയപുരാണത്തിലെ ജഡോപാഖ്യാനത്തിൽ ‘യോഗ’ എന്ന അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ദത്താത്രേയൻ പറഞ്ഞു—യോഗി ആത്മാവിനെ സാക്ഷാത്കരിക്കുമ്പോൾ ഉപസർഗ്ഗങ്ങളായ തടസ്സങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അവയെ ഞാൻ നിനക്കു സംക്ഷേപമായി പറയും; കേൾക്കുക.

Verse 2

काम्याः क्रियास्तथा कामान् मानुषानभिवाञ्छति । स्त्रियो दानफलं विद्यां मायां कुप्यं धनं दिवम् ॥

അവൻ കാമ്യകർമ്മങ്ങളും മാനുഷഭോഗങ്ങളും—സ്ത്രീകൾ, ദാനഫലമായ പുണ്യം, വിദ്യ, സിദ്ധി, നിധികൾ, ധനം, സ്വർഗ്ഗം വരെ—ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 3

देवत्‍वममरेशत्वं रसायनचयाः क्रियाः । मरुत्प्रपतनं यज्ञं जलग्न्यावेशनन्तथा ॥

അവൻ ദേവത്വം, അമരന്മാരിൽ അധിപത്യം, രസായനസഞ്ചയവും പ്രവർത്തനങ്ങളും, വായുവിലൂടെ ഗമനം/പതനം, യജ്ഞവീര്യം, ഹാനിയില്ലാതെ ജലത്തിലും അഗ്നിയിലും പ്രവേശം—ഇവയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 4

श्राद्धानां सर्वदानानां फलानि नियमांस्तथा । तथोपवासात् पूर्ताच्च देवताभ्यर्चनादपि ॥

അവൻ ശ്രാദ്ധകർമ്മഫലം, എല്ലാ ദാനങ്ങളുടെ ഫലം, വ്രതഫലം; അതുപോലെ ഉപവാസപുണ്യം, പൂർതകർമ്മം (ലോകഹിത ദാന-നിർമ്മാണം) പുണ്യം, ദേവപൂജാഫലവും ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 5

तेभ्यस्तेभ्यश्च कर्मभ्य उपसृष्टोऽभिवाञ्छति । चित्तमित्थं वर्तमानं यत्नाद्योगी निवर्तयेत् ॥

ആ ആ കര്‍മ്മങ്ങളാലും (അവയുടെ മോഹങ്ങളാലും) ആക്രമിക്കപ്പെട്ട് അവൻ അവയെ തന്നെ ആഗ്രഹിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു। ഇങ്ങനെ ചലിക്കുന്ന മനസ്സിനെ യോഗി പരിശ്രമത്തോടെ പിൻവലിക്കണം।

Verse 6

ब्रह्मसङ्गिमनः कुर्वन्नुपसर्गात् प्रमुच्यते । उपसर्गैर्जितैरेभिरुपसर्गास्ततः पुनः ॥

മനസ്സിനെ ബ്രഹ്മനിൽ ചേർത്ത് നിർത്തുന്നതാൽ അവൻ (അത്തരം) വിഘ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു. എന്നാൽ അവ വിഘ്നങ്ങൾ ജയിച്ചാൽ, തുടർന്ന് വീണ്ടും മറ്റു വിഘ്നങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 7

योगिनः संप्रवर्तन्ते सत्त्वराजसतामसाः । प्रातिभिः श्रावणो दैवो भ्रमावत्तौ तथापरौ ॥

യോഗികൾക്കു സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിവയിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന അന്തരായങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു—പ്രാതിഭം, ശ്രാവണം, ദൈവം; കൂടാതെ ഭ്രമവും ആവർത്തവും എന്ന രണ്ടും കൂടി।

Verse 8

पञ्चैते योगिनां योगविघ्राय कटुकोदयाः । वेदार्थाः काव्यशास्त्रार्था विद्याशिल्पान्यशेषतः ॥

