Adhyaya 31
Kapardeśvara at Piśācamocana — Liberation of a Piśāca and the Brahmapāra Hymn
മുൻ അധ്യായത്തിന്റെ സമാപ്തിക്കുശേഷം സൂതൻ തീർത്ഥയാത്രാ പ്രസംഗം തുടരുന്നു. ഋഷികൾ ഗുരുവിനെ വന്ദിച്ച് പിശാചമോചന തീർത്ഥത്തിൽ ശൂലധാരിയായ ശിവന്റെ അക്ഷയലിംഗമായ ‘കപർദേശ്വര’ ദർശനത്തിന് പോകുന്നു. സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃതർപ്പണം നടത്തിയ ശേഷം അവർ ഭീതിജനകവും വെളിപ്പെടുത്തുന്നതുമായ ഒരു സംഭവമിടുന്നു—ക്ഷേത്രസമീപത്ത് ഒരു കടുവ ഒരു മാൻകൊല്ലുന്നു; ഉടൻ ദിവ്യജ്യോതി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ഗണപരിവാരസാന്നിധ്യത്തോടൊപ്പം പുഷ്പവൃഷ്ടി ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്ത് സ്ഥലത്തിന്റെ അപൂർവ മഹിമ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അത്ഭുതപ്പെട്ട ജൈമിനി മുതലായവർ അച്യുത/വ്യാസനോട് കപർദേശ്വര മഹാത്മ്യം ചോദിക്കുന്നു. വ്യാസൻ പറയുന്നു—ഇവിടെ പാപനാശം, വിഘ്നനിവൃത്തി, ആറുമാസത്തിനകം യോഗസിദ്ധി ലഭിക്കും. തുടർന്ന് ദൃഷ്ടാന്തം: തപസ്വി ശങ്കുകർണ്ണൻ വിശപ്പോടെ അലഞ്ഞ ഒരു പിശാചനെ കാണുന്നു; കാശിയിലെ വിശ്വേശ്വര ദർശനം ഉണ്ടായിട്ടും പൂജയും ദാനവും അവഗണിച്ചതിനാൽ താൻ അധഃപതിച്ചതായി അവൻ സമ്മതിക്കുന്നു. ശങ്കുകർണ്ണന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം അവൻ സ്നാനം ചെയ്ത് കപർദേശ്വര സ്മരണയോടെ സമാധിയിൽ പ്രവേശിച്ച് ദിവ്യരൂപം പ്രാപിക്കുന്നു; രുദ്രൻ പ്രകാശിക്കുന്ന വേദസ്വരൂപ മണ്ഡലത്തെ എത്തുന്നു. ശങ്കുകർണ്ണൻ ‘ബ്രഹ്മപാര’ എന്ന വേദാന്തസ്തോത്രം പാടി അദ്വൈത ജ്ഞാനാനന്ദസ്വരൂപ ലിംഗത്തിന്റെ പ്രകാശം അനുഭവിച്ച് അതിൽ ലയിക്കുന്നു. അവസാനം നിത്യ ശ്രവണ-പാരായണഫലവും ഋഷികൾ അവിടെതന്നെ താമസിച്ച് പൂജ ചെയ്യാനുള്ള നിശ്ചയവും പറയുന്നു.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागेत्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच समाभाष्य मुनीन् धीमान् देवदेवस्य शूलिनः / जगाम लिङ्गं तद् द्रष्टुं कपर्देश्वरमव्ययम्
ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ പൂർവ്വവിഭാഗത്തിൽ മുപ്പതാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. സൂതൻ പറഞ്ഞു—മുനിമാരോട് ആദരത്തോടെ സംസാരിച്ച്, ആ ധീമാൻ ദേവദേവനായ ശൂലിനന്റെ അവ്യയ കപർദേശ്വര ലിംഗദർശനത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു.
Verse 2
स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयित्वा पितॄन् द्विजाः / पिशाचमोचने तीर्थे पूजयामास शूलिनम्
അവിടെ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിച്ച്, ദ്വിജന്മാർ ‘പിശാചമോചന’ തീർത്ഥത്തിൽ ശൂലിനനായ (ത്രിശൂലധാരി ശിവനെ) പൂജിച്ചു.
