Adhyaya 242
धृतराष्ट्रस्य क्रतु-प्रवर्तनम् तथा पाण्डवानां निमन्त्रण-प्रतिवचनम् (Dhṛtarāṣṭra’s Sacrifice Commences and the Pandavas’ Reply to the Invitation)
Upa-parva: Dvāitavana-prasaṅga (Invitation to the Kaurava Sacrifice Episode)
Vaiśaṃpāyana reports that artisans, senior ministers, and Vidura inform Dhṛtarāṣṭra that the planned sacrifice is prepared, including a splendid golden plough. Dhṛtarāṣṭra orders the rite’s commencement; the yajña proceeds with abundant, well-prepared provisions, and Gāndhārī undergoes consecration according to śāstra and sequence. Envoys are dispatched swiftly to invite kings and Brahmins. At Duryodhana’s prompting, one messenger is directed to Dvāitavana to invite the Pandavas and resident Brahmins. The envoy delivers the invitation, framing the sacrifice as supported by acquired wealth and attended by many. Yudhiṣṭhira responds with formal approval yet declines immediate participation, citing the necessity of preserving the thirteen-year term. Bhīma adds a restrained but explicit future-oriented warning: after the vow’s completion, the Pandava will return as a force of retribution in a battle-setting. The remaining Pandavas avoid harsh speech; the envoy reports back. Guests assemble at Dhṛtarāṣṭra’s city and are honored by rule and rank. Dhṛtarāṣṭra instructs Vidura to ensure universal satisfaction and adequate food; Vidura administers hospitality with offerings, garlands, fragrances, and garments. After the avabhṛtha and distribution of wealth, the king dismisses the rulers and Brahmins, then re-enters Hastināpura with his brothers and allies (including Karṇa and Śakuni).
Chapter Arc: गन्धर्वों द्वारा कौरव-सेना का मार्ग रोके जाने पर धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधन का अहंकार और अमर्ष भड़क उठता है; वह वन में अपनी शक्ति का प्रदर्शन करना चाहता है। → दुर्योधन गन्धर्वों को ‘अधर्मज्ञ’ कहकर दण्ड देने की धमकी देता है और उनकी वाणी/समझाइश को तुच्छ मानकर आगे बढ़ता है। गन्धर्व चित्रसेन को सूचना देते हैं; कौरव-सेना को बार-बार रोका जाता है, पर दुर्योधन और उसके साथियों का हठ बढ़ता जाता है। → गन्धर्वराज चित्रसेन क्रोध में उठकर निर्णायक आक्रमण करता है; कौरव सैनिक दुर्योधन के देखते-देखते दिशाओं में भागते हैं। कर्ण भी तलवार-ढाल लेकर विकर्ण के रथ पर चढ़कर ‘मोक्ष’ (बच निकलने) हेतु घोड़े दौड़ाता है—कौरव पक्ष की प्रतिष्ठा का चरम पतन। → गन्धर्वों की संगठित शक्ति के सामने कौरव-सेना तितर-बितर हो जाती है; दुर्योधन का दर्प चूर होता है और कौरव पक्ष पराजय/अव्यवस्था में चला जाता है। अध्याय का स्वर ‘कर्णपराभव’ की ओर संकेत करता है—कौरवों की हार को स्थिर निष्कर्ष की तरह बैठाता है। → कौरवों की इस पराजय के बाद दुर्योधन का क्या होगा—क्या वह पकड़ा जाएगा, कौन उसे छुड़ाएगा, और यह अपमान आगे के वैर को कैसे भड़काएगा?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका ३ श्लोक मिलाकर कुल ३१६ श्लोक हैं) 2.6 03.7 (9) #25-# #55-7 एकचत्वारिशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: कौरवोंका गन्धवॉंके साथ युद्ध और कर्णकी पराजय वैशम्पायन उवाच ततस्ते सहिता: सर्वे दुर्योधनमुपागमन् । अब्र॒वंश्व महाराज यदूचु: कौरवं प्रति
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ພວກເຂົາທັງໝົດກໍຮວມກັນ ແລ້ວເຂົ້າໄປຫາທຸຣະໂຢທະນະ. ໂອ ມະຫາຣາຊາ! ພວກເຂົາໄດ້ລາຍງານແກ່ກະສັດກອຣະວະນັ້ນ ຕາມຖ້ວນຄໍາທີ່ໄດ້ຖືກກ່າວໄວ້ໃຫ້ນຳໄປບອກ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ໃນວິກິດຂອງລາຊະສຳນັກ ຂ່າວສານຖືກນຳສົ່ງແບບຮວມໝູ່ ແລະຢ່າງເປັນພິທີ ເພື່ອກຳນົດຄວາມຮັບຜິດຊອບ ແລະຜົນຕາມມາໃນສົງຄາມທີ່ກຳລັງຄືບຄານ.
Verse 2
गन्धर्वर्वारिते सैन्ये धार्तराष्ट्र: प्रतापवान् । अमर्षपूर्ण: सैन्यानि प्रत्यभाषत भारत,भारत! गन्धर्वोद्वारा अपनी सेनाके रोक दिये जानेपर प्रतापी राजा दुर्योधनने अमर्षमें भरकर समस्त सैनिकोंसे कहा--
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອກອງທັບຖືກພວກຄັນທະວະຂັດຂວາງ ທ່ານທາຣຕະຣາດສະຕຣະຜູ້ກ້າຫານ (ທຸຣະໂຢທະນະ) ຜູ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນ ໄດ້ຫັນໄປກ່າວຕໍ່ທະຫານທັງປວງ.
