Adhyaya 21

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे विशो ऽध्यायः रोमहर्षण उवाच ऐलः पुरूरवाश्चाथ राजा राज्यमपालयत् / तस्य पुत्रा बभूवुर्हि षडिन्द्रसमतेजसः

ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ പൂർവ്വവിഭാഗത്തിലെ ഏകവിംശ അധ്യായത്തിൽ രോമഹർഷണൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഐല പുരൂരവ രാജാവ് രാജ്യം പാലിച്ചു കാത്തു. അവന് ഇന്ദ്രസമമായ തേജസ്സുള്ള ആറു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.

Verse 2

आयुर्मायुरमावायुर्विश्वायुश्चैव वीर्यवान् / शतायुश्च श्रुतायुश्च दिव्याश्चैवोर्वशीसुताः

ആയു, മായു, അമാവായു, വീര്യവാനായ വിശ്വായു; കൂടാതെ ശതായു, ശ്രുതായു, ദിവ്യ—ഇവരാണ് ഉർവശിയുടെ പുത്രന്മാർ.

Verse 3

आयुषस्तनया वीराः पञ्चैवासन् महौजसः / स्वर्भानुतनयायां वै प्रभायामिति नः श्रुतम्

ഞങ്ങൾ കേട്ടതു പ്രകാരം—ആയുഷന് അഞ്ചു വീരപുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, എല്ലാവരും മഹാതേജസ്സുള്ളവർ; അവർ സ്വർഭാനുവിന്റെ പുത്രി പ്രഭയിൽ ജനിച്ചു.

Verse 4

नहुषः प्रथमस्तेषां धर्मज्ञो लोकविश्रुतः / नहुषस्य तु दायादाः षडिन्द्रोपमतेजसः

അവരിൽ നഹുഷൻ ആദ്യൻ—ധർമ്മജ്ഞനും ലോകവിഖ്യാതനും. നഹുഷന്റെ വംശാവകാശികൾ ആറുപേർ; അവരുടെ തേജസ് ഇന്ദ്രനോടു സമം.

Verse 5

उत्पन्नाः पितृकन्यायां विरजायां महाबलाः / यतिर्ययातिः संयातिरायातिः पञ्चको ऽश्वकः

പിതൃകളുടെ പുത്രി വിരജയിൽ നിന്ന് മഹാബലമുള്ള പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—യതി, യയാതി, സംയാതി, ആയാതി, പഞ്ചക (അശ്വക).

Verse 6

तेषां ययातिः पञ्चानां महाबलपराक्रमः / देवयानीमुखनसः सुतां भार्यामवाप सः / शर्मिष्ठामासुरीं चैव तनयां वृषपर्वणः

ആ അഞ്ചുപേരിൽ യയാതി മഹാബലപരാക്രമശാലി. അവൻ ഉശനസ് (ശുക്രൻ)യുടെ പുത്രി ദേവയാനിയെ ഭാര്യയായി നേടി; കൂടാതെ വൃഷപർവന്റെ പുത്രി അസുരകന്യ ശർമിഷ്ഠയെയും സ്വീകരിച്ചു.

Verse 7

यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत / द्रुह्युं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा चाप्यजीजनत्

ദേവയാനി യദുവിനെയും തുർവസുവിനെയും പ്രസവിച്ചു; ശർമിഷ്ഠയും ദ്രുഹ്യു, അനു, പൂരു എന്നിവരെ ജനിപ്പിച്ചു.

Verse 8

सो ऽभ्यषिञ्चदतिक्रम्य ज्येष्ठं यदुमनिन्दितम् / पुरुमेव कनीयासं पितुर्वचनपालकम्

അവൻ കുറ്റമറ്റ ജ്യേഷ്ഠനായ യദുവിനെ മറികടന്ന് രാജാഭിഷേകം നടത്തി, പിതൃവചനത്തെ കാത്ത കനിഷ്ഠനായ പുരുവിനേ മാത്രം അഭിഷേകം ചെയ്തു।

Verse 9

दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं पुत्रमादिशत् / दक्षिणापरयो राजा यदुं ज्येष्ठं न्ययोजयत् / प्रतीच्यामुत्तारायां च द्रुह्युं चानुमकल्पयत्

തെക്ക്‑കിഴക്കൻ ദിക്കിൽ രാജാവ് പുത്രൻ തുർവസുവിനെ നിയമിച്ചു; തെക്ക്‑പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശത്ത് ജ്യേഷ്ഠനായ യദുവിനെ നിയോഗിച്ചു; പടിഞ്ഞാറും വടക്കും ദിക്കുകളിൽ ദ്രുഹ്യുവിനെയും യഥാവിധി ഏല്പിച്ചു।

