Adhyaya 17
Varṇāśrama-dharma as a Path to Bhakti (Yuga-dharma Origins, Universal Virtues, Brahmacarya and Gṛhastha Duties)
ഉദ്ധവൻ ശ്രീകൃഷ്ണനോട് ചോദിക്കുന്നു—വർണാശ്രമനിയമങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവരും സാധാരണ മനുഷ്യരും, തങ്ങളുടെ നിശ്ചിത കർത്തവ്യങ്ങളിലൂടെ എങ്ങനെ പ്രേമഭക്തി നേടാം, പ്രത്യേകിച്ച് കാലക്രമത്തിൽ പ്രാചീനധർമ്മം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ? ഹംസരൂപത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന് നൽകിയ മുൻ ഉപദേശം ഓർത്ത്, കൃഷ്ണൻ പ്രസ്ഥാനം ചെയ്താൽ നഷ്ടപ്പെട്ട ഈ ആത്മജ്ഞാനം ആരാണ് പുനഃസ്ഥാപിക്കുക എന്ന് അദ്ദേഹം ദുഃഖിക്കുന്നു. ശുകദേവൻ പറയുന്നു—ഭഗവാൻ പ്രസന്നനായി ബന്ധജീവികളുടെ ഹിതത്തിനായി ശാശ്വത ധർമ്മതത്ത്വങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കും. കൃഷ്ണൻ യുഗാനുസൃതമായി ധർമ്മത്തിന്റെ വികാസം വിശദീകരിക്കുന്നു: സത്യയുഗത്തിൽ ഒരേയൊരു ‘ഹംസ’ ആശ്രമം, വേദം ഓംകാരരൂപം, ഹംസസ്വരൂപനായ ഭഗവാനെ ആരാധനം; ത്രേതായുഗത്തിൽ വേദം മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളായി വ്യാപിച്ച് യജ്ഞം പ്രധാനമാകുന്നു. തുടർന്ന് വിശ്വരൂപത്തിൽ നിന്ന് നാല് വർണങ്ങളും നാല് ആശ്രമങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, അവയുടെ സ്വാഭാവിക ഗുണങ്ങൾ, അഹിംസ-സത്യം മുതലായ സർവ്വസാധാരണ ധർമ്മങ്ങൾ എന്നിവ പറയുന്നു. ബ്രഹ്മചാരിയുടെ ഗുരുസേവ, ശുചിത്വം, സ്ത്രീസംഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ജാഗ്രത, എല്ലാവർക്കുമുള്ള ദിനചര്യാനിയമങ്ങൾ എന്നിവ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. പിന്നെ ഗൃഹസ്ഥധർമ്മത്തിൽ പഞ്ചമഹായജ്ഞങ്ങൾ, സത്യസന്ധമായ ഉപജീവനം, അനാസക്തി, മമതയുടെ അപകടം എന്നിവ ഉപദേശിച്ച്, ഭക്തി പരിപക്വമാകുമ്പോൾ ആശ്രമപഥത്തിൽ വൈരാഗ്യത്തിലേക്ക് നീങ്ങാനുള്ള അടിസ്ഥാനം ഒരുക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
श्रीउद्धव उवाच यस्त्वयाभिहित: पूर्वं धर्मस्त्वद्भक्तिलक्षण: । वर्णाश्रमाचारवतां सर्वेषां द्विपदामपि ॥ १ ॥ यथानुष्ठीयमानेन त्वयि भक्तिर्नृणां भवेत् । स्वधर्मेणारविन्दाक्ष तन् ममाख्यातुमर्हसि ॥ २ ॥
ശ്രീ ഉദ്ധവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ! മുമ്പ് നിങ്ങൾ വർണാശ്രമാചാരം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർക്കും സാധാരണ മനുഷ്യർക്കും ഭക്തിലക്ഷണ ധർമ്മം ഉപദേശിച്ചു. ഹേ പദ്മനയനാ! ഇപ്പോൾ സ്വധർമ്മം നിർവഹിച്ചുകൊണ്ട് എല്ലാവർക്കും നിങ്ങളിൽ പ്രേമഭക്തിയും സേവാഭക്തിയും എങ്ങനെ ലഭിക്കുമെന്നു ദയവായി വിശദീകരിക്കണമേ.
Verse 2
श्रीउद्धव उवाच यस्त्वयाभिहित: पूर्वं धर्मस्त्वद्भक्तिलक्षण: । वर्णाश्रमाचारवतां सर्वेषां द्विपदामपि ॥ १ ॥ यथानुष्ठीयमानेन त्वयि भक्तिर्नृणां भवेत् । स्वधर्मेणारविन्दाक्ष तन् ममाख्यातुमर्हसि ॥ २ ॥
ശ്രീ ഉദ്ധവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ! മുമ്പ് നിങ്ങൾ വർണാശ്രമാചാരം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർക്കും സാധാരണ മനുഷ്യർക്കും ഭക്തിലക്ഷണ ധർമ്മം ഉപദേശിച്ചു. ഹേ പദ്മനയനാ! ഇപ്പോൾ സ്വധർമ്മം നിർവഹിച്ചുകൊണ്ട് എല്ലാവർക്കും നിങ്ങളിൽ പ്രേമഭക്തിയും സേവാഭക്തിയും എങ്ങനെ ലഭിക്കുമെന്നു ദയവായി വിശദീകരിക്കണമേ.
Verse 3
पुरा किल महाबाहो धर्मं परमकं प्रभो । यत्तेन हंसरूपेण ब्रह्मणेऽभ्यात्थ माधव ॥ ३ ॥ स इदानीं सुमहता कालेनामित्रकर्शन । न प्रायो भविता मर्त्यलोके प्रागनुशासित: ॥ ४ ॥
ഉദ്ധവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാബാഹു പ്രഭോ! ഹേ മാധവ, മുമ്പ് നിങ്ങൾ ഹംസരൂപത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിനോട് साधകനു പരമസുഖം നൽകുന്ന പരമധർമ്മം ഉപദേശിച്ചു. ഹേ അമിത്രകർശനാ! ഇപ്പോൾ മഹത്തായ കാലം കഴിഞ്ഞതിനാൽ, മുൻപ് ഉപദേശിച്ച ആ ധർമ്മം മർത്ത്യലോകത്തിൽ പ്രായേണ ഇല്ലാതാകും.