Verse 3
शासतैनानधर्मज्ञान् मम विप्रियकारिण: । यदि प्रक्रीडते सर्वैर्देवे: सह शतक्रतुः
ລາວກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງລົງໂທດພວກນີ້ ຜູ້ບໍ່ຮູ້ທຳມະ ແລະເຮັດສິ່ງທີ່ຂັດກັບຄວາມປາດຖະໜາຂອງຂ້າ. ແມ່ນແຕ່ ສະຕະກຣະຕຸ (ອິນທຣະ) ຈະມາຫຼິ້ນຢູ່ນີ້ກັບເທວະທັງປວງ ພວກເຂົາກໍຈະເປັນຜູ້ທີ່ເຮັດໃຫ້ຂ້າບໍ່ພໍໃຈ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງລົງທັນພວກຄົນບາບເຫຼົ່ານີ້!»
Verse 4
दुर्योधनवच: श्रुत्वा धार्तराष्ट्रा महाबला: । सर्व एवाभिसंनद्धा योधाश्वापि सहस्रश:,दुर्योधनकी यह बात सुनकर महाबली कौरव और उनके सहसौ्रों योद्धा सब-के-सब युद्धके लिये कमर कसकर तैयार हो गये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນຄຳຂອງທຸຣະໂຢທະນະ ບຸດທັງຫຼາຍຂອງທຣິຕະຣາດສະຕຣະ ຜູ້ມີກຳລັງຫາກຫານ ພ້ອມດ້ວຍນັກຮົບນັບພັນ ກໍພາກັນສວມອາວຸດ ແລະຕຽມໃຈເຂົ້າສູ່ສົງຄາມໃນທັນທີ.
Verse 5
ततः प्रमथ्य सर्वास्तांस्तद् वनं विविशुर्बलात् | सिंहनादेन महता पूरयन्तो दिशो दश,तदनन्तर वे अपने महान् सिंहनादसे दसों दिशाओंको गुँजाते हुए उन समस्त गन्धर्वोको रौंदकर बलपूर्वक द्वैतवनमें घुस गये
ຕໍ່ມາ ພວກເຂົາໄດ້ຢ່ຳຢີ ແລະຂັບລົງພວກຄັນທະວະທັງປວງ ແລ້ວຝືນເຂົ້າໄປໃນປ່ານັ້ນດ້ວຍກຳລັງ. ດ້ວຍສຽງຮ້ອງດັ່ງສິງໂຕອັນກ້າ ພວກເຂົາເຮັດໃຫ້ທິດທັງສິບກ້ອງກັງວານ.
Verse 6
ततो<परैरवार्यन्त गन्धर्वै: कुरुसैनिका: । ते वार्यमाणा गन्धर्वै: साम्नैव वसुधाधिप
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ທະຫານກຸຣຸຖືກພວກຄັນທະວະອື່ນໆຂັດຂວາງ. ແມ່ນແຕ່ພວກຄັນທະວະເວົ້າດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນໂຍນແຫ່ງສັນຕິ ກອງທັບນັ້ນກໍຍັງດື້ດຶນ ບໍ່ເຄົາລົບຄຳເຕືອນ ແລະຝືນເຂົ້າໄປ. ເມື່ອພວກກໍຣະວະ ມີກະສັດທຸຣະໂຢທະນະຢູ່ນຳ ບໍ່ຢຸດແມ່ນຖືກຫ້າມດ້ວຍຄຳເວົ້າ ພວກຄັນທະວະຜູ້ເດີນທາງໃນຟ້າທັງປວງ ຈຶ່ງໄດ້ໄປທູນລາຍງານເລື່ອງທັງໝົດແກ່ພຣະຣາຊາ ຈິຕຣະເສນ.
Verse 7
ताननादृत्य गन्धर्वास्तद् वनं विविशुर्महत् । यदा वाचा न तिष्ठन्ति धार्तराष्ट्रा: सराजका:
ໂດຍບໍ່ໃສ່ໃຈພວກນັ້ນ ພວກຄັນທະວະ (Gandharva) ໄດ້ເຂົ້າໄປໃນປ່າໃຫຍ່ອັນກວ້າງໃຫຍ່ນັ້ນ. ເພາະເມື່ອພວກທາຣຕະຣາສະຕຣະ (Dhārtarāṣṭra) ພ້ອມກັບກະສັດຂອງພວກເຂົາ ບໍ່ຢືນຢັນຢູ່ໃນຖ້ອຍຄຳທີ່ມີເຫດຜົນ ພວກເຂົາກໍກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ອາດຫ້າມໄດ້ ແລະພຸ້ນໄປຂ້າງໜ້າແມ່ນຈະມີຄຳຕັກເຕືອນກໍຕາມ.
Verse 8
गन्धर्वराजस्तान् सर्वनत्रवीत् कौरवान् प्रति
ໄວສັມປາຍະນະ (Vaiśampāyana) ກ່າວວ່າ: ກະສັດແຫ່ງຄັນທະວະໄດ້ເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາທັງໝົດຫວາດຫວັນ ແລະຫັນອຳນາດອັນນ່າຢ້ານຂອງຕົນໄປຕໍ່ຕ້ານພວກກົວຣະວະ (Kaurava). ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມຫຍິ່ງຍະໂສ ແລະຄວາມຮຸນແຮງ ອາດເຊີນໃຫ້ເກີດການກັບຕາລະປັດຢ່າງວ່ອງໄວ; ເມື່ອອຳນາດທີ່ຢູ່ນອກການຄວບຄຸມຂອງພວກກົວຣະວະມາກວດກາພຶດຕິກຳ ແລະເປີດເຜີຍຄວາມອ່ອນແອຂອງພວກເຂົາ.