ഈ അഞ്ചും തീക്ഷ്ണമായി ഉദ്ഭവിച്ച് യോഗികളുടെ യോഗത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു—വേദാർത്ഥങ്ങൾ, കാവ്യ-ശാസ്ത്രാർത്ഥങ്ങൾ, കൂടാതെ എല്ലാ വിദ്യകളും കലകളും നിരവശേഷമായി (അകസ്മാത്) കൈവശമാകൽ।

Verse 9

प्रतिभान्ति यदस्येति प्रातिभः स तु योगिनः । शब्दार्थानखिलान् वेत्ति शब्दं गृह्णाति चैव यत् ॥

അവനു എല്ലാം ‘പ്രതിഭാസിച്ച്’ പ്രകാശിക്കുന്നതിനാൽ യോഗിയുടെ കാര്യത്തിൽ ഇതിനെ ‘പ്രാതിഭം’ എന്നു പറയുന്നു; അവൻ എല്ലാ ശബ്ദങ്ങളും അർത്ഥങ്ങളും അറിയുകയും വാക്കിന്റെ അന്തർഭാവവും ഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 10

योजनानां सहस्रेभ्यः श्रावणः सोऽभिधीयते । ममन्ताद्वीक्षते चाष्टौ स यदा देवतोपमः ॥

സഹസ്ര യോജന ദൂരത്തുനിന്നും കേൾക്കാൻ കഴിയുമ്പോൾ അവനെ ‘ശ്രാവണം’ എന്നു പറയുന്നു; കൂടാതെ അങ്കുഷ്ഠത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ നിന്നെന്നപോലെ അഷ്ടദിക്കുകളെ കാണുമ്പോൾ അവൻ ദേവതുല്യനാകുന്നു।

Verse 11

उपसर्गान्तमप्याहुर्दैवमुन्मत्तवद् बुधाः । भ्राम्यते यन्निरालम्बं मनो दोषेण योगिनः ॥

ഉന്മാദസദൃശമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന അന്തരായത്തെ ജ്ഞാനികൾ ‘ദൈവം’ എന്നു പറയുന്നു; ദോഷം മൂലം യോഗിയുടെ മനസ് ആലംബമില്ലാതെ, ആധാരമില്ലാതെ അലഞ്ഞുതിരിയുമ്പോൾ।

Verse 12

समस्ताचारविभ्रंशाद् भ्रमः स परिकीर्तितः । आवर्त इव तोयस्य ज्ञानावर्तो यदाकुलः ॥

സകല സദാചാരങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വ്യതിചലനത്തെ ‘മോഹം’ എന്നു പറയുന്നു. ജ്ഞാനത്തിന്റെ ചുഴി കലങ്ങുമ്പോൾ അത് ജലത്തിലെ ആവർത്തംപോലെ ആകുന്നു.

Verse 13

नाशयेच्चित्तमावर्त उपसर्गः स उच्यते । एतैर्नाशितयोगास्तु सकला देवयोनयः ॥

മനസ്സിനെ നശിപ്പിക്കുന്ന ആ ചുഴിയെയാണ് ‘ഉപസർഗം’ (തടസ്സം) എന്നു വിളിക്കുന്നത്. ഇവ മൂലം ദിവ്യജന്മമുള്ള സകല ജീവികളും യോഗഭ്രംശം പ്രാപിച്ചു.

Verse 14

उपसर्गैर्महाघोरैरावर्तन्ते पुनः पुनः । प्रावृत्य कम्बलं शुक्लं योगी तस्मान्मनोमयम् ॥

അത്യന്തം ഭയാനകമായ തടസ്സങ്ങളാൽ അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ചുഴറ്റപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് യോഗി മനോമയമായ ‘വെള്ള കമ്പളം’—അന്തര്ശുദ്ധിയും മാനസിക സംരക്ഷണവും—കൊണ്ട് സ്വയം പൊതിയണം.