Verse 3
तत्राश्चर्यमपश्यंस्ते मुनयो गुरुणा सह / मेनिरे क्षेत्रमाहात्म्यं प्रणेमुर्गिरिशं हरम्
അവിടെ ആ മുനിമാർ ഗുരുവിനോടൊപ്പം ഒരു അത്ഭുതം കണ്ടു. ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ഗിരീശനായ ഹരനോട് (ശിവനോട്) പ്രണാമം ചെയ്തു.
Verse 4
कश्चिदभ्याजगामेदं शार्दूलो घोररूपधृक् / मृगीमेकां भक्षयितुं कपर्देश्वरमुत्तमम्
അപ്പോൾ ഭീകരരൂപം ധരിച്ച ഒരു കടുവ, ഒരു മാൻപെണ്ണിനെ ഭക്ഷിക്കാനായി, ആ ഉത്തമ കപർദേശ്വര ധാമത്തിലേക്ക് എത്തി.
Verse 5
तत्र सा भीतहृदया कृत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम् / धावमाना सुसंभ्रान्ता व्याघ्रस्य वशमागता
അവിടെ അവൾ ഭീതിയാൽ വിറച്ച ഹൃദയത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു; പിന്നെ അത്യന്തം ആശങ്കയിൽ ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ വ്യാഘ്രത്തിന്റെ അധീനയായി।
Verse 6
तां विदार्य नखैस्तीक्ष्णैः शार्दूलः सुमहाबलः / जगाम चान्यं विजनं देशं दृष्ट्वा मुनीश्वरान्
മൂർച്ചയുള്ള നഖങ്ങളാൽ അവളെ കീറി, അതിമഹാബലവാനായ വ്യാഘ്രൻ മുനീശ്വരന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ മറ്റൊരു നിർജ്ജന ദേശത്തേക്ക് പോയി।
Verse 7
मृतमात्रा च सा बाला कपर्देशाग्रतो मृगी / अदृश्यत महाज्वाला व्योम्नि सूर्यसमप्रभा
ആ ബാലമൃഗി മരിച്ചവളെപ്പോലെ കപർദേശന്റെ മുമ്പിൽ തന്നെ വീണുകിടന്നു; അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ സൂര്യസമപ്രഭയായ മഹാജ്വാല ദൃശ്യമായി।
Verse 8
त्रिनेत्रा नीलकण्ठा च शशाङ्काङ्कितमूर्धजा / वृषाधिरूढा पुरुषैस्तादृशैरेव संवृता
അവൾ ത്രിനേത്രി, നീലകണ്ഠി, ശശാങ്കചിഹ്നിതമൂർദ്ധജ; വൃഷഭാരൂഢയായി, അതേ ദിവ്യരൂപമുള്ള പരിചാരകരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।
Verse 9
पुष्पवृष्टिं विमुञ्चिन्ति खेचरास्तस्य मूर्धनि / गणेश्वरः स्वयं भूत्वा न दृष्टस्तत्क्षणात् ततः
ആകാശചരന്മാർ അവന്റെ ശിരസ്സിന് മീതെ പുഷ്പവൃഷ്ടി ചൊരിഞ്ഞു; പിന്നെ ഗണേശ്വരൻ സ്വയം പ്രത്യക്ഷനായി, അതേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അദൃശനായി।
Verse 10
दृष्ट्वैतदाश्चर्यवरं जैमिनिप्रमुखा द्विजाः / कपर्देश्वरमाहात्म्यं पप्रच्छुर्गुरुमच्युतम्
ഈ പരമ അത്ഭുതം കണ്ട ജൈമിനി-പ്രമുഖ ദ്വിജ ഋഷിമാർ തങ്ങളുടെ ഗുരു അച്യുതനോട് കപർദേശ്വരന്റെ മഹാത്മ്യം ചോദിച്ചു.
Verse 11
तेषां प्रोवाच भगवान् देवाग्रे चोपविश्य सः / कपर्देशस्य माहात्म्यं प्रणम्य वृषभध्वजम्
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ദേവന്മാരുടെ സന്നിധിയിൽ ഇരുന്ന്, വൃഷഭധ്വജനായ ശിവനെ നമസ്കരിച്ചു കപർദേശത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം പ്രസ്താവിച്ചു.