Verse 4
पुरा किल महाबाहो धर्मं परमकं प्रभो । यत्तेन हंसरूपेण ब्रह्मणेऽभ्यात्थ माधव ॥ ३ ॥ स इदानीं सुमहता कालेनामित्रकर्शन । न प्रायो भविता मर्त्यलोके प्रागनुशासित: ॥ ४ ॥
ഉദ്ധവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാബാഹു പ്രഭോ! ഹേ മാധവ, മുമ്പ് നിങ്ങൾ ഹംസരൂപത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിനോട് साधകനു പരമസുഖം നൽകുന്ന പരമധർമ്മം ഉപദേശിച്ചു. ഹേ അമിത്രകർശനാ! ഇപ്പോൾ മഹത്തായ കാലം കഴിഞ്ഞതിനാൽ, മുൻപ് ഉപദേശിച്ച ആ ധർമ്മം മർത്ത്യലോകത്തിൽ പ്രായേണ ഇല്ലാതാകും.
Verse 5
वक्ता कर्ताविता नान्यो धर्मस्याच्युत ते भुवि । सभायामपि वैरिञ्च्यां यत्र मूर्तिधरा: कला: ॥ ५ ॥ कर्त्रावित्रा प्रवक्त्रा च भवता मधुसूदन । त्यक्ते महीतले देव विनष्टं क: प्रवक्ष्यति ॥ ६ ॥
ഉദ്ധവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അച്യുതാ! ഭൂമിയിൽ ധർമ്മത്തിന്റെ വക്താവും കർത്താവും രക്ഷകനും നിങ്ങൾക്കല്ലാതെ മറ്റാരുമില്ല; ബ്രഹ്മാവിന്റെ സഭയിലും, അവിടെ വേദങ്ങൾ മൂർത്തിധര കലകളായി വസിക്കുന്നിടത്തും, നിങ്ങളെപ്പോലെ മറ്റൊരാൾ ഇല്ല. ഹേ മധുസൂദനാ! സൃഷ്ടാവും പരിപാലകനും ഉപദേശകനും നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്; ദേവാ, നിങ്ങൾ ഭൂമിയെ വിട്ടാൽ ഈ നഷ്ടപ്പെട്ട ജ്ഞാനം വീണ്ടും ആരാണ് പ്രസംഗിക്കുക?
Verse 6
वक्ता कर्ताविता नान्यो धर्मस्याच्युत ते भुवि । सभायामपि वैरिञ्च्यां यत्र मूर्तिधरा: कला: ॥ ५ ॥ कर्त्रावित्रा प्रवक्त्रा च भवता मधुसूदन । त्यक्ते महीतले देव विनष्टं क: प्रवक्ष्यति ॥ ६ ॥
ഹേ അച്യുതാ! ധർമ്മത്തിന്റെ വക്താവും കർത്താവും രക്ഷകനും നിനക്കല്ലാതെ ഭൂമിയിൽ മറ്റാരുമില്ല; മൂർത്തിമാനമായ വേദകലകൾ വസിക്കുന്ന ബ്രഹ്മസഭയിലും ഇല്ല। ഹേ മധുസൂദനാ! നീ തന്നെയാണ് സൃഷ്ടാവും പാലകനും ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രവക്താവും; നീ ഭൂമി വിട്ടാൽ ഈ നഷ്ടമായ ജ്ഞാനം വീണ്ടും ആര് പ്രസ്താവിക്കും?
Verse 7
तत्त्वं न: सर्वधर्मज्ञ धर्मस्त्वद्भक्तिलक्षण: । यथा यस्य विधीयेत तथा वर्णय मे प्रभो ॥ ७ ॥
ഹേ പ്രഭോ, നീ സർവ്വധർമ്മജ്ഞൻ; ഞങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ധർമ്മം നിന്റെ ഭക്തിസേവയുടെ ലക്ഷണങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെടുന്നതാണ്. ദയചെയ്ത് പറയുക—ആർക്കെല്ലാം ഈ പഥം അനുഷ്ഠിക്കാം, ആ സേവനം എങ്ങനെ നടത്തണം?
Verse 8
श्रीशुक उवाच इत्थं स्वभृत्यमुख्येन पृष्ट: स भगवान् हरि: । प्रीत: क्षेमाय मर्त्यानां धर्मानाह सनातनान् ॥ ८ ॥
ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ഭക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഉദ്ധവൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ഭഗവാൻ ഹരി (ശ്രീകൃഷ്ണൻ) പ്രസന്നനായി, മർത്ത്യജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി സനാതന ധർമ്മസിദ്ധാന്തങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചു।
Verse 9
श्रीभगवानुवाच धर्म्य एष तव प्रश्नो नै:श्रेयसकरो नृणाम् । वर्णाश्रमाचारवतां तमुद्धव निबोध मे ॥ ९ ॥
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ഉദ്ധവാ, നിന്റെ ചോദ്യം ധാർമ്മികമാണ്; ഇത് മനുഷ്യർക്കു പരമശ്രേയസ് നൽകുന്നതാണ്—സാധാരണർക്കും വർണാശ്രമാചാരം പാലിക്കുന്നവർക്കും. ഇനി എന്റെ പക്കൽ നിന്ന് ആ ശ്രേഷ്ഠ ധർമ്മസിദ്ധാന്തങ്ങൾ ഗ്രഹിക്ക.
Verse 10
आदौ कृतयुगे वर्णो नृणां हंस इति स्मृत: । कृतकृत्या: प्रजा जात्या तस्मात् कृतयुगं विदु: ॥ १० ॥
ആദിയിൽ കൃതയുഗത്തിൽ (സത്യയുഗത്തിൽ) മനുഷ്യർക്കു ഒരു വർണ്ണം മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ—‘ഹംസ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ആ യുഗത്തിൽ ജനങ്ങൾ ജന്മത്താൽ തന്നെ കൃതകൃത്യർ, അഥവാ ഭഗവാന്റെ നിർമല ഭക്തർ ആയിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് പണ്ഡിതർ അതിനെ ‘കൃതയുഗം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു—ധർമ്മകർമ്മങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി നിറവേറുന്ന യുഗം.
