Adhyaya 17: The Birth of Atri’s Three Sons: Soma, Dattatreya, and Durvasa

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादे अनसूयावरप्राप्तिर्नाम षोडशोऽध्यायः । सप्तदशोऽध्यायः । पुत्र उवाच ततो काले बहुतिथे द्वितीयो ब्रह्मणः सुतः । स्वभार्यां भगवानत्रिरनसूयामपश्यत ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീമാർക്കണ്ഡേയപുരാണത്തിലെ പിതൃ-പുത്രസംവാദത്തിൽ ‘അനസൂയയുടെ വരപ്രാപ്തി’ എന്ന പേരിലുള്ള പതിനാറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. തുടർന്ന് പതിനേഴാം അധ്യായം. പുത്രൻ പറഞ്ഞു—കുറെ സമയം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദ്വിതീയജന്മനായ പൂജ്യനായ അത്രി തന്റെ ഭാര്യ അനസൂയയെ കണ്ടു।

Verse 2

ऋतुस्नातां सुचार्वङ्गीं लोभनीयॊत्तमाकृतिम् । सकामो मनसा भेजे स मुनिस्तामनिन्दिताम् ॥

ഋതുസ്നാനം കഴിഞ്ഞ് സ്നാതയായി, മനോഹരമായ അവയവങ്ങളോടും അത്യന്തം ആകർഷകമായ രൂപത്തോടും കൂടിയ അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, നിർദോഷയായ ആ സ്ത്രീയിലേക്കു കാമാവേശം നിറഞ്ഞ മുനി തന്റെ മനസ്സിനെ തിരിച്ചു വെച്ചു।

Verse 3

तस्याभिध्यायतस्तान्तु विकारो योऽन्वजायत । तमेवोवाह पवनस्तिरश्चोर्ध्वञ्च वेगवान् ॥

അവൻ ധ്യാനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ അവനിൽ നിന്നുതന്നെ ഒരു പ്രകടിത രൂപാന്തരം ഉദിച്ചു. തുടർന്ന് വേഗമുള്ള വായു അതിനെ പാർശ്വത്തേക്കും ഊർധ്വത്തേക്കും നീങ്ങിക്കൊണ്ട് കൊണ്ടുപോയി.

Verse 4

ब्रह्मरूपञ्च शुक्लाभं पतमानं समन्ततः । सोमरूपं रजोपेतं दिशस्तं जगृहुर्दश ॥

വെളുത്ത, ബ്രഹ്മസദൃശമായ ഒരു രൂപം എല്ലാടവും വീഴുന്നതുപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അത് രജോഗുണസ്പർശത്തോടെ സോമസ്വരൂപമായി; പത്ത് ദിക്കുകളും അതിനെ സ്വീകരിച്ചു.

Verse 5

स सोमो मानसोजज्ञे तस्यामत्रेः प्रजापतेः । पुत्रः समस्तसत्त्वानामायुराधार एव च ॥

ആ സോമൻ പ്രജാപതി അത്രിയുടെ മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ചു. അവൻ അത്രിയുടെ പുത്രനായി, സർവ്വജീവികളുടെ ആയുസ്സിന്റെ അധാരമായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 6

तुष्टेन विष्णुना जज्ञे दत्तात्रेयो महात्मना । स्वशरीरात् समुत्पाद्य सत्त्वोद्रिक्तो द्विजात्तमः ॥

മഹാത്മാവായ വിഷ്ണു പ്രസന്നനായപ്പോൾ ദത്താത്രേയൻ ജനിച്ചു—സ്വദേഹത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചവൻ. അവൻ ഉത്തമ ദ്വിജനും സത്ത്വപ്രധാനനും ആയിരുന്നു.

Verse 7

दत्तात्रेय इति ख्यातः सोऽनसूयास्तनं पपौ । विष्णुरेवावतार्णोऽसौ द्वितीयोऽत्रेः सुतोऽभवत् ॥

അവൻ ദത്താത്രേയൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി; അനസൂയയുടെ സ്തന്യം പാനം ചെയ്തു. അവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരമായിരുന്നു; അത്രിയുടെ രണ്ടാം പുത്രനായി മാറി.

Verse 8

सप्ताहात् प्रच्युतो मातुरुदरात् कुपितो यतः । हैहयेन्द्रमुपावृत्तमपराध्यन्तमुद्धतम् ॥

ഏഴാം ദിവസം അവൻ ക്രോധജന്യനായി മാതൃഗർഭത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന് ജനിച്ചു. അപരാധിയും അഹങ്കാരിയും ആയ ഹൈഹയ രാജാവ് അടുത്തുവരുന്നതു അവൻ കണ്ടു.