Verse 12
इदं देवस्य तल्लिङ्गं कपर्दोश्वरमुत्तमम् / स्मृत्वैवाशेषपापौघं क्षिप्रमस्य विमुञ्चति
ഇത് ദേവന്റെ അതേ പവിത്ര ലിംഗമാണ്—ഉത്തമ കപർദോശ്വരൻ. ഇതിനെ സ്മരിച്ചാൽ മാത്രം മനുഷ്യൻ സർവ്വ പാപസമൂഹത്തിൽ നിന്ന് വേഗം വിമുക്തനാകും.
Verse 13
कामक्रोधादयो दोषा वाराणसीनिवासिनाम् / विघ्नाः सर्वे विनश्यन्ति कपर्देश्वरपूजनात्
വാരണാസി നിവാസികളുടെ കാമ-ക്രോധാദി ദോഷങ്ങളും എല്ലാ വിഘ്നങ്ങളും കപർദേശ്വരൻ (ശിവൻ) പൂജയാൽ നശിക്കുന്നു.
Verse 14
तस्मात् सदैव द्रष्टव्यं कपर्देश्वरमुत्तमम् / पूजितव्यं प्रयत्नेन स्तोतव्यं वैदिकैः स्तवैः
അതുകൊണ്ട് ഉത്തമ കപർദേശ്വരനെ എപ്പോഴും ദർശിക്കണം; പരിശ്രമത്തോടെ പൂജിക്കണം; വൈദിക സ്തവങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കണം.
Verse 15
ध्यायतामत्र नियतं योगिनां शान्तचेतसाम् / जायते योगसंसिद्धिः सा षण्मासे न संशयः
ഇവിടെ ശാന്തചിത്തരും നിയന്ത്രിതരുമായ യോഗികൾ നിത്യനിയമത്തോടെ ധ്യാനിച്ചാൽ യോഗസിദ്ധി ഉദിക്കുന്നു—ആറ് മാസത്തിനകം, സംശയമില്ല।
Verse 16
ब्रह्महत्यादयः पापा विनश्यन्त्यस्य पूजनात् / पिशाचमोचने कुण्डे स्नातस्यात्र समीपतः
അവനെ പൂജിച്ചതാൽ ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങൾ നശിക്കുന്നു—പ്രത്യേകിച്ച് പിശാചമോചന കുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഇവിടെ സമീപം കഴിയുന്നവന്।
Verse 17
अस्मिन् क्षेत्रे पुरा विप्रास्तपस्वी शंसितव्रतः / शङ्कुकर्ण इति ख्यातः पूजयामास शङ्करम् / जजाप रुद्रमनिशं प्रणवं ब्रह्मरूपिणम्
ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പുരാതനകാലത്ത് ശംസിതവ്രതനായ തപസ്വി ബ്രാഹ്മണൻ ‘ശങ്കുകർണൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു; അവൻ ശങ്കരനെ പൂജിച്ചു, ബ്രഹ്മരൂപമായ പ്രണവം ‘ഓം’ എന്ന രുദ്രമന്ത്രം നിരന്തരം ജപിച്ചു।
Verse 18
पुष्पधूपादिभिः स्तोत्रैर्नमस्कारैः प्रदक्षिणैः / उवास तत्र योगात्मा कृत्वा दीक्षां तु नैष्ठिकीम
പുഷ്പധൂപാദി അർപ്പണങ്ങളാൽ, സ്തോത്രങ്ങളാൽ, നമസ്കാരങ്ങളാലും പ്രദക്ഷിണകളാലും യോഗാത്മാവ് നൈഷ്ഠികീ ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ച് അവിടെ വസിച്ചു।
Verse 19
कदाचिदागतं प्रेतं पश्यति स्म क्षुधान्वितम् / अस्थिचर्मपिनद्धाङ्गं निः श्वसन्तं मुहुर्मुहुः
ഒരിക്കൽ അദ്ദേഹം വിശപ്പാൽ പീഡിതമായി വന്ന ഒരു പ്രേതത്തെ കണ്ടു; അസ്ഥിയും ചർമവും മാത്രമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ട അവയവങ്ങളോടെ, അത് വീണ്ടും വീണ്ടും ശ്വാസം മുട്ടി കിതച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 20
तं दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः कृपया परया युतः / प्रोवाच को भवान् कस्माद् देशाद् देशमिमंश्रितः
അവനെ കണ്ട മുനിശ്രേഷ്ഠൻ പരമകരുണയോടെ പറഞ്ഞു—“നീ ആരാണ്? ഏത് ദേശത്തിൽ നിന്നാണ് വന്നത്? ഈ ഭൂമിയിൽ എന്തിന് ആശ്രയം തേടിയത്?”