Verse 11
वेद: प्रणव एवाग्रे धर्मोऽहं वृषरूपधृक् । उपासते तपोनिष्ठा हंसं मां मुक्तकिल्बिषा: ॥ ११ ॥
സത്യയുഗത്തിന്റെ ആദിയിൽ അവിഭക്ത വേദം ‘ഓം’ പ്രണവമായി മാത്രം പ്രകടമായിരുന്നു; മനസ്സിന്റെ ഏക വിഷയവും ഞാനേ. ഞാൻ ധർമ്മരൂപ ചതുഷ്പാദ വൃഷഭമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; തപോനിഷ്ഠരും പാപമുക്തരുമായവർ എന്നെ ‘ഹംസ’ പ്രഭുവായി ആരാധിച്ചു.
Verse 12
त्रेतामुखे महाभाग प्राणान्मे हृदयात्त्रयी । विद्या प्रादुरभूत्तस्या अहमासं त्रिवृन्मख: ॥ १२ ॥
ഹേ മഹാഭാഗാ! ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ പ്രാണവായുവിന്റെ അധിഷ്ഠാനമായ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ത്രയീവിദ്യ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളായി—ഋഗ്, സാമ, യജുർ—പ്രകടമായി. ആ വിദ്യയിൽ നിന്നുതന്നെ ഞാൻ ത്രിവിധ യജ്ഞരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 13
विप्रक्षत्रियविट्शूद्रा मुखबाहूरुपादजा: । वैराजात् पुरुषाज्जाता य आत्माचारलक्षणा: ॥ १३ ॥
ത്രേതായുഗത്തിൽ ഭഗവാന്റെ വിരാട് പുരുഷരൂപത്തിൽ നിന്ന് നാലു വർണങ്ങൾ പ്രകടമായി. ബ്രാഹ്മണർ മുഖത്തിൽ നിന്ന്, ക്ഷത്രിയർ ഭുജങ്ങളിൽ നിന്ന്, വൈശ്യർ ഊരുകളിൽ നിന്ന്, ശൂദ്രർ പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു; ഓരോ വിഭാഗവും തങ്ങളുടെ പ്രത്യേക ആചാര-കർമ്മലക്ഷണങ്ങളാൽ തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടു.
Verse 14
गृहाश्रमो जघनतो ब्रह्मचर्यं हृदो मम । वक्ष:स्थलाद्वनेवास: संन्यास: शिरसि स्थित: ॥ १४ ॥
എന്റെ വിരാട് രൂപത്തിന്റെ കട്ടിഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം പ്രകടമായി; ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മചര്യം. വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് വാനപ്രസ്ഥം (വനവാസം) പ്രകടമായി; സന്ന്യാസം എന്റെ വിരാട് രൂപത്തിന്റെ ശിരസ്സിൽ സ്ഥാപിതമായി.
Verse 15
वर्णानामाश्रमाणां च जन्मभूम्यनुसारिणी: । आसन् प्रकृतयो नृणां नीचैर्नीचोत्तमोत्तमा: ॥ १५ ॥
മനുഷ്യരുടെ വർണ-ആശ്രമ വ്യത്യാസങ്ങൾ ജന്മസ്ഥിതിക്ക് അനുസരിച്ച് പ്രകടമാകുന്ന താഴ്ന്നതും ഉന്നതവുമായ പ്രകൃതികളനുസരിച്ചായിരുന്നു—ചിലർ നീച, ചിലർ നീചോത്തമ, ചിലർ ഉത്തമ, ചിലർ ഉത്തമോത്തമ സ്വഭാവമുള്ളവർ.
Verse 16
शमो दमस्तप: शौचं सन्तोष: क्षान्तिरार्जवम् । मद्भक्तिश्च दया सत्यं ब्रह्मप्रकृतयस्त्विमा: ॥ १६ ॥
ശമം, ദമം, തപസ്, ശൗചം, സന്തോഷം, ക്ഷമ, ആർജവം, എന്നോടുള്ള ഭക്തി, ദയ, സത്യം—ഇവ ബ്രാഹ്മണരുടെ സ്വാഭാവിക ഗുണങ്ങളാണ്.
Verse 17
तेजो बलं धृति: शौर्यं तितिक्षौदार्यमुद्यम: । स्थैर्यं ब्रह्मण्यमैश्वर्यं क्षत्रप्रकृतयस्त्विमा: ॥ १७ ॥
തേജസ്, ബലം, ധൃതി, ശൗര്യം, സഹിഷ്ണുത, ഔദാര്യം, മഹത്തായ പരിശ്രമം, സ്ഥിരത, ബ്രാഹ്മണന്മാരോടുള്ള ഭക്തി, നേതൃപാടവം—ഇവ ക്ഷത്രിയരുടെ സ്വാഭാവിക ഗുണങ്ങളാണ്.
Verse 18
आस्तिक्यं दाननिष्ठा च अदम्भो ब्रह्मसेवनम् । अतुष्टिरर्थोपचयैर्वैश्यप्रकृतयस्त्विमा: ॥ १८ ॥
വൈദികധർമ്മത്തിൽ ആസ്തിക്യം, ദാനത്തിൽ നിഷ്ഠ, കപടതയില്ലായ്മ, ബ്രാഹ്മണസേവനം, കൂടാതെ ധനം കൂട്ടിച്ചേർക്കാൻ നിരന്തരം ആഗ്രഹം—ഇവ വൈശ്യരുടെ സ്വാഭാവിക ഗുണങ്ങളാണ്.
Verse 19
शुश्रूषणं द्विजगवां देवानां चाप्यमायया । तत्र लब्धेन सन्तोष: शूद्रप्रकृतयस्त्विमा: ॥ १९ ॥
ബ്രാഹ്മണന്മാർ, പശുക്കൾ, ദേവന്മാർ എന്നിവരോടും മറ്റു പൂജ്യരോടും കപടമില്ലാതെ സേവനം ചെയ്യുക; ആ സേവനത്തിൽ ലഭിക്കുന്നതിൽ പൂർണ്ണ സംതൃപ്തി—ഇവ ശൂദ്രരുടെ സ്വാഭാവിക ഗുണങ്ങളാണ്.