Verse 15

चिन्तयेत् परमं ब्रह्म कृत्वा तत्प्रवणं मनः । योगयुक्तः सदा योगी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ॥

മനസ്സിനെ ആ പരബ്രഹ്മത്തിലേക്ക് ചായ്ച്ച് ധ്യാനിക്കണം. യോഗത്തിൽ നിത്യനിയമശീലനായ യോഗി ലഘുഭോജനം ചെയ്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിക്കണം.

Verse 16

सूक्ष्मास्तु धारणाः सप्त भूराद्या मूर्ध्नि धारयेत् । धरित्रीं धारयेद्योगी तत् सौक्ष्म्यं प्रतिपद्यते ॥

പൃഥ്വിയിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന ഏഴ് സൂക്ഷ്മ ധാരണകൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവയെ ശിരോമൂർദ്ധനിയിൽ ധരിക്കണം. പൃഥ്വീതത്ത്വം ധരിച്ചാൽ യോഗി ആ സൂക്ഷ്മത പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 17

आत्मानं मन्यते चोर्वोṃ तद्गन्धञ्च जहाति सः । यथैवाप्सु रसं सूक्ष्मं तद्वद्रूपञ्च तेजसि ॥

അപ്പോൾ അവൻ തன்னை ഭൂമിയേക്കാൾ സൂക്ഷ്മനെന്ന് കരുതി ഭൂമിയുടെ ഗന്ധഗുണം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ജലത്തിൽ രസം സൂക്ഷ്മമായതുപോലെ, അഗ്നിയിൽ രൂപവും സൂക്ഷ്മമാണ്.

Verse 18

स्पर्शं वायो तथा तद्वद्विभ्रतस्तस्य धारणाम् । व्योम्रः सूक्ष्मां प्रवृत्तिञ्च शब्दं तद्वज्जहाति सः ॥

അതുപോലെ ആ ധാരണ വഹിച്ച് അവൻ വായുവിന്റെ സ്പർശഗുണം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആകാശത്തിൽ സൂക്ഷ്മമായ ബോധചലനത്തോടെ അവൻ അതുപോലെ ശബ്ദഗുണവും വിട്ടുകളയുന്നു.

Verse 19

मनसा सर्वभूतानां मनस्याविशते यदा । मानसीं धारणां बिभ्रन्मनः सूक्ष्मञ्च जायते ॥

അവൻ മനസ്സാൽ സർവ്വജീവികളുടെ മനസ്സിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, മാനസീ ധാരണ നിലനിർത്തി മനസ്സ് സൂക്ഷ്മമാകുന്നു.

Verse 20

तद्वद् बुद्धिमशेषाणां सत्त्वानामेत्य योगवित् । परित्यजति सम्प्राप्य बुद्धिसौक्ष्म्यमनुत्तमम् ॥

അതുപോലെ യോഗവിദൻ സർവ്വജീവികളുടെ ബുദ്ധിയിലേക്കും എത്തുന്നു; ബുദ്ധിയുടെ അതുല്യ സൂക്ഷ്മത പ്രാപിച്ച് അതിനെയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 21

परित्यजति सूक्ष्माणि सप्त त्वेतानि योगवित् । सम्यग्विज्ञाय यो 'लर्क ! तस्यावृत्तिर्न विद्यते ॥

യോഗവിദൻ ഈ ഏഴ് സൂക്ഷ്മതകളെയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ഹേ അലർക്കാ! ഇവയെ ശരിയായി ഗ്രഹിച്ചവന് പുനരാവർത്തനം ഇല്ല.