Verse 10

तैरियं पृथिवी सर्वा धर्मतः परिपालिता / राजापि दारसहितो नवं प्राप महायशाः

അവരാൽ ഈ ഭൂമി മുഴുവനും ധർമ്മപ്രകാരം സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു; മഹായശസ്സുള്ള രാജാവും ഭാര്യയോടുകൂടെ പുതുവായ സമൃദ്ധിയും കീർത്തിയും പ്രാപിച്ചു।

Verse 11

यदोरप्यभवन् पुत्राः पञ्च देवसुतोपमाः / सहस्त्रजित् तथाज्येष्ठः क्रोषटुर्नालो ऽजितोरघुः

യദുവിനും ദേവപുത്രന്മാരെപ്പോലെയുള്ള അഞ്ചു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—സഹസ്രജിത്; ജ്യേഷ്ഠനായ ക്രോഷടു; നാല; അജിത; രഘു।

Verse 12

सहस्त्रजित्सुतस्तद्वच्छतजिन्नाम पार्थिवः / सुताः शतजितो ऽप्यासंस्त्रयः परमधार्मिकाः

സഹസ്രജിതന് ശതജിത് എന്ന പേരുള്ള ഒരു രാജപുത്രൻ ജനിച്ചു; ശതജിതനും പരമധാർമ്മികരായ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 13

हैहयश्च हयश्चैव राजा वेणुहयः परः / हैहयस्याभवत् पुत्रो धर्म इत्यभिविश्रुतः

ഹൈഹയനും ഹയനും എന്ന രാജാക്കന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അതുപോലെ ശ്രേഷ്ഠനായ വേണുഹയ രാജാവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഹൈഹയനു ‘ധർമ്മ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ പുത്രൻ ജനിച്ചു.

Verse 14

तस्य पुत्रो ऽभवद् विप्रा धर्मनेत्रः प्रतापवान् / धर्मनेत्रस्य कीर्तिस्तु संजितस्तत्सुतो ऽभवत्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അവനു പ്രതാപവാനായ ധർമ്മനേത്രൻ എന്ന പുത്രൻ ഉണ്ടായി. ധർമ്മനേത്രനു കീർത്തി ജനിച്ചു; കീർത്തിയുടെ പുത്രൻ സംജിതനായി.

Verse 15

महिष्मान् संजितस्याभूद् भद्रश्रेण्यस्तदन्वयः / भद्रश्रेण्यस्य दायादो दुर्दमो नाम पार्थिवः

സംജിതനു മഹിഷ്മാൻ ജനിച്ചു; ആ വംശത്തിൽ ഭദ്രശ്രേണ്യൻ ഉദിച്ചു. ഭദ്രശ്രേണ്യന്റെ അവകാശി ദുര്ദമൻ എന്ന രാജാവായിരുന്നു.

Verse 16

दुर्दमस्य सुतो धीमान् धनको नाम वीर्यवान् / धनकस्य तु दायादाश्चत्वारो लोकसम्मताः

ദുര്ദമനു ധീമാനും വീര്യവാനുമായ ധനകൻ എന്ന പുത്രൻ ഉണ്ടായി. ധനകന്നു ലോകസമ്മതരായ നാല് അവകാശികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 17

कृतवीर्यः कृताग्निश्च कृतवर्मा तथैव च / कृतौजाश्च चतुर्थो ऽभूत् कार्तवीर्योर्ऽजुनो ऽभवत्

കൃതവീര്യൻ, കൃതാഗ്നി, കൃതവർമാ എന്നിവരും; നാലാമൻ കൃതൗജാ. കൃതവീര്യനിൽ നിന്ന് അർജുനൻ (കാർത്തവീര്യാർജുനൻ) ജനിച്ചു.

Verse 18

सहस्त्रबाहुर्द्युतिमान् धनुर्वेदविदां वरः / तस्य रामो ऽभवन्मृत्युर्जामदग्न्यो जनार्दनः

സഹസ്രബാഹു ദ്യുതിമാനായിരുന്നു, ധനുര്‍വേദവിദഗ്ധരില്‍ ശ്രേഷ്ഠന്‍; എങ്കിലും അവനു ജാമദഗ്ന്യ ജനാര്‍ദന രാമന്‍ തന്നെ മരണമായി.

Verse 19

तस्य पुत्रशतान्यासन् पञ्च तत्र महारथाः / कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो नमस्विनः

അവന് നൂറുകണക്കിന് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ അഞ്ചുപേർ മഹാരഥർ—അസ്ത്രവിദ്യയിൽ നിപുണർ, ബലവാന്മാർ, ശൂരർ, ധർമാത്മാക്കൾ, നമസ്കാരാർഹർ.

Verse 20

शूरश्च शूरसेनश्च धृष्णः कृष्णस्तथैव च / जयध्वजश्च बलवान् नारायणपरो नृपः

ശൂരനും ശൂരസേനനും, ധൃഷ്ണനും കൃഷ്ണനും; കൂടാതെ ബലവാനായ ജയധ്വജൻ—ആ നൃപൻ നാരായണപരായണനായിരുന്നു.