Verse 20
अशौचमनृतं स्तेयं नास्तिक्यं शुष्कविग्रह: । काम: क्रोधश्च तर्षश्च स भावोऽन्त्यावसायिनाम् ॥ २० ॥
അശൗചം, അസത്യം, മോഷണം, നാസ്തിക്യം, വ്യർത്ഥ കലഹം, കാമം, ക്രോധം, തൃഷ്ണ—ഇവ വർണാശ്രമത്തിനു പുറത്തുള്ള ഏറ്റവും താഴ്ന്ന നിലയിലുള്ളവരുടെ സ്വഭാവമാണ്.
Verse 21
अहिंसा सत्यमस्तेयमकामक्रोधलोभता । भूतप्रियहितेहा च धर्मोऽयं सार्ववर्णिक: ॥ २१ ॥
അഹിംസ, സത്യം, അസ്തേയം, കാമ‑ക്രോധ‑ലോഭങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിമുക്തി, എല്ലാ ജീവികളുടെ സുഖ‑ഹിതം ആഗ്രഹിക്കൽ—ഇതാണ് എല്ലാ വർണ്ണങ്ങൾക്കും പൊതുവായ ധർമ്മം.
Verse 22
द्वितीयं प्राप्यानुपूर्व्याज्जन्मोपनयनं द्विज: । वसन् गुरुकुले दान्तो ब्रह्माधीयीत चाहूत: ॥ २२ ॥
ദ്വിജൻ ശുദ്ധികർമങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ ഗായത്രി‑ഉപനയനത്തിലൂടെ ‘രണ്ടാം ജന്മം’ പ്രാപിക്കുന്നു. ഗുരു വിളിക്കുമ്പോൾ ഗുരുകുലത്തിൽ വസിച്ച്, ഇന്ദ്രിയസംയമത്തോടെ വേദാധ്യയനം ചെയ്യണം.
Verse 23
मेखलाजिनदण्डाक्षब्रह्मसूत्रकमण्डलून् । जटिलोऽधौतदद्वासोऽरक्तपीठ: कुशान् दधत् ॥ २३ ॥
ബ്രഹ്മചാരി കുശമേഖലയും മൃഗചർമ്മവസ്ത്രവും ധരിക്കണം; ജടയോടെ ഇരിച്ച്, ദണ്ഡവും കമണ്ഡലുവും വഹിക്കണം; അക്ഷമാലയും യജ്ഞോപവീതവും ധരിച്ച് ശോഭിക്കണം. കൈയിൽ ശുദ്ധ കുശ പുല്ല് പിടിക്കണം; ആഡംബരാസനം സ്വീകരിക്കരുത്; അനാവശ്യമായി പല്ലുകൾ മിനുക്കരുത്, വസ്ത്രങ്ങൾ അതിയായി കഴുകി വെളുപ്പിച്ച് ഇസ്തിരി ചെയ്യരുത്.
Verse 24
स्नानभोजनहोमेषु जपोच्चारे च वाग्यत: । न च्छिन्द्यान्नखरोमाणि कक्षोपस्थगतान्यपि ॥ २४ ॥
ബ്രഹ്മചാരി സ്നാനം, ഭക്ഷണം, ഹോമം, ജപോച്ചാരം, കൂടാതെ മല‑മൂത്ര വിസർജ്ജന സമയങ്ങളിൽ വാക്ക്‑സംയമം പാലിക്കണം. നഖവും മുടിയും—കക്ഷയിലെയും ഉപസ്ഥഭാഗത്തെയും രോമങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ—മുറിക്കരുത്.
Verse 25
रेतो नावकिरेज्जातु ब्रह्मव्रतधर: स्वयम् । अवकीर्णेऽवगाह्याप्सु यतासुस्त्रिपदां जपेत् ॥ २५ ॥
ബ്രഹ്മവ്രതം ധരിച്ച ബ്രഹ്മചാരി ഒരിക്കലും വീര്യം ചോർന്നുപോകാൻ ഇടയാക്കരുത്. യാദൃശ്ചികമായി സ്വയം വീര്യസ്രാവം സംഭവിച്ചാൽ, ഉടൻ വെള്ളത്തിൽ കുളിച്ച്, പ്രാണായാമം കൊണ്ട് ശ്വാസം നിയന്ത്രിച്ച്, ഗായത്രി മന്ത്രം ജപിക്കണം.
Verse 26
अग्न्यर्काचार्यगोविप्रगुरुवृद्धसुराञ्शुचि: । समाहित उपासीत सन्ध्ये द्वे यतवाग् जपन् ॥ २६ ॥
ശുചിയും ഏകാഗ്രചിത്തനുമായ ബ്രഹ്മചാരി അഗ്നിദേവൻ, സൂര്യൻ, ആചാര്യൻ, പശുക്കൾ, ബ്രാഹ്മണർ, ഗുരു, വൃദ്ധപൂജ്യർ, ദേവന്മാർ എന്നിവരെ ഉപാസിക്കണം. പ്രഭാതവും സായാഹ്നവും സന്ധ്യാകാലങ്ങളിൽ മൗനമായി മന്ത്രജപത്തോടെ ആരാധിക്കണം.
Verse 27
आचार्यं मां विजानीयान्नावमन्येत कर्हिचित् । न मर्त्यबुद्ध्यासूयेत सर्वदेवमयो गुरु: ॥ २७ ॥
ആചാര്യനെ എന്നെയെന്നു തന്നെ അറിയണം; ഒരിക്കലും അവനെ അവമാനിക്കരുത്. അവനെ സാധാരണ മനുഷ്യനെന്നു കരുതി അസൂയപ്പെടരുത്; ഗുരു സർവദേവന്മാരുടെയും പ്രതിനിധിയാണ്.
Verse 28
सायं प्रातरुपानीय भैक्ष्यं तस्मै निवेदयेत् । यच्चान्यदप्यनुज्ञातमुपयुञ्जीत संयत: ॥ २८ ॥
പ്രഭാതവും സായാഹ്നവും ഭിക്ഷയും മറ്റു വസ്തുക്കളും കൊണ്ടുവന്ന് ഗുരുവിന് സമർപ്പിക്കണം. പിന്നെ സ്വയംനിയന്ത്രണത്തോടെ ആചാര്യൻ അനുവദിക്കുന്നതത്ര മാത്രം സ്വന്തം ഭാഗമായി സ്വീകരിക്കണം.
