Adhyaya 19
Puṁsavana / Viṣṇu-vrata: Worship of Lakṣmī-Nārāyaṇa for Auspicious Progeny and Fortune
പുംസവന വ്രതം കേട്ട പരീക്ഷിത് വിഷ്ണുവിനെ പ്രസന്നിപ്പിക്കുന്ന വിശദമായ ക്രമം ചോദിക്കുന്നു. ശുകദേവൻ പറയുന്നു—അഗ്രഹായണ ശുക്ല പ്രതിപദയിൽ തുടങ്ങി ഒരു വർഷം നീളുന്ന ഭക്തിവ്രതം; ഭാര്യ ഭർത്താവിന്റെയും ബ്രാഹ്മണരുടെയും നിർദ്ദേശത്തിൽ പ്രഭാതശുദ്ധി ചെയ്ത് വെള്ളവസ്ത്രം ധരിച്ചു, ദിതിയുടെ അനുഷ്ഠാനസന്ദർഭത്തിൽ മരുതന്മാരുടെ ജന്മകഥ ശ്രവിച്ച്, ഭക്ഷണത്തിന് മുമ്പ് ലക്ഷ്മീസഹിത നാരായണനെ പൂജിക്കണം. അധ്യായത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ ലക്ഷ്മീപതി, സർവ ഐശ്വര്യങ്ങളുടെ അധിപതി എന്നും ലക്ഷ്മിയെ അവന്റെ അന്തരംഗശക്തി എന്നും സ്തുതിക്കുന്നു; നിത്യപൂജാമന്ത്രവും ഉപചാരാർപ്പണങ്ങളും പറയുന്നു. ഹോമത്തിൽ നിർദ്ദിഷ്ട മന്ത്രത്തോടെ പന്ത്രണ്ട് ഘൃതാഹുതികൾ അർപ്പിച്ച് ലക്ഷ്മീ-നാരായണരെ സംയുക്ത മംഗളകാരണമെന്നു ഊന്നുന്നു; ദണ്ഡവത് പ്രണാമങ്ങളും ശക്തി-യജ്ഞ-ഭഗവദ് ബന്ധം വിശദീകരിക്കുന്ന പ്രാർത്ഥനയും ഉണ്ട്. പ്രസാദം, ബ്രാഹ്മണരും പതിവ്രതസ്ത്രീകളും ആദരിക്കൽ, ദമ്പതികളുടെ സഹപങ്കാളിത്തം എന്നിവ വ്രതാചാരമാണ്. ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞ് കാർത്തിക പൂർണ്ണിമയിൽ ഉപവാസവും സമാപനോത്സവവും നടത്തി പുത്രലാഭം, സമൃദ്ധി, ആരോഗ്യം, ദാമ്പത്യസ്ഥിരത എന്നിവ ലഭിക്കുന്നു; ദിതി വിജയകരമായി വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് മരുതന്മാരെ പ്രാപിച്ചതെന്ന സ്മരണം ഭക്തിഫല-കർമഫല ചർച്ചയിലേക്ക് കഥയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच व्रतं पुंसवनं ब्रह्मन् भवता यदुदीरितम् । तस्य वेदितुमिच्छामि येन विष्णु: प्रसीदति ॥ १ ॥
ശ്രീരാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നിങ്ങൾ പുംസവന വ്രതത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിനെ വിശദമായി അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; കാരണം അതിലൂടെ ശ്രീവിഷ്ണു പ്രസന്നനാകുന്നു.