Verse 9
अनुज्ञाताश्च गन्धर्वश्षित्रसेनेन भारत
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພາຣະຕະ (Bhārata) ເອີຍ, ພວກຄັນທະວະກໍໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ຈາກໄປໂດຍ ຈິຕຣະເສນະ (Citraseṇa).”
Verse 10
तान् दृष्टवा पततः शीघ्रान् गन्धर्वनिद्यतायुधान्
ເມື່ອເຫັນພວກເຂົາພຸ້ນລົງມາຢ່າງວ່ອງໄວ—ຖືອາວຸດທີ່ຂື້ນຊື່ ແລະເປັນທີ່ສັນລະເສີນໃນຫມູ່ຄັນທະວະ—ໄວສັມປາຍະນະໄດ້ວາງພາບເຫດການນັ້ນເປັນການຍົກລະດັບຢ່າງກະທັນຫັນ ແລະນ່າຄວາມຢ້ານ; ທັງຝີມື ແລະກິດຕິສຽງໃນອາວຸດ ກາຍເປັນແຮງກົດດັນທາງທຳມະທັນທີ ໃຫ້ຜູ້ເບິ່ງຕອບສະໜອງດ້ວຍຄວາມກ້າຫານ ແລະຄວາມສຳລວມ.
Verse 11
तान् दृष्टवा द्रवत:सर्वान् धार्तराष्ट्रानू पराड्मुखान्
ເມື່ອເຫັນລູກຫຼານຂອງ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ (Dhṛtarāṣṭra) ທັງໝົດຫນີຢ່າງຮີບຮ້ອນ ໂດຍຫັນໜ້າຫນີ, ໄວສັມປາຍະນະບັນຍາຍວ່າ ນັ້ນແມ່ນຂະນະແຫ່ງການກັບຕາລະປັດຢ່າງກະທັນຫັນ—ເມື່ອຄວາມຢ້ານ ແລະການສູນເສຍຄວາມແນ່ວແນ່ ກົດທັບຄວາມຫຍິ່ງຍະໂສ, ແລະຜົນຂອງການເລືອກກ່ອນໜ້າເລີ່ມປາກົດໃນການຫນີ ບໍ່ແມ່ນໃນການຢືນຢັນ.
Verse 12
राधेयस्तु तदा वीरो नासीत् तत्र पराड्मुख: । धृतराष्ट्रके सब पुत्रोंको युद्धसे विमुख हो भागते देखकर भी राधानन्दन वीर कर्णने वहाँ पीठ नहीं दिखायी ।। आपततन्तीं तु सम्प्रेक्ष्य गन्धर्वाणां महाचमूम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ວິລະຊົນ ຣາເທຍະ (ກັນນະ) ບໍ່ໄດ້ຫັນໜີຖອຍຫຼັງ. ແມ່ນແຕ່ເຫັນລູກຊາຍຂອງ ທຣິຕຣາສຕຣະ ລະທິ້ງການຮົບແລ້ວຫນີໄປ ວິລະຊົນ ລູກຂອງ ຣາທາ ກໍບໍ່ໄດ້ສະແດງຫຼັງຂອງຕົນ. ແລ້ວເມື່ອເຫັນກອງທັບໃຫຍ່ຂອງ ຄັນທະວະ ພຸ້ນເຂົ້າມາ ລາວກໍຢືນຢັນຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງ.
Verse 13
क्षुरप्रैविशिखैर्भल्लैर्वत्सदन्तैस्तथा55यसै:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍລູກສອນຄົມກະທັ້ງດັ່ງມີດ, ດ້ວຍລູກສອນມີງ່າມ, ດ້ວຍຫົວລູກສອນກວ້າງ, ດ້ວຍອາວຸດຟັນຟັນຄ້າຍແຂ້ວລູກງົວ, ແລະດ້ວຍອາວຸດເຫຼັກ…» ດັ່ງນີ້ແຫຼະ ຝົນອາວຸດອັນດຸເດືອດໄດ້ຖືກພັນລະນາໃນການຮົບ.
Verse 14
पातयजन्नुत्तमाड्नि गन्धर्वाणां महारथ:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ມະຫາຣະຖີ ນັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ຟັນຟາດລົງຜູ້ນຳອັນເລີດຂອງຄັນທະວະ ແລະຍັງຄົງລົງມືປະຫານພວກເຂົາໃນສະໜາມຮົບຕໍ່ໄປ.
Verse 15
ते वध्यमाना गन्धर्वा: सूतपुत्रेण धीमता
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຄັນທະວະຖືກຟັນຟາດລົງໂດຍ ກັນນະ ບຸດແຫ່ງສູຕະ (ບຸດຄົນຂັບລົດ) ຜູ້ມີປັນຍາ, ກອງທັບອັນວ່ອງໄວຢ່າງຫາທຽບບໍ່ໄດ້ຂອງ ຈິຕຣະເສນະ ກໍພຸ້ນເຂົ້າມາບໍ່ຂາດສາຍ. ຍິ່ງຖືກໂຈມຕີ ພວກຄັນທະວະຍິ່ງມາຊຸມນຸມກັນເປັນຮ້ອຍໆ ເປັນພັນໆ ຈົນໃນພຽງຊົ່ວພິບຕາ ພື້ນດິນທັງປວງກໍຄ້າຍຖືກເຕັມໄປດ້ວຍຄັນທະວະ.