Verse 22

एतासां धारणानान्तु सप्तानां सौक्ष्म्यमात्मवान् । दृष्ट्वा दृष्ट्वा ततः सिद्धिं त्यक्त्वा त्यक्त्वा परां व्रजेत् ॥

ഈ ഏഴ് ധാരണകളുടെ സൂക്ഷ്മസ്വഭാവം പുനഃപുനഃ ഗ്രഹിച്ച്, ആത്മസംയമിയായ യോഗി അതത് സിദ്ധികൾ നേടിയിട്ടും അവയെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉപേക്ഷിച്ച് പരമപദത്തിലേക്ക് പ്രയാണം ചെയ്യണം।

Verse 23

यस्मिन् यस्मिंश्च कुरुते भूते रागं महीपते । तस्मिंस्तस्मिन् समासक्तिं संप्राप्य स विनश्यति ॥

ഹേ രാജാവേ, ഏതു ജീവിയിലേക്കോ തത്ത്വത്തിലേക്കോ രാഗം വളരുന്നുവോ, അതേ വിഷയത്തിൽ ആസക്തിയാൽ അവൻ ബന്ധിതനാകുന്നു; ആ ആസക്തിയാൽ തന്നെയാണ് ആത്മീയ പതനം സംഭവിക്കുന്നത്।

Verse 24

तस्माद्विदित्वा सूक्ष्माणि संसक्तानि परस्परम् । परित्यजति यो देही स परं प्राप्नुयात् पदम् ॥

അതുകൊണ്ട് സൂക്ഷ്മതത്ത്വങ്ങൾ പരസ്പരം കുടുകുടഞ്ഞിരിക്കുന്നവയെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അവയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന ദേഹധാരി പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 25

एतान्येव तु सन्धान्य सप्त सूक्ष्माणि पार्थिव । भूतादीनां विरागोऽत्र सद्भावज्ञस्य मुक्तये ॥

ഹേ രാജാവേ, ഈ ഏഴ് സൂക്ഷ്മതത്ത്വങ്ങളിലേയ്ക്ക് തന്നെ മനസ്സിനെ ഉറപ്പിച്ച് നിർത്തുമ്പോൾ ഭൂതാദി ഘടകങ്ങളോടു വൈരാഗ്യം ജനിക്കുന്നു; സദ്ഭാവം അറിയുന്നവന് ഇതുവഴി മോക്ഷം സിദ്ധിക്കുന്നു।

Verse 26

गन्धादिषु समासक्तिं सम्प्राप्य स विनश्यति । पुनरावर्तते भूप स ब्रह्मापरमानुषम् ॥

ഗന്ധം മുതലായ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളോടുള്ള ശക്തമായ രാഗത്തിൽ വീണാൽ ആത്മീയ നാശം സംഭവിക്കുന്നു; ഹേ രാജാവേ, അവൻ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് മനുഷ്യാവസ്ഥ വരെ ഉള്ള ഗതിചക്രത്തിലേക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും മടങ്ങിവരുന്നു।

Verse 27

सप्तैताः धारणाः योगी समतीत्य यदिच्छति । तस्मिंस्तस्मिंल्लयं सूक्ष्मे भूते याति नरेश्वर ॥

ഹേ നരാധിപാ! യോഗി തന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ഈ ഏഴ് ധാരണകൾ അതിക്രമിക്കുമ്പോൾ, അനുബന്ധമായ ഓരോ സൂക്ഷ്മതത്ത്വത്തിലും ലയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു।

Verse 28

देवानामसुराणां वा गन्धर्वोरगरक्षसाम् । देहेषु लयमायाति सङ्गं नाप्रोति च क्वचित् ॥

ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, നാഗന്മാർ അല്ലെങ്കിൽ രാക്ഷസന്മാർ—ഇവരുടെ ദേഹങ്ങളിൽ ഏത് രൂപത്തിലായാലും അവൻ ലയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാം; എങ്കിലും എവിടെയും ആസക്തി നേടുന്നില്ല।

Verse 29

अणिमा लघिमा चैव महिमा प्राप्तिरेव च । प्राकाम्यं च तथैशित्वं वशित्वञ्च तथापरम् ॥

അണിമാ, ലഘിമാ, മഹിമാ, പ്രാപ്തി, പ്രാകാമ്യം, ഈശിത്വം, വശിത്വം, കൂടാതെ എട്ടാമത്തെ (മറ്റൊരു) ശക്തിയും—ഇവയാണ് പ്രസിദ്ധമായ അഷ്ടസിദ്ധികൾ।