Verse 21

शूरसेनादयः सर्वे चत्वारः प्रथितौजसः / रुद्रभक्ता महात्मानः पूजयन्ति स्म शङ्करम्

ശൂരസേന മുതലായ ആ നാലുപേരും പരാക്രമത്തിൽ പ്രസിദ്ധർ; മഹാത്മാക്കളായ രുദ്രഭക്തർ ശങ്കരനെ പൂജിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 22

जयध्वजस्तु मतिमान् देवं नारायणं हरिम् / जगाम शरणं विष्णुं दैवतं धर्मतत्परः

എന്നാൽ ബുദ്ധിമാനായ ജയധ്വജൻ ധർമത്തിൽ തത്പരനായി ദേവൻ ഹരി നാരായണൻ—വിഷ്ണു—വിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു; അവനെയേ ഇഷ്ടദൈവമായി കരുതി.

Verse 23

तमूचुरितरे पुत्रा नायं धर्मस्तवानघ / ईश्वराराधनरतः पितास्माकमभूदिति

അപ്പോൾ മറ്റു പുത്രന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ നിർമലനേ! ഇത് നിന്റെ ധർമ്മമല്ല; ഞങ്ങളുടെ പിതാവ് ഈശ്വരാരാധനയിൽ നിരതനായിരുന്നു.

Verse 24

तानब्रवीन्महातेजा एष धर्मः परो मम / विष्णोरंशेन संभूता राजानो यन्महीतले

മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ അവരോട് പറഞ്ഞു—ഇതുതന്നെ എന്റെ പരമധർമ്മം: ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ വിഷ്ണുവിന്റെ അംശത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്നു.

Verse 25

राज्यं पालयतावश्यं भगवान् पुरुषोत्तमः / पूजनीयो यतो विष्णुः पालको जगतो हरिः

രാജ്യം ഭരിക്കുന്നവൻ നിർബന്ധമായി ഭഗവാൻ പുരുഷോത്തമനെ ആശ്രയിക്കണം; കാരണം വിഷ്ണു പൂജ്യൻ, ഹരി ലോകത്തിന്റെ പാലകനാണ്.

Verse 26

सात्त्विकी राजसी चैव तामसी च स्वयंभुवः / तिस्त्रस्तु मूर्तयः प्रोक्ताः सृष्टिस्थित्यन्तहेतवः

സ്വയംഭുവിന് മൂന്ന് മൂർത്തികൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—സാത്ത്വികം, രാജസികം, താമസികം—ഇവ സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, ലയങ്ങളുടെ കാരണങ്ങൾ.

Verse 27

सत्त्वात्मा भगवान् विष्णुः संस्थापयति सर्वदा / सृजेद् ब्रह्मा रजोमूर्तिः संहरेत् तामसो हरः

സത്ത്വസ്വഭാവനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു എപ്പോഴും ലോകത്തെ സ്ഥാപിച്ചു നിലനിർത്തുന്നു; രജോമൂർത്തിയായ ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിക്കുന്നു; താമസമൂർത്തിയായ ഹരൻ (ശിവൻ) സംഹരിക്കുന്നു.

Verse 28

तस्मान्महीपतीनां तु राज्यं पालयतामयम् / आराध्यो भगवान् विष्णुः केशवः केशिमर्दनः

അതുകൊണ്ട് രാജ്യം പാലിച്ചു സംരക്ഷിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർക്കു ഇതുതന്നെ യുക്തമായ മാർഗം—ഭഗവാൻ വിഷ്ണു, കേശവൻ, കേശിമർദനൻ, പരമാരാധ്യനായി ആരാധിക്കപ്പെടണം.

Verse 29

निशम्य तस्य वचनं भ्रातरो ऽन्ये मनस्विनः / प्रोचुः संहारकृद् रुद्रः पूजनीयो मुमुक्षुभिः

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മറ്റു മനസ്വിയായ സഹോദരന്മാർ പറഞ്ഞു—“സംഹാരകർത്താവായ രുദ്രൻ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ആരാധിക്കേണ്ടവൻ.”

