Adhyaya 96

Verse 1

ज शङ्खिनीत्योषधीगण इति ङ , ज , च हेमताम्रमयो रङ्गराजजञ्चेति ख पारदे इति ख , छ च गन्धकत्रिकमित्यष्टौ इति घ अथ षण्णवतितमो ऽध्यायः अधिवासनविधिः ईश्वर उवाच स्नात्वा नित्यद्वयं कृत्वा प्रणवार्घकरो गुरुः सहायैर् मूर्तिपैर् विप्रैः सह गच्छेन्मखालयं

ഇപ്പോൾ തൊണ്ണൂറ്റാറാം അധ്യായം—അധിവാസനവിധി. ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു: സ്നാനം ചെയ്ത് നിത്യത്തിലെ രണ്ടു കർമങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, ഗുരു പ്രണവം (ഓം) ചേർന്ന അർഘ്യം ഒരുക്കി, സഹായികൾ, മൂർത്തിപർ, ബ്രാഹ്മണ ഋത്വിക്കർ എന്നിവരോടൊപ്പം യജ്ഞശാലയിലേക്കു പോകണം।

Verse 2

क्षान्त्यादितोरणांस्तत्र पूर्ववत् पूजयेत् क्रमात् प्रदक्षिणक्रमादेषां शाखायां द्वारपालकान्

അവിടെ ക്ഷാന്തി മുതലായ തോരണങ്ങളെ മുൻവിധിപ്രകാരം ക്രമമായി പൂജിക്കണം; കൂടാതെ പ്രദക്ഷിണാക്രമം അനുസരിച്ച് ആ ശാഖകളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ദ്വാരപാലകരെയും പൂജിക്കണം।

Verse 3

प्राचि नन्दिमहाकालौ याम्ये भृङ्गिविनायकौ वारुणे वृषभस्कन्दौ देवीचण्डौ ततोत्तरे

കിഴക്കുദിക്കിൽ നന്ദിയും മഹാകാലനും; തെക്കിൽ ഭൃംഗിയും വിനായകനും; പടിഞ്ഞാറ് (വാരുണ) ദിക്കിൽ വൃഷഭനും സ്കന്ദനും; അതിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് ദേവിയും ചണ്ഡനും സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 4

तच्छाखामूलदेशस्थौ प्रशान्तशिशिरौ घटौ पर्जन्याशोकनामानौ भूतं सञ्जीवनामृतौ

ആ ശാഖയുടെ മൂലപ്രദേശത്ത് രണ്ട് ശാന്തവും ശീതളവുമായ ഘടങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവയ്ക്ക് പർജന്യവും അശോകവും എന്നായിരുന്നു പേര്; അവ മരിച്ചവനെയും ജീവിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള സഞ്ജീവനാമൃതം നിറഞ്ഞവയായിരുന്നു।

Verse 5

धनदश्रीप्रदौ द्वौ द्वौ पूजयेदनुपूर्वशः स्वनामभिश् चतुर्थ्यन्तैः प्रणवादिनमोन्तगैः

അവരെ ജോടി-ജോടിയായി യഥാക്രമം പൂജിക്കണം; ഓരോരുത്തരുടെ നാമം ചതുർത്ഥി വിഭക്തിയിൽ ചേർത്ത്, ആരംഭത്തിൽ ‘ഓം’യും അവസാനം ‘നമഃ’യും ചേർത്തു।

Verse 6

लोकग्रहवसुद्वाःस्थस्रवन्तीनां द्वयं द्वयं ङ च भूतसञ्जीवनासुतौ इति छ भूतसञ्जीवनामृतौ इति ख , ज च धनदद्विपदौ इति ख धनदौ द्विपदौ इति घ धनदश्चापदौ इति ज पूजयेदथ पूर्वश इति ग लोकग्रहवसुद्वाःस्थहस्तादीनामिति ग भानुत्रयं युगं वेदो लक्ष्मीर्गणपतिस् तथा

ലോകഗ്രഹ, വസു, ദ്വാഃസ്ഥ, സ്രവന്തീ മുതലായ കൂട്ടങ്ങളിൽ ഘടകങ്ങൾ രണ്ടെണ്ണം വീതം എടുത്ത് പൂജിക്കണം; പിന്നെയും അതുപോലെ. ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘ഭൂതസഞ്ജീവനാസുതൗ’ എന്നും, മറ്റുകളിൽ ‘ഭൂതസഞ്ജീവനാമൃതൗ’ എന്നും കാണുന്നു. അതുപോലെ ‘ധനദദ്വിപദൗ’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ധനദൗ ദ്വിപദൗ’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ധനദശ്ചാപദൗ’ എന്നിങ്ങനെ പാഠഭേദങ്ങളും ഉണ്ട്. മറ്റൊരിടത്ത് ‘അഥ പൂർവശഃ പൂജയേത്’ എന്നും, മറ്റൊരു വ്യാഖ്യയിൽ ‘ലോകഗ്രഹവസുദ്വാഃസ്ഥ—ഹസ്താദീനാം’ എന്നും സൂചനയുണ്ട്. പട്ടികയിൽ സൂര്യത്രയം, യുഗം, വേദം, ലക്ഷ്മി, ഗണപതി എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 7

इति देवामखागारे तिष्ठन्ति प्रतितोरणं विघ्नसङ्घापनोदाय क्रतोः संरक्षणाय च

ഇങ്ങനെ ദൈവയാഗശാലയിൽ അവർ ഓരോ തോരണത്തിലും/വാതിലിലും നിലകൊള്ളുന്നു—വിഘ്നങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തെ അകറ്റാനും ക്രതു (യാഗം) സംരക്ഷിക്കാനും.

Verse 8

वज्रं शक्तिं तथा दण्डं खड्गं पाशं ध्वजंगदां त्रिशूलं चक्रमम्भोजम्पताकास्वर्चयेत् क्रमात्

പതാകകളിൽ/ധ്വജസ്ഥാനങ്ങളിൽ ക്രമമായി വജ്രം, ശക്തി, ദണ്ഡം, ഖഡ്ഗം, പാശം, ധ്വജം, ഗദ, ത്രിശൂലം, ചക്രം, അംബോജം (താമര) എന്നിവയെ പൂജിക്കണം.

Verse 9

ॐ ह्रूं फट् नमः ॐ ह्रूं फट् द्वाःस्थशक्तये ह्रूं फट् नमः इत्य् आदिमन्त्रैः कुमुदः कुमुदाक्षश् च पुण्डरीकोथ वामनः शङ्कुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्ठितः

ആദിമന്ത്രങ്ങൾ—‘ഓം ഹ്രൂം ഫട് നമഃ’ എന്നും ‘ഓം ഹ്രൂം ഫട് ദ്വാഃസ്ഥശക്തയേ, ഹ്രൂം ഫട് നമഃ’ എന്നും—ഇവയാൽ ദ്വാരപാലകരെ ആവാഹിച്ച് സ്ഥാപിക്കണം: കുമുദ, കുമുദാക്ഷ, പുണ്ഡരീക, തുടർന്ന് വാമന, ശങ്കുകർണ, സർവനേത്ര, സുമുഖ, സുപ്രതിഷ്ഠിത।

Verse 10

ध्वजाष्टदेवताः पूज्याः पूर्वादौ भूतकोटिभिः ॐ कौं कुमुदाय नम इत्य् आदिमन्त्रैः

ധ്വജത്തിന്റെ അഷ്ടദേവതകളെ കിഴക്ക് മുതലായ ദിക്കുകളിൽ ക്രമമായി, അനുചരഭൂതകോടികളോടുകൂടി പൂജിക്കണം; ‘ഓം കൗം കുമുദായ നമഃ’ മുതലായ ആദിമന്ത്രങ്ങളാൽ।

Verse 11

हेतुकं त्रिपुरघ्नञ्च शक्त्याख्यं यमजिह्वकं कालं करालिनं षष्ठमेकाङ्घ्रिम्भीममष्टकं

അവരുടെ നാമങ്ങൾ—ഹേതുക, ത്രിപുരഘ്ന, ശക്ത്യാഖ്യ, യമജിഹ്വക, കാല, കരാലിന (ആറാമൻ), ഏകാങ്ഘ്രി, ഭീമ (എട്ടാമൻ)।

Verse 12

तथैव पूजयेद् दिक्षु क्षेत्रपालाननुक्रमात् ॐ हुं फट् वक्राय हुं फट् नम इति ग ॐ हुं फट् वज्राय हुं फट् नम इति ङ प्रमुख इति ज ध्वजाश् च देवता इति ग पूजादौ इति ङ , ज च बुद्धाख्यमिति ग बुद्ध्याख्यमिति ज अजजिह्वकमिति ज बलिभिः कुसुमैर् धूपैः सन्तुष्टान् परिभावयेत्

അതുപോലെ തന്നെ എട്ട് ദിക്കുകളിലും ക്ഷേത്രപാലന്മാരെ ക്രമമായി പൂജിക്കണം—‘ഓം ഹും ഫട് വക്രായ ഹും ഫട് നമഃ’, ‘ഓം ഹും ഫട് വജ്രായ ഹും ഫട് നമഃ’ മുതലായ മന്ത്രങ്ങൾ (പാഠഭേദാനുസാരം) ജപിച്ച്. തുടർന്ന് ബലി, പുഷ്പം, ധൂപം എന്നിവകൊണ്ട് അവരെ തൃപ്തരെന്നു ധ്യാനിച്ച് യഥാവിധി ആദരിക്കണം।

Verse 13

कम्बलास्तृतेषु वर्णेषु वंशस्थूणास्वनुक्रमात् पञ्च क्षित्यादितत्त्वानि सद्योजातादिभिर्यजेत्

വിരിച്ചിട്ട നിറമുള്ള കംബളങ്ങളിലെയും മുളസ്തംഭങ്ങളിലെയും ക്രമത്തിൽ, ഭൂമി മുതലായ അഞ്ചു തത്ത്വങ്ങളെ സദ്യോജാതാദി മന്ത്രങ്ങളാൽ യജന/പൂജ ചെയ്യണം।

Verse 14

सदाशिवपदव्यापि मण्डपं धाम शाङ्करं पताकाशक्तिसंयुक्तं तत्त्वदृष्ट्यावलोकयेत्

തത്ത്വദൃഷ്ടിയോടെ ശാങ്കരധാമമായ മണ്ഡപത്തെ ധ്യാനിക്കണം; അത് സദാശിവപദം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും പതാകകളും ശക്തി-ചിഹ്നവും ചേർന്നതുമാകുന്നു।

Verse 15

दिव्यान्तरिक्षभूमिष्ठविघ्नानुत्सार्य पूर्ववत् प्रविशेत् पश्चिमद्वारा शेषद्वाराणि दर्शयेत्

ദൈവിക, അന്തരീക്ഷ, ഭൂസ്ഥ വിഘ്നങ്ങളെ നീക്കി, മുൻവിധിപ്രകാരം പടിഞ്ഞാറ് വാതിലിലൂടെ പ്രവേശിച്ച്, തുടർന്ന് ശേഷിക്കുന്ന വാതിലുകൾ കാണിക്കണം।

Verse 16

प्रदक्षिणक्रमाद्गत्वा निविष्टोवेदिदक्षिणे उत्तराभिमुखः कुर्याद् भूतशुद्धिं यथा पुरा