Verse 9

दृष्ट्वात्रौ कुपितः सद्यो दग्धुकामः स हैहयम् । गर्भवासमहायास-दुःखामर्षसमन्वितः ॥

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ അത്രിയുടെ പുത്രൻ ഉടൻ ക്രുദ്ധനായി; ആ ഹൈഹയനെ ദഹിപ്പാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. ഗർഭവാസത്തിലെ മഹാക്ലേശവും വേദനയും ജനിപ്പിച്ച വൈരാഗ്യത്തിൽ അവൻ നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 10

दुर्वासास्तमसोद्रिक्तो रुद्रांशः समजायत । इति पुत्रत्रयं तस्याः जज्ञे ब्रह्मेशवैष्णवम् ॥

രുദ്രാംശമായി തമോഗുണസമൃദ്ധനായ ദുർവാസാവ് ജനിച്ചു. ഇങ്ങനെ അനസൂയയ്ക്ക് ബ്രഹ്മാ, ഈശൻ (ശിവൻ), വിഷ്ണു എന്നീ അംശങ്ങളായി മൂന്നു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.

Verse 11

सोमो ब्रह्मभवद्विष्णुर्दत्तात्रेयो व्यजायत । दुर्वासाः शङ्करो जज्ञे वरदानाद्दिवौकसाम् ॥

സോമൻ ബ്രഹ്മരൂപമായി; ദത്താത്രേയൻ വിഷ്ണുരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ വരദാനഫലമായി ദുർവാസാവ് ശങ്കരരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു.

Verse 12

सोमः स्वरश्मिभैः शीतैर्वोरुधौषधिमानवान् । आप्याययन् सदा स्वर्गे वर्तते स प्रजापतिः ॥

സോമൻ തന്റെ ശീതള കിരണങ്ങളാൽ എപ്പോഴും സമുദ്രത്തെയും ഔഷധികളെയും മനുഷ്യരെയും പോഷിപ്പിക്കുന്നു. ആ പ്രജാപതി സദാ സ്വർഗത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 13

दत्तात्रेयः प्रजां पाति दुष्टदैत्यनिबर्हणात् । शिष्टानुग्रहकृच्चेति ज्ञेयश्चांशः स वैष्णवः ॥

ദത്താത്രേയൻ ദുഷ്ട ദൈത്യന്മാരെ നശിപ്പിച്ച് ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; ധർമ്മനിഷ്ഠർക്കു കൃപ കാണിക്കുന്നവനെന്നു പ്രസിദ്ധൻ. അതിനാൽ അവനെ ഭഗവാന്റെ വൈഷ്ണവ അംശമായി ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 14

निर्दहत्यवमन्तारं दुर्वासा भगवानजः । रौद्रं समाश्रित्य वपुर्दृङ्मनोवाग्भिरुद्धतः ॥

അജന്മനും പൂജ്യനുമായ ദുര്വാസാ രുദ്രസദൃശമായ രൂപം ധരിച്ചു, കണ്ണ്–മനം–വാക്ക് എന്നിവയുടെ ഉഗ്രവേഗത്തിൽ ആകുലനായി, തன்னை അപമാനിക്കുന്നവനെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 15

सोमत्‍वं भगवानत्रैः पुनश्चक्रे प्रजापतिः । दत्तात्रेयोऽपि विषयान् योगास्थो बुभुजे हरिः ॥

പ്രജാപതി വീണ്ടും പൂജ്യനായ അത്രിക്ക് സോമപദവി നൽകി; ദത്താത്രേയനും—ഹരി—യോഗത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി, വിഷയങ്ങളെ അനുഭവിച്ചിട്ടും യോഗസമതയിൽ സ്ഥിരനായി നിന്നു.

Verse 16

दुर्वासाः पितरं हित्वा मातरञ्चोत्तम व्रतम् । उन्मत्ताख्यं समाश्रित्य परिबभ्राम मेदिनीम् ॥

ദുര്വാസാ പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും വിട്ട്, ‘ഉന്മത്ത’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഉത്തമ വ്രതം സ്വീകരിച്ച് ഭൂമിയിൽ പര്യടനം ചെയ്തു.

Verse 17

मुनिपुत्रवृतो योगी दत्तात्रेयोऽप्यसङ्गिताम् । अभीप्स्यमानः सरसि निममज्ज चिरं प्रभुः ॥

ദത്താത്രേയൻ എന്ന യോഗി, മുനിപുത്രന്മാർ ചുറ്റിനിന്നിട്ടും, വൈരാഗ്യം വളർത്തുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, ആ ശക്തിമാൻ ദീർഘകാലം ഒരു തടാകത്തിൽ മുങ്ങി നിന്നു.