Verse 30

अयं हि भगवान् रुद्रः सर्वं जगदिदं शिवः / तमोगुणं समाश्रित्य कल्पान्ते संहरेत् प्रभुः

ഇവൻ തന്നെയാണ് ഭഗവാൻ രുദ്രൻ—സ്വയം ശിവൻ—ഈ സർവ്വജഗത്തായും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവൻ. തമോഗുണം ആശ്രയിച്ച് പ്രഭു കല്പാന്തത്തിൽ ലോകത്തെ ലയിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 31

या सा घोरतरा मूर्तिरस्य तेजामयी परा / संहरेद् विद्यया सर्वं संसारं शूलभृत् तया

അവന്റെ പരമ തേജോമയവും അത്യന്തം ഘോരവുമായ ആ രൂപം—ആ ദിവ്യ വിദ്യാശക്തിയാൽ—ശൂലധാരി സമസ്ത സംസാരചക്രത്തെയും ലയിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 32

ततस्तानब्रवीद् राजा विचिन्त्यासौ जयध्वजः / सत्त्वेन मुच्यते जन्तुः सत्त्वात्मा भगवान् हरिः

അപ്പോൾ രാജാവ് ജയധ്വജൻ ആലോചിച്ച് അവരോട് പറഞ്ഞു—“ജീവൻ സത്ത്വഗുണത്തിലൂടെ മോചിതനാകുന്നു; കാരണം ഭഗവാൻ ഹരി സത്ത്വസ്വരൂപൻ.”

Verse 33

तमूचुर्भ्रातरो रुद्रः सेवितः सात्त्विकैर्जनैः / मोचयेत् सत्त्वसंयुक्तः पूजयेशं ततो हरम्

അപ്പോൾ സഹോദരന്മാർ പറഞ്ഞു—സാത്ത്വികജനങ്ങൾ രുദ്രനെ സേവിക്കുന്നു. സത്ത്വസമ്യുക്തനായ രുദ്രൻ മോക്ഷം നൽകുന്നു; അതിനാൽ ആദ്യം ഈശൻ (ശിവൻ) പിന്നെ ഹരി (വിഷ്ണു)യെ പൂജിക്കണം.

Verse 34

अथाब्रवीद् राजपुत्रः प्रहसन् वै जयध्वजः / स्वधर्मो मुक्तये पन्था नान्यो मुनिभिरष्यते

അപ്പോൾ രാജപുത്രൻ ജയധ്വജൻ പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു—സ്വധർമ്മം തന്നെയാണ് മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള പഥം; ഇതൊഴികെ മറ്റൊരു മാർഗം മുനിമാർ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.

Verse 35

तथा च वैष्णवी शक्तिर्नृपाणां देवता सदा / आराधनं परो धर्मो पुरारेरमितौजसः

ഇങ്ങനെ വൈഷ്ണവീ ശക്തി രാജാക്കന്മാർക്ക് എപ്പോഴും അധിഷ്ഠാത്രി ദേവതയാണ്. ത്രിപുരാരിയായ അമിതതേജസ്സുള്ള പരമേശ്വരനെ ആരാധിക്കുന്നതുതന്നെ പരമധർമ്മം.

Verse 36

तमब्रवीद् राजपुत्रः कृष्णो मतिमतां वरः / यदर्जुनो ऽस्मज्जनकः स्वधर्मं कृतवानिति

അപ്പോൾ ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജപുത്രൻ കൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—കാരണം അർജുനൻ, നമ്മുടെ പൂർവ്വികൻ, തന്റെ സ്വധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ചിരുന്നു.

Verse 37

एवं विवादे वितते शूरसेनो ऽब्रवीद् वचः / प्रमाणमृषयो ह्यत्र ब्रूयुस्ते यत् तथैव तत्

ഇങ്ങനെ വാദം കടുത്തപ്പോൾ ശൂരസേനൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ഋഷിമാരാണ് പ്രമാണം; അവർ പറയുന്നതെന്തോ അതുതന്നെ സത്യം.

Verse 38

ततस्ते राजशार्दूलाः पप्रच्छुर्ब्रह्मवादिनः / गत्वा सर्वे सुसंरब्धाः सप्तर्षोणां तदाश्रमम्

അപ്പോൾ വ്യാഘ്രസമാനമായ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ ഉത്സാഹിതരായി സപ്തർഷികളുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് ചെന്നു, അവിടെ ബ്രഹ്മവാദികളായ മുനിമാരോട് ധർമ്മതത്ത്വം ചോദിച്ചു।

Verse 39

तानब्रुवंस्ते मुनयो वसिष्ठाद्या यथार्थतः / या यस्याभिमता पुंसः सा हि तस्यैव देवता

അപ്പോൾ വസിഷ്ഠാദി മുനിമാർ യഥാർത്ഥമായി പറഞ്ഞു—‘ഏത് മനുഷ്യന് ഏത് ദേവത ഏറ്റവും പ്രിയവും അഭിമതവുമാകുന്നുവോ, ആ ദേവത തന്നെയാണ് അവന്റെ ഇഷ്ടദേവത.’