Verse 16
भूय एवाभ्यवर्तन्त शतशो5थ सहस्रश:ः । गन्धर्वभूता पृथिवी क्षणेन समपद्यत
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາຍັງກັບມາອີກ ເປັນຮ້ອຍໆ ແລ້ວເປັນພັນໆ; ໃນພຽງຊົ່ວພິບຕາ ແຜ່ນດິນທັງປວງກໍຄ້າຍຖືກແປງເປັນພື້ນທີ່ຂອງຄັນທະວະ ເຕັມໄປທົ່ວທຸກແຫ່ງ.
Verse 17
अथ दुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबल:
ຕໍ່ມາ ກະສັດ ດຸຣະໂຢທະນະ ພ້ອມດ້ວຍ ຊະກຸນິ ແຫ່ງສາຍສະອຸບາລະ ກໍໄດ້ເຄື່ອນໄປ—ເປັນນິມິດວ່າ ຈາກນີ້ໄປ ຄໍາປຶກສາ ແລະ ເຈດຕະນາຂອງເຂົາທັງສອງ ຈະເລີ່ມກໍ່ຮູບເຫດການດ້ວຍຄວາມຄິດຄໍານວນຢ່າງລະອຽດ.
Verse 18
दुःशासनो विकर्णश्न ये चान्ये धृतराष्ट्रजा: । न्यहनंस्तत् तदा सैन्यं रथैर्गरुडनि:स्वनै:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດຸຫະຊາສະນະ, ວິກັນນະ ແລະ ບຸດອື່ນໆຂອງ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ໄດ້ໂຈມຕີກອງນັ້ນ ຈົນລົ້ມລົງ, ພຸ່ງເຂົ້າດ້ວຍລົດສົງຄາມທີ່ຄໍາຮ້ອງຄໍາຮືກດັ່ງສຽງກະຣຸດ—ເປັນພາບຂອງອໍານາດການຮົບອັນທ່ວມທົ່ນ ທີ່ຖືກປ່ອຍອອກເພື່ອຮັບໃຊ້ເຫດທີ່ກໍາລັງຖົດຖຽງ.
Verse 19
तदनन्तर राजा दुर्योधन, सुबलपुत्र शकुनि, दुःशासन, विकर्ण तथा अन्य जो धृतराष्ट्रपुत्र वहाँ आये थे, उन सबने गरुड़के समान भयंकर शब्द करनेवाले रथोंपर आखरूढ़ हो गन्धर्वोकी उस सेनाका संहार आरम्भ किया ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ກະສັດ ດຸຣະໂຢທະນະ ພ້ອມດ້ວຍ ຊະກຸນິ ບຸດຂອງສຸບາລະ, ດຸຫະຊາສະນະ, ວິກັນນະ ແລະ ບຸດອື່ນໆຂອງ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ທີ່ມາຮອດທີ່ນັ້ນ, ໄດ້ຂຶ້ນລົດສົງຄາມທີ່ຮ້ອງກ້ອງນ່າຢ້ານດັ່ງສຽງກະຣຸດ ແລະ ເລີ່ມການຂ້າຟັນກອງທັບຄົນທິບ (Gandharva). ອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ພວກເຂົາກໍກົດດັນການຮົບ ໂດຍວາງ ກັນນະ (Karṇa) ໄວ້ທາງໜ້າ, ມີກອງລົດຈໍານວນໃຫຍ່ ແລະ ນາຍຂັບລົດຫຼາຍຄົນເປັນກໍາລັງຫນຸນຫຼັງດ້ວຍ.
Verse 20
तत: संन्यपतन् सर्वे गन्धर्वा: कौरवै: सह
ແລ້ວບັນດາຄົນທິບ (Gandharva) ທັງໝົດ ກັບພວກກົວຣະວະ (Kaurava) ກໍພາກັນພຸ່ງເຂົ້າສູ່ສະໜາມຮົບຢ່າງຫ້າວຫັນ.
Verse 21
तदा सुतुमुलं युद्धमभवल्लोमहर्षणम् । ततस्ते मृदवो5भूवन् गन्धर्वा: शरपीडिता:
ໃນເວລານັ້ນ ສົງຄາມອັນດຸເດືອດຢ່າງຍິ່ງ ເກີດຂຶ້ນ ຈົນເຮັດໃຫ້ຂົນລຸກ. ຕໍ່ມາ ພວກຄົນທິບ (Gandharva) ທີ່ຖືກລູກສອນທໍາລາຍ ກໍອ່ອນລົງ ແລະ ສູນເສຍຄວາມກ້າຫານເກົ່າຂອງຕົນ.
Verse 22
उच्चक्रुशुश्न कौरव्या गन्धर्वान् प्रेक्ष्य पीडितान् | तत्पश्चात् सारे गन्धर्व संगठित हो कौरवोंके साथ भिड़ गये। उस समय उनमें घमासान युद्ध होने लगा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນພວກຄັນທະວະຖືກກົດດັນ ແລະທົນທຸກ ນັກຮົບກົວຣະວະກໍຮ້ອງໂຮດັງກັນຂຶ້ນ. ຫຼັງຈາກການປະທະອັນດຸເດືອດນັ້ນ ຄວາມໝັ້ນໃຈຂອງກົວຣະວະພອງພູນ ເພາະລູກສອນຂອງເຂົາເຫັນຄືຈະໄດ້ເປັນຝ່າຍເທິງ; ແຕ່ພວກຄັນທະວະ ແມ່ນແຕ່ເປັນຜູ້ມີກາຍທິບ ກໍດູເຫມືອນຈະຫວັ່ນໄຫວຊົ່ວຄາວ—ເປັນການປູທາງໃຫ້ການຕອບໂຕ້ໃໝ່ທີ່ແນ່ວແນ່ກວ່າເກົ່າ.