Verse 18

तथापि तं महात्मानमतीव प्रियदर्शनम् । तत्यजुर्न कुमारास्ते सरसस्ती्रमाश्रिताः ॥

അങ്ങനെ തന്നെ, അത്യന്തം ദർശനീയനും പരമമനോഹരനും ആയ ആ മഹാത്മാവിനെ ആ മുനിപുത്രന്മാർ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല; അവർ തടാകത്തിന്റെ തീരത്തുതന്നെ പാർത്തു।

Verse 19

दिव्ये वर्षशते पूर्णे यदा ते न त्यजन्ति तम् । तत्प्रीत्या सरसस्तीरे सर्वे मुनिकुमारकाः ॥

പൂർണ്ണമായ നൂറു ദിവ്യവർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും അവർ അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല; അപ്പോൾ അവരുടെ മേൽ സ്നേഹത്താൽ ആ മുനിബാലകർ എല്ലാവരും തടാകത്തീരത്തുതന്നെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 20

ततो दिव्याम्बरधरां चारुपीननितम्बिनीम् । नारीमादाय कल्याणीमुत्तितार जलान्मुनिः ॥

അപ്പോൾ ആ മുനി ജലത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, ദിവ്യവസ്ത്രം ധരിച്ച ഒരു മംഗളസ്ത്രീയെ കൂടെ കൊണ്ടു പുറത്തുവന്നു; അവൾ സുന്ദരിയും പീനജഘനയുമായിരുന്നു।

Verse 21

स्त्रीसन्निकर्षाद्यद्येते परित्यक्ष्यन्ति मामिति । मुनिपुत्रास्ततोऽसङ्गी स्थास्यामिति विचिन्तयन् ॥

‘സ്ത്രീസാന്നിധ്യം കാരണം ഈ മുനിപുത്രന്മാർ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ?’ എന്ന് വിചാരിച്ച്, ആ വിരക്തൻ ‘അപ്പോൾ ഞാൻ യഥാതഥമായി തന്നെ നിലകൊള്ളാം’ എന്ന് നിശ്ചയിച്ചു ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു।

Verse 22

तथापि तं मुनिसुता न त्यजन्ति यदा मुनिम् । ततः सह तया नार्या मद्यपानमथापिबत् ॥

എന്നിരുന്നാലും, മുനിപുത്രന്മാർ ആ മുനിയെ ഉപേക്ഷിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, അവൻ ആ സ്ത്രീയോടൊപ്പം മദ്യപാനം ചെയ്തു।

Verse 23

सुरापानरतं ते न सभार्यं तत्यजुस्ततः । गीतवाद्यादिवनिताभोगसंसर्गदूषितम् ॥

അതുകൊണ്ട് അവർ അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല; ഭാര്യയോടുകൂടി മദ്യപാനത്തിൽ ആസക്തനായവനെന്നു തോന്നിയാലും—സ്ത്രീസംഗം, ഗാനം, സംഗീതം, വാദ്യങ്ങൾ, ഭോഗവിലാസങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സമ്പർക്കം മൂലം മലിനനായവനെന്നു പോലെ തോന്നിയാലും।

Verse 24

मन्यमाना महात्मानं पीतासवसविक्रियम् । नावाप दोषं योगीशो वारुणीं स पिबन्नपि ॥

അവനെ മഹാത്മാവെന്നു കരുതി—മദ്യപാനത്താൽ മാറിയവനെന്നു തോന്നിയാലും—യോഗികളുടെ പ്രഭു വാരുണി (മദ്യം) കുടിച്ചിട്ടും ദോഷം ഏറ്റില്ല।

Verse 25

अन्तावसायिवेश्मान्तर्मातरिश्वा वसन्निव । सुरां पिबन् सपत्नीकस्तपस्तेपे स योगवित् । योगीश्वरश्चिन्त्यमानो योगिभिर्मुक्तिकाङ्क्षिभिः ॥

മാതരിശ്വൻ (വായു) ചാണ്ഡാലന്റെ വീട്ടിൽ വസിക്കുന്നതുപോലെ, ആ യോഗവിദ് ഭാര്യയോടുകൂടി മദ്യപാനം ചെയ്യുമ്പോഴും തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു; ആ യോഗികളുടെ പ്രഭുവിനെ മോക്ഷകാംക്ഷികളായ യോഗികൾ ധ്യാനിച്ചു।