Verse 2
श्रीशुक उवाच शुक्ले मार्गशिरे पक्षे योषिद्भर्तुरनुज्ञया । आरभेत व्रतमिदं सार्वकामिकमादित: ॥ २ ॥ निशम्य मरुतां जन्म ब्राह्मणाननुमन्त्र्य च । स्नात्वा शुक्लदती शुक्ले वसीतालङ्कृताम्बरे । पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्भगवन्तं श्रिया सह ॥ ३ ॥
ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിന്റെ പ്രതിപദയിൽ, ഭർത്താവിന്റെ അനുവാദത്തോടെ സ്ത്രീ ഈ തപോമയ വ്രതം ആരംഭിക്കണം; ഇത് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നതാണ്. വിഷ്ണുപൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് മരുതന്മാരുടെ ജന്മകഥ ശ്രവിച്ച്, യോഗ്യബ്രാഹ്മണരുടെ നിർദ്ദേശത്തോടെ, പ്രഭാതത്തിൽ പല്ലുകൾ ശുദ്ധീകരിച്ച് സ്നാനം ചെയ്ത്, വെള്ള വസ്ത്രവും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചു, പ്രാതൽ കഴിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ശ്രീലക്ഷ്മീസഹിതം ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ പൂജിക്കണം।
Verse 3
श्रीशुक उवाच शुक्ले मार्गशिरे पक्षे योषिद्भर्तुरनुज्ञया । आरभेत व्रतमिदं सार्वकामिकमादित: ॥ २ ॥ निशम्य मरुतां जन्म ब्राह्मणाननुमन्त्र्य च । स्नात्वा शुक्लदती शुक्ले वसीतालङ्कृताम्बरे । पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्भगवन्तं श्रिया सह ॥ ३ ॥
മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ പ്രതിപദയിൽ, ഭർത്താവിന്റെ അനുവാദത്തോടെ സ്ത്രീ സർവകാമസിദ്ധി നൽകുന്ന ഈ വ്രതം ആരംഭിക്കണം. മരുതന്മാരുടെ ജന്മകഥ ശ്രവിച്ച് ബ്രാഹ്മണരുടെ യുക്തമായ അനുമതി നേടി, പ്രഭാതത്തിൽ പല്ലുകൾ ശുദ്ധീകരിച്ച് സ്നാനം ചെയ്ത്, വെള്ള വസ്ത്രവും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചു, പ്രാതൽ കഴിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ശ്രീലക്ഷ്മീസഹിതം വിഷ്ണുഭഗവാനെ ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കണം।
Verse 4
अलं ते निरपेक्षाय पूर्णकाम नमोऽस्तु ते । महाविभूतिपतये नम: सकलसिद्धये ॥ ४ ॥
ഹേ പൂർണ്ണകാമനും നിരപേക്ഷനുമായ പ്രഭോ! അങ്ങേയ്ക്ക് എന്റെ നമസ്കാരം. മഹാവിഭൂതിയുടെ അധിപതിയേ, ശ്രീലക്ഷ്മിയുടെ നാഥനേ, സർവ്വസിദ്ധികളുടെ സ്വാമിയേ—അങ്ങേയ്ക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രണാമം.
Verse 5
यथा त्वं कृपया भूत्या तेजसा महिमौजसा । जुष्ट ईश गुणै: सर्वैस्ततोऽसि भगवान् प्रभु: ॥ ५ ॥
ഹേ ഈശ്വരാ! അങ്ങ് കാരണമില്ലാത്ത കരുണ, ഐശ്വര്യം, തേജസ്, മഹിമ, പരാക്രമം, ബലം, സർവ്വ ദിവ്യഗുണങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നനാകയാൽ അങ്ങാണ് ഭഗവാൻ, എല്ലാവരുടെയും പ്രഭു.
Verse 6
विष्णुपत्नि महामाये महापुरुषलक्षणे । प्रीयेथा मे महाभागे लोकमातर्नमोऽस्तु ते ॥ ६ ॥
ഹേ വിഷ്ണുപത്നീ, മഹാമായേ, മഹാപുരുഷലക്ഷണേ! ഹേ മഹാഭാഗേ, എനിക്കു പ്രസന്നയാകണമേ. ഹേ ലോകമാതാവേ, അങ്ങേയ്ക്ക് എന്റെ നമസ്കാരം.