പ്രദക്ഷിണക്രമത്തിൽ ചെന്നു, വേദിയുടെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഇരുന്ന്, വടക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച്, മുൻവിധിപ്രകാരം ഭൂതശുദ്ധി നടത്തണം।

Verse 17

अन्तर्यागं विशेषार्घ्यं मन्त्रद्रव्यादिशोधनं कुर्वीत आत्मनः पूजां पञ्चगव्यादि पूर्ववत्

അന്തര്യാഗം, വിശേഷാർഘ്യം, മന്ത്ര-ദ്രവ്യാദികളുടെ ശോധനം എന്നിവ നടത്തണം; കൂടാതെ പഞ്ചഗവ്യാദികളാൽ മുൻവിധിപ്രകാരം ആത്മപൂജയും ചെയ്യണം।

Verse 18

साधारङ्कलसन्तस्मिन् विन्यसेत्तदनन्तरं विशेषाच्छिवतत्त्वाय तत्त्वत्रयमनुक्रमात्

ആ സാധാര കലശത്തിൽ തുടർന്ന് വിന്യാസം നടത്തണം; പ്രത്യേകിച്ച് ശിവതത്ത്വത്തിനായി തത്ത്വത്രയം ക്രമമായി സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 19

ललाटस्कन्धपादान्तं शिवविद्यात्मकं परं रुद्रनारायणब्रह्मदैवतं निजसञ्चरैः

നെറ്റിയിൽ നിന്ന് സ്കന്ധങ്ങളിലേക്കും പാദാന്തം വരെയും, ശിവവിദ്യാത്മകമായ പരമതത്ത്വത്തെ ധ്യാനിച്ച്/വിന്യാസം ചെയ്യണം; അതിന്റെ അധിദേവതകൾ രുദ്രൻ, നാരായണൻ, ബ്രഹ്മാവ്—എന്നിങ്ങനെ, സ്വന്തം നിശ്ചിത സഞ്ചാര (ന്യാസക്രമ)ങ്ങളാൽ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 20

अ तत्तु दृष्ट्यावलोकयेदिति ख , छ च शेषद्वाराणि चङ्क्रमेदिति ख , छ च शेषद्वाराणि पूजयेदिति छ स्वात्मन इति ख , घ , छ , ज च निजसंवरैर् इति ग , ङ च निजसञ्चयैर् इति घ ॐ हं हां मूर्तीस्तदीश्वरांस्तत्र पूर्ववद्विनिवेशयेत् तद्व्यापकं शिवं साङ्गं शिवहस्तञ्च मूर्धनि

അനന്തരം ഏകാഗ്രദൃഷ്ടിയാൽ ആ തത്ത്വത്തെ അവലോകനം ചെയ്യണം. ശേഷിക്കുന്ന ‘ദ്വാരങ്ങൾ’ (ദേഹസ്ഥലങ്ങൾ) ചുറ്റി അവയെ പൂജിക്കണം. ഇതെല്ലാം സ്വാത്മനിൽ തന്നേ, സ്വന്തം സംയമങ്ങളോടും സഞ്ചിത പുണ്യ/ശക്തിയോടും കൂടി ചെയ്യണം. “ഓം ഹം ഹാം” ജപിച്ച്, മുൻവിധിപ്രകാരം അവിടെ മൂർത്തികളെയും അവരുടെ അധിഷ്ഠാതൃ ദേവന്മാരെയും വിന്യസിക്കണം; കൂടാതെ സാംഗമായ സർവ്വവ്യാപി ശിവനെ സ്ഥാപിച്ച് ശിരസ്സിൽ ശിവഹസ്തം ന്യാസിക്കണം.

Verse 21

ब्रह्मरन्ध्रप्रविष्टेन तेजसा वाह्यसान्तरं तमःपटलमाधूय प्रद्योतितदिगन्तरं

ബ്രഹ്മരന്ധ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ച തേജസ്സാൽ ബാഹ്യവും ആന്തരവുമായ തമസ്സിന്റെ മറ നീങ്ങുന്നു; ദിക്കുകളുടെ അറ്റംവരെ പ്രകാശം പരക്കുന്നു.

Verse 22

आत्मानं मूर्तिपैः सार्धं स्रग्वस्त्रकुसुमादिभिः भूषयित्वा शिवोस्मीति ध्यात्वा बोघासिमुद्धरेत्

മൂർത്തികളുടെ സഹചാര ദേവന്മാരോടൊപ്പം സ്വയം മാല, വസ്ത്രം, പുഷ്പം മുതലായവകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച് “ഞാൻ ശിവൻ” എന്നു ധ്യാനിച്ച്, തുടർന്ന് ബോധാസി (ജ്ഞാനഖഡ്ഗം) ഉദ്ധരിക്കണം.

Verse 23

चतुष्पदान्तसंस्कारैः संस्कुर्यान्मखमण्डपं विक्षिप्य विकिरादीनि कुशकूर्चोपसंहरेत्

‘ചതുഷ്പദ’ വരെയും അന്ത്യസംസ്കാരങ്ങളാലും മഖമണ്ഡപത്തെ സംസ്കരിക്കണം. തുടർന്ന് വികിര മുതലായവ ചിതറിച്ച്, കുശകൂർച (കുശ-ചൂല്) കൊണ്ട് അവസാനം അവയെ സമാഹരിക്കണം.

Verse 24

आसनीकृत्य वर्धन्यां वास्त्वादीन् पूर्ववद्यजेत् शिवकुम्भास्त्रवर्धन्यौ पूजयेच्च स्थिरासने

ആസനം സ്വീകരിച്ച് വർധനീ പാത്രത്തിൽ വാസ്തു മുതലായ ദേവതകളെ മുൻവിധിപ്രകാരം യജിച്ച് പൂജിക്കണം. പിന്നെ സ്ഥിരാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് ശിവകുംഭം, അസ്ത്രം (മന്ത്രം) എന്നിവയും വർധനീയെയും കൂടി പൂജിക്കണം.

Verse 25

स्वदिक्षु कलशारूढांल्लोकपालाननुक्रमात् वाहायुधादिसंयुक्तान् पूजयेद्विधिना यथा

തത്തത് ദിക്കുകളിൽ കലശങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതരായ ലോകപാലന്മാരെ, അവരുടെ വാഹനം, ആയുധം മുതലായ ചിഹ്നങ്ങളോടുകൂടി, ക്രമമായി വിധിപ്രകാരം പൂജിക്കണം।

Verse 26

ऐरावतगजारूढं स्वर्णवर्णं किरीटिनं सहस्रनयनं शक्रं वज्रपाणिं विभावयेत्

ഐരാവത ഗജത്തിൽ ആരൂഢനായി, സ്വർണ്ണവർണ്ണനായി, കിരീടധാരിയായി, സഹസ്രനയനനായി, വജ്രപാണിയായ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) എന്നു ധ്യാനിക്കണം।

Verse 27

सप्तार्चिषं च विभ्राणमक्षमालां कमण्डलुं ज्वालामालाकुलं रक्तं शक्तिहस्तमजासनं

ഏഴു ജ്വാലകളോടുകൂടിയവനായി, അക്ഷമാലയും കമണ്ഡലുവും ധരിച്ച്, ജ്വാലാമാലയിൽ പൊതിഞ്ഞ്, രക്തവർണ്ണനായി, കൈയിൽ ശക്തി ധരിച്ച്, അജാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന (ദേവതയെ) ധ്യാനിക്കണം।

Verse 28

भास्त्रवर्धन्यां पूजयेदस्थिरासने इति घ , ज च वर्णवस्त्रमिति ग स्वर्णवस्त्रमिति ख , ज , च कालं मालाकुलं रक्तमिति ख , ग , ङ , छ च कालं मालाकुलं, व्यक्तमिति ग ज्वालामालाकुलं सक्तमिति घ महिषस्थं दण्डहस्तं यमं कालानलं स्मरेत् रक्तनेत्रं स्वरारूढं खड्गहस्तञ्च नैरृतं

ഭാസ്ത്രവർധനിയിൽ (ചില പാഠപ്രകാരം) അസ്ഥിരാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവനായി അവനെ പൂജിക്കണം. പാഠഭേദപ്രകാരം അവൻ വർണവസ്ത്രമോ സ്വർണവസ്ത്രമോ ധരിക്കുന്നു. യമനെ ‘കാല’ രൂപത്തിൽ സ്മരിക്കണം—മാലയോടുകൂടിയ, രക്തവർണ്ണൻ (അഥവാ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷൻ), ജ്വാലാമാലയിൽ പൊതിഞ്ഞ, മഹിഷാരൂഢൻ, ദണ്ഡഹസ്തൻ, ‘കാലാനല’ സ്വരൂപൻ. കൂടാതെ നൈഋതനെ സ്മരിക്കണം—രക്തനേത്രൻ, അശ്വാരൂഢൻ, ഖഡ്ഗഹസ്തൻ।

Verse 29

वरुणं मकरे श्वेतं नागपाशधरं स्मरेत् वायुं च हरिणे नीलं कुवेरं मेघसंस्थितं

വരുണനെ മകരാരൂഢനായി, ശ്വേതവർണ്ണനായി, നാഗപാശധാരിയായി സ്മരിക്കണം; വായുവിനെ ഹരിണാരൂഢനായി നീലവർണ്ണനായി; കുബേരനെ മേഘത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായി സ്മരിക്കണം।

Verse 30

त्रिशूलिनं वृषे चेशं कूर्मेनन्तन्तु चक्रिणं ब्राह्माणं हंसगं ध्यायेच्चतुर्वक्त्रं चतुर्भुजं

ത്രിശൂലധാരിയായി വൃഷഭാരൂഢനായ ഈശൻ (ശിവൻ)നെ, കൂർമരൂപത്തിലും അനന്തരൂപത്തിലും ചക്രധാരിയായ വിഷ്ണുവിനെ, കൂടാതെ ഹംസവാഹനനായ ചതുര്മുഖ ചതുര്ഭുജ ബ്രഹ്മാവിനെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 31

स्तम्भमूलेषु कुम्भेषु वेद्यां धर्मादिकान् यजेत् दिक्षु कुम्भेष्वनन्तादीन् पूजयन्त्यपि केचन

സ്തംഭമൂലങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ച കുംഭങ്ങളിലും വേദിയിൽ ധർമ്മാദികളെ യജിച്ച് പൂജിക്കണം; ദിക്കുകളിൽ വെച്ച കുംഭങ്ങളിൽ ചിലർ അനന്താദികളെയും പൂജിക്കുന്നു।

Verse 32

शिवाज्ञां श्रावयेत् कुम्भं भ्रामयेदात्मपृष्ठगं पूर्ववत् स्थापयेदादौ कुम्भं तदनु वर्धनीं

കുംഭത്തിന് ശിവാജ്ഞ (മന്ത്രം) ശ്രാവയിച്ച്, അതിനെ സ്വന്തം പുറത്ത് വെച്ച് ഭ്രമിപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് മുൻവിധിപ്രകാരം ആദ്യം കുംഭം സ്ഥാപിച്ച്, പിന്നെ വർധനീ പാത്രം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 33

शिवं स्थिरासनं कुम्भे शस्त्रार्थञ्च ध्रुवासनं पूजयित्वा यथापूर्वं स्पृशेदुद्भवमुद्रया