Verse 29
शुश्रूषमाण आचार्यं सदोपासीत नीचवत् । यानशय्यासनस्थानैर्नातिदूरे कृताञ्जलि: ॥ २९ ॥
ഗുരുവിനെ സേവിക്കുമ്പോൾ എപ്പോഴും വിനീത ദാസനെന്നപോലെ ആചാര്യനെ ഉപാസിക്കണം. ഗുരു നടക്കുമ്പോഴും ശയിക്കുമ്പോഴും ആസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോഴും വളരെ ദൂരെയിരിക്കാതെ, കൈകൂപ്പി അടുത്ത് നിന്നു ആജ്ഞ കാത്തിരിക്കണം.
Verse 30
एवंवृत्तो गुरुकुले वसेद् भोगविवर्जित: । विद्या समाप्यते यावद् बिभ्रद् व्रतमखण्डितम् ॥ ३० ॥
ഇങ്ങനെ ആചരിക്കുന്ന ശിഷ്യൻ ഗുരുകുലത്തിൽ വസിച്ച് ഭോഗസുഖങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി ഒഴിവാക്കണം. വേദവിദ്യ പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ ബ്രഹ്മചര്യവ്രതം അഖണ്ഡമായി പാലിക്കണം.
Verse 31
यद्यसौ छन्दसां लोकमारोक्ष्यन् ब्रह्मविष्टपम् । गुरवे विन्यसेद् देहं स्वाध्यायार्थं बृहद्व्रत: ॥ ३१ ॥
ബ്രഹ്മചാരി വിദ്യാർത്ഥി മഹർലോകമോ ബ്രഹ്മലോകമോ പ്രാപിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, തന്റെ എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും ഗുരുവിന് സമർപ്പിച്ച്, നിത്യ ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ മഹാവ്രതം പാലിച്ചു, ശ്രേഷ്ഠമായ വേദാധ്യയനത്തിൽ സ്വയം അർപ്പിക്കണം।
Verse 32
अग्नौ गुरावात्मनि च सर्वभूतेषु मां परम् । अपृथग्धीरुपासीत ब्रह्मवर्चस्व्यकल्मष: ॥ ३२ ॥
അഗ്നിയിൽ, ഗുരുവിൽ, സ്വന്തം ആത്മയിൽ, എല്ലാ ജീവികളിലും പരമാത്മാവായി ഞാൻ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു—എന്ന അഭേദബുദ്ധിയോടെ എന്നെ ഉപാസിക്കണം; ഗുരുസേവയാൽ വേദജ്ഞാനം ലഭിച്ച് അവൻ പാപരഹിതനും തേജസ്വിയും ആകുന്നു।
Verse 33
स्त्रीणां निरीक्षणस्पर्शसंलापक्ष्वेलनादिकम् । प्राणिनो मिथुनीभूतानगृहस्थोऽग्रतस्त्यजेत् ॥ ३३ ॥
ഗൃഹസ്ഥരല്ലാത്തവർ—സന്ന്യാസി, വാനപ്രസ്ഥൻ, ബ്രഹ്മചാരി—സ്ത്രീകളുമായി നോക്കൽ, സ്പർശം, സംഭാഷണം, തമാശ, കളി മുതലായവ വഴി ഒരിക്കലും സഹവാസം ചെയ്യരുത്; ലൈംഗികക്രിയയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഏതൊരു ജീവിയുമായുള്ള കൂട്ടായ്മയും ഉപേക്ഷിക്കണം।
Verse 34
शौचमाचमनं स्नानं सन्ध्योपास्तिर्ममार्चनम् । तीर्थसेवा जपोऽस्पृश्याभक्ष्यासम्भाष्यवर्जनम् ॥ ३४ ॥ सर्वाश्रमप्रयुक्तोऽयं नियम: कुलनन्दन । मद्भाव: सर्वभूतेषु मनोवाक्कायसंयम: ॥ ३५ ॥
പ്രിയ ഉദ്ധവാ, ശൗചം, ആചമനം, സ്നാനം, പ്രാതഃ-മധ്യാഹ്ന-സായം സന്ധ്യോപാസന, എന്റെ അർച്ചനം, തീർത്ഥസേവ, ജപം, അസ്പൃശ്യ-അഭക്ഷ്യ-അസംഭാഷ്യങ്ങളെ ഒഴിവാക്കൽ—ഇവ എല്ലാ ആശ്രമങ്ങൾക്കും ബാധകമായ നിയമങ്ങളാണ്; മനസ്-വാക്ക്-കായ സംയമത്തോടെ എല്ലാ ജീവികളിലും പരമാത്മാവായി എന്റെ സാന്നിധ്യം സ്മരിക്കണം।
Verse 35
शौचमाचमनं स्नानं सन्ध्योपास्तिर्ममार्चनम् । तीर्थसेवा जपोऽस्पृश्याभक्ष्यासम्भाष्यवर्जनम् ॥ ३४ ॥ सर्वाश्रमप्रयुक्तोऽयं नियम: कुलनन्दन । मद्भाव: सर्वभूतेषु मनोवाक्कायसंयम: ॥ ३५ ॥
കുലനന്ദന ഉദ്ധവാ, ഈ നിയമം എല്ലാ ആശ്രമങ്ങൾക്കും ബാധകമാണ്—എല്ലാ ജീവികളിലും പരമാത്മാവായി എന്റെ ഭാവം സ്മരിക്കുകയും മനസ്-വാക്ക്-കായ സംയമം പാലിക്കുകയും ചെയ്യുക; ഇത് ഭക്തിയോടെ അനുഷ്ഠിക്കണം।
Verse 36
एवं बृहद्व्रतधरो ब्राह्मणोऽग्निरिव ज्वलन् । मद्भक्तस्तीव्रतपसा दग्धकर्माशयोऽमल: ॥ ३६ ॥
ഇങ്ങനെ മഹാവ്രതം (ബ്രഹ്മചര്യം) ധരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ അഗ്നിപോലെ ദീപ്തിമാനാകുന്നു. കഠിനതപസ്സാൽ ഭൗതികകർമ്മപ്രവണതയെ ദഹിപ്പിച്ച്, ആഗ്രഹമലിനതയിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി എന്റെ ഭക്തനാകുന്നു.