Verse 23
ततो मायास्त्रमास्थाय युयुधे चित्रमार्गवित् । तयामुहान्त कौरव्यश्रित्रसेनस्थ मायया
ແລ້ວນັ້ນ ຜູ້ຊໍານານໃນກົນລະຍຸດອັນພິສົດ ໄດ້ຖື «ມາຍາສະຕຣະ» ອາວຸດແຫ່ງມາຍາ ແລະສູ້ຕໍ່ໄປ. ດ້ວຍມາຍານັ້ນເອງ ນັກຮົບກົວຣະວະຖືກໂຍນເຂົ້າສູ່ຄວາມຫຼົງງົດ ໃນຂະນະທີ່ຈິຕຣາເສນະຢືນຢັນໃຊ້ມາຍາຂອງຕົນ. ເຫດການນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ອໍານາດທີ່ໃຊ້ຜ່ານການລວງລອກ ສາມາດຫັນຄວາມໝັ້ນໃຈຂອງຜູ້ອວດດີໄດ້ ແລະປັນຍາການແຍກແຍະຖືກທົດສອບ ເມື່ອຮູບລັກຖືກບິດເບືອນ.
Verse 24
वे युद्धकी विचित्र पद्धतियोंके ज्ञाता थे। उन्होंने मायामय अस्त्रका आश्रय लेकर युद्ध आरम्भ किया। चित्रसेनकी उस मायासे समस्त कौरवोंपर मोह छा गया ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາເປັນຜູ້ຮູ້ຊໍານານໃນວິທີຮົບອັນພິສົດຫຼາຍຮູບແບບ. ພວກເຂົາເລີ່ມການຮົບໂດຍອາໄສອາວຸດມາຍາ. ພາຍໃຕ້ມາຍາຂອງຈິຕຣາເສນະ ຄວາມຫຼົງງົດແຜ່ຄຸມເຫນືອກົວຣະວະທັງປວງ. ແລ້ວນັ້ນ ໂອ ພາຣະຕະ! ນັກຮົບແຕ່ລະຄົນໃນກອງທັບຂອງທຣິຕຣາສະຕຣະ ກໍຫັນໄປສູ້ ປະຈັນໜ້າກັບກຸ່ມຄັນທະວະສິບຄົນຕໍ່ຄັ້ງ.
Verse 25
ततः: सम्पीड्यमानास्ते बलेन महता तदा । प्राद्रवन्त रणे भीता ये च राजज्जिगीषव:,राजन! तदनन्तर गन्धर्वोकी विशाल सेनासे पीड़ित हो वे सभी योद्धा, जो पहले जीतनेका हौसला रखते थे, भयभीत हो युद्धसे भाग चले
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ເມື່ອຖືກກົດດັນຢ່າງໜັກໂດຍກໍາລັງອັນໃຫຍ່ນັ້ນ ນັກຮົບເຫຼົ່ານັ້ນ—ຜູ້ເຄີຍມີໃຈຮຸກຮານຢາກໄດ້ໄຊຊະນະເພື່ອພະຣາຊາ—ກໍກາຍເປັນຜູ້ຫວາດກົວໃນສະໜາມຮົບ ແລະຫນີອອກຈາກສະໜາມ. ເຫດການນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມໝັ້ນໃຈທີ່ຝັງຮາກແຕ່ໃນຄວາມທະເຍີທະຍານ ຈະພັງທະລາຍເມື່ອພົບພາລະກໍາລັງອັນລົ້ນເຫຼືອ ແລະຄວາມຢ້ານກົວສາມາດຫັນຄວາມຕັ້ງໃຈໄດ້ຢ່າງວ່ອງໄວ.
Verse 26
भज्यमानेष्वनीकेषु धार्तराष्ट्रेषु सर्वश: । कर्णो वैकर्तनो राजं॑स्तस्थौ गिरिरिवाचल:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອກອງຮົບຂອງທຣິຕຣາສະຕຣະຖືກທໍາລາຍແຕກພັງໄປທົ່ວທິດ ກັນນະ—ບຸດແຫ່ງພະອາທິດ ຜູ້ຖືກເອີ້ນວ່າ ໄວກັຣຕະນະ—ກໍຍືນຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງ ໂອ ພະຣາຊາ, ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວດັ່ງພູເຂົາ. ທ່າມກາງການພັງທະລາຍແລະການຫນີຕາຍທົ່ວໄປ ຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງເຂົາເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຈິດໃຈນັກຮົບ: ຮັກສາຄວາມຈົງຮັກພັກດີທີ່ເລືອກແລ້ວ ແລະປະເຊີນໜ້າອັນຕະລາຍໂດຍບໍ່ຫວັ່ນກົວ.
Verse 27
दुर्योधनश्व कर्णश्व शकुनिश्चापि सौबल: । गन्धर्वान् योधयामासु: समरे भृशविक्षता:,दुर्योधन, कर्ण और सुबलपुत्र शकुनि--ये उस समरांगणमें यद्यपि बहुत घायल हो गये थे, तथापि गन्धर्वोसे युद्ध करते रहे
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດຸຣະໂຍທະນະ, ກັນນະ, ແລະ ຊະກຸນິ—ບຸດຂອງ ສຸບະລະ—ແມ່ນແມ່ນຈະບາດເຈັບສາຫັດ ແຕ່ກໍຍັງສູ້ຮົບກັບພວກຄັນທະວະ ໃນສະໜາມຮົບຢູ່ຕໍ່ໄປ.