Verse 30

यत्रकामावसायित्वं गुणानेतांस्तथैश्वरान् । प्राप्नोत्यक्ष्टौ नरव्याघ्र परं निर्वाणसूचकान् ॥

ഹേ നരവ്യാഘ്രാ! ഇഷ്ടപ്രകാരം ഫലം നിർണ്ണയിക്കാനുള്ള ശേഷിയിലേക്കു വരെ എത്തിക്കുന്ന ഈ എട്ട് ഐശ്വര്യശക്തികളും ഗുണങ്ങളും ലഭിക്കുന്നു; എങ്കിലും ഇവ പരമ നിർവാണത്തിലേക്കുള്ള സൂചനകൾ മാത്രമാണ്।

Verse 31

सूक्ष्मात् सूक्ष्मतमोऽणीयान् शीघ्रत्वं लघिमा गुणः । महिमाशेषपूज्यत्वात् प्राप्तिर्नाप्राप्यमस्य यत् ॥

അണിമാ എന്നത് അതിസൂക്ഷ്മത്തേക്കാളും സൂക്ഷ്മമാകുക; ലഘിമാ എന്നത് വേഗമുള്ള ലഘുത്വഗുണം; മഹിമാ എന്നത് സർവത്ര പൂജ്യനാകാൻ യോഗ്യമാക്കുന്ന മഹത്ത്വം; പ്രാപ്തി എന്നത് അവനു ഒന്നും അപ്രാപ്യമാകാതിരിക്കുക।

Verse 32

प्राकाम्यमस्य व्यापित्वादीशित्वञ्चेश्वरो यतः । वखित्वाद्वशिमा नाम योगिनः सप्तमो गुणः ॥

അവന്റെ സർവ്വവ്യാപകത്വം മൂലം പ്രാകാമ്യം (തടസ്സമില്ലാത്ത പ്രാപ്തിശക്തി) ഉണ്ടാകുന്നു; അവന്റെ ഐശ്വര്യഭാവം മൂലം ഈശിത്വം (സാർവ്വഭൗമാധികാരം) ഉണ്ടാകുന്നു. കൂടാതെ വശീകരിക്കാൻ കഴിയുന്നതിനാൽ ‘വശിതാ’ എന്ന ഗുണം യോഗിയുടെ ഏഴാമത്തെ ലക്ഷണമെന്നു പറയുന്നു.

Verse 33

यत्रेच्छास्थानमप्युक्तं यत्रकामावसायिता । ऐश्वर्यकारणैरेभिर्योगिनः प्रोक्तमष्टधा ॥

അവൻ എവിടെയെവിടെയാണു ഇച്ഛിക്കുന്നതോ, ആ സ്ഥലം അവനു ലഭ്യമെന്നു പറയുന്നു; അവൻ എവിടെയാണു (ഇച്ഛയെ) നിയോഗിക്കുന്നതോ, അവിടെ ആഗ്രഹം സിദ്ധിയിലേക്കു എത്തുന്നു. ഈ ഐശ്വര്യകാരണങ്ങളാൽ യോഗിയുടെ സിദ്ധികൾ അഷ്ടവിധമെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 34

मुक्तिसंसूचकं भूप ! परं निर्वाणमात्मनः । ततो न जायते नैव वर्धते न विनश्यति ॥

ഹേ രാജാവേ, ആത്മാവിന്റെ പരമ നിർവാണം തന്നെയാണ് മോക്ഷത്തിന്റെ ലക്ഷണം. അതിനുശേഷം അത് ജനിക്കുകയില്ല, വളരുകയില്ല, നശിക്കുകയില്ല.