Verse 7
ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाय महाविभूतिपतये सह महाविभूतिभिर्बलिमुपहरामीति । अनेनाहरहर्मन्त्रेण विष्णोरावाहनार्घ्यपाद्योपस्पर्शनस्नानवासउपवीतविभूषणगन्धपुष्पधूप दीपोपहाराद्युपचारान् सुसमाहितोपाहरेत् ॥ ७ ॥
ഓം നമോ ഭഗവതേ മഹാപുരുഷായ, മഹാനുഭാവായ, മഹാവിഭൂതി-പതയേ—മഹാവിഭൂതികളോടുകൂടിയ നിനക്കു ഈ ബലി/അർപ്പണം സമർപ്പിക്കുന്നു. ഈ മന്ത്രം നിത്യം ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ജപിച്ച് വിഷ്ണുവിനെ ആവാഹനം ചെയ്ത് അർഘ്യം, പാദ്യം, ആചമനം, സ്നാനജലം, വസ്ത്രം, യജ്ഞോപവീതം, ആഭരണം, ഗന്ധം, പുഷ്പം, ധൂപം, ദീപം മുതലായ എല്ലാ ഉപചാരങ്ങളും അർപ്പിക്കണം।
Verse 8
हवि:शेषं च जुहुयादनले द्वादशाहुती: । ॐ नमो भगवते महापुरुषाय महाविभूतिपतये स्वाहेति ॥ ८ ॥
പിന്നീട് ശേഷിക്കുന്ന ഹവിസ് പവിത്ര അഗ്നിയിൽ പന്ത്രണ്ട് ആഹുതികളായി ഹോമിക്കണം. ഓരോ ആഹുതിയോടും—“ഓം നമോ ഭഗവതേ മഹാപുരുഷായ മഹാവിഭൂതി-പതയേ സ്വാഹാ” എന്നു ജപിക്കണം।
Verse 9
श्रियं विष्णुं च वरदावाशिषां प्रभवावुभौ । भक्त्या सम्पूजयेन्नित्यं यदीच्छेत्सर्वसम्पद: ॥ ९ ॥
സകല ഐശ്വര്യവും ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ നിത്യം ഭക്തിയോടെ ശ്രീലക്ഷ്മിയോടുകൂടിയ വിഷ്ണുവിനെ വിധിപൂർവ്വം സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിക്കണം. ലക്ഷ്മീ-നാരായണർ ഇരുവരും വരദാതാക്കളും, എല്ലാ അനുഗ്രഹങ്ങളുടെ ഉറവിടവും, സർവ മംഗളത്തിന്റെ പ്രഭവവുമാണ്।
Verse 10
प्रणमेद्दण्डवद्भूमौ भक्तिप्रह्वेण चेतसा । दशवारं जपेन्मन्त्रं तत: स्तोत्रमुदीरयेत् ॥ १० ॥
ഭക്തിയാൽ വിനയപ്പെട്ട മനസ്സോടെ ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്യണം. ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്യുമ്പോൾ ആ മന്ത്രം പത്ത് പ്രാവശ്യം ജപിച്ച്, തുടർന്ന് സ്തോത്രം ഉച്ചരിക്കണം।
Verse 11
युवां तु विश्वस्य विभू जगत: कारणं परम् । इयं हि प्रकृति: सूक्ष्मा मायाशक्तिर्दुरत्यया ॥ ११ ॥
ഹേ വിഭൂ! നിങ്ങൾ ഇരുവരും (വിഷ്ണുവും ശ്രീലക്ഷ്മിയും) സമസ്ത ജഗത്തിന്റെ അധിപതികളും സൃഷ്ടിയുടെ പരമ കാരണവും ആകുന്നു. ഈ പ്രകൃതി അതിസൂക്ഷ്മം; ഇത് നിങ്ങളുടെ മായാശക്തിയാണ്, അതിനെ അതിക്രമിക്കുക ദുഷ്കരം.
Verse 12
तस्या अधीश्वर: साक्षात्त्वमेव पुरुष: पर: । त्वं सर्वयज्ञ इज्येयं क्रियेयं फलभुग्भवान् ॥ १२ ॥
ഹേ പ്രഭോ! ആ ശക്തിയുടെ അധീശ്വരൻ സാക്ഷാൽ നീ തന്നെയാണ് പരമപുരുഷൻ. നീ യജ്ഞസ്വരൂപൻ; ശ്രീലക്ഷ്മി നിനക്കുള്ള ആരാധനയുടെ ആദിരൂപം, നീ സർവ്വയജ്ഞഫലഭോക്താവാണ്.
Verse 13
गुणव्यक्तिरियं देवी व्यञ्जको गुणभुग्भवान् । त्वं हि सर्वशरीर्यात्मा श्री: शरीरेन्द्रियाशया: । नामरूपे भगवती प्रत्ययस्त्वमपाश्रय: ॥ १३ ॥
ഇവിടെയുള്ള ശ്രീദേവി ഗുണങ്ങളുടെ വ്യക്തരൂപം; നീ അവയെ വെളിപ്പെടുത്തുകയും അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ. നീ സർവ്വശരീരികളുടെയും പരമാത്മാവ്; ശ്രീ അവരുടെ ശരീരം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ് എന്നിവയുടെ ആശ്രയശക്തി. അവൾക്ക് പവിത്ര നാമവും രൂപവും ഉണ്ട്; നീ ആ നാമരൂപങ്ങളുടെ ആധാരവും അവയുടെ പ്രകടനകാരണമുമാണ്.