കുംഭത്തിൽ ശിവന്റെ ‘സ്ഥിരാസനം’യും ആയുധകാര്യത്തിനായുള്ള ‘ധ്രുവാസനം’യും മുൻവിധിപ്രകാരം പൂജിച്ച ശേഷം, ഉദ്ഭവമുദ്രയാൽ (ആ ആസനം/കുംഭം) സ്പർശിക്കണം।

Verse 34

निजयागं जगन्नाथ रक्ष भक्तानुकम्पया एभिः संश्राव्य रक्षार्थं कुम्भे खड्गं निवेशयेत्

“ജഗന്നാഥാ! ഭക്താനുകമ്പയാൽ എന്റെ യാഗത്തെ രക്ഷിക്കണമേ.” ഇങ്ങനെ രക്ഷാമന്ത്രങ്ങൾ ശ്രാവ്യമാക്കി, രക്ഷാർത്ഥം കുംഭത്തിൽ ഖഡ്ഗം (വാൾ) നിക്ഷേപിക്കണം।

Verse 35

दीक्षास्थापनयोः कुम्भे स्थण्डिले मण्डले ऽथवा मण्डलेभ्यर्च्य देवेशं व्रजेद्वै कुण्डसन्निधौ

ദീക്ഷയും സ്ഥാപനും സംബന്ധിച്ച കർമങ്ങളിൽ കുംഭത്തിലോ സ്ഥണ്ഡിലത്തിലോ അല്ലെങ്കിൽ മണ്ഡലത്തിലോ പൂജ നടത്തണം. മണ്ഡലങ്ങളിലൂടെ ദേവേശനെ അർച്ചിച്ച് ശേഷം തീക്കുണ്ടിന്റെ (കുണ്ഡ) സമീപത്തേക്ക് തീർച്ചയായും പോകണം.

Verse 36

कुण्डनाभिं पुरस्कृत्य निनिष्ठा मूर्तिधारिणः गुरोरादेशतः कुर्युर् निजकुण्डेषु संस्कृतिं

കുണ്ഡത്തിന്റെ നാഭി (മധ്യകേന്ദ്രം) മുൻപാക്കി, ദീക്ഷിതരായ മൂർത്തിധാരികൾ ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ കുണ്ഡങ്ങളിൽ സംസ്കൃതി (ശുദ്ധിസംസ്കാരം) നിർവഹിക്കണം.

Verse 37

ष्ठगमिति घ स्थिरासने इति ख , घ च शस्त्राणुञ्चेति ख , ग , छ च इमं यागमिति ङ शङ्खन्निवेदयेदिति ग खड्गन्निवेदयेदिति घ , ङ च कुर्युर् निजकुम्भेष्विति ख , घ , छ , ज च जपेयुर्जापिनः सङ्ख्यं मन्त्रमन्ये तु संहितां पठेयुर्ब्राह्मणाः शान्तिं स्वशाखावेदपारगाः

ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘ഷ്ടഗം’, ചിലതിൽ ‘സ്ഥിരാസനത്തിൽ’, മറ്റിടങ്ങളിൽ ‘ശസ്ത്രങ്ങൾക്ക് അനുലേപനം/സംസ്കാരം’ എന്നും ‘ഈ യാഗം’ എന്നും വ്യത്യാസമുണ്ട്. ചിലർ ‘ശംഖം നിവേദിക്കണം’ എന്നും, മറ്റുചിലർ ‘ഖഡ്ഗം നിവേദിക്കണം’ എന്നും പറയുന്നു; ‘സ്വന്തം കുംഭങ്ങളിൽ ചെയ്യണം’ എന്ന പാഠവും കാണുന്നു. ജപകർ നിശ്ചിത സംഖ്യയിൽ മന്ത്രജപം ചെയ്യണം; എന്നാൽ സ്വന്തം ശാഖാവേദത്തിൽ പാരംഗതരായ മറ്റ് ബ്രാഹ്മണർ ശാന്തിക്കായി സംഹിതാപാഠം നടത്തണം.

Verse 38

श्रीसूक्तं पावमानीश् च मैत्रकञ्च वृषाकपिं ऋग्वेदी सर्वदिग्भागे सर्वमेतत् समुच्चरेत्

ഋഗ്വേദി പുരോഹിതൻ ശ്രീസൂക്തം, പാവമാനീ സ്തോത്രങ്ങൾ, മൈത്രകം, വൃഷാകപി—ഇവയെല്ലാം എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ഉച്ചരിക്കണം.

Verse 39

देवव्रतन्तु भारुण्डं ज्येष्ठसाम रथन्तरं पुरुषं गीतिमेतानि सामवेदी तु दक्षिणे

‘ദേവവ്രതം’, ‘ഭാരുണ്ഡം’, ‘ജ്യേഷ്ഠസാമൻ’, ‘രഥന്തര’, ‘പുരുഷ’, ‘ഗീതി’—ഇവ സാമഗാനങ്ങളാണ്; സാമവേദി പുരോഹിതൻ ദക്ഷിണ ദിക്കിൽ നിലകൊള്ളണം.

Verse 40

रुद्रं पुरुषसूक्तञ्च श्लोकाध्यायं विशेषतः ब्राह्मणञ्च यजुर्वेदी पश्चिमायां समुच्चरेत्

യജുര്‍വേദി പടിഞ്ഞാറ് ദിശയില്‍ നിലകൊണ്ട് രുദ്രപാഠം, പുരുഷസൂക്തം, പ്രത്യേകിച്ച് നിര്‍ദ്ദേശിച്ച ശ്ലോകങ്ങളും അധ്യായവും ബ്രാഹ്മണഭാഗങ്ങളോടുകൂടി സമുച്ചരിക്കണം।

Verse 41

नीलरुद्रं तथाथर्वी सूक्ष्मासूक्ष्मन्तथैव च उत्तरे ऽथर्वशीर्षञ्च तत्परस्तु समुद्धरेत्

അവന്‍ നീലരുദ്രം, അഥര്‍വീ, കൂടാതെ സൂക്ഷ്മവും അസൂക്ഷ്മവും പാരായണം ചെയ്യണം; പിന്നെ ഏകാഗ്രതയോടെ ഉപസംഹാരമായി അഥര്‍വശീര്‍ഷം യഥാവിധി പാരായണം ചെയ്യണം।

Verse 42

आचार्यश्चाग्निमुत्पाद्य प्रतिकुण्डं प्रदापयेत् वह्नेः पूर्वादिकान् भागान् पूर्वकुण्डादितः क्रमात्

ആചാര്യന്‍ അഗ്നി ഉത്പാദിപ്പിച്ച് പ്രതികുണ്ഡത്തിലും അത് ജ്വലിപ്പിക്കണം; പിന്നെ കിഴക്കുകുണ്ഡത്തില്‍നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ക്രമമായി കിഴക്ക് മുതലായ ദിക്കുകളനുസരിച്ച് അഗ്നിയുടെ ഭാഗങ്ങള്‍ വിന്യസിക്കണം।

Verse 43

धूपदीपचरूणाञ्च ददीताग्निं समुद्धरेत् पूर्ववच्छिवमभ्यर्च्य शिवाग्नौ मन्त्रतर्पणं

ധൂപം, ദീപം, ചരു എന്നിവ അര്‍പ്പിച്ച ശേഷം അഗ്നിയെ സമുദ്ധരിക്കണം; പിന്നെ മുന്‍പുപോലെ ശിവനെ ആരാധിച്ച് ശിവാഗ്നിയില്‍ മന്ത്രതര്‍പ്പണം നടത്തണം।

Verse 44

देशकालादिसम्पत्तौ दुर् निमित्तप्रशान्तये प्रदीपयेदिति घ पूर्वादिदिग्भागादिति ज पूर्वादिकाद्भागादिति घ सर्वकुण्डादित इति ख , छ , च आचार्यश्चाग्निमुत्पाद्येत्यादिः ददीताग्निं समुद्धरेदित्यन्तः पाठो ग पुस्तके नास्ति देशकालादिसङ्ख्याप्तौ इति घ होमङ्कृत्वा तु मन्त्रज्ञः पूर्णां दत्त्वा शुभावहां

ദേശ-കാലാദികളുടെ യഥോചിത സമ്പത്ത് ലഭിക്കുമ്പോള്‍ ദുര്‍നിമിത്ത ശാന്തിക്കായി അഗ്നി പ്രദീപ്തമാക്കണം എന്നു പറയുന്നു. പാഠഭേദങ്ങള്‍: ‘പൂര്‍വാദിദിഗ്ഭാഗാത്’ അല്ലെങ്കില്‍ ‘പൂര്‍വാദികാദ്ഭാഗാത്’; കൂടാതെ ‘സര്‍വകുണ്ഡാദിതഃ’. ‘ഗ’ പാണ്ഡുലിപിയില്‍ ‘ആചാര്യശ്ചാഗ്നിമുത്പാദ്യ…’ മുതല്‍ ‘ദദീതാഗ്നിം സമുദ്ധരേത്’ വരെയുള്ള പാഠം ഇല്ല. ദേശ-കാലാദി സംഖ്യാപ്തി പൂര്‍ത്തിയായാല്‍ മന്ത്രജ്ഞന്‍ ഹോമം ചെയ്ത് മംഗളകരമായ പൂര്‍ണാഹുതി അര്‍പ്പിക്കണം।

Verse 45

पूर्ववच्चरुकं कृत्वा प्रतिकुण्डं निवेदयेत् यजमानालङ्कृतास्तु व्रजेयुः स्नानमण्डपं

മുന്‍പുപോലെ ചരു (പാചിത ഹവിസ്) തയ്യാറാക്കി പ്രതികുണ്ഡത്തില്‍ അര്‍പ്പിക്കണം. പിന്നീട് അലങ്കൃത യജമാനര്‍ സ്നാനമണ്ഡപത്തിലേക്ക് പോകണം.

Verse 46

भद्रपीठे निधायेशं ताडयित्वावगुण्ठयेत् स्नापयेत् पूजयित्वा तु मृदा काषायवारिणा

ഭദ്രപീഠത്തില്‍ ഈശനെ സ്ഥാപിച്ച് വിധിപ്രകാരം താടനം/സ്പര്‍ശം ചെയ്ത് പിന്നെ ആവഗുണ്ഠനം (മൂടല്‍) ചെയ്യണം. തുടര്‍ന്ന് പൂജ ചെയ്ത് മൃദയും കഷായജലവും കൊണ്ട് സ്നാനം നടത്തണം.

Verse 47

गोमूत्रैर् गोमयेनापि वारिणा चान्तरान्तरा भस्मना गन्धतोयेन फडन्तास्त्रेण वारिणा

ഗോമൂത്രത്താലും ഗോമയത്താലും, ഇടയ്ക്കിടെ ജലം തളിച്ച്; ഭസ്മം, സുഗന്ധജലം, കൂടാതെ ‘ഫഡ്’ അന്ത്യ അസ്ത്രമന്ത്രം ജപിച്ച് അഭിമന്ത്രിത ജലംകൊണ്ടും (ശുദ്ധി/രക്ഷ) നടത്തണം.