Verse 28
सर्व एव तु गन्धर्वा: शतशो5थ सहस्रश: । जिघांसमाना: सहिता: कर्णमभ्यद्रवन् रणे,इसपर सभी गन्धर्व एक साथ संगठित हो कर्णको मार डालनेकी इच्छासे सौ-सौ तथा हजार-हजारका दल बाँधकर रणभूमिमें कर्णके ऊपर टूट पड़े
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພວກຄັນທະວະທັງໝົດ—ຈັດແຖວເປັນຮ້ອຍໆ ແລະ ພັນໆ—ໄດ້ຮ່ວມໃຈເປັນອັນດຽວ ປາດຖະໜາຈະສັງຫານກັນນະ ແລະພາກັນພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ລາວໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 29
असिश्रि: पट्टिशै: शूलैर्गदाभिश्न महाबला: । सूतपुत्रं जिघांसन्त: समनन््तात् पर्यवाकिरन्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ນັກຮົບຜູ້ມີກຳລັງຫາວຫານ ຜູ້ປາດຖະໜາຈະສັງຫານກັນນະ—ບຸດຂອງສາລະຖີ—ໄດ້ລ້ອມລາວຈາກທຸກດ້ານ ແລະຈົ່ມຕີດ້ວຍດາບ, ຂວານຮົບ, ຫອກ, ແລະ ຄ້ອນກະບອງ.
Verse 30
अन्येअस्य युगमच्छिन्दन् ध्वजमन्ये न्यपातयन् | ईषामन्ये हयानन्ये सूतमन्ये न््यपातयन्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບາງພວກຕັດຄານຍຶດລົດຮົບຂອງລາວ; ບາງພວກຟັນທຸງໃຫ້ລົ້ມ. ບາງພວກທຸບແຕກເສົາລົດແລະອຸປະກອນ; ບາງພວກສັງຫານມ້າ; ແລະບາງພວກກໍທຳໃຫ້ສາລະຖີລົ້ມລົງ. ດັ່ງນັ້ນພວກເຂົາໄດ້ທຳໃຫ້ລົດຮົບເສຍກຳລັງທີລະສ່ວນ.
Verse 31
अन्ये छत्र॑ वरूथं च बन्धुरं च तथापरे | गन्धर्वा बहुसाहस्रास्तिलशो व्यधमन् रथम्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບາງພວກຕັດຮົ່ມ, ບາງພວກຕັດເກາະກຳບັງ, ແລະບາງພວກຕັດສາຍຜູກມັດຂອງລົດຮົບ. ພວກຄັນທະວະມີຈຳນວນຫຼາຍພັນ ໄດ້ສັບລົດຮົບຂອງກັນນະໃຫ້ແຕກອອກທີລະນ້ອຍ ຈົນເຫຼືອເປັນຊິ້ນລະອຽດ.
Verse 32
ततो रथादवप्लुत्य सूतपुत्रोडसिचर्म भृत् । विकर्णरथमास्थाय मोक्षायाश्वानचोदयत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວການາ ບຸດຂອງສາຣະຖີ ໄດ້ໂດດລົງຈາກລົດຮົບຂອງຕົນ ຖືດາບແລະໂລ່ໄວ້ໃນມື ແລ້ວຂຶ້ນໄປນັ່ງໃນລົດຮົບຂອງວິກັນນະ; ເພື່ອຮັກສາຊີວິດ ລາວໄດ້ຂັບໃຫ້ມ້າແລ່ນໄປດ້ວຍຄວາມໄວຢ່າງຫນັກໜ່ວງ.
Verse 76
ततस्ते खेचरा: सर्वे चित्रसेने न््यवेदयन् । राजन! उस समय दूसरे-दूसरे गन्धर्वोने शान्तिपूर्ण वचनोंद्वारा ही कौरव सैनिकोंको रोका। रोकनेपर भी उन गन्धर्वोकी अवहेलना करके वे समस्त सैनिक उस महान् वनके भीतर प्रविष्ट हो गये। जब राजा दुर्योधनसहित समस्त कौरव वाणीद्वारा मना करनेपर न रुके
ແລ້ວບັນດາຄັນທະວະທີ່ເດີນທາງໃນຟ້າທັງໝົດ ໄດ້ໄປກາບທູນເລື່ອງນັ້ນແກ່ພະຣາຊາຄັນທະວະ ຈິດຣະເສນ. ໂອ ພະຣາຊາ! ໃນເວລານັ້ນ ຄັນທະວະອື່ນໆ ພະຍາຍາມຫ້າມທະຫານກົວຣະວະ ດ້ວຍຖ້ອຍຄຳສຸພາບສັນຕິເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ພວກເຂົາກໍບໍ່ໃສ່ໃຈຄຳເຕືອນ ແລະກອງທັບທັງໝົດໄດ້ເຂົ້າໄປໃນປ່າໃຫຍ່ນັ້ນ. ເມື່ອພະຣາຊາທຸຣະໂຢທະນ ພ້ອມດ້ວຍກົວຣະວະທັງປວງ ບໍ່ຢຸດທັງໆທີ່ຖືກຫ້າມດ້ວຍຄຳພູດ ຄັນທະວະຜູ້ທ່ອງຟ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງນຳເລື່ອງທັງໝົດໄປກາບທູນແກ່ພະຣາຊາຈິດຣະເສນ.