Verse 21
तस्मै पिशाचः क्षुधया पीड्यमानो ऽब्रवीद् वचः / पूर्वजन्मन्यहं विप्रो धनधान्यसमन्वितः / पुत्रपौत्रादिभिर्युक्तः कुटुम्बभरणोत्सुकः
അപ്പോൾ വിശപ്പാൽ പീഡിതനായ പിശാച് പറഞ്ഞു—“മുൻജന്മത്തിൽ ഞാൻ ധനധാന്യസമ്പന്നനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നു; പുത്രപൗത്രാദികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ; കുടുംബഭരണം ചെയ്യാൻ ഉത്സുകൻ.”
Verse 22
न पूजिता मया देवा गावो ऽप्यतिथयस्तथा / न कदाचित् कृतं पुण्यमल्पं वा स्वल्पमेव वा
“ഞാൻ ദേവന്മാരെ പൂജിച്ചില്ല; പശുക്കളെയും അതിഥികളെയും ആദരിച്ചില്ല. ഒരിക്കലും പുണ്യകർമ്മം ചെയ്തിട്ടില്ല—വലിയതോ ചെറുതോ ഒന്നുമല്ല।”
Verse 23
एकदा भगवान् देवो गोवृषेश्वरवाहनः / विश्वेश्वरो वाराणस्यां दृष्टः स्पृष्टे नमस्कृतः
“ഒരു പ്രാവശ്യം വാരാണസിയിൽ വൃഷഭവാഹനനായ ഗോവൃഷേശ്വരൻ, വിശ്വേശ്വര ഭഗവാനെ ഞാൻ കണ്ടു; ദർശനം ചെയ്ത്, സ്പർശിച്ച്, ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു।”
Verse 24
तदाचिरेण कालेन पञ्चत्वमहमागतः / न दृष्टं नन्मया घोरं यमस्य वदनं मुने
“അതിനുശേഷം അധികകാലം കൂടാതെ ഞാൻ പഞ്ചത്വം (മരണം) പ്രാപിച്ചു. എന്നാൽ, ഹേ മുനേ, യമന്റെ ഭയാനക മുഖം ഞാൻ കണ്ടില്ല.”
Verse 25
ईदृशीं योनिमापन्नः पैशाचीं क्षुधयान्वितः / पिपासयाधुनाक्रान्तो न जानामि हिताहितम्
ഇത്തരത്തിലുള്ള പിശാച-യോണിയിൽ പതിച്ച് ഞാൻ വിശപ്പാൽ പീഡിതനാണ്; ഇപ്പോൾ ദാഹം എന്നെ പൂർണ്ണമായി മൂടിയിരിക്കുന്നു. എനിക്ക് ഹിതം ഏത്, അഹിതം ഏത് എന്നു ഇനി തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
Verse 26
यदि कञ्चित् समुद्धर्तुमुपायं पश्यसि प्रभो / कुरुष्व तं नमस्तुभ्यं त्वामहं शरणं गतः
പ്രഭോ! ഈ ദുരിതത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കാനുള്ള ഏതെങ്കിലും ഉപായം നിങ്ങൾ കാണുന്നുവെങ്കിൽ, ദയവായി അത് നടപ്പാക്കണമേ. നമസ്കാരം—ഞാൻ ഏകമായി നിങ്ങളുടെ ശരണത്തിലാണ്.
Verse 27
इत्युक्तः शङ्कुकर्णो ऽथ पिशाचमिदमब्रवीत् / त्वादृशो न हि लोके ऽस्मिन् विद्यते पुण्यकृत्तमः
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശങ്കുകർണ്ണൻ ആ പിശാചിനോട് പറഞ്ഞു—“ഈ ലോകത്ത് നിന്നുപോലെയുള്ളവൻ ഇല്ല; പുണ്യകർമ്മങ്ങളിൽ നിന്നേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ ആരുമില്ല.”