Verse 48

देशिको मूर्तिपैः सार्धं कृत्वा कारणशोधनं धर्मजप्तेन सञ्छाट्य पीतवर्णेन वाससा

ദേശിക ആചാര്യന്‍ മൂര്‍ത്തിപകരോടൊപ്പം കാരണശോധനം നടത്തി, ധര്‍മ്മമന്ത്രജപംകൊണ്ട് പവിത്രമാക്കിയ മഞ്ഞനിറ വസ്ത്രംകൊണ്ട് തുടച്ച് ശുദ്ധീകരിക്കണം.

Verse 49

सम्पूज्य सितपुष्पैश् च नयेदुत्तरवेदिकां तत्र दत्तासनायाञ्च शय्यायां सन्निवेश्य च

വെളുത്ത പുഷ്പങ്ങളാല്‍ സമ്യക്പൂജ ചെയ്ത് അവനെ/മൂര്‍ത്തിയെ ഉത്തരവേദികയിലേക്കു കൊണ്ടുപോകണം. അവിടെ ആസനം നല്‍കി ശയ്യയിലും ഇരുത്തി സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 50

कुङ्कुमालिप्तसूत्रेण विभज्य गुरुरालिखेत् शलाकया सुवर्णस्य अक्षिणी शस्त्रकर्मणा

കുങ്കുമലേപിത നൂൽകൊണ്ട് ആദ്യം രേഖകൾ/ഭാഗങ്ങൾ വേർതിരിച്ച് വൈദ്യ-ഗുരു ശസ്ത്രരേഖ വരയ്ക്കണം; തുടർന്ന് സ്വർണ്ണശലാക ഉപയോഗിച്ച് കണ്ണുകളിൽ ശാസ്ത്രോക്ത ശസ്ത്രകർമ്മം നടത്തണം।

Verse 51

अञ्जयेल्लक्ष्मकृत् पश्चाच्छास्त्रदृष्टेन कर्मणा कृतकर्मा च शस्त्रेण लक्ष्मी शिल्पी समुत्क्षिपेत्

അതിനുശേഷം ലക്ഷ്മചിഹ്നം ചെയ്യുന്നവൻ ശാസ്ത്രദൃഷ്ടമായ രീതിപ്രകാരം അവിടെ അഞ്ജനം/ലേപനം ചെയ്യണം; കർമം പൂർത്തിയായാൽ ശിൽപി യോജ്യമായ ഉപകരണത്തോടെ ലക്ഷ്മീചിഹ്നം/പ്രതിമ ഉയർത്തി സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 52

त्र्यंशादर्धोथ पादार्धादर्धाया इति छ शास्त्रकर्मणेति ख , ग , छ , ज च शास्त्रवर्मणेति घ शास्त्रकर्मणि इति ड समुत्किरेत् इति घ , ज च त्र्यंशादप्यथेति घ त्र्यंशादधोथेति ज अर्धतो ऽपिवेति ग अर्धतो वरमिति ज सर्वकामप्रसिद्ध्यर्थं शुभं लक्ष्मावतारणं

ഒരു മൂന്നിലൊന്ന് മുതൽ പകുതി വരെ—അഥവാ പാദത്തിന്റെ പകുതി (എട്ടിലൊന്ന്) മുതൽ പകുതി വരെ—ശാസ്ത്രീയ നിയമപ്രകാരം വിധിപൂർവ്വം ഉയർത്തി/സ്ഥാപിക്കണം। ‘ലക്ഷ്മീ-അവതരണം’ എന്ന ഈ ശുഭകർമ്മം എല്ലാ ആഗ്രഹസിദ്ധിക്കായി ചെയ്യപ്പെടുന്നു।

Verse 53

लिङ्गदीर्घविकारांशे त्रिभक्तं भागवर्णनात् विस्तारो लक्ष्म देहस्य भवेल्लिङ्गस्य सर्वतः

ലിംഗത്തിന്റെ ദീർഘ-മാപിത ഭാഗം മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് വിവരിച്ച അനുപാതപ്രകാരം, ലിംഗദേഹത്തിന്റെ വീതി/പരിമാണം എല്ലാ ദിക്കുകളിലും സമമായി നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 54

यवस्य नवभक्तस्य भागैर् अष्टाभिरावृता हस्तिके लक्ष्मरेखा च गाम्भीर्याद् विस्तरादपि

ആനയിൽ ലക്ഷ്മരേഖ യവത്തിന്റെ ഒമ്പത് ഭാഗങ്ങളിൽ എട്ട് ഭാഗങ്ങൾകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടതായി പറയുന്നു; അതിനെ ഗാംഭീര്യം (ആഴം)യും വിസ്താരം (വീതി)യും നോക്കി വിലയിരുത്തണം।

Verse 55

एवमष्टांशवृद्ध्या तु लिङ्गे सार्धकरादिके भवेदष्टयवा पृथ्वी गम्भीरात्र च हास्तिके

ഇങ്ങനെ അളവിൽ അഷ്ടാംശം വർധിപ്പിക്കുമ്പോൾ, സാർദ്ധകരാദി അളവുള്ള ലിംഗത്തിൽ പൃഥ്വി/പീഠത്തിന്റെ അളവ് എട്ട് യവമായിരിക്കണം; ഹാസ്തിക (ഒരു ഹസ്ത) തരത്തിൽ ഗംഭീരാ (ആഴം)യും അതനുസരിച്ച് നിശ്ചയിക്കണം।

Verse 56

एवमष्टांश वृद्ध्या तु लिङ्गे सार्धकरादिके भवेदष्टयवा पृथ्वी गम्भीरान्नवहास्तिके

ഇങ്ങനെ അഷ്ടാംശ വർധനവോടെ, സാർദ്ധകരാദി ലിംഗത്തിൽ പൃഥ്വി (പീഠം) എട്ട് യവ അളവായിരിക്കണം; നവഹസ്ത (ഒൻപത് ഹസ്ത) ലിംഗത്തിൽ ഗംഭീരാ (ആഴം) സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 57

शाम्भवेषु च लिङ्गेषु पादवृद्धेषु सर्वतः लक्ष्म देहस्य विष्कम्भो भवेद्वै यववर्धनात्

ശാംഭവ (ശിവസംബന്ധ) ലിംഗങ്ങളിൽ, എല്ലാദിക്കുകളിലും പാദം (ആധാരം/പാദചിഹ്നം) വളർന്നിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ അത് ശുഭലക്ഷണം; യവ-ചിഹ്നങ്ങളുടെ വർധനവാൽ ദേഹത്തിന്റെ വിഷ്കംഭം (വ്യാപ്തി) തീർച്ചയായും വർധിക്കുന്നു।

Verse 58

गम्भीरत्वष्टयुवाभ्यां रेखापि त्र्यंशवृद्धितः सर्वेषु च भवेत् सूक्ष्मां लिङ्गमस्तकमस्तकं

ഗംഭീരതയും നിശ്ചിത അളവുകളും സംബന്ധിച്ച്, രേഖ (കൊത്തിയ അടയാളം)യും മൂന്നിലൊന്ന് (ത്ര്യംശം) വർധിപ്പിക്കണം; എല്ലാ ലിംഗങ്ങളിലും മസ്തകഭാഗത്ത് (മുകളിലെ ശിരസ്സിൽ) അത് സൂക്ഷ്മമായി ചെയ്യണം।

Verse 59

गम्भीरा नवहस्तके इति ज सोत्तरेषु इति ज यवस्य नवभक्तस्येत्यादिः पादवृद्धेषु सर्वत इत्य् अन्तः पाठो ङ पुस्तके नास्ति द्व्यंशवृंहितेति ख , घ , छ च त्र्यंशवृंहितेति ङ द्व्यंशवृद्धित इति ज लक्ष्मक्षेत्रेष्टधाभक्ते मूर्ध्निभागद्वये शुभे षड्भागपरिवर्तनमुक्त्वा भागद्वयन्त्वधः

‘ഗംഭീരാ നവഹസ്തകേ’ (ജ പാഠം) എന്നും ‘സോത്തരേഷു’ (ജ) എന്നും പാഠഭേദങ്ങൾ കാണുന്നു. ‘യവസ്യ നവഭക്തസ്യ…’ എന്നാരംഭിക്കുന്ന വാക്യഖണ്ഡം സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘പാദവൃദ്ധേഷു സർവതഃ’ എന്ന അന്തഃപാഠം ങ പ്രതിയിൽ ഇല്ല. ഖ, ഘ, ഛ എന്നിവയിൽ ‘ദ്വ്യംശവൃദ്ധിതേ’, ങയിൽ ‘ത്ര്യംശവൃദ്ധിതേ’, ജയിൽ ‘ദ്വ്യംശവൃദ്ധിത’ പാഠം. ലക്ഷ്മ-ക്ഷേത്രം എട്ട് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കുമ്പോൾ, മൂർധ്നി (ശിരസ്)യിലെ രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ ശുഭം; ആറു ഭാഗങ്ങളുടെ പരിവർത്തനം പറഞ്ഞ ശേഷം, രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ താഴെ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 60

रेखात्रयेण सम्बद्धं कारयेत् पृष्टदेशगं रत्नजे लक्षणोद्धारो यवौ हेमसमुद्भवे

മൂന്നു രേഖകളാൽ ബന്ധിപ്പിച്ച ശുഭലക്ഷണം പിൻഭാഗത്ത് വരയ്ക്കിക്കൊള്ളണം. രത്നജന്യ വസ്തുവിൽ ലക്ഷണോദ്ധാരം നിർണ്ണയിക്കണം; സ്വർണ്ണസമുദ്ഭവത്തിനായി ‘യവ’ എന്ന ലക്ഷണം വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 61

स्वरूपं लक्षणन्तेषां प्रभा रत्नेषु निर्मला नयनोन्मीलनं वक्त्रे सान्निध्याय च लक्ष्म तत्

അവയുടെ സ്വരൂപ-ലക്ഷണം ഇതാണ്: രത്നങ്ങളിൽ നിർമ്മലവും മങ്ങലില്ലാത്തതുമായ പ്രഭയുണ്ട്. ആ പ്രഭ തന്റെ സാന്നിധ്യത്താൽ കണ്ണുകൾ തുറക്കുകയും മുഖം പ്രകാശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്താൽ അതിനെ ‘ലക്ഷ്മ’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 62

लक्ष्मणोद्धाररेखाञ्च घृतेन मधुना तथा मृत्युञ्जयेन सम्पूज्य शिल्पिदोषनिवृत्तये

ശില്പജന്യ ദോഷനിവൃത്തിക്കായി ലക്ഷ്മണോദ്ധാര രേഖകളെ നെയ്യും തേനും ഉപയോഗിച്ച് വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കുകയും, മൃത്യുഞ്ജയ (മന്ത്രം/കർമ്മം) കൊണ്ടും ആരാധിക്കയും വേണം.

Verse 63

अर्चयेच्च ततो लिङ्गं स्नापयित्वा मृदादिभिः शिल्पिनन्तोषयित्वा तु दद्याद्गां गुरवे ततः

അതിനുശേഷം ലിംഗത്തെ അർച്ചിക്കണം. മണ്ണ് മുതലായവകൊണ്ട് സ്നാപനം നടത്തി, ശില്പിയെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, പിന്നെ ഗുരുവിന് ദക്ഷിണയായി ഒരു പശുവിനെ ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 64

लिङ्गं धूपादिभिः प्राच्यं गायेयुर्भर्तृगास्त्रयः सव्येन चापसव्येन सूत्रेणाथ कुशेन वा

കിഴക്കോട്ട് അഭിമുഖമായി ലിംഗത്തിന് ധൂപാദി ഉപചാരങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് മൂന്ന് ഭർത്തൃഗർ (സേവക-ഗായകർ) സ്തുതിഗാനം ചെയ്യണം. നൂലോ കുശയോ ഉപയോഗിച്ച് സവ്യമായും അപസവ്യമായും ചുറ്റിവയ്ക്കാം/പരിക്രമിക്കാം.