Verse 14
यथा युवां त्रिलोकस्य वरदौ परमेष्ठिनौ । तथा म उत्तमश्लोक सन्तु सत्या महाशिष: ॥ १४ ॥
നിങ്ങൾ ഇരുവരും ത്രിലോകങ്ങളുടെ പരമാധിപതികളും വരദാതാക്കളുമാകുന്നതുപോലെ, ഹേ ഉത്തമശ്ലോക പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ എന്റെ മഹാശയങ്ങൾ സത്യമായിരിക്കട്ടെ.
Verse 15
इत्यभिष्टूय वरदं श्रीनिवासं श्रिया सह । तन्नि:सार्योपहरणं दत्त्वाचमनमर्चयेत् ॥ १५ ॥
ഇങ്ങനെ വരദാതാവായ ശ്രീനിവാസൻ വിഷ്ണുവിനെ ശ്രീലക്ഷ്മിയോടുകൂടെ മേൽ പറഞ്ഞ രീതിയിൽ സ്തുതിച്ച് ആരാധിക്കണം. പിന്നെ പൂജോപകരണങ്ങൾ നീക്കി, അവർക്കു ആചമനത്തിനായി ജലം അർപ്പിച്ച് വീണ്ടും അർച്ചന ചെയ്യണം.
Verse 16
तत: स्तुवीत स्तोत्रेण भक्तिप्रह्वेण चेतसा । यज्ञोच्छिष्टमवघ्राय पुनरभ्यर्चयेद्धरिम् ॥ १६ ॥
അതിനുശേഷം ഭക്തിയോടും വിനയത്തോടും നമ്രമായ മനസ്സോടെ സ്തോത്രം ചൊല്ലി പ്രഭുവിനെയും ശ്രീലക്ഷ്മിയെയും സ്തുതിക്കണം. പിന്നെ യജ്ഞപ്രസാദത്തിന്റെ ശേഷിപ്പിന്റെ സുഗന്ധം സ്വീകരിച്ച് വീണ്ടും ഹരിയെയും ലക്ഷ്മീജിയെയും അഭ്യർചിക്കണം.
Verse 17
पतिं च परया भक्त्या महापुरुषचेतसा । प्रियैस्तैस्तैरुपनमेत् प्रेमशील: स्वयं पति: । बिभृयात् सर्वकर्माणि पत्न्या उच्चावचानि च ॥ १७ ॥
ഭർത്താവിനെ പരമപുരുഷന്റെ പ്രതിനിധിയായി കരുതി ഭാര്യ നിർമലഭക്തിയോടെ പ്രസാദം അർപ്പിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ ആരാധിക്കണം. ഭാര്യയുടെ പ്രേമത്തിൽ സന്തുഷ്ടനായ ഭർത്താവ് കുടുംബത്തിലെ ചെറുതും വലുതുമായ കാര്യങ്ങൾ സ്വയം വഹിക്കണം.
Verse 18
कृतमेकतरेणापि दम्पत्योरुभयोरपि । पत्न्यां कुर्यादनर्हायां पतिरेतत् समाहित: ॥ १८ ॥
ഭർത്താവും ഭാര്യയും തമ്മിൽ ഒരാൾ ചെയ്താലും ഈ ഭക്തിസേവ പൂർത്തിയാകും; നല്ല ബന്ധം മൂലം ഫലം ഇരുവർക്കും ലഭിക്കും. അതിനാൽ ഭാര്യക്ക് കഴിയാത്തപക്ഷം ഭർത്താവ് ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യണം; വിശ്വാസമുള്ള ഭാര്യയും ഫലത്തിൽ പങ്കാളിയാകും.