Verse 86
अनाय>्जछिसतेत्येतांक्षित्रसेनो5त्यमर्षण: | यह सुनकर गन्धर्वराज चित्रसेनको बड़ा अमर्ष हुआ। उन्होंने कौरवोंको लक्ष्य करके समस्त गन्धर्वोको आज्ञा दी, “अरे! इन दुष्टोंका दमन करो”
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນຄຳນັ້ນວ່າ “ລາວບໍ່ເຊື່ອຟັງຄຳສັ່ງ” ພະຣາຊາຄັນທະວະ ຈິດຣະເສນ ຜູ້ບໍ່ອົດທົນຕໍ່ການດູຖູກ ກໍເກີດຄວາມໂກດແຄ້ນຢ່າງໃຫຍ່. ລາວເພ່ງໄປທີ່ພວກກົວຣະວະ ແລ້ວສັ່ງຄັນທະວະທັງໝົດວ່າ: “ຈົ່ງປາບປາມຄົນຊົ່ວເຫຼົ່ານີ້!”
Verse 96
प्रगृहीतायुधा: सर्वे धार्तराष्ट्रानभिद्रवन् । भारत! चित्रसेनकी आज्ञा पाते ही सब गन्धर्व अस्त्र-शस्त्र लेकर कौरवोंकी ओर दौड़े
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕາມຄຳສັ່ງຂອງຈິດຣະເສນ ຄັນທະວະທັງໝົດໄດ້ຈັບອາວຸດ ແລ້ວພຸ່ງເຂົ້າໄປໂຈມຕີບຸດຂອງທຣິຕະຣາສະຕຣະ.
Verse 103
प्राद्रवंस्ते दिश: सर्वे धार्तराष्ट्रस्य पश्यत: । गन्धर्वोको अस्त्र-शस्त्र लिये तीव्र वेगसे अपनी ओर आते देख वे सभी कौरव सैनिक दुर्योधनके देखते-देखते चारों ओर भागने लगे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນຂະນະທີ່ບຸດຂອງທຣິຕະຣາສະຕຣະກຳລັງເບິ່ງຢູ່ ພວກເຂົາກໍພາກັນແຕກຫນີໄປທຸກທິດ. ເມື່ອເຫັນກອງຄັນທະວະຖືອາວຸດແລະອາວຸດຍິງ ພຸ່ງມາຫາພວກເຂົາດ້ວຍຄວາມໄວອັນດຸເດືອດ ທະຫານກົວຣະວະ—ຕໍ່ໜ້າຕາຂອງທຸຣະໂຢທະນ—ກໍແຕກແຖວ ແລະຫນີກະຈາຍໄປທຸກທິດ.
Verse 123
महता शरवर्षेण राधेय: प्रत्यवारयत् । गन्धर्वोकी उस विशाल सेनाको अपनी ओर आती देख कर्णने भारी बाणवर्षा करके उसे आगे बढ़नेसे रोक दिया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນກອງທັບຄັນທະວະຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ກຳລັງຮຸກເຂົ້າມາຫາຕົນ ຣາເທຍ (ກະນະ) ໄດ້ສະກັດກັ້ນການຄືບໜ້າຂອງເຂົາເຈົ້າ ໂດຍປ່ອຍຝົນລູກສອນອັນໜັກໜ່ວງ. ຕໍ່ໜ້າກຳລັງທີ່ກຳລັງບຸກຮຸກ ລາວຕອບໂຕ້ດ້ວຍການຕໍ່ສູ້ທາງຍຸດທະວິທີອັນມີວິໄນ ແລະຢຸດການຮຸກຄືບຂອງເຂົາເຈົ້າດ້ວຍພະລັງທະນູອັນເກັ່ງກ້າ.
Verse 133
गन्धवज्छितशो भ्यध्नल्लघुत्वात् सूतनन्दन । सूतपुत्र कर्णने अपने हाथोंकी फुर्तीके कारण लोहेके क्षुरप्र, विशिख, भल्ल और वत्सदन्त नामक बाणोंकी वर्षा करके सैकड़ों गन्धर्वोंकी घायल कर दिया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ບຸດແຫ່ງສາລະຖີ, ດ້ວຍຄວາມວ່ອງໄວລ້ວນໆ ກະນະ—ບຸດແຫ່ງສາລະຖີ—ໄດ້ຟັນຟາດກັນທະວະໃຫ້ລົ້ມລົງ. ດ້ວຍຄວາມໄວຂອງມືຕົນ ລາວສາດລູກສອນຫົວເຫຼັກເປັນຝົນ—ລູກສອນຄົມດັ່ງມີດ, ລູກສອນປາຍແຫຼມ, ລູກສອນຫົວກວ້າງ, ແລະຊະນິດ ‘ແຂ້ວລູກງົວ’—ຈົນກັນທະວະຖືກບາດເຈັບເປັນຮ້ອຍໆ».
Verse 143
क्षणेन व्यधमत् सर्वा चित्रसेनस्थ वाहिनीम् । गन्धवोके मस्तक काटकर गिराते हुए महारथी कर्णने चित्रसेनकी सारी सेनाको क्षणभरमें छिन्न-भिन्न कर डाला
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນພຽງຊົ່ວພິບຕາ ກະນະ—ມະຫາຣະຖີ—ໄດ້ທຳລາຍກອງທັບທັງໝົດທີ່ຢູ່ໃຕ້ການບັງຄັບຂອງ ຈິຕຣະເສນ. ດ້ວຍການຟັນຟາດທີ່ເຮັດໃຫ້ຫົວຕົກກະຈາຍ ລາວແຕກກະຈາຍແຖວທັບຂອງເຂົາເຈົ້າໃນທັນທີ ສະແດງພະລັງອັນວ່ອງໄວ ແລະນ່າຢ້ານຂອງນັກຮົບ ຜູ້ຈະປົກປ້ອງຫຼືທຳລາຍກໍຕາມເຫດທີ່ລາວຮັບໃຊ້.