Verse 28
यत् त्वया भगवान् पूर्वं दृष्टो विश्वेश्वरः शिवः / संस्पृष्टो वन्दितो भूयः को ऽन्यस्त्वत्सदृशो भुवि
നീ മുമ്പ് ഭഗവാൻ ശിവനെ—വിശ്വേശ്വരൻ, ജഗദീശ്വരൻ—ദർശിച്ചിരിക്കുന്നു; പിന്നെയും അവനെ സ്പർശിച്ച് വീണ്ടും വന്ദന-ആരാധന ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയിൽ നിന്നുപോലെ മറ്റാരുണ്ട്?
Verse 29
तेन कर्मविपाकेन देशमेतं समागतः / स्नानं कुरुष्व शीघ्रं त्वमस्मिन् कुण्डे समाहितः / येनेमां कुत्सितां योनिं क्षिप्रमेव प्रहास्यसि
ആ കർമ്മവിപാകം കൊണ്ടാണ് നീ ഈ സ്ഥലത്തെത്തിയത്. അതിനാൽ മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി ഈ കുണ്ടത്തിൽ വേഗം സ്നാനം ചെയ്യുക; അതിലൂടെ നീ ഈ നിന്ദ്യമായ യോണിയെ शीഘ്രം തന്നെ ഉപേക്ഷിക്കും.
Verse 30
स एवमुक्तो मुनिना पिशाचो दयालुना देववरं त्रिनेत्रम् / स्मृत्वा कपर्देश्वरमीशितारं चक्रे समाधाय मनो ऽवगाहम्
ദയാലുവായ മുനിയുടെ ഉപദേശത്താൽ ആ പിശാചൻ ദേവശ്രേഷ്ഠനായ ത്രിനേത്ര കപർദേശ്വര പരമേശ്വരനെ സ്മരിച്ചു മനസ്സിനെ സമാധിയിൽ സ്ഥാപിച്ച് ഗാഢധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി।
Verse 31
तदावगाढो मुनिसंनिधाने ममार दिव्याभरणोपपन्नः / अदृश्यतार्कप्रतिमे विमाने शशाङ्कचिह्नाङ्कितचारुमौलिः
അപ്പോൾ മുനികളുടെ സന്നിധാനത്തിലും അവൻ ആ ഗാഢാവസ്ഥയിൽ ലീനനായി; അവിടെ ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായ ഒരു തേജോമയൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—അദൃശ്യ നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള വിമാനം അധിഷ്ഠിതനായി, മനോഹര മൗലിയിൽ ചന്ദ്രചിഹ്നം ധരിച്ചവൻ।
Verse 32
विभाति रुद्रैरभितो दिवस्थैः समावृतो योगिभैरप्रमेयैः / सबालखिल्यादिभिरेष देवो यथोदये भानुरशेषदेवः
ആ ദേവൻ സ്വർഗസ്ഥരായ രുദ്രന്മാർ ചുറ്റും ആവൃതനായി, അപ്രമേയ യോഗികളും ബാലഖില്യാദി ഋഷികളും വലയംചെയ്ത് പ്രകാശിക്കുന്നു; ഉദയസമയത്ത് എല്ലാ ദേവന്മാരുടെ മദ്ധ്യേ സൂര്യൻ ദീപ്തമാകുന്നതുപോലെ।
Verse 33
स्तुवन्ति सिद्धा दिवि देवसङ्घा नृत्यन्ति दिव्याप्सरसो ऽभिरामाः / मुञ्चन्ति वृष्टिं कुसुमाम्बुमिश्रां गन्धर्वविद्याधरकिंनराद्याः
സ്വർഗത്തിൽ സിദ്ധന്മാരും ദേവസംഘങ്ങളും സ്തുതിക്കുന്നു; മനോഹരമായ ദിവ്യ അപ്സരസ്സുകൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; ഗന്ധർവർ, വിദ്യാധരർ, കിന്നരർ മുതലായവർ പുഷ്പവും ജലവും കലർന്ന മഴ പെയ്യിക്കുന്നു।
Verse 34
संस्तूयमानो ऽथ मुनीन्द्रसङ्घै- रवाप्य बोधं भगवात्प्रसादात् / समाविशन्मण्डलमेतदग्र्यं त्रयीमयं यत्र विभाति रुद्रः
പിന്നീട് മുനീന്ദ്രസംഘം സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ഭഗവാന്റെ പ്രസാദത്താൽ ബോധം പ്രാപിച്ച്, അവൻ ത്രയീമയമായ ആ ശ്രേഷ്ഠ മണ്ഡലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു—അവിടെ രുദ്രൻ പ്രത്യക്ഷ മഹിമയിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു।
Verse 35