Verse 40

किन्तु कार्यविशेषेण पूजिताश्चेष्टदा नृणाम् / विशेषात् सर्वदा नायं नियमो ह्यन्यथा नृपाः

എന്നാൽ പ്രത്യേകമായ ഒരു കാര്യസിദ്ധിക്കായി മനുഷ്യരുടെ ശ്രമവും ആവശ്യവും അനുസരിച്ച് ദേവതകളെ പൂജിക്കുന്നു. അതിനാൽ, രാജാക്കളേ, ഈ നിയമം എല്ലായ്പ്പോഴും നിർബന്ധമായതല്ല; പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്തമാകുന്നു।

Verse 41

नृपाणां दैवतं विष्णुस्तथैव च पुरन्दरः / विप्राणामग्निरादित्यो ब्रह्मा चैव पिनाकधृक्

രാജാക്കന്മാർക്ക് വിഷ്ണുവും അതുപോലെ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) ദൈവതങ്ങളാണ്; ബ്രാഹ്മണർക്കോ അഗ്നി, ആദിത്യൻ (സൂര്യൻ), ബ്രഹ്മാ, കൂടാതെ പിനാകധാരി (ശിവൻ) പൂജ്യദൈവതങ്ങളാണ്।

Verse 42

देवानां दैवतं विष्णुर्दानवानां त्रिशूलभृत् / गन्धर्वाणां तथा सोमो यक्षाणामपि कथ्यते

ദേവന്മാർക്ക് അധിദൈവം വിഷ്ണു; ദാനവന്മാർക്ക് ത്രിശൂലധാരി (ശിവൻ); ഗന്ധർവന്മാർക്ക് സോമൻ; യക്ഷന്മാർക്കും അധിദൈവം നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 43

विद्याधराणां वाग्देवी साध्यानां भगवान्रविः / रक्षसां शङ्करो रुद्रः किंनराणां च पार्वती

വിദ്യാധരന്മാർക്കു അധിഷ്ഠാത്രി വാഗ്ദേവി; സാധ്യന്മാർക്കു ഭഗവാൻ രവി. രാക്ഷസർക്കു ശങ്കരൻ—രുദ്രൻ; കിന്നരർക്കു ദേവി പാർവതി.

Verse 44

ऋषीणां दैवतं ब्रह्मा महादेवश्च शूलभृत् / मनूनां स्यादुमा देवी तथा विष्णुः सभास्करः

ഋഷിമാർക്കു അധിദേവൻ ബ്രഹ്മാവും, ശൂലധാരിയായ മഹാദേവനും. മനുക്കൾക്കു അധിഷ്ഠാത്രി ഉമാദേവി; അതുപോലെ ഭാസ്കരനോടുകൂടിയ വിഷ്ണു അവരുടെ അധിപൻ.

Verse 45

गृहस्थानां च सर्वे स्युर्ब्रह्मा वै ब्रह्मचारिणाम् / वैखानसानामर्कः स्याद् यतीनां च महेश्वरः

ഗൃഹസ്ഥർക്കു എല്ലാദേവന്മാരും സന്നിഹിതരായിരിക്കുന്നതുപോലെ (അധിഷ്ഠാതാക്കൾ). ബ്രഹ്മചാരികൾക്കു നിശ്ചയമായി ബ്രഹ്മാവ്; വൈഖാനസ തപസ്വികൾക്കു അർക്കൻ (സൂര്യൻ); യതികൾക്കു മഹേശ്വരൻ (ശിവൻ) അധിപൻ.

Verse 46

भूतानां भगवान् रुद्रः कूष्माण्डानां विनायकः / सर्वेषां भगवान् ब्रह्मा देवदेवः प्रजापतिः

ഭൂതങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ; കൂഷ്മാണ്ഡങ്ങളിൽ വിനായകൻ. സർവ്വർക്കും ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ്—ദേവദേവൻ, പ്രജാപതി—പരമാധിഷ്ഠാതാവ്.

Verse 47

इत्येवं भगवान् ब्रह्मा स्वयं देवो ऽभ्यभाषत / तस्माज्जयध्वजो नूनं विष्ण्वाराधनमर्हति

ഇങ്ങനെ സ്വയം ദേവസ്വരൂപനായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് പ്രസ്താവിച്ചു: ‘അതുകൊണ്ട് ജയധ്വജൻ നിശ്ചയമായും വിഷ്ണ്വാരാധനയ്ക്ക് അർഹൻ.’

Verse 48

तान् प्रणम्याथ ते जग्मुः पुरीं परमशोभनाम् / पालयाञ्चक्रिरे पृथ्वीं जित्वा सर्वरिपून् रणे

അവരെ പ്രണാമം ചെയ്ത് അവർ അത്യന്തം ശോഭയുള്ള തങ്ങളുടെ നഗരിയിലേക്കു പോയി; യുദ്ധത്തിൽ സർവ്വശത്രുക്കളെയും ജയിച്ച് ഭൂമിയെ ഭരിച്ചു.

Verse 49

ततः कदाचिद् विप्रेन्द्रा विदेहो नाम दानवः / भीषणः सर्वसत्त्वानां पुरीं तेषां समाययौ

അതിനുശേഷം, ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠാ! ഒരിക്കൽ ‘വിദേഹ’ എന്ന ദാനവൻ, സർവ്വജീവികൾക്കും ഭീതിജനകനായി, അവരുടെ നഗരിയിലേക്കു വന്നു.