Verse 35

नापि क्षयमवाप्रोति परिणामं न गच्छति । छेदं क्लेदं तथा दाहं शोषं भूरादितो न च ॥

അതിനു ക്ഷയം ഇല്ല; വികാരവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. അത് മുറിക്കാനാവില്ല, നനയ്ക്കാനാവില്ല, കത്തിക്കാനാവില്ല, ഉണക്കാനാവില്ല—ഭൂമി മുതലായ തത്ത്വങ്ങളിൽ നിന്നാരംഭിക്കുന്ന ക്ലേശങ്ങൾ അതിനെ സ്പർശിക്കുകയില്ല.

Verse 36

भूतवर्गादवाप्नोति शब्दाद्यैः ह्रियते न च । न चास्य सन्ति शब्दाद्यास्तद्भोक्ता तैर् न युज्यते ॥

അത് ഭൂതവർഗ്ഗം (പഞ്ചതത്ത്വങ്ങൾ) മൂലം ലഭിക്കുകയോ ബാധിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; ശബ്ദാദി വിഷയങ്ങളും അതിനെ അപഹരിക്കുകയില്ല. സത്യത്തിൽ അതിന് ശബ്ദാദികൾ ഇല്ല; ആ (അവസ്ഥ)യുടെ അനുഭോക്താവും അവയുമായി യുക്തനാകുന്നില്ല.

Verse 37

यथाहि कनकं खण्डमपद्रव्यवदग्निना । दग्धदोषं द्वितीयेन खण्डेनैक्यं व्रजेन्नृप ॥

ഹേ രാജാവേ! സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ഒരു ഖണ്ഡം അഗ്നിയാൽ മലം-ദോഷങ്ങൾ ദഗ്ധമായി മിശ്രലോഹരഹിതമായ ശുദ്ധസ്വർണ്ണംപോലെ ആയി മറ്റൊരു ശുദ്ധസ്വർണ്ണഖണ്ഡത്തോടു ഏകത്വം പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 38

न विशेषमवाप्रोति तद्वद्योगाग्निना यतिः । निर्दग्धदोषस्तेनैक्यं प्रयाति ब्रह्मणा सह ॥

അതുപോലെ യോഗാഗ്നിയാൽ തപസ്വി വേറിട്ട ഭേദലക്ഷണം പ്രാപിക്കുകയില്ല; മലം-ദോഷങ്ങൾ ദഗ്ധമായാൽ അവൻ ബ്രഹ്മനോടു ഏകത്വത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 39

यथाग्निरग्नौ संक्षिप्तः समानत्वमनुव्रजेत् । तदाख्यस्तन्मयो भूतो न गृह्येत विशेषतः ॥

അഗ്നിയിൽ അഗ്നി എറിഞ്ഞാൽ അത് തദാത്മതയെ അനുഗമിക്കുന്നു; അതേ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുകയും അതേ സ്വഭാവമായിത്തീരുകയും ചെയ്യുന്നു; പ്രത്യേകമായി വേറെയെന്ന് ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 40

परेण ब्रह्मणा तद्वत् प्राप्यैक्यं दग्धकिल्विषः । योगी याति पृथग्भावं न कदाचिन्महीपते ॥

അതുപോലെ പരബ്രഹ്മനോടു ഏകത്വം പ്രാപിച്ച യോഗി—പാപങ്ങൾ ദഗ്ധമായവൻ—ഹേ ഭൂമിപതേ! പിന്നെ ഒരിക്കലും ഭേദത്തിലേക്ക് പോകുന്നില്ല।

Verse 41

यथा जलं जलेनैक्यं निक्षिप्तमुपगच्छति । तथात्मा साम्यमभ्येति योगिनः परमात्मनि ॥

ജലത്തിൽ ഒഴുക്കിയ ജലം ഏകത്വം പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ, യോഗിയുടെ ആത്മാവ് പരമാത്മാവിനോടു സാമ്യം (താദാത്മ്യം) പ്രാപിക്കുന്നു।