दृष्ट्वा विमुक्तं स पिशाचभूतं मुनिः प्रहृष्टो मनसा महेशम् / विचिन्त्य रुद्रं कविमेकमग्निं प्रणम्य तुष्टाव कपर्दिनं तम्
പിശാചഭാവത്തിൽ നിന്നു വിമുക്തനായ ആ സത്തയെ കണ്ടപ്പോൾ മുനി അന്തർമനസ്സിൽ അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു. മഹേശൻ—രുദ്രൻ, ഏകകവി, അഗ്നിസ്വരൂപനായ പ്രഭു—എന്നു ധ്യാനിച്ച് കപർദിയായ ശിവനെ നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിച്ചു।
Verse 36
शङ्कुकर्ण उवाच कपर्दिनं त्वां परतः परस्ताद् गोप्तारमेकं पुरुषं पुराणम् / व्रजामि योगेश्वरमीशितार- मादित्यमग्निं कपिलाधिरूढम्
ശങ്കുകർണ്ണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കപർദീ! നീ പരാത്പരൻ, ഏക രക്ഷകൻ, പുരാതന പുരുഷൻ; ഞാൻ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. നീ യോഗേശ്വരൻ, സർവാധിപതി-നിയന്താവ്, ആദിത്യനും അഗ്നിയും ആയ സ്വരൂപൻ, കപിലാധിരൂഢനായ പ്രഭു।
Verse 37
त्वां ब्रह्मपारं हृदि सन्निविष्टं हिरण्मयं योगिनमादिमन्तम् / व्रजामि रुद्रं शरणं दिवस्थं महामुनिं ब्रह्ममयं पवित्रम्
നീ ഹൃദയത്തിൽ അധിവസിക്കുന്ന ബ്രഹ്മപാരം, ഹിരണ്യമയൻ, ആദി യോഗി. ദിവ്യലോകസ്ഥനായ ആ രുദ്രൻ—മഹാമുനി, ബ്രഹ്മമയൻ, പരമ പവിത്രൻ—അവന്റെ ശരണം ഞാൻ പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 38
सहस्त्रपादाक्षिशिरो ऽभियुक्तं सहस्त्रबाहुं नमसः परस्तात् / त्वां ब्रहामपारं प्रणमामि शंभुं हिरण्यगर्भाधिपतिं त्रिनेत्रम्
സഹസ്ര പാദങ്ങളും കണ്ണുകളും ശിരസ്സുകളും, സഹസ്ര ഭുജങ്ങളും ഉള്ളവനും, നമസ്കാരത്തിനും അതീതനുമായവനേ—ഹേ ശംഭോ! അനന്ത ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ, ഹിരണ്യഗർഭാധിപതി, ത്രിനേത്ര പ്രഭുവിനെ ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।
Verse 39
यतः प्रसूतिर्जगतो विनाशो येनावृतं सर्वमिदं शिवेन / तं ब्रह्मपारं भगवन्तमीशं प्रणम्य नित्यं शरणं प्रपद्ये
ആരിൽ നിന്നാണ് ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയും ലയവും ഉണ്ടാകുന്നത്, ആ ശിവനാൽ ഈ സർവ്വവിശ്വവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതോ—ആ ബ്രഹ്മപാരനായ ഭഗവാൻ ഈശനെ ഞാൻ നിത്യവും പ്രണാമം ചെയ്ത് ശാശ്വത ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 40
अलिङ्गमालोकविहीनरूपं स्वयंप्रभं चित्पतिमेकरुद्रम् / तं ब्रह्मपारं परमेश्वरं त्वां नमस्करिष्ये न यतो ऽन्यदस्ति
ഹേ അലിംഗ, ലോകാലോകങ്ങളെ അതീതമായ രൂപമുള്ളവനേ, സ്വയംപ്രഭ, ചിത്പതി ഏകരുദ്രാ! നീയേ ബ്രഹ്മപാരം, പരമേശ്വരൻ. നിന്നെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു; നിന്നൊഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
Verse 41
यं योगिनस्त्यक्तसबीजयोगा लब्ध्वा समाधिं परमार्थभूताः / पश्यन्ति देवं प्रणतो ऽस्मि नित्यं तं ब्रह्मपारं भवतः स्वरूपम्
യോഗികൾ സബീജയോഗവും ഉപേക്ഷിച്ച് സമാധി പ്രാപിച്ച് പരമാർത്ഥസ്വരൂപമായി ദർശിക്കുന്ന ആ ദേവനെ—നിന്റെ തന്നെ സ്വരൂപമായ ബ്രഹ്മപാരത്തെ—ഞാൻ നിത്യവും പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു.