Verse 65

स्मृत्वा च रोचनं दत्वा कुर्यान्निर्मञ्जनादिकं गुडलवणधान्याकदानेन विसृजेच्च ताः

ദേവത/മന്ത്രം സ്മരിച്ചു റോചന അർപ്പിച്ച് സ്നാനം, പ്രക്ഷാലനം, മാർജനം മുതലായ ശുദ്ധികർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം. ശർക്കര, ഉപ്പ്, മല്ലിവിത്ത് ദാനം നൽകി ആ അശുചി-ദോഷങ്ങളെ വിസർജ്ജിക്കണം.

Verse 66

गुरुमूर्तिधरैः सार्धं हृदा वा प्रणवेन वा मृत्स्नागोमयगोमूत्रभस्मभिः सलिलान्तरं

ഗുരുമൂർത്തി ധരിച്ചവരോടൊപ്പം, ഹൃദയധ്യാനത്തിലൂടെയോ പ്രണവം ‘ഓം’ മുഖേനയോ, മണ്ണ്, ഗോമായം, ഗോമൂത്രം, ഭസ്മം എന്നിവ ചേർന്ന ജലത്താൽ അന്തഃശുദ്ധി വരുത്തണം.

Verse 67

स्नापयेत् पञ्चगव्येन पञ्चामृतपुरःसरं च पुष्पावरोधनं दत्वा कुर्यान्निर्मन्थनादिकमिति ज स्पृष्ट्वा च रोचनां दत्वा कुर्यान्निर्मञ्जनादिकमिति ङ गुरुमूर्तिर्यवैर् इति ख , ङ , ज च ततो मृण्मयगोमूत्रभस्मभिरिति ग स्नापयेदित्यर्धश्लोको छ पुस्तके नास्ति विरूक्षणं कषायैश् च सर्वौषधिजलेन वा

ആദ്യം പഞ്ചാമൃതം, തുടർന്ന് പഞ്ചഗവ്യം ഉപയോഗിച്ച് (ദേവത/വിധിവസ്തു) സ്നാപനം ചെയ്യണം. പുഷ്പാവരണം/പുഷ്പപരിവേഷ്ടനം അർപ്പിച്ച് നിർമ്മഥനാദി ക്രിയകൾ ചെയ്യണം. പിന്നെ സ്പർശിച്ച് റോചന പ്രയോഗിച്ച് നിർമ്മഞ്ജനാദി ശുദ്ധികർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം. തുടർന്ന് മണ്ണ്, ഗോമൂത്രം, ഭസ്മം എന്നിവകൊണ്ടും, കഷായങ്ങളാലോ സർവ്വൗഷധി-സംസ്കൃതജലത്താലോ വിരൂക്ഷണം (തളിക്കൽ/ഉണക്കൽ) ചെയ്യാം. (പാഠഭേദങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഒരു പ്രതിയിൽ അർദ്ധശ്ലോകം ഇല്ല.)

Verse 68

शुभ्रपुष्पफलस्वर्णरत्नशृङ्गयवोदकैः तथा धारासहस्रेण दिव्यौषधिजलेन च

ശുഭ്ര പുഷ്പ-ഫലങ്ങൾ, സ്വർണം-രത്നങ്ങൾ, ശൃംഗം, യവോദകം എന്നിവ ചേർന്ന ജലത്താൽ; ആയിരം ധാരകളാൽ; ദിവ്യ ഔഷധിസിദ്ധജലത്താലും (സ്നാപനം) ചെയ്യണം.

Verse 69

तीर्थोदकेन गाङ्गेन चन्दनेन च वारिणा क्षीरार्णवादिभिः कुम्भैः शिवकुम्भजलेन च

തീർത്ഥജലം, ഗംഗാജലം, ചന്ദനമിശ്രിത ജലം; കൂടാതെ ക്ഷീരാർണവാദി കുംഭങ്ങളിലെ ജലത്താൽ, ശിവകുംഭജലത്താലും (സ്നാപനം) ചെയ്യണം.

Verse 70

विरूक्षणं विलेपञ्च सुगन्धैश् चन्दनादिभिः सम्पूज्य ब्रह्मभिः पुष्पैर् वर्मणा रक्तचीवरैः

ചന്ദനാദി സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളാൽ വിരൂക്ഷണംയും വിലേപനവും നടത്തി, ബ്രഹ്മമന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി പവിത്രപുഷ്പങ്ങളാൽ സമ്പൂർണ്ണപൂജ ചെയ്ത്, രക്ഷാവർമമായി രക്തചീവരം (ചുവന്ന വസ്ത്രം) അർപ്പിക്കണം।

Verse 71

रक्तरूपेण नीराज्य रक्षातिलकपूर्वकं घृतौषधैर् जलदुग्धैश् च कुशाद्यैर् अर्घ्यसूचितैः

ചുവന്ന രൂപത്തിൽ നീരാജനം നടത്തി, രക്ഷാതിലകം മുൻകൂട്ടി ധരിച്ചു, ഔഷധമിശ്രിത ഘൃതം, ജലം, ദുഗ്ധം എന്നിവയും അർഘ്യവിധിയിൽ സൂചിതമായ കുശാദി ഉപകരണങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് ഈ കർമ്മം നിർവഹിക്കണം।

Verse 72

द्रव्यैः स्तुत्यादिभिस्तुष्टमर्चयेत् पुरुषाणुना समाचम्य हृदा देवं ब्रूयादुत्थीयतां प्रभो

ദ്രവ്യാർപ്പണങ്ങളും സ്തുതികളുമൊക്കെയാൽ ദേവനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി അർച്ചന നടത്തണം. തുടർന്ന് പുരുഷമന്ത്രത്തോടെ ആചമനം ചെയ്ത്, ഹൃദയത്തിൽ ദേവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്—“ഉത്തീയതാം പ്രഭോ” എന്നു പറയണം।

Verse 73

देवं ब्रह्मरथेनैव क्षिप्रं द्रव्याणि तन्नयेत् मण्डपे पश्चिमद्वारे शय्यायां विनिवेशयेत्

ദേവനെ ബ്രഹ്മരഥത്തിലൂടെ ആവശ്യമായ ദ്രവ്യങ്ങളോടുകൂടി വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുപോകണം. തുടർന്ന് മണ്ഡപത്തിലെ പടിഞ്ഞാറൻ വാതിലിനരികെ ശയ്യയിൽ അവനെ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 74

शक्त्यादिशक्तिपर्यन्ते विन्यसेदासने शुभे बहुरूपेण इति ग , घ , ज च स्तुत्यादिभिस्तुत्यमर्घयेदिति ख , छ च पुरुषात्मनेति ख , ग , घ , छ च समाचर्येति ग तर्पयेदिति ख , छ च शक्त्यादिमूर्तिपर्यन्ते इति ख , घ , ज च पश्चिमे पिण्डिकान्तस्य न्यसेद्ब्रह्मशलान्तदा

ശുഭാസനത്തിൽ ‘ശക്തി’ മുതൽ നിർദ്ദേശിച്ച ‘ശക്തി-പര്യന്തം’ വരെ ന്യാസം സ്ഥാപിക്കണം. ‘ബഹുരൂപേണ…’ മന്ത്രത്താൽയും സ്തുതികളാദികളാൽയും സ്തുത്യനായ ദേവന് അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം. ‘പുരുഷാത്മനെ…’ മന്ത്രത്താൽ വിധിപൂർവം ആചരിച്ച് തർപ്പണം നടത്തണം. ‘ശക്ത്യാദി-മൂർത്തി-പര്യന്തേ…’ മന്ത്രത്താൽ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് പിണ്ഡികയുടെ അറ്റം വരെ, ബ്രഹ്മശാലയുടെ പരിധി വരെ ന്യാസം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 75

शस्त्रमस्त्र शतालब्धनिद्राकुम्भध्रुवासनं प्रकल्प्य शिवकोणे च दत्वार्घ्यं हृदयेन तु

ശസ്ത്ര‑അസ്ത്രങ്ങൾ, ആസനം, കുംഭം മുതലായ സ്ഥിരോപകരണങ്ങൾ യഥാസ്ഥാനം ക്രമപ്പെടുത്തി ശിവ‑കോണിൽ സ്ഥാപിച്ച്; ഹൃദയ‑മന്ത്രം ജപിച്ച് അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം।

Verse 76

उत्थाप्योक्तासने लिङ्गं शिरसा पूर्वमस्तकं समारोप्य न्यसेत्तस्मिन् सृष्ट्या धर्मादिवन्दनं

ലിംഗം ഉയർത്തി നിർദ്ദേശിച്ച ആസനത്തിൽ വെച്ച്, ശിരസ് കിഴക്കോട്ടാക്കി അവിടെ വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിക്കണം; തുടർന്ന് സൃഷ്ടിക്രമപ്രകാരം ധർമ്മാദികളെ വന്ദിക്കണം।

Verse 77

दद्याद्धूपञ्च सम्पूज्य तथा वासांसि वर्मणा गृहोपकृतिनैवेद्यं हृदा दद्यात् स्वशक्तितः

വിധിപൂർവ്വം പൂജ ചെയ്ത് ധൂപം അർപ്പിക്കണം; അതുപോലെ വസ്ത്രങ്ങളും വർമ്മം (രക്ഷോപകരണം)യും സമർപ്പിക്കണം. വീട്ടിൽ തയ്യാറാക്കിയ നൈവേദ്യം സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച് ഹൃദയപൂർവ്വം അർപ്പിക്കണം।

Verse 78

घृतक्षौद्रयुतं पात्रमभ्यङ्गाय पदान्तिके देशिकश् च स्थितस्तत्र षट्त्रिंशत्तत्त्वसञ्चयं

നെയ്യും തേനും ചേർന്ന പാത്രം പാദസമീപത്ത് അഭ്യംഗത്തിനായി വെക്കണം; ദേശികൻ (ആചാര്യൻ) അവിടെ നിന്നുകൊണ്ട് ഷട്ത്രിംശത് തത്ത്വസഞ്ചയം ഉപദേശിക്കണം।

Verse 79

शक्त्यादिभूमिपर्यन्तं स्वतत्त्वाधिपसंयुतं विन्यस्य पुष्पमालाभिस्त्रिखण्डं परिकल्पयेत्

ശക്തി മുതലായി ഭൂമി വരെ, സ്വന്തം തത്ത്വാധിപന്മാരോടുകൂടി ന്യാസം നിർവഹിച്ച്; പുഷ്പമാലകളാൽ ത്രിഖണ്ഡം (മൂന്നു വിഭാഗം) ക്രമീകരിക്കണം।

Verse 80

मायापदेशशक्त्यन्तन्तुर्याशाष्टांशवर्तुलं तत्रात्मतत्त्वविद्याख्यं शिवं सृष्टिक्रमण तु

മായാ എന്നു ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്ന ശക്തിയുടെ പര്യവസാനത്തിൽ തുരീയയുടെ ഷോഡശാംശം കൊണ്ടുള്ള ഒരു ‘വൃത്തം’ ഉണ്ട്; അവിടെ ആത്മതത്ത്വവിദ്യാ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ശിവനെ സൃഷ്ടിക്രമപ്രകാരം ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 81

एकशः प्रतिभागेषु ब्रह्मविष्णुहराधिपान् विन्यस्य मूर्तिमूर्तीशान् पूर्वादिक्रमतो यथा

പൂർവാദി ക്രമപ്രകാരം വിധിപൂർവം വിഭജനങ്ങളിൽ ഒന്നൊന്നായി ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ഹരൻ എന്നീ അധിപതികളെ, അവരുടെ മൂർത്തികളും മൂർത്തീശ്വരനും സഹിതം വിന്യസിക്കണം.