Verse 37
अथानन्तरमावेक्ष्यन् यथा जिज्ञासितागम: । गुरवे दक्षिणां दत्त्वा स्नायाद् गुर्वनुमोदित: ॥ ३७ ॥
പിന്നീട് വേദവിദ്യ പൂർത്തിയാക്കി ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ബ്രഹ്മചാരി ശാസ്ത്രാനുസാരം ഗുരുവിന് ദക്ഷിണ നൽകണം. ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, മുടികുറച്ച് തുടങ്ങിയവ നടത്തി, യോജ്യവസ്ത്രം ധരിച്ചു വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങണം.
Verse 38
गृहं वनं वोपविशेत् प्रव्रजेद् वा द्विजोत्तम: । आश्रमादाश्रमं गच्छेन्नान्यथामत्परश्चरेत् ॥ ३८ ॥
ഭൗതിക ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ബ്രഹ്മചാരി ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ വസിക്കട്ടെ; ചിത്തശുദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഗൃഹസ്ഥൻ വാനപ്രസ്ഥനായി വനത്തിലേക്ക് കടക്കട്ടെ; ശുദ്ധനായ ബ്രാഹ്മണൻ സന്ന്യാസം സ്വീകരിക്കട്ടെ. എന്നിൽ ശരണാഗതനല്ലാത്തവൻ ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് ആശ്രമത്തിലേക്ക് ക്രമമായി നീങ്ങണം; മറ്റെങ്ങനെ പെരുമാറരുത്.
Verse 39
गृहार्थी सदृशीं भार्यामुद्वहेदजुगुप्सिताम् । यवीयसीं तु वयसा यां सवर्णामनुक्रमात् ॥ ३९ ॥
ഗൃഹസ്ഥജീവിതം സ്ഥാപിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ തന്റെ വർണ്ണത്തിലെ, കുറ്റാരോപണം ഇല്ലാത്തതും വയസ്സിൽ ചെറുതുമായ ഭാര്യയെ വിവാഹം കഴിക്കണം. പല ഭാര്യമാരെ സ്വീകരിക്കണമെങ്കിൽ ആദ്യവിവാഹത്തിന് ശേഷം ക്രമമായി സ്വീകരിക്കണം; ഓരോ ഭാര്യയും ക്രമേണ താഴ്ന്ന വർണ്ണത്തിൽ നിന്നായിരിക്കണം.
Verse 40
इज्याध्ययनदानानि सर्वेषां च द्विजन्मनाम् । प्रतिग्रहोऽध्यापनं च ब्राह्मणस्यैव याजनम् ॥ ४० ॥
യജ്ഞം, വേദാധ്യയനം, ദാനം—ഇവ മൂന്നു കര്ത്തവ്യങ്ങളും എല്ലാ ദ്വിജന്മാർക്കും (ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ) ഉണ്ട്. എന്നാൽ ദാനം സ്വീകരിക്കൽ, വേദജ്ഞാനം അധ്യാപനം ചെയ്യൽ, മറ്റുള്ളവർക്കായി യജ്ഞം നടത്തിക്കൽ—ഇവ ബ്രാഹ്മണനുടേതു മാത്രമാണ്.
Verse 41
प्रतिग्रहं मन्यमानस्तपस्तेजोयशोनुदम् । अन्याभ्यामेव जीवेत शिलैर्वा दोषदृक् तयो: ॥ ४१ ॥
മറ്റുള്ളവരുടെ ദാനം സ്വീകരിക്കുന്നത് തന്റെ തപസ്സ്, തേജസ്, യശസ് എന്നിവ നശിപ്പിക്കും എന്നു കരുതുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ വേദാധ്യാപനവും യജ്ഞകർമ്മവും എന്ന രണ്ടു ബ്രാഹ്മണവൃത്തികളാൽ ജീവിക്കണം. അവയും ആത്മീയ നിലയെ ബാധിക്കും എന്നു തോന്നിയാൽ, വയലുകളിലും ചന്തകളിലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ധാന്യകണങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു, ആരെയും ആശ്രയിക്കാതെ ജീവിക്കണം.
Verse 42
ब्राह्मणस्य हि देहोऽयं क्षुद्रकामाय नेष्यते । कृच्छ्राय तपसे चेह प्रेत्यानन्तसुखाय च ॥ ४२ ॥
ബ്രാഹ്മണന്റെ ഈ ശരീരം ചെറുതായ ഇന്ദ്രിയസുഖഭോഗത്തിനല്ല; ഈ ജീവിതത്തിൽ കഠിന തപസ്സുകൾ സ്വീകരിക്കാനാണ്, അതിലൂടെ മരണാനന്തരം അനന്തസുഖം അനുഭവിക്കാനുമാണ്.
Verse 43
शिलोञ्छवृत्त्या परितुष्टचित्तो धर्मं महान्तं विरजं जुषाण: । मय्यर्पितात्मा गृह एव तिष्ठ- न्नातिप्रसक्त: समुपैति शान्तिम् ॥ ४३ ॥
വയലുകളിലും ചന്തകളിലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ധാന്യകണങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്ന (ശിലോഞ്ച) ജീവിതരീതിയാൽ മനസ്സ് തൃപ്തിയാക്കി ഗൃഹസ്ഥ ബ്രാഹ്മണൻ, വ്യക്തിഗത ആഗ്രഹമില്ലാതെ, മഹത്തായ നിർമലധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കണം; തന്റെ ചിത്തം എനിക്കർപ്പിച്ച്, വീട്ടിൽ തന്നെയിരുന്നും അത്യധികാസക്തിയില്ലാതെ ശാന്തിയും മോക്ഷവും പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 44
समुद्धरन्ति ये विप्रं सीदन्तं मत्परायणम् । तानुद्धरिष्ये नचिरादापद्भ्यो नौरिवार्णवात् ॥ ४४ ॥
ദാരിദ്ര്യത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്ന, എന്നിൽ ശരണമായ വിപ്രനെ ഉയർത്തി സഹായിക്കുന്നവരെ ഞാൻ അതിവേഗം എല്ലാ ആപത്തുകളിൽ നിന്നും രക്ഷിക്കും—സമുദ്രത്തിൽ വീണവരെ കപ്പൽ രക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 45
सर्वा: समुद्धरेद् राजा पितेव व्यसनात् प्रजा: । आत्मानमात्मना धीरो यथा गजपतिर्गजान् ॥ ४५ ॥
പിതാവ് മക്കളെപ്പോലെ പ്രജയെ ദുരിതത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തുന്നതുപോലെ രാജാവ് എല്ലാ പൗരന്മാരെയും കഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കണം. കൂടാതെ, ഗജപതി തന്റെ കൂട്ടത്തിലെ ആനകളെ കാക്കുകയും സ്വയം കാക്കുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ധീരനും നിർഭയനുമായ രാജാവ് പ്രജയെ സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ തന്നെ സ്വയം കൂടി സംരക്ഷിക്കണം.