Verse 42
न यत्र नामादिविशेषकॢप्ति- र् न संदृशे तिष्ठति यत्स्वरूपम् / तं ब्रह्मपारं प्रणतो ऽस्मि नित्यं स्वयंभुवं त्वां शरणं प्रपद्ये
നാമാദി ഭേദങ്ങളുടെ കൽപ്പന പോലും ഉദിക്കാത്തിടത്തും, സാധാരണ ദൃഷ്ടിയിൽ നിലനിൽക്കാത്ത സ്വരൂപവുമുള്ള ആ ബ്രഹ്മപാര തത്ത്വത്തിന് ഞാൻ നിത്യവും പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു. ഹേ സ്വയംഭൂ പ്രഭോ, ഞാൻ നിനക്കേ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 43
यद् वेदवादाभिरता विदेहं सब्रह्मविज्ञानमभेदमेकम् / पश्यन्त्यनेकं भवतः स्वरूपं सब्रह्मपारं प्रणतो ऽस्मि नित्यम्
വേദവാക്യങ്ങളിൽ രതരായവർ നിന്നെ ദേഹരഹിതൻ, ബ്രഹ്മവിജ്ഞാനസ്വരൂപൻ, അഭേദമായ ഏക തത്ത്വം എന്നു അറിയുന്നു; എങ്കിലും നിന്റെ സ്വരൂപം അനേകരൂപമായി ദർശിക്കുന്നു—ബ്രഹ്മവും ബ്രഹ്മസീമയും അതീതനായ നിന്നെ ഞാൻ നിത്യവും പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു.
Verse 44
यतः प्रधानं पुरुषः पुराणो विवर्तते यं प्रणमन्ति देवाः / नमामि तं ज्योतिषि संनिविष्टं कालं बृहन्तं भवतः स्वरूपम्
ആരിൽ നിന്നാണ് പ്രധാനംയും പുരാതന പുരുഷനും വികാസം പ്രാപിക്കുന്നത്, ആരെ ദേവന്മാർ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു—ആ പരമജ്യോതിയിൽ സ്ഥാപിതമായ, നിന്റെ സ്വരൂപമായ മഹാകാലത്തെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
Verse 45
व्रजामि नित्यं शरणं गुहेशं स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुरारिम् / शिवं प्रपद्ये हरमिन्दुमौलिं पिनाकिनं त्वां शरणं व्रजामि
ഞാൻ നിത്യവും ഗുഹേശ്വരന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; അചലനായ സ്ഥാണു, ഗിരീശൻ, ത്രിപുരാരിയുടെ ആശ്രയം തേടുന്നു. ചന്ദ്രമൗലി ഹര-ശിവന്റെ ശരണം സ്വീകരിക്കുന്നു; ഹേ പിനാകധാരീ, നിന്റെ ശരണത്തിലേക്ക് വരുന്നു.
Verse 46
स्तुत्वैवं शङ्कुकर्णो ऽसौ भगवन्तं कपर्दिनम् / पपात दण्डवद् भूमौ प्रोच्चरन् प्रणवं परम्
ഇങ്ങനെ ഭഗവാൻ കപർദിനൻ (ശിവൻ)നെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ശങ്കുകർണ്ണൻ ദണ്ഡവത് പ്രണാമമായി ഭൂമിയിൽ വീണു, പരമ പ്രണവമായ ‘ഓം’ ഉച്ചത്തിൽ ഉച്ചരിച്ചു.