Verse 82

क्ष्मावह्निर्यजमानार्कजलवायुनिशाकरान् ति षड्लिङ्गतनुसञ्चयमिति ज षड्विंशतत्त्वसञ्चयमिति घ त्रिशृङ्गमिति ग मायाशादशशक्त्यन्ततूर्या ग्राह्या प्रवर्तनमिति ज मायापदेशेति अर्धश्लोको घ पुस्तके नास्ति तत्रानुतत्त्वविध्याख्यमिति ज सृष्टिक्रमेण चेति ग आकाशमूर्तिरूपांस्तान् न्यसेत्तदधिनायकान्

സൃഷ്ടിക്രമപ്രകാരം ഭൂമി, അഗ്നി, യജമാനൻ, സൂര്യൻ, ജലം, വായു, ചന്ദ്രൻ—ഇവയെ ആകാശമൂർത്തിയുടെ രൂപങ്ങളായി ധരിച്ചു, അവയുടെ അധിനായകരോടുകൂടി ന്യാസം ചെയ്യണം.

Verse 83

सर्वं पशुपतिं चोग्रं रुद्रं भवमखेश्वरं महादेवञ्च भीमञ्च मन्त्रास्तद्वाचका इमे

ഈ മന്ത്രങ്ങൾ (ശിവന്റെ) ‘സർവ’, ‘പശുപതി’, ‘ഉഗ്ര’, ‘രുദ്ര’, ‘ഭവ’, ‘അഖേശ്വര’, ‘മഹാദേവ’, ‘ഭീമ’ എന്നീ നാമങ്ങളുടെ വാചകങ്ങളാണ്.

Verse 84

लवशषचयसाश् च हकारश् च त्रिमात्रिकः प्रणवो हृदयार्णुर्वा मूलमन्त्रो ऽथवा क्वचित्

ല–വ, ഷ, ച, യ, സാ എന്നീ വർഗങ്ങളിലെ അക്ഷരങ്ങളും ‘ഹ’ അക്ഷരവും, കൂടാതെ ത്രിമാത്രിക പ്രണവം (ഓം)—ഇവയെ ‘ഹൃദയ-ബീജം’ എന്നു ഉപദേശിക്കുന്നു; ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ ഇവ തന്നെയാണ് മൂലമന്ത്രമെന്നും ഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 85

पञ्चकुण्डात्मके यागे मूर्तीः पञ्चाथवा न्यसेत् पृथिवीजलतेजांसि वायुमाकाशमेव च

പഞ്ചകുണ്ഡാത്മക യാഗത്തിൽ അഞ്ചു മൂർത്തികളെ സ്ഥാപിക്കണം—പൃഥ്വി, ജലം, തേജസ് (അഗ്നി), വായു, ആകാശം।

Verse 86

क्रमात्तदधिपान् पञ्च ब्रह्माणं धरणोधरं रुद्रमीशं सदाख्यञ्च सृष्टिन्यायेन मन्त्रवित्

സൃഷ്ടിക്രമം അറിഞ്ഞ മന്ത്രവിത് ക്രമമായി അഞ്ചു അധിപന്മാരെ നിർദ്ദേശിക്കണം—ബ്രഹ്മാ, ധരണീധരൻ, രുദ്രൻ, ഈശൻ, ‘സദാഖ്യ’ എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ।

Verse 87

मुमुक्षोर्वा निवृत्ताद्याः अजाताद्यास्तदीश्वराः त्रितत्त्वं वाथ सर्वत्र न्यसेद्व्याप्त्यात्मकारणं

മുമുക്ഷുവിനായി നിവൃത്തി മുതലായ ശക്തികളെയും, അജാതാ മുതലായ ശക്തികളെയും അവരുടെ ഈശ്വരന്മാരോടുകൂടെ ന്യാസം ചെയ്യണം; അല്ലെങ്കിൽ സർവത്ര വ്യാപ്തമായ ആത്മരൂപ കാരണമായ ത്രിതത്ത്വം ന്യാസിക്കണം।

Verse 88

शुद्धे चात्मनि विद्येशा अशुद्धे लोकनायकाः द्रष्टव्या मूर्तिपाश् चैव भोगिनी मन्त्रनायकाः

ആത്മാവ് ശുദ്ധമായാൽ വിദ്യേശന്മാരെ സേവിക്കണം/ദർശിക്കണം; അശുദ്ധമായാൽ ലോകനായകരെ ദർശിക്കണം. അതുപോലെ മൂർത്തിപാശർ, ഭോഗിനികൾ, മന്ത്രനായകർ എന്നിവയും യഥായോഗ്യം തിരിച്ചറിയണം।

Verse 89

पञ्चविंशत्तथैवाष्टपञ्चत्रीणि यथाक्रमं एषान्तत्त्वं तदीशानामिन्द्रादीनां ततो यथा

ഇരുപത്തഞ്ച്, അതുപോലെ എട്ട്, അഞ്ച്, മൂന്ന്—യഥാക്രമം. ഇനി ഇവയുടെ തത്ത്വവും ഇവയുടെ അധീശ്വരന്മാർ—ഇന്ദ്രാദികൾ—എന്നിവയും തുടർന്ന് ക്രമമായി വിശദീകരിക്കുന്നു।

Verse 90

ह , ज च शब्दतत्त्वाधिपतये इति ख , घ , छ च शूक्ष्ममूर्तये इति घ शिवाय नम इत्य् आदि ॐ हां पृथिवीमूर्तये नमः ॐ हां मूर्त्यधिपाय ब्रह्मणे नम इत्य् आदि ॐ हां शिवतत्त्वाधिपाय रुद्राय नम इत्य् आदि नाभिकन्दात्समुच्चार्य घण्टानादविसर्पणं ब्रह्मादिकारणत्यागाद् द्वादशान्तसमाश्रितं

‘ഹ’യും ‘ജ’യും ‘ശബ്ദതത്ത്വാധിപതയേ’ എന്ന മന്ത്രഭാവത്തോടെ ജപിക്കണം; ‘ഖ’, ‘ഘ’, ‘ഛ’ എന്നിവ ‘സൂക്ഷ്മമൂർത്തയേ’ എന്ന ഭാവത്തോടെ. തുടർന്ന് ‘ഘ—ശിവായ നമഃ’ മുതലായവ. അതുപോലെ ‘ഓം ഹാം—പൃഥിവീമൂർത്തയേ നമഃ’, ‘ഓം ഹാം—മൂർത്ത്യധിപതി ബ്രഹ്മണേ നമഃ’ മുതലായവ; ‘ഓം ഹാം—ശിവതത്ത്വാധിപതി രുദ്രായ നമഃ’ മുതലായവ. നാഭികന്ദത്തിൽ നിന്ന് ഉച്ചരിച്ച് ഘണ്ടാനാദംപോലെ നാദം വ്യാപിപ്പിക്കണം; ബ്രഹ്മാദി കാരണാശ്രയങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ‘ദ്വാദശാന്ത’ത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകണം।

Verse 91

मन्त्रञ्च मनसा भिन्नं प्राप्तानन्दरसोपमं द्वादशान्तात्समानीय निष्कलं व्यापकं शिवं

മന്ത്രത്തെ മനസ്സിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച്, ലഭിച്ച ആനന്ദരസത്തോട് ഉപമിക്കാവുന്ന നിലയിലാക്കി, ‘ദ്വാദശാന്ത’ത്തിൽ നിന്ന് അതിനെ അന്തർഭാഗത്തേക്ക് ആകർഷിച്ച്, നിഷ്കലവും സർവ്വവ്യാപകവുമായ ശിവനെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 92

अष्टत्रिंशत्कलोपेतं सहस्रकिरणोज्ज्वलं सर्वशक्तिमयं साङ्गं ध्यात्वा लिङ्गे निवेशयेत्

മുപ്പത്തിയെട്ട് കലകളോടുകൂടിയതും, ആയിരം കിരണങ്ങളാൽ ദീപ്തവുമായതും, സർവ്വശക്തിമയവും സാംഗവുമായ ആ രൂപത്തെ ധ്യാനിച്ച്, അതിനെ ലിംഗത്തിൽ നിക്ഷേപിച്ച് പ്രതിഷ്ഠിക്കണം।

Verse 93

जीवन्यासो भवेदेवं लिङ्गे सर्वार्थसाधकः पिण्डिकादिषु तु न्यासः प्रोच्यते साम्प्रतं यथा

ഇങ്ങനെ ലിംഗത്തിൽ നിർവഹിക്കുന്ന ‘ജീവന്യാസം’ എല്ലാ അഭിലാഷങ്ങളും സാധിപ്പിക്കുന്നതാകുന്നു. ഇനി പിണ്ഡിക മുതലായ ഭാഗങ്ങളിൽ ചെയ്യുന്ന ന്യാസം എങ്ങനെ എന്നത് ക്രമമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 94

पिण्डिकाञ्च कृतस्नानां विलिप्ताञ्चन्दनादिभिः सद्वस्त्रैश् च समाच्छाद्य रन्ध्रे च भगलक्षणे

പിണ്ഡികയെ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം കഴിപ്പിച്ച്, ചന്ദനം മുതലായവ കൊണ്ട് ലേപനം ചെയ്ത്, ശുദ്ധവസ്ത്രങ്ങളാൽ മൂടി, ‘ഭഗലക്ഷണ’മായി അടയാളപ്പെടുത്തിയ രന്ധ്രത്തിൽ (മുഖത്തിൽ) സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 95

पञ्चरत्नादिसंयुक्तां लिङ्गस्योत्तरतः स्थितां लिङ्गवत्कृतविन्यासां विधिवत्सम्प्रपूजयेत्

പഞ്ചരത്നാദികളാൽ സമ്യക്‌ സംയുക്തമായും ലിംഗത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥാപിതമായും ലിംഗസദൃശ വിന്യാസമുള്ളതുമായ ആ ഉപാംഗത്തെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം।

Verse 96

कृतस्नानादिकान्तत्र लिङ्गमूले शिलां न्यसेत् कृतस्नानादिसंस्कारं शक्त्यन्तं वृषभं तथा

അവിടെ സ്നാനാദി മുൻകൃത്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം ലിംഗത്തിന്റെ മൂലത്തിൽ ഒരു ശിലാപട്ടം സ്ഥാപിക്കണം. ശക്തിക്ക് (നിശ്ചിത പരിധിവരെ)യും വൃഷഭം (നന്ദി)ക്കും സ്നാനാദി സംസ്കാരങ്ങളും നടത്തണം।