Verse 46
एवंविधो नरपतिर्विमानेनार्कवर्चसा । विधूयेहाशुभं कृत्स्नमिन्द्रेण सह मोदते ॥ ४६ ॥
രാജ്യത്തിലെ സകല പാപവും നീക്കി താനും പ്രജയും സംരക്ഷിക്കുന്ന നരപതി, സൂര്യപ്രഭമായ വിമാനങ്ങളിൽ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു।
Verse 47
सीदन् विप्रो वणिग्वृत्त्या पण्यैरेवापदं तरेत् । खड्गेन वापदाक्रान्तो न श्ववृत्त्या कथञ्चन ॥ ४७ ॥
ബ്രാഹ്മണന് തന്റെ നിത്യധര്മകര്മങ്ങളാല് ജീവിക്കാനാകാതെ ദുഃഖിച്ചാല്, വ്യാപാരവൃത്തി സ്വീകരിച്ച് വാങ്ങി-വില്ക്കലിലൂടെ ആപത്ത് കടക്കാം. അതിലും അത്യന്തദാരിദ്ര്യം വന്നാല് വാള് കൈയിലെടുത്ത് ക്ഷത്രിയവൃത്തി ചെയ്യാം; പക്ഷേ ഒരിക്കലും നായപോലെ പരാധീന സേവനം ചെയ്യരുത്।
Verse 48
वैश्यवृत्त्या तु राजन्यो जीवेन्मृगययापदि । चरेद् वा विप्ररूपेण न श्ववृत्त्या कथञ्चन ॥ ४८ ॥
ഹേ രാജന്, രാജവംശക്കാരന് തന്റെ സ്വാഭാവിക തൊഴില് കൊണ്ട് ജീവിക്കാനാകാതെ വന്നാല് ആപത്തില് വൈശ്യവൃത്തി സ്വീകരിക്കാം, വേട്ടയാടി ജീവിക്കാം, അല്ലെങ്കില് ബ്രാഹ്മണരൂപത്തില് വേദജ്ഞാനം പഠിപ്പിക്കാം; പക്ഷേ ഒരിക്കലും ശൂദ്രവൃത്തി സ്വീകരിക്കരുത്।
Verse 49
शूद्रवृत्तिं भजेद् वैश्य: शूद्र: कारुकटक्रियाम् । कृच्छ्रान्मुक्तो न गर्ह्येण वृत्तिं लिप्सेत कर्मणा ॥ ४९ ॥
വൈശ്യന് ജീവിക്കാനാകാതെ വന്നാല് ശൂദ്രവൃത്തി സ്വീകരിക്കാം; ശൂദ്രന് യജമാനനെ കണ്ടെത്താനാകില്ലെങ്കില് കൂഡ, പായ മുതലായ ലളിത കരകൗശലപ്രവര്ത്തനങ്ങള് ചെയ്യാം. എന്നാല് കഷ്ടം മാറിയാല് അടിയന്തരത്തില് സ്വീകരിച്ച താഴ്ന്ന തൊഴില് ഉപേക്ഷിച്ച് തത്തതായ യോജ്യകര്മത്തിലേക്ക് മടങ്ങണം; നിന്ദ്യകര്മം കൊണ്ട് ജീവിക്കുവാന് ആഗ്രഹിക്കരുത്।
Verse 50
वेदाध्यायस्वधास्वाहाबल्यन्नाद्यैर्यथोदयम् । देवर्षिपितृभूतानि मद्रूपाण्यन्वहं यजेत् ॥ ५० ॥
ഗൃഹസ്ഥന് പ്രതിദിനം വേദാധ്യയനത്തിലൂടെ ഋഷികളെ, ‘സ്വധാ’ മന്ത്രം ചൊല്ലി പിതൃകളെ, ‘സ്വാഹാ’ ജപിച്ച് ദേവന്മാരെ, ഭക്ഷണവിഹിതങ്ങള് അര്പ്പിച്ച് സകല ജീവികളെയും, ധാന്യവും വെള്ളവും നല്കി മനുഷ്യരെയും ആരാധിക്കണം. ദേവന്, ഋഷി, പിതൃ, ഭൂതജാതി, മനുഷ്യന്—ഇവയെല്ലാം എന്റെ ശക്തിയുടെ രൂപങ്ങളെന്നു കരുതി, അവന് നിത്യമായി ഈ അഞ്ചു യജ്ഞങ്ങള് നിര്വഹിക്കണം।
Verse 51
यदृच्छयोपपन्नेन शुक्लेनोपार्जितेन वा । धनेनापीडयन् भृत्यान् न्यायेनैवाहरेत् क्रतून् ॥ ५१ ॥
ഗൃഹസ്ഥൻ യാദൃച്ഛികമായി ലഭിച്ചോ, സ്വധർമ്മം സത്യസന്ധമായി നിർവഹിച്ചു ശുദ്ധമായി സമ്പാദിച്ചോ ഉള്ള ധനത്തോടെ ആശ്രിതരെ പീഡിപ്പിക്കാതെ സുഖമായി പോഷിക്കണം. തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ന്യായമായി യജ്ഞാദി ധാർമ്മികകർമ്മങ്ങൾ നടത്തണം.