Verse 19
विष्णोर्व्रतमिदं बिभ्रन्न विहन्यात्कथञ्चन । विप्रान् स्त्रियो वीरवती: स्रग्गन्धबलिमण्डनै: । अर्चेदहरहर्भक्त्या देवं नियममास्थिता ॥ १९ ॥ उद्वास्य देवं स्वे धाम्नि तन्निवेदितमग्रत: । अद्यादात्मविशुद्ध्यर्थं सर्वकामसमृद्धये ॥ २० ॥
ഈ വിഷ്ണു-വ്രതം സ്വീകരിച്ച് അതിന്റെ അനുഷ്ഠാനത്തിൽ ഒരിക്കലും വ്യതിചലിക്കരുത്. പ്രസാദശേഷം, പുഷ്പമാല, ചന്ദനം, നൈവേദ്യം, ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ദിവസേന ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ഭർത്താവും മക്കളും കൂടെ സമാധാനത്തോടെ ജീവിക്കുന്ന സ്ത്രീകളെയും ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കണം; നിയമങ്ങൾ പാലിച്ച് ഭാര്യ നിത്യം മഹാഭക്തിയോടെ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കണം.
Verse 20
विष्णोर्व्रतमिदं बिभ्रन्न विहन्यात्कथञ्चन । विप्रान् स्त्रियो वीरवती: स्रग्गन्धबलिमण्डनै: । अर्चेदहरहर्भक्त्या देवं नियममास्थिता ॥ १९ ॥ उद्वास्य देवं स्वे धाम्नि तन्निवेदितमग्रत: । अद्यादात्मविशुद्ध्यर्थं सर्वकामसमृद्धये ॥ २० ॥
അതിനുശേഷം ദേവനെ തന്റെ ധാമത്തിൽ ശയ്യയിൽ വിശ്രമിപ്പിച്ച്, അർപ്പിച്ച നൈവേദ്യം മുന്നിൽ വെക്കണം. ആത്മശുദ്ധിക്കും സർവകാമസമൃദ്ധിക്കും വേണ്ടി പ്രസാദം സ്വീകരിക്കണം; ഇങ്ങനെ ദമ്പതികൾ ഇരുവരും ശുദ്ധരായി അഭിലഷിതഫലം പ്രാപിക്കും.
Verse 21
एतेन पूजाविधिना मासान् द्वादश हायनम् । नीत्वाथोपरमेत्साध्वी कार्तिके चरमेऽहनि ॥ २१ ॥
ഈ പൂജാവിധിപ്രകാരം സാദ്വിയായ ഭാര്യ പന്ത്രണ്ടു മാസം, അഥവാ ഒരു വർഷം, തുടർച്ചയായി ഭക്തിസേവ നടത്തണം. ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞാൽ കാർത്തിക മാസത്തിലെ പൗർണ്ണമി ദിനത്തിൽ ഉപവാസം ചെയ്ത് വ്രതം സമാപിക്കണം.
Verse 22
श्वोभूतेऽप उपस्पृश्य कृष्णमभ्यर्च्य पूर्ववत् । पय:शृतेन जुहुयाच्चरुणा सह सर्पिषा । पाकयज्ञविधानेन द्वादशैवाहुती: पति: ॥ २२ ॥
അടുത്ത ദിവസം രാവിലെ സ്നാനം ചെയ്ത്, മുൻപുപോലെ ശ്രീകൃഷ്ണനെ ആരാധിക്കണം. തുടർന്ന് ഗൃഹ്യസൂത്രോക്ത പാകയജ്ഞവിധാനപ്രകാരം നെയ്യ് ചേർത്ത പായസം/ഖീർ പാകം ചെയ്ത്, ആ ചരുവാൽ ഭർത്താവ് അഗ്നിയിൽ പന്ത്രണ്ടു ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം.
Verse 23
आशिष: शिरसादाय द्विजै: प्रीतै: समीरिता: । प्रणम्य शिरसा भक्त्या भुञ्जीत तदनुज्ञया ॥ २३ ॥
അതിനുശേഷം ബ്രാഹ്മണരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം. തൃപ്തരായ ബ്രാഹ്മണർ ആശീർവാദം നല്കുമ്പോൾ, ഭക്തിയോടെ തലകുനിച്ച് നമസ്കരിച്ചു, അവരുടെ അനുവാദത്തോടെ പ്രസാദം സ്വീകരിക്കണം.