Verse 50

दंष्ट्राकरालो दीप्तात्मा युगान्तदहनोपमः / शूलमादाय सूर्याभं नादयन् वै दिशो दश

അവൻ ദംഷ്ട്രകളാൽ ഭീകരൻ, ദീപ്താത്മാവ്, യുഗാന്താഗ്നിയെപ്പോലെ; സൂര്യസമപ്രഭയായ ത്രിശൂലം എടുത്ത് ഗർജിച്ച് പത്തു ദിക്കുകളെയും മുഴക്കിച്ചു.

Verse 51

तन्नादश्रवणान्मर्त्यास्तत्र ये निवसन्ति ते / तत्यजुर्जोवितं त्वन्ये दुद्रुवुर्भयविह्वलाः

ആ ഭീകരനാദം കേട്ടപ്പോൾ അവിടെ പാർത്തിരുന്ന മനുഷ്യരിൽ ചിലർ ജീവൻ തന്നെ വിട്ടു; മറ്റുള്ളവർ ഭയവിഹ്വലരായി ഓടിപ്പോയി.

Verse 52

ततः सर्वे सुसंयत्ताः कार्तवीर्यात्मजास्तदा / युयुधुर्दानवं शक्तिगिरिकूटासिमुद्गरैः

അപ്പോൾ കാർതവീര്യന്റെ പുത്രന്മാർ എല്ലാവരും സുസന്നദ്ധരായി ആ ദാനവനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു—ശക്തികൾ, പർവ്വതശിഖരങ്ങൾ, വാളുകൾ, ഗദകൾ എന്നിവകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ച്.

Verse 53

तान् सर्वान् दानवो विप्राः शूलेन प्रहसन्निव / वारयामास घोरात्मा कल्पान्ते भैरवो यथा

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ആ ദാനവൻ ഘോരാത്മാവ്, ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, തന്റെ ശൂലത്തോടെ അവരെല്ലാം തടഞ്ഞു—കൽപാന്തത്തിലെ ഭൈരവനെപ്പോലെ।

Verse 54

शूरसेनादयः पञ्च राजानस्तु महाबलाः / युद्धाय कृतसंरम्भा विदेहं त्वभिदुद्रुवुः

ശൂരസേന മുതലായ അഞ്ചു മഹാബലവാന്മാരായ രാജാക്കന്മാർ യുദ്ധത്തിനായി ഉത്സാഹത്തോടെ നേരെ വിദേഹദേശത്തേക്ക് പാഞ്ഞു।

Verse 55

शूरो ऽस्त्रं प्राहिणोद् रौद्रं शूरसेनस्तु वारुणम् / प्राजापत्यं तथा कृष्णो वायव्यं धृष्ण एव च

ശൂരൻ രൗദ്രാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു; ശൂരസേനൻ വാരുണാസ്ത്രം. അതുപോലെ കൃഷ്ണൻ പ്രാജാപത്യാസ്ത്രവും ധൃഷ്ണൻ വായവ്യാസ്ത്രവും വിട്ടു।

Verse 56

जयध्वजश्च कौबेरमैन्द्रमाग्नेयमेव च / भञ्जयामास शूलेन तान्यस्त्राणि स दानवः

അപ്പോൾ ദാനവനായ ജയധ്വജൻ തന്റെ ശൂലത്തോടെ കൗബേര, ഐന്ദ്ര, ആഗ്നേയ എന്നീ അസ്ത്രങ്ങളെയും തകർത്തു ചിതറിച്ചു।

Verse 57

ततः कृष्णो महावीर्यो गदामादाय भीषणाम् / स्पृष्ट्वा मन्त्रेण तरसा चिक्षेप न ननाद च

പിന്നെ മഹാവീര്യനായ കൃഷ്ണൻ ഭീകരമായ ഗദ എടുത്തു; മന്ത്രം സ്പർശിപ്പിച്ച് അതിവേഗത്തിൽ എറിഞ്ഞു—എന്നാൽ അവൻ ഗർജ്ജിച്ചില്ല।

Verse 58

संप्राप्य सा गादास्योरो विदेहस्य शिलोपमम् / न दानवं चालयितुं शशाकान्तकसंनिभम्

ആ ഗദ വിദേഹദൈത്യന്റെ ശിലാസമമായ കഠിനവക്ഷസ്സിൽ പതിച്ചിട്ടും, മുയലിന്റെ മുള്ളുപോലെ അചലദൃഢനായ ആ ദാനവനെ അല്പവും കുലുക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല।

Verse 59

दुद्रुवुस्ते भयग्रस्ता दृष्ट्वा तस्यातिपौरुषम् / जयध्वजस्तु मतिमान् सस्मार जगतः पतिम्