Verse 166
आपतद्धिम्महावेगैश्षित्रसेनस्य सैनिकै: | परम बुद्धिमान सूतपुत्र कर्णके द्वारा ज्यों-ज्यों गन्धर्वोपर मार पड़ने लगी
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອກອງທັບທີ່ວ່ອງໄວຢ່າງຍິ່ງຂອງ ຈິຕຣາເສນ ບຸກເຂົ້າມາ, ທຸກໆຄັ້ງທີ່ ກະນະ—ບຸດແຫ່ງສາລະຖີຜູ້ສະຫຼາດຫຼາຍ—ຟາດຟັນກັນທະວະຊ້ຳໆ, ພວກກັນທະວະກໍຍິ່ງພາກັນມາເພີ່ມຂຶ້ນ ມາຊຸມນຸມຢູ່ນັ້ນເປັນຮ້ອຍໆ ເປັນພັນໆ. ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍການມາຮອດຂອງທະຫານທີ່ໄວທີ່ສຸດຂອງ ຈິຕຣາເສນ ໃນພຽງຊົ່ວພິບຕາ ພື້ນດິນທັງໝົດທີ່ນັ້ນຮາວກັບກາຍເປັນເຕັມໄປດ້ວຍກັນທະວະ.
Verse 193
वैकर्तनं परीप्सन्तो गन्धर्वान् समवाकिरन् । उन्होंने कर्णको आगे करके पुनः बड़े वेगसे गन्धर्वोका सामना किया। उनके साथ रथोंका विशाल समूह था। वे रथोंको विचित्र गतियोंसे चलाते हुए कर्णकी रक्षा करने और गन्धर्वोपर बाण बरसाने लगे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເພື່ອປົກປ້ອງ ໄວກັຣຕະນະ (ກະນະ) ພວກເຂົາໄດ້ສາດອາວຸດໃສ່ກັນທະວະດັ່ງຝົນ. ວາງກະນະໄວ້ທາງໜ້າ ພວກເຂົາກໍພຸ່ງເຂົ້າປະຈັນໜ້າກັນທະວະອີກຄັ້ງດ້ວຍຄວາມໄວອັນແຮງກ້າ; ມີຂະບວນລົດຮົບອັນໃຫຍ່ຫຼວງຕິດຕາມ ແລະຂັບລົດຮົບໃນຮູບແບບຫຼາກຫຼາຍ ເພື່ອຄຸ້ມຄອງກະນະ ແລະສາດລູກສອນໃສ່ກັນທະວະ.
Verse 226
उत्पपातासनात् क्रुद्धो वधे तेषां समाहितः । गन्धवोकोी भयभीत देखकर गन्धर्वराज चित्रसेनको बड़ा क्रोध हुआ। वे शत्रुओंके वधका दृढ़ संकल्प लेकर अपने आसनसे उछल पड़े
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນພວກເຂົາຖືກຄວາມຢ້ານກົວຄອບງຳ ກະສັດແຫ່ງຄັນທະວະ ຈິດຣະເສນະ ກໍລຸກໂກດຢ່າງແຮງ. ພ້ອມທັງຕັ້ງໃຈໝັ້ນຄົງຈະທຳລາຍແລະຂ້າສັດຕູ ລາວກໍກະໂດດລຸກຈາກອາສນະຂອງຕົນ ພ້ອມລົງມື. ຕອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມໂກດເມື່ອປະສານກັບຄວາມຕັ້ງໃຈແນ່ວແນ່ ອາດກາຍເປັນເຈດຕະນາຮຸນແຮງໄດ້ຢ່າງວ່ອງໄວ—ເປັນຄຳເຕືອນທາງທຳມະໃນທ່າມກາງຄວາມຂັດແຍ້ງ.
Verse 240
इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत घोषयात्रापर्वमें यन्धर्वदुर्योधनसेनासंवादविषयक दो सौ चालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສີຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ພາກວະນະປັຣວະ, ໃນອະນຸຕອນ «ໂຄສະຍາຕຣາ», ບົດທີ 240 ອັນກ່ຽວກັບການສົນທະນາວ່າດ້ວຍຄັນທະວະ, ທຸຣະໂຍທະນະ ແລະກອງທັບ ກໍສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ. ການບັນຍາຍນີ້ເປັນໝາຍເຖິງການປິດຕອນນີ້ ແລະຊີ້ທາງໄປສູ່ສິ່ງທີ່ຈະຕາມມາ.
Verse 241
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि घोषयात्रापर्वणि कर्णपराभवे एकचत्वारिंशदधिकद्विशततमो<5ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ມະຫາພາຣະຕະ» ອັນຄວນແກ່ການນົບນ້ອມ, ພາກວະນະປັຣວະ, ໃນຕອນ «ໂຄສະຍາຕຣາ» (ການເດີນທາງໄປຄ່າຍງົວ), ບົດທີ 241 ຊື່ «ຄວາມພ່າຍແພ້ຂອງກັນນະ» ກໍສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Frequently Asked Questions
Whether to accept a royal invitation that could imply political accommodation versus maintaining the binding exile covenant; Yudhiṣṭhira prioritizes vow-integrity over ceremonial participation.
Legitimate authority is measured by procedural dharma—keeping vows, regulated speech, and equitable hospitality—rather than by display alone; restraint becomes a strategic and ethical discipline.
No explicit phalaśruti appears; the chapter functions as narrative-ethical documentation, embedding its lesson through action (vow-keeping, yajña order, and hospitality norms) rather than through a declared reward statement.