Verse 24
आचार्यमग्रत: कृत्वा वाग्यत: सह बन्धुभि: । दद्यात्पत्न्यै चरो: शेषं सुप्रजास्त्वं सुसौभगम् ॥ २४ ॥
ഭക്ഷണത്തിന് മുമ്പ് ആചാര്യനെ മുന്നിൽ സുഖമായി ഇരുത്തി, ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ച് ഗുരുവിന് പ്രസാദം അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് ഭാര്യ നെയ്യിൽ പാകം ചെയ്ത ചരുവിന്റെ ശേഷിപ്പു ഭുജിക്കണം; അതിലൂടെ സുസന്താനവും ഉത്തമ സൗഭാഗ്യവും ലഭിക്കുന്നു.
Verse 25
एतच्चरित्वा विधिवद्व्रतं विभो रभीप्सितार्थं लभते पुमानिह । स्त्री चैतदास्थाय लभेत सौभगं श्रियं प्रजां जीवपतिं यशो गृहम् ॥ २५ ॥
ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ഈ വ്രതം വിധിവത്കരിച്ച് ആചരിച്ചാൽ, പുരുഷന് ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെ വിഭുവായ ഭഗവാനിൽ നിന്ന് ഇഷ്ടഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും. ഇത് അനുഷ്ഠിക്കുന്ന സ്ത്രീക്ക് സൗഭാഗ്യം, സമൃദ്ധി, സന്താനം, ദീർഘായുസ്സുള്ള ഭർത്താവ്, യശസ്സ്, നല്ല ഗൃഹം എന്നിവ ലഭിക്കും.
Verse 26
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
ഈ വ്രതം കന്യക ആചരിച്ചാൽ സമഗ്രലക്ഷണങ്ങളുള്ള ഭർത്താവിനെ ലഭിക്കും; അവീരാ (ഭർത്താവോ മകനോ ഇല്ലാത്ത) സ്ത്രീ പാപക്ഷയത്തോടെ ഉത്തമഗതി പ്രാപിക്കും; സന്താനം മരിച്ച സ്ത്രീക്ക് ദീർഘായുസ്സുള്ള സന്താനവും ധനസമൃദ്ധിയും ലഭിക്കും. ദുർഭാഗ്യവതി സుభാഗ്യവതിയാകും, വിരൂപി ശ്രേഷ്ഠരൂപം നേടും; രോഗി രോഗമുക്തനായി പ്രവർത്തനക്ഷമമായ ദേഹം നേടും. പിതൃ-ദേവതകളെ ലക്ഷ്യമാക്കി ചെയ്യുന്ന കർമങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ശ്രാദ്ധത്തിൽ, ഈ കഥ പാരായണം ചെയ്ത് ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ചാൽ അവർ അത്യന്തം തൃപ്തരായി എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകും. ഹോമാവസാനത്തിൽ അഗ്നിദേവനും ശ്രീഹരി വിഷ്ണുവും ശ്രീലക്ഷ്മിയും പ്രസന്നരാകും. ഹേ രാജാ പരീക്ഷിതാ! ദിതി ഈ മഹാവ്രതം ആചരിച്ച് മരുത്തന്മാരെന്ന പുണ്യസന്താനവും സുഖജീവിതവും നേടി—ഇത് ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
Verse 27
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ കന്യയ്ക്ക് സമഗ്രശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള ഉത്തമ ഭർത്താവിനെ ലഭിക്കും. ‘അവീരാ’—ഭർത്താവോ പുത്രനോ ഇല്ലാത്ത സ്ത്രീ—ഈ കര്മ്മം ചെയ്താൽ പാപമുക്തയായി സദ്ഗതി പ്രാപിക്കും. ജനനാനന്തരത്തിൽ മക്കൾ മരിക്കുന്ന സ്ത്രീക്ക് ദീർഘായുസ്സുള്ള പുത്രൻ ലഭിക്കുകയും ധനസമ്പത്ത് വർധിക്കുകയും ചെയ്യും; ദുര്ഭാഗ്യവതി സൗഭാഗ്യവതിയാകും, കുരൂപിണി ശ്രേഷ്ഠരൂപം നേടും. രോഗിയായ പുരുഷൻ രോഗമുക്തനായി പ്രവർത്തനക്ഷമമായ ആരോഗ്യദേഹം നേടും. ശ്രാദ്ധാദി സമയങ്ങളിൽ പിതൃ-ദേവതകൾക്കായി ഹോമം ചെയ്യുമ്പോൾ ഈ കഥ പാരായണം ചെയ്താൽ അവർ അത്യന്തം തൃപ്തരായി എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകും. ഹോമാവസാനത്തിൽ ശ്രീഹരിയും ശ്രീലക്ഷ്മിയും പരമമായി പ്രസന്നരാകും. ഹേ രാജാ പരീക്ഷിത്, ദിതി ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് മരുതുകളുടെ പുണ്യജന്മവും സുഖജീവിതവും നേടിയതു ഞാൻ നിനക്കു വിശദമായി പറഞ്ഞു.