Verse 97

च सहस्रैः साहमासाद्येति ज यवरत्नादिसंयुक्तामिति घ , ज च लिङ्गवत्कृतविन्यासमिति ख , छ च कृतस्नानादिकामिति तद्वल्लिङ्गमूले शिलामिति ख , घ , ङ च कृतस्नानादिकं तद्वल्लिङ्गमूले शिवामिति ज प्रणवपूर्वं हुं पूं ह्रीं मध्यादन्यतमेन च क्रियाशक्तियुतां पिण्डीं शिलामाधररूपिणीं

പ്രണവം ‘ഓം’ മുൻനിർത്തി, മദ്ധ്യത്തിൽ ‘ഹും’, ‘പൂം’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ഹ്രീം’ എന്ന ബീജങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്ന് ചേർത്ത്, ക്രിയാശക്തിയുക്തവും ലിംഗത്തിന്റെ കീഴിൽ ശിലാ-ആധാരരൂപിണിയുമായ പിണ്ഡിയെ ആവാഹനം ചെയ്ത് വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിക്കണം; കൂടാതെ ലിംഗമൂലത്തിൽ സ്നാനാദി ശുദ്ധി-സംസ്കാരങ്ങളും നടത്തണം।

Verse 98

भस्मदर्भतिलैः कुर्यात् प्राकारत्रितयन्ततः रक्षायै लोकपालांश् च सायुधान्याजयेद्वहिः

അതിനുശേഷം രക്ഷയ്ക്കായി ഭസ്മം, ദർഭ, എള്ള് എന്നിവകൊണ്ട് ത്രിതല പ്രാകാരം (പരിവേഷം) നിർമ്മിക്കണം; പുറത്ത് ആയുധധാരികളായ ലോകപാലന്മാരെ ആവാഹനം ചെയ്യണം।

Verse 99

ॐ हूं ह्रं क्रियाशक्तये नमः ॐ हूं ह्रां हः महागौरी रुद्रदयिते स्वाहेति च पिण्डिकायां ॐ हां आधारशक्तये नमः ॐ हां वृषभाय नमः धारिकां दीप्तिमत्युग्रा ज्योत्स्ना चैता बलोत्कटाः तथा धात्री विधात्री च न्यसेद्वा पञ्चनायिकाः

“ഓം ഹൂം ഹ്രം—ക്രിയാശക്തയേ നമഃ। ഓം ഹൂം ഹ്രാം ഹഃ—മഹാഗൗരി, രുദ്രദയിതേ, സ്വാഹാ”—ഇങ്ങനെ പിണ്ഡികയിൽ ന്യാസം ചെയ്യണം. “ഓം ഹാം—ആധാരശക്തയേ നമഃ। ഓം ഹാം—വൃഷഭായ നമഃ।” തുടർന്ന് ധാരികാ, ദീപ്തിമതി, ഉഗ്രാ, ജ്യോത്സ്നാ, ചൈതാ എന്നീ പഞ്ചനായികകളുടെയും (കൂടാതെ ബലോത്കടാ, ധാത്രീ, വിധാത്രീ എന്നിവരുടെയും) ന്യാസം വിധിപൂർവ്വം നടത്തണം।

Verse 100

वामा ज्येष्ठा क्रिया ज्ञाना बेधा तिस्रीथवा न्यसेत् क्रियाज्ञाना तथेच्छा च पूर्ववच्छान्तिमूर्तिषु

വാമാ, ജ്യേഷ്ഠാ, ക്രിയാ, ജ്ഞാനാ എന്നീ ശക്തികളെ ത്രിവിധഭേദമായി ന്യാസത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ ശാന്തി-മൂർത്തികളിൽ മുൻപുപോലെ ക്രിയ, ജ്ഞാനം, ഇച്ഛ എന്നിവ വിന്യസിക്കണം।

Verse 101

तमो मोहा क्षमी निष्ठा मृत्युर्मायाभवज्वराः पञ्च चाथ महामोहा घोरा च त्रितयज्वरा

തമസ്, മോഹാ, ക്ഷമീ, നിഷ്ഠാ, മൃത്യു, മായാഭവ-ജ്വരം—ഇവ അഞ്ചു പേരുള്ള ജ്വരങ്ങൾ; കൂടാതെ മഹാമോഹാ, ഘോരാ, ത്രിതയ-ജ്വരവും ഉണ്ട്।

Verse 102

च स्वाहेति ख , ग , ङ , छ च ॐ ह्रीं इति ख , ग , ङ , छ च क्रिया मेधेति ङ तथैवैच्छेति ङ तमा मोहा क्षमा निष्ठा मृत्युर्माय भया ज्वरेति ख उमा मोहा क्षमा नित्या मृत्युर्मायाभयाज्वरा इति ज तिस्रोथवा क्रियाज्ञाना तथा बाधाधिनायिका आत्मादित्रिषु तत्त्वेषु तीव्रमूर्तिषु विन्यसेत्

‘സ്വാഹാ’ മന്ത്രം ഖ, ഗ, ങ, ഛ, ച അക്ഷരങ്ങളിൽ ന്യാസിക്കണം; അതുപോലെ ‘ഓം ഹ്രീം’യും ഖ, ഗ, ങ, ഛ, ചകളിൽ. ‘ക്രിയ’യും ‘മേധാ’യും ങയിൽ, അതുപോലെ ‘ഇച്ഛാ’യും ങയിൽ സ്ഥാപിക്കണം. ‘തമാ, മോഹാ, ക്ഷമാ, നിഷ്ഠാ, മൃത്യു, മായാ, ഭയാ, ജ്വരാ’ എന്ന ക്രമം ഖയിൽ; അല്ലെങ്കിൽ ‘ഉമാ, മോഹാ, ക്ഷമാ, നിത്യാ, മൃത്യു, മായാ, അഭയാ, ജ്വരാ’ എന്നത് ജയിൽ. അല്ലെങ്കിൽ ക്രിയ-ജ്ഞാനാദി ത്രയം, ബാധാധിനായികയോടുകൂടെ, ആത്മാദി മൂന്നു തത്ത്വങ്ങളിൽ, തീവ്ര-മൂർത്തികളിൽ വിന്യസിക്കണം।

Verse 103

अत्रापि पिण्डिका ब्रह्मशिलादिषु यथाविधि गौर्यादिसंवरैर् एव पूर्ववत् सर्वमाचरेत्

ഇവിടെയും ബ്രഹ്മശില മുതലായവയിൽ വിധിപ്രകാരം പിണ്ഡിക (പിണ്ഡാർപ്പണം) നടത്തണം; ഗൗരീ-ആദി സംവർ/നിയമങ്ങളോടുകൂടെ മുൻപുപോലെ എല്ലാം ആചരിക്കണം।

Verse 104

एवं विधाय विन्यासं गत्वा कुण्डान्तिकं ततः कुण्डमध्ये महेशानं मेखलासु महेश्वरं

ഇങ്ങനെ വിന്യാസം നിർവഹിച്ചു ശേഷം കുണ്ഡത്തിനടുത്തേക്ക് പോകണം; കുണ്ഡത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ മഹേശാനനെ, മേഖലാ-വലയരേഖകളിൽ മഹേശ്വരനെ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 105

क्रियाशक्तिं तथान्यासु नादमोष्ठे च विन्यसेत् घटं स्थण्डिलवह्नीशैः नाडीसन्धानकन्ततः

മറ്റു സ്ഥാനങ്ങളിൽ ക്രിയാശക്തിയുടെ ന്യാസം ചെയ്ത്, അധരങ്ങളിൽ നാദം വിന്യസിക്കണം. കണ്ഠത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് നാഡീസന്ധാനത്താൽ സ്ഥണ്ഡിലം, അഗ്നി, ഈശൻ (ശിവൻ) എന്നിവയോടുകൂടെ ‘ഘടം’ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 106

पद्मतन्तुसमां शक्तिमुद्वातेन समुद्यतां विशन्ती सूर्यमार्गेण निःसरन्तीं समुद्गतां

പദ്മതന്തുവിനോളം സൂക്ഷ്മമായ ശക്തി ഉദ്വാതം (ഊർധ്വഗാമി വായു) കൊണ്ട് ഉയർത്തപ്പെടുകയും, സൂര്യമാർഗ്ഗം വഴി പ്രവേശിക്കുകയും, പിന്നെ മേലോട്ട് ഉയർന്ന് പുറത്തേക്ക് നിസ്സരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതായി ധ്യാനിക്കണം.

Verse 107

पुनश् च शून्यमार्गेण विशतीं स्वस्य चिन्तयेत् एवं सर्वत्र सन्धेयं मूर्तिपैश् च परस्परं

വീണ്ടും ശൂന്യമാർഗ്ഗം (ശൂന്യ-നാടി) വഴി സ്വന്തം ശക്തി/ചൈതന്യം പ്രവേശിക്കുന്നതായി ധ്യാനിക്കണം. ഇങ്ങനെ എല്ലായിടത്തും സംധാനമുണ്ടാക്കണം; അതുവഴി മൂർത്തികൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെടും.

Verse 108

सम्पूज्य धारिकां शक्तिं कुण्डे सन्तर्प्य च क्रमात् तत्त्वतत्त्वेश्वरा मुर्तीर्मूर्तीर्शांश् च घृतादिभिः

ധാരികാ ശക്തിയെ സമ്യക്‌ പൂജിച്ച്, തുടർന്ന് ക്രമമായി കുണ്ഡത്തിൽ തർപ്പണം ചെയ്യണം. പിന്നെ തത്ത്വങ്ങളുടെ അധീശ്വര-മൂർത്തികൾക്കും അവയുടെ അംശങ്ങൾക്കും ഘൃതാദികളാൽ ആഹുതി അർപ്പിക്കണം.

Verse 109

सम्पूज्य तर्पयित्वा तु सन्निधौ संहिताणुभिः समुद्यतामिति ङ समुद्गमानिति ज सूर्यमार्गेणेति छ मूर्ति मूर्तीशांश्चेति ज घटस्थण्डिलेत्यादिः, घृतादिभिरत्यन्तः पाठो घ पुस्तके नास्ति संहितात्मभिरिति ख सहितात्मभिरिति छ संघटाणुभिरिति ज शतं सहस्रमर्धं वा पूर्णया सह होमयेत्

സമ്യക്‌ പൂജയും തർപ്പണവും ചെയ്ത ശേഷം, ദേവതയുടെ സന്നിധിയിൽ സംഹിതാ-മന്ത്രാംശങ്ങൾ (സംഹിതാണു) ഉപയോഗിച്ച് ഹോമം ചെയ്യണം. പൂർണ്ണവിധിയോടെ നൂറോ, ആയിരമോ, അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ പകുതിയോ ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം.