Verse 47
तत्क्षणात् परमं लिङ्गं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम् / ज्ञानमानन्दमद्वैतं कोटिकालाग्निसन्निभम्
അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ പരമ ലിംഗം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ശിവാത്മകമായത്, അദ്വൈതം, ജ്ഞാനാനന്ദസ്വഭാവം, കോടിക്കണക്കിന് പ്രളയാഗ്നിയെപ്പോലെ ദീപ്തം.
Verse 48
शङ्कुकर्णो ऽथ मुक्तात्मा तदात्मा सर्वगो ऽमलः / निलिल्ये विमले लिङ्गे तद्भुतमिवाभवत्
അപ്പോൾ മുക്താത്മനായ ശങ്കുകർണ്ണൻ അതേ തത്ത്വസ്വരൂപനായി—സർവ്വവ്യാപിയും നിർമലനും ആയി. അവൻ വിമല ലിംഗത്തിൽ ലയിച്ചു; അത് ദർശനത്തിന് അത്ഭുതംപോലെ തോന്നി.
Verse 49
एतद् रहस्यमाख्यातं माहात्म्यं वः कपर्दिनः / न कश्चिद् वेत्ति तमसा विद्वानप्यत्र मुह्यति
കപർദിനൻ (ശിവൻ)ന്റെ ഈ രഹസ്യവും മഹാത്മ്യവും ഞാൻ നിങ്ങളോട് വെളിപ്പെടുത്തി. എങ്കിലും ആരും അതിനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല; തമസ്സാൽ മൂടപ്പെട്ട് ഇവിടെ പണ്ഡിതരും പോലും മോഹിതരാകുന്നു.
Verse 50
य इमां शृणुयान्नित्यं कथां पापप्रणाशिनीम् / भक्तः पापविशुद्धात्मा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्
ഭക്തിയോടെ നിത്യം ഈ പാപനാശിനിയായ പുണ്യകഥ ശ്രവിക്കുന്നവൻ, പാപശുദ്ധമായ അന്തഃകരണമുള്ള ഭക്തനായി രുദ്രൻ (ശിവൻ) സാന്നിധ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 51
पठेच्च सततं शुद्धो ब्रह्मपारं महास्तवम् / प्रातर्मध्याह्नसमये स योगं प्राप्नुयात् परम्
ശുദ്ധനായ ഒരാൾ ‘ബ്രഹ്മപാര’ എന്ന മഹാസ്തവം നിരന്തരം, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രഭാതത്തിലും മധ്യാഹ്നത്തിലും, പാരായണം ചെയ്താൽ അവൻ പരമയോഗം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 52
इहैव नित्यं वत्स्यामो देवदेवं कपर्दिनम् / द्रक्ष्यामः सततं देवं पूजयामो ऽथ शूलिनम्
ഞങ്ങൾ ഇവിടെ തന്നേ നിത്യവും വസിക്കും; ദേവദേവനായ കപർദിൻ (ശിവൻ)നെ സദാ ദർശിക്കും; പിന്നെ ത്രിശൂലധാരിയായ പ്രഭു (ശൂലിൻ)നെ നിത്യപൂജ ചെയ്യും.
Verse 53
इत्युक्त्वा भगवान् व्यासः शिष्यैः सह महामुनिः / उवास तत्र युक्तात्मा पूजयन् वै कपर्दिनम्
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ഭഗവാൻ വ്യാസൻ—ആ മഹാമുനി—ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ യോഗയുക്തചിത്തനായി വസിച്ചു; കപർദിൻ (ശിവൻ)നെ പൂജിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
Frequently Asked Questions
Because the narrative exemplifies ‘release from piśāca-hood’: a hungry piśāca, instructed to bathe and remember Kapardeśvara, enters samādhi and is liberated from the degraded womb, illustrating the site’s purificatory power.
Ritual bath at Piśācamocana, worship of Kapardeśvara with hymns/prostrations/circumambulation, steady meditation (samādhi), and recitation/hearing of the Brahmapāra stotra—together framed as destroying sins and granting yogic accomplishment.
The hymn presents Rudra/Śiva as the signless, self-luminous supreme Brahman beyond name-form distinctions; liberation is depicted as identity/absorption into that non-dual reality, dramatized when Śaṅkukarṇa dissolves into the spotless liṅga of pure knowledge-bliss.