Verse 28
कन्या च विन्देत समग्रलक्षणं पतिं त्ववीरा हतकिल्बिषां गतिम् । मृतप्रजा जीवसुता धनेश्वरी सुदुर्भगा सुभगा रूपमग्र्यम् ॥ २६ ॥ विन्देद्विरूपा विरुजा विमुच्यते य आमयावीन्द्रियकल्यदेहम् । एतत्पठन्नभ्युदये च कर्म- ण्यनन्ततृप्ति: पितृदेवतानाम् ॥ २७ ॥ तुष्टा: प्रयच्छन्ति समस्तकामान् होमावसाने हुतभुक् श्रीहरिश्च । राजन् महन्मरुतां जन्म पुण्यं दितेर्व्रतं चाभिहितं महत्ते ॥ २८ ॥ नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या- स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थ- मायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥
ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ കന്യയ്ക്ക് സമഗ്രശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള ഉത്തമ ഭർത്താവിനെ ലഭിക്കും. ‘അവീരാ’—ഭർത്താവോ പുത്രനോ ഇല്ലാത്ത സ്ത്രീ—ഈ കര്മ്മം ചെയ്താൽ പാപമുക്തയായി സദ്ഗതി പ്രാപിക്കും. ജനനാനന്തരത്തിൽ മക്കൾ മരിക്കുന്ന സ്ത്രീക്ക് ദീർഘായുസ്സുള്ള പുത്രൻ ലഭിക്കുകയും ധനസമ്പത്ത് വർധിക്കുകയും ചെയ്യും; ദുര്ഭാഗ്യവതി സൗഭാഗ്യവതിയാകും, കുരൂപിണി ശ്രേഷ്ഠരൂപം നേടും. രോഗിയായ പുരുഷൻ രോഗമുക്തനായി പ്രവർത്തനക്ഷമമായ ആരോഗ്യദേഹം നേടും. ശ്രാദ്ധാദി സമയങ്ങളിൽ പിതൃ-ദേവതകൾക്കായി ഹോമം ചെയ്യുമ്പോൾ ഈ കഥ പാരായണം ചെയ്താൽ അവർ അത്യന്തം തൃപ്തരായി എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകും. ഹോമാവസാനത്തിൽ ശ്രീഹരിയും ശ്രീലക്ഷ്മിയും പരമമായി പ്രസന്നരാകും. ഹേ രാജാ പരീക്ഷിത്, ദിതി ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് മരുതുകളുടെ പുണ്യജന്മവും സുഖജീവിതവും നേടിയതു ഞാൻ നിനക്കു വിശദമായി പറഞ്ഞു.
Frequently Asked Questions
The chapter frames the vrata as a time-bound, purity-oriented sādhana anchored in a calendrical vrata structure (tithi-māsa-niyama). Beginning in the bright fortnight signals growth and auspicious increase (śukla-pakṣa), aligning household intent (progeny, fortune, stability) with devotional discipline. The text’s emphasis is not mere astrology but regulated bhakti: cleanliness, mantra, worship before eating, and hearing sacred narrative—practices that cultivate sattva and steadiness for a full year.
The prayer states that Lakṣmī appears as the external energy in the material world yet is always the Lord’s internal energy (antaraṅgā-śakti). This reconciles two functions: she governs prosperity and embodied capacities in the world, while remaining transcendently united with Viṣṇu as His personal potency. The chapter uses this śakti-tattva to justify worshiping Lakṣmī-Nārāyaṇa together as the complete source of auspiciousness.
The text presents broad eligibility: married women (with husband’s guidance), husbands on behalf of wives, unmarried girls seeking a suitable husband, and women facing misfortune (avīrā, child-loss, poverty). The promised results range from progeny, reputation, fortune, health, and marital longevity to spiritual promotion for those without worldly supports. The narrative intent is to show that regulated devotion to Lakṣmī-Nārāyaṇa converts personal aims into God-pleasing practice, with results granted by divine satisfaction rather than mechanical ritualism.