Verse 110

तत्त्वतत्त्वेश्वरा मूर्तिर्मूर्तीशांश् च करेणुकान् तथा सन्तर्प्य सान्निध्ये जुहुयुर्मूर्तिपा अपि

തത്ത്വങ്ങളുടെ അധീശ്വരിയായ മൂർത്തിയെയും, മൂർത്തീശ്വരന്മാരെയും, സഹചാരിയായ ‘കരേണുകാ’ ശക്തികളെയും വിധിപൂർവ്വം സന്തർപ്പിച്ച്, സാന്നിധ്യഭാവത്തിൽ മൂർത്തിപാലകരും അഗ്നിയിൽ ആഹുതി അർപ്പിക്കണം।

Verse 111

ततो ब्रह्मभिरङ्गैश् च द्रव्यकालानुरोधतः सन्तर्प्य शक्तिं कुम्भाम्भःप्रोक्षिते कुशमूलतः

അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മമന്ത്രങ്ങളും അങ്കവിധികളും ചേർത്ത്, ദ്രവ്യ-കാലാനുസാരമായി, ശക്തിയെ വിധിപൂർവ്വം സന്തർപ്പിച്ച്/ശക്തീകരിച്ച്; പിന്നെ കുംഭജലത്തിൽ പ്രോക്ഷിതമായ കുശയുടെ മൂലസ്ഥാനത്ത് കർമ്മം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 112

लिङ्गमूलं च संस्पृश्य जपेयुर्होमसङ्ख्यया सन्निधानं हृदा कुर्युर्वर्मणा चावगुण्ठनं

ലിംഗത്തിന്റെ മൂലഭാഗം സ്പർശിച്ച്, ഹോമസംഖ്യയ്ക്കു തുല്യമായി ജപം ചെയ്യണം; ഹൃദയത്തിൽ സാന്നിധ്യം സ്ഥാപിച്ച്, വർമ്മമന്ത്രംകൊണ്ട് ആവഗുണ്ഠനം (രക്ഷാവരണം) നിർവഹിക്കണം।

Verse 113

एवं संशोध्य ब्रह्मादि विष्ण्वन्तादि विशुद्धये विधाय पूर्ववत्सर्वं होमसङ्ख्याजपादिकम्

ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാദി മുതൽ വിഷ്ണുവാന്തം വരെ (ആദി) ശുദ്ധിക്കായി സംശോധനം ചെയ്ത്, പൂർണ്ണ വിശുദ്ധിക്കായി, മുൻപുപോലെ എല്ലാം നിർവഹിക്കണം—ഹോമസംഖ്യ, ജപം മുതലായവ.

Verse 114

कुशमध्याग्रयोगेन लिङ्गमध्याग्रकं स्पृशेत् यथा यथा च सन्धानं तदिदानीमिहोच्यते

കുശയുടെ മധ്യഭാഗവും അഗ്രഭാഗവും ഉപയോഗിച്ച് ലിംഗത്തിന്റെ മധ്യവും മുകളിലുമായ ഭാഗങ്ങളെ സ്പർശിക്കണം. ഇനി ‘സന്ധാന’ (ചേർക്കൽ/സ്ഥാപനം) എന്ന വിധി ഇവിടെ ക്രമമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 115

, छ च ॐ हां ॐ हां ॐ ॐ वां ॐ भूं हां वां क्ष्मामूर्तये नम इति ज घ पुस्तके भूं भूं वां इति विशेषः ॐ हां हां ॐ ॐ वां ॐ ॐ हूं हूं वाह्यमूर्तये नम इति ङ ओ हां वां आं ॐ आं षां ॐ भूं भूं वा वह्निमूर्तये नमः एवञ्च यजमानादिमूर्तिभिरभिसन्धेयं पञ्चमूर्त्यात्मकेप्येवं सन्धानं हृदयादिभिः

‘ഛ’യും ‘ച’യും അക്ഷരങ്ങൾക്ക്—“ഓം ഹാം ഓം ഹാം ഓം ഓം വാം ഓം ഭൂം ഹാം വാം—ക്ഷ്മാ-മൂർത്തയേ നമഃ” എന്നു ജപിക്കണം. ‘ജ’ ‘ഘ’ സംബന്ധത്തിൽ പാണ്ഡുലിപി-പരമ്പരയിൽ “ഭൂം ഭൂം വാം” എന്ന പ്രത്യേക പാഠം കാണുന്നു. തുടർന്ന്—“ഓം ഹാം ഹാം ഓം ഓം വാം ഓം ഓം ഹൂം ഹൂം—വാഹ്യ-മൂർത്തയേ നമഃ।” പിന്നെ—“ഓം ഹാം വാം ആം ഓം ആം ഷാം ഓം ഭൂം ഭൂം വാ—വഹ്നി-മൂർത്തയേ നമഃ।” ഇങ്ങനെ യജമാനാദി മൂർത്തികളോടൊപ്പം മനസ്സിൽ സന്ധാനം/ന്യാസം ചെയ്യണം; അഗ്നിയെ പഞ്ചമൂർത്ത്യാത്മകമായി ധ്യാനിച്ചാലും ഹൃദയാദി ന്യാസസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇതേ സന്ധാനം നിർവഹിക്കണം।

Verse 116

मूलेन स्वीयवीजैर् वा ज्ञेयन्तत्त्वत्रयात्मके शिलापिण्डो वृषेष्वेवं पूर्णाछिन्नं सुसंवरैः

മൂലമന്ത്രത്തിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം ബീജാക്ഷരങ്ങളിലൂടെയോ, ഇത് തത്ത്വത്രയാത്മകമാണെന്ന് അറിയണം. ഇങ്ങനെ വൃഷരൂപമായി രൂപപ്പെടുത്തേണ്ട ശിലാപിണ്ഡം പൂർണ്ണവും പൊട്ടലില്ലാത്തതുമായിരിക്കെ, നല്ല സംവരണം/ബന്ധനംകൊണ്ട് ഉറപ്പായി ഒരുക്കണം।

Verse 117

भागाभागविशुद्ध्यर्थं होमं कुर्याच्छतादिकं न्यूनादिदोषमोषाय शिवेनाष्टाधिकं शतं

ഭാഗാഭാഗം (യോഗ്യമായ വിഹിതനിർണ്ണയവും വിഹിതമില്ലായ്മയും) സംബന്ധിച്ച പിഴകൾ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ നൂറിൽ ആരംഭിച്ച് ഹോമം ചെയ്യണം. ന്യൂനത മുതലായ ദോഷങ്ങൾ നീക്കാൻ ശിവമന്ത്രത്തോടെ നൂറ്റെട്ട് ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം।

Verse 118

हुत्वाथ यत् कृतं कर्म शिवश्रोत्रे निवेदयेत् एतत्समन्वितं कर्म त्वच्छक्तौ च मया प्रभो

ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ചതിന് ശേഷം ചെയ്ത കർമ്മം ശിവന്റെ ശ്രവണത്തിൽ നിവേദിച്ച് സമർപ്പിക്കണം. പ്രഭോ, ഈ കർമ്മം—ഇങ്ങനെ സമന്വിതമായി—നിന്റെ ശക്തിയാൽ തന്നെയാണ് എനിക്കൂടി നിർവഹിക്കപ്പെട്ടത്।

Verse 119

ॐ नमः भगवते रुद्राय रुद्र नमोस्तु ते विधिपूर्णमपूर्णं वा स्वशक्त्यापूर्य गृह्यतां

ഓം—ഭഗവാൻ രുദ്രായ നമഃ. രുദ്രാ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഈ കർമ്മം വിധിപൂർണ്ണമായാലും അപൂർണ്ണമായാലും, നിന്റെ സ്വശക്തിയാൽ അത് പൂർണ്ണമാക്കി കൃപയോടെ സ്വീകരിക്കണമേ।

Verse 120

ॐ ह्रीं शाङ्करि पूरय स्वाहा इति पिण्डिकायां अथ लिङ्गे न्यसेज् ज्ञानी क्रियाख्यं पीठविग्रहे

“ഓം ഹ്രീം ശാങ്കരി പൂരയ സ്വാഹാ” എന്ന മന്ത്രം ജപിച്ച് ജ്ഞാനി സാധകൻ ആദ്യം പിണ്ഡിക (ആധാരപീഠം)യിൽ, പിന്നെ ലിംഗത്തിൽ ന്യാസം സ്ഥാപിക്കണം; ഇങ്ങനെ പീഠവിഗ്രഹത്തിൽ ‘ക്രിയ’ തത്ത്വം പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.

Verse 121

आधाररूपिणीं शक्तिं न्यसेद् ब्रह्मशिलोपरि निबध्य सप्तरात्रं वा पञ्चरात्रं त्रिरात्रकं

ആധാരരൂപിണിയായ ശക്തിയെ ബ്രഹ്മശില (പവിത്ര അടിസ്ഥാനശില)യിൽ ന്യാസം സ്ഥാപിക്കണം; തുടർന്ന് വിധിപൂർവ്വം ബന്ധിച്ച് ഏഴ് രാത്രിയോ അഞ്ചു രാത്രിയോ മൂന്നു രാത്രിയോ അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 122

शिवाग्रे तदिति ङ समर्पितमिति ख , घ , ज च रुद्राय रुद्रो रुद्र नमोस्तु ते इति ङ , ज च स्वशक्त्यापूज्येति ख , छ च ॐ ह्रूं इति घ पूजयेति ख , छ , ङ च निरुध्येति ख , ज , ङ च एकरात्रमथो वापि यद्वा सद्योधिवासनं विनाधिवासनं यागः कृतो ऽपि फलप्रदः

ശിവന്റെ മുമ്പിൽ ‘തത്’ അല്ലെങ്കിൽ ‘സമർപിതം’ എന്നു പറയാം; അല്ലെങ്കിൽ ‘രുദ്രായ—രുദ്രോ രുദ്ര നമോസ്തു തേ’ എന്നു ജപിക്കാം. ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘സ്വശക്ത്യാ പൂജ്യ’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ഓം ഹ്രൂം’, കൂടാതെ ‘പൂജയേ’/‘നിരുദ്ധ്യ’ എന്നിങ്ങനെ പാഠഭേദങ്ങളുണ്ട്. ഒരു രാത്രി അല്ലെങ്കിൽ അതേ ദിവസം അധിവാസനം ചെയ്താലും, അധിവാസനം ഇല്ലാതെ ചെയ്ത യാഗവും ഫലപ്രദമാണ്.

Verse 123

स्वमन्त्रैः प्रत्यहं देयमाहुतीनां शतं शतं शिवकुम्भादिपूजाञ्च दिग्बिलञ्च निवेदयेत्

സ്വന്തം നിശ്ചിത മന്ത്രങ്ങളാൽ പ്രതിദിനം നൂറും പിന്നെയും നൂറും ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം; കൂടാതെ ശിവകുംഭം മുതലായ പാത്രങ്ങളുടെ പൂജയും നടത്തി ‘ദിഗ്ബില’ എന്ന നൈവേദ്യവും സമർപ്പിക്കണം.

Verse 124

गुर्वादिसहितो वासो रात्रौ नियमपूर्वकम् अधिवासः स वसतेवधेर्भावः समीरितः

ഗുരുവും മറ്റ് സഹചാരികളും കൂടെ രാത്രിയിൽ നിയമപൂർവ്വം വസിക്കുന്നതിനെ ‘അധിവാസം’ എന്നു പറയുന്നു; ഇത് ‘വസതി-വധ’ (തയ്യാറെടുപ്പ് വാസം/വ്രതം) അവസാനിക്കുന്നതുവരെ ഉദ്ദേശിച്ച അനുഷ്ഠാനഭാവമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.