അവന്റെ അത്യധികമായ വീര്യം കണ്ടു അവർ ഭയാകുലരായി ഓടിപ്പോയി; എന്നാൽ ബുദ്ധിമാനായ ജയധ്വജൻ സ്ഥിരചിത്തനായി ലോകപതിയെ സ്മരിച്ചു।

Verse 60

विष्णुं ग्रसिष्णुं लोकादिमप्रमेयमनामयम् / त्रातारं पुरुषं पूर्वं श्रीपतिं पीतवाससम्

ഞാൻ വിഷ്ണുവിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു—സകലത്തെയും ഗ്രസിക്കുന്നവൻ, ലോകങ്ങളുടെ ആദിമൂലം, അപ്രമേയനും നിരാമയനും; രക്ഷകൻ, ആദിപുരുഷൻ, ശ്രീപതി, പീതാംബരധാരി।

Verse 61

ततः प्रादुरभूच्चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम् / आदेशाद् वासुदेवस्य भक्तानुग्रहकारणात्

അപ്പോൾ പത്തായിരം സൂര്യന്മാരുടെ തുല്യപ്രഭയോടെ ചക്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—വാസുദേവന്റെ ആജ്ഞയാൽ, ഭക്തന്മാർക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുവാൻ।

Verse 62

जग्राह जगतां योनिं स्मृत्वा नारायणं नृपः / प्राहिणोद् वै विदेहाय दानवेभ्यो यथा हरिः

രാജാവ് ലോകങ്ങളുടെ യോനിസ്വരൂപനായ നാരായണനെ സ്മരിച്ചു ദൃഢനിശ്ചയം കൈക്കൊണ്ട്, ദാനവന്മാർക്കെതിരെ വിദേഹദിശയിലേക്ക് പ്രേഷിച്ചു—ഹരി ചെയ്യുന്നതുപോലെ തന്നെ।

Verse 63

संप्राप्य तस्य घोरस्य स्कन्धदेशं सुदर्शनम् / पृथिव्यां पातयामास शिरो ऽद्रिशिखराकृति

ആ ഘോരശത്രുവിന്റെ സ്കന്ധദേശത്തെത്തിയപ്പോൾ, ആ സുദർശനപ്രഹാരം പർവ്വതശിഖരസദൃശമായ അവന്റെ ശിരസ്സ് ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി।

Verse 64

तस्मिन् हते देवरिपौ शीराद्या भ्रातरो नृपाः / समाययुः पुरीं रम्यां भ्रातरं चाप्यपूजयन्

ദേവശത്രു വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ശീര മുതലായ രാജസഹോദരന്മാർ മനോഹരമായ നഗരിയിൽ ഒന്നിച്ചുകൂടി, തങ്ങളുടെ സഹോദരനെയും വിധിപൂർവ്വം ആദരിച്ചു।

Verse 65

श्रुत्वाजगाम भगवान् जयध्वजपराक्रमम् / कार्तवीर्यसुतं द्रष्टुं विश्वामित्रो महामुनिः

ജയധ്വജന്റെ പരാക്രമം ശ്രവിച്ചിട്ട്, കാർത്തവീര്യന്റെ പുത്രനെ ദർശിക്കുവാൻ ഭഗവാൻ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ പുറപ്പെട്ടു വന്നു।

Verse 66

तमागतमथो दृष्ट्वा राजा संभ्रान्तमानसः / समावेश्यासने रम्ये पूजयामास भावतः

അവൻ എത്തിയതുകണ്ട് രാജാവിന്റെ മനസ്സ് ഭക്ത്യാദരത്തോടെ നിറഞ്ഞു; അവനെ മനോഹരമായ ആസനത്തിൽ ഇരുത്തി ഹൃദയപൂർവ്വം പൂജിച്ചു സൽകരിച്ചു।

Verse 67

उवाच भगवान् घोरः प्रसादाद् भवतो ऽसुरः / निपातितो मया संख्ये विदेहो दानवेश्वरः

ഭഗവാൻ ഘോരൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ദാനവേശ്വരനായ അസുരൻ വിദേഹനെ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ വീഴ്ത്തി।”

Verse 68

त्वद्वाक्याच्छिन्नसंदेहो विष्णुं सत्यपराक्रमम् / प्रपन्नः शरणं तेन प्रसादो मे कृतः शुभः

നിന്റെ വചനങ്ങളാൽ എന്റെ സംശയങ്ങൾ ഛേദിക്കപ്പെട്ടു. സത്യപരാക്രമനായ വിഷ്ണുവിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിച്ചു; ആ ശരണാഗതിയാൽ എനിക്കു മംഗളപ്രസാദം ലഭിച്ചു.