Verse 52
कुटुम्बेषु न सज्जेत न प्रमाद्येत् कुटुम्ब्यपि । विपश्चिन्नश्वरं पश्येददृष्टमपि दृष्टवत् ॥ ५२ ॥
അനേകം ആശ്രിത കുടുംബാംഗങ്ങളെ പോഷിക്കുന്ന ഗൃഹസ്ഥനും അവരോടു ഭൗതികാസക്തനാകരുത്; ‘ഞാനാണ് അധിപൻ’ എന്നു കരുതി അശ്രദ്ധയിലോ മാനസികവ്യാമോഹത്തിലോ വീഴരുത്. വിവേകി ഗൃഹസ്ഥൻ ഭूत-ഭാവി സുഖങ്ങളെ, ഇനിയും ലഭിക്കാത്തതിനെപ്പോലും, അനുഭവിച്ച സുഖംപോലെ നശ്വരമെന്നു കാണണം.
Verse 53
पुत्रदाराप्तबन्धूनां सङ्गम: पान्थसङ्गम: । अनुदेहं वियन्त्येते स्वप्नो निद्रानुगो यथा ॥ ५३ ॥
മകൻ, ഭാര്യ, ബന്ധുക്കൾ, സുഹൃത്തുകൾ എന്നിവരോടുള്ള കൂട്ടായ്മ യാത്രക്കാരുടെ ക്ഷണിക സംഗമംപോലെയാണ്. ശരീരം മാറുമ്പോൾ അവരിൽ നിന്നെല്ലാം വേർപാട് സംഭവിക്കുന്നു; നിദ്ര തീരുമ്പോൾ സ്വപ്നഭോഗങ്ങൾ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ.
Verse 54
इत्थं परिमृशन्मुक्तो गृहेष्वतिथिवद् वसन् । न गृहैरनुबध्येत निर्ममो निरहङ्कृत: ॥ ५४ ॥
ഇങ്ങനെ യഥാർത്ഥ സ്ഥിതി ആഴത്തിൽ വിചാരിച്ച ശേഷം, മോചിതാത്മാവ് വീട്ടിൽ അതിഥിയെപ്പോലെ വസിക്കണം—മമതയും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാതെ. അങ്ങനെ ഗൃഹകാര്യങ്ങൾ അവനെ ബന്ധിക്കുകയോ കുടുക്കുകയോ ചെയ്യില്ല.
Verse 55
कर्मभिगृहमेधीयैरिष्ट्वा मामेव भक्तिमान् । तिष्ठेद् वनं वोपविशेत् प्रजावान् वा परिव्रजेत् ॥ ५५ ॥
ഗൃഹധർമ്മകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു എന്നെയേ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്ന ഗൃഹസ്ഥഭക്തൻ വീട്ടിൽ തന്നെ തുടരാം, പുണ്യസ്ഥലത്തേക്കോ വനത്തിലേക്കോ പോകാം, അല്ലെങ്കിൽ ഉത്തരവാദിയായ പുത്രൻ ഉണ്ടെങ്കിൽ സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ച് പരിവ്രാജകനാകാം.
Verse 56
यस्त्वासक्तमतिर्गेहे पुत्रवित्तैषणातुर: । स्त्रैण: कृपणधीर्मूढो ममाहमिति बध्यते ॥ ५६ ॥
ഗൃഹത്തിൽ മനസ്സ് ആസക്തമായവൻ, പുത്ര‑ധനഭോഗലാലസയിൽ കലങ്ങിയവൻ, സ്ത്രീവിഷയകാമത്തിൽ ആകുലൻ, കൃപണബുദ്ധിയുള്ള മൂഢൻ, ‘എല്ലാം എന്റെതാണ്, ഞാൻ തന്നെയാണ് എല്ലാം’ എന്നു കരുതുന്നവൻ—അവൻ തീർച്ചയായും മായാബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങുന്നു।
Verse 57
अहो मे पितरौ वृद्धौ भार्या बालात्मजात्मजा: । अनाथा मामृते दीना: कथं जीवन्ति दु:खिता: ॥ ५७ ॥
അയ്യോ! എന്റെ വൃദ്ധ മാതാപിതാക്കൾ, മടിയിൽ ശിശുവുള്ള എന്റെ ഭാര്യ, പിന്നെ എന്റെ മറ്റു ചെറുകുട്ടികൾ—എന്നെ കൂടാതെ അവർ അനാഥരും ദീനരുമായി അത്യന്തം ദുഃഖിക്കും. അവർ എങ്ങനെ ജീവിക്കും?
Verse 58
एवं गृहाशयाक्षिप्तहृदयो मूढधीरयम् । अतृप्तस्ताननुध्यायन् मृतोऽन्धं विशते तम: ॥ ५८ ॥
ഇങ്ങനെ കുടുംബാസക്തി ഹൃദയം കീഴടക്കിയ ഈ മൂഢബുദ്ധിയുള്ള ഗൃഹസ്ഥൻ ഒരിക്കലും തൃപ്തനാകുന്നില്ല. ബന്ധുക്കളെ മാത്രം നിരന്തരം ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് മരിച്ച് അജ്ഞാനത്തിന്റെ അന്ധകാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു।
Frequently Asked Questions
By presenting varṇāśrama as a discipline of purification: universal virtues, regulated conduct, and role-specific duties are to be performed with remembrance of the Lord as Supersoul and with offerings to Him. When work is done without possessiveness and with devotion—especially through guru-centered training and self-control—it ceases to bind (karma-bandha) and becomes bhakti in practice.
To show the historical unfolding and progressive fragmentation of dharma: from the unified ‘haṁsa’ order and oṁ-centered Veda in Satya-yuga to the threefold Veda and sacrifice-centered culture in Tretā. This yuga framework explains why dharma appears in organized social and āśrama forms and why it must be restated as time advances toward decline.
The ācārya is to be known as the Lord’s own representative and not treated as ordinary. The brahmacārī serves with humility—collecting alms/necessities, accepting only what is allotted, and attending the guru’s needs—because such service transmits Vedic knowledge, purifies sin, and anchors the student in devotion rather than pride.
Nonviolence, truthfulness, honesty, seeking the welfare of all beings, and freedom from lust, anger, and greed. These function as baseline dharma that supports any āśrama or varṇa and makes devotional practice stable.
It depicts possessiveness and identity based on ‘mine’ and ‘I am the lord’ as bondage-producing illusion. Excessive attachment to spouse, children, and wealth leads to anxiety, dissatisfaction, and a death absorbed in relatives—resulting in darkness of ignorance—whereas a liberated householder lives like a guest, without proprietorship, and keeps consciousness absorbed in the Lord.