Verse 69

यक्ष्यामि परमेशानं विष्णुं पद्मदलेक्षणम् / कथं केन विधानेन संपूज्यो हरिरीश्वरः

ഞാൻ പരമേശ്വരനായ പദ്മദലനേത്രൻ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഏതു മാർഗ്ഗത്താൽ, ഏതു വിധിപ്രകാരം ഹരി-ഈശ്വരനെ സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിക്കണം?

Verse 70

को ऽयं नारायणो देवः किंप्रभावश्च सुव्रत / सर्वमेतन्ममाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

ഈ നാരായണ ദേവൻ ആരാണ്? ഹേ സുവ്രത, അവന്റെ പ്രഭാവവും മഹിമയും എന്ത്? എല്ലാം എനിക്കു വ്യക്തമായി പറയുക; എനിക്കു മഹത്തായ കൗതുകം ഉണർന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 71

विश्वामित्र उवाच यतः प्रवृत्तिर्भूतानां यस्मिन् सर्वमिदं जगत् / स विष्णुः सर्वभूतात्मा तमाश्रित्य विमुच्यते

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു—എവിടെ നിന്നാണ് സകലഭൂതങ്ങളുടെയും പ്രവൃത്തിയും ഉദ്ഭവവും ഉണ്ടാകുന്നത്, ഏവനിൽ ഈ സമസ്ത ജഗത് നിലകൊള്ളുന്നതോ—അവൻ തന്നെയാണ് വിഷ്ണു, സകലഭൂതങ്ങളുടെയും അന്തരാത്മാവ്. അവനിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 72

स्ववर्णाश्रमधर्मेण पूज्यो ऽयं पुरुषोत्तमः / अकामहतभावेन समाराध्यो न चान्यथा

ഈ പുരുഷോത്തമനെ ഓരോരുത്തന്റെയും വർണ്ണ-ആശ്രമധർമ്മപ്രകാരം പൂജിക്കണം. ആഗ്രഹം തകർക്കാത്ത നിഷ്കാമഭാവത്താൽ മാത്രമേ അവനെ യഥാർത്ഥമായി സമാരാധിക്കാവൂ; മറ്റെങ്ങനെക്കും അല്ല.

Verse 73

एतावदुक्त्वा भगवान विश्वामित्रो महामुनिः / शूराद्यैः पूजितो विप्रा जगामाथ स्वमालयम्

ഇത്രയും പറഞ്ഞ ശേഷം ഭഗവാൻ മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ—ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ—ശൂരാദികളാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ട്, പിന്നെ തന്റെ സ്വവാസസ്ഥാനത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 74

अथ शूरादयो देवमयजन्त महेश्वरम् / यज्ञेन यज्ञगम्यं तं निष्कामा रुद्रमव्ययम्

അപ്പോൾ ശൂരാദികൾ മഹേശ്വരദേവനെ ആരാധിച്ചു—യജ്ഞത്തിലൂടെ യജ്ഞഗമ്യനായ ആ അവ്യയ രുദ്രനെ—നിഷ്കാമഭാവത്തോടെ യജ്ഞം നടത്തി.

Verse 75

तान् वसिष्ठस्तु भगवान् याजयामास सर्ववित् / गौतमो ऽत्रिरगस्त्यश्च सर्वे रुद्रपरायणाः

അപ്പോൾ സർവ്വജ്ഞനായ ഭഗവാൻ വസിഷ്ഠൻ അവർക്കായി യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തിച്ചു; ഗൗതമൻ, അത്രി, അഗസ്ത്യൻ എന്നിവരും—എല്ലാവരും രുദ്രപരായണരായിരുന്നു.

Verse 76

विश्वामित्रस्तु भगवान् जयध्वजमरिन्दमम् / याजयामास भूतादिमादिदेवं जनार्दनम्

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ വിശ്വാമിത്രൻ ശത്രുദമകനായ ജയധ്വജനെക്കൊണ്ട്—ഭൂതാദിയായ ആദിദേവൻ ജനാർദനനു വേണ്ടി—യജ്ഞം നടത്തിച്ചു.

Verse 77

तस्य यज्ञे महायोगी साक्षाद् देवः स्वयं हरिः / आविरासीत् स भगवान् तदद्भुतमिवाभवत्

അവന്റെ യജ്ഞത്തിൽ മഹായോഗി—സാക്ഷാൽ ദേവൻ സ്വയം ഹരി—ആവിഭവിച്ചു; ആ ഭഗവാന്റെ പ്രത്യക്ഷത അത്ഭുതംപോലെ സംഭവിച്ചു.

Verse 78

य इमं शृणुयान्नित्यं जयध्वजपराक्रमम् / सर्वपापविमुक्तात्मा विष्णुलोकं स गच्छति

യാർ നിത്യമായി ജയധ്വജന്റെ പരാക്രമകഥ ശ്രവണം ചെയ്യുന്നു, അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി ശുദ്ധാത്മാവായി വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു।