Adhyaya 1
अध्याय १: महाप्रस्थानारम्भः (The Commencement of the Great Departure)
Upa-parva: Mahāprasthāna (The Great Departure) — Succession, Renunciation, and the Journey Begins
Janamejaya asks what the Pāṇḍavas did after learning of the Vṛṣṇi–Andhaka catastrophe and after Kṛṣṇa’s ascent (1.0). Vaiśaṃpāyana recounts that Yudhiṣṭhira, interpreting the event through the agency of Kāla (time), resolves upon karmanyāsa/tyāga (3.0) and communicates the intent to Arjuna, who assents; Bhīma and the twins follow (2.0–5.0). Yudhiṣṭhira summons Yuyutsu and entrusts him with the kingdom, then consecrates Parīkṣit as king (6.0–7.0). He instructs Subhadrā regarding Parīkṣit’s future rule and the protection of Vajra among the remaining Yādavas, emphasizing non-deviation into adharma (8.0–9.0). He performs udaka rites and śrāddha observances, then distributes extensive gifts (11.0–12.0), honors Kṛpa and assigns Parīkṣit to him as disciple (13.0). After informing ministers and citizens—who object but are respectfully acknowledged—he proceeds (14.0–17.0). The Pāṇḍavas and Draupadī abandon ornaments, don bark garments, perform the naiṣṭhikī iṣṭi, and extinguish/immerse sacred fires before departing; the city mourns, yet they cannot be turned back (18.0–24.0). Domestic figures separate: Ulūpī enters the Gaṅgā; Citrāṅgadā returns to Maṇipura; others remain around Parīkṣit (25.0–26.0). The group travels eastward with a dog, maintaining order of procession (27.0–31.0). Agni appears bodily, recalls the Khāṇḍava burning, and directs that the Gāṇḍīva and inexhaustible quivers—formerly obtained from Varuṇa—be returned to Varuṇa; Arjuna complies by casting them into water (32.0–40.0). Agni disappears; the travelers continue, circuiting regions and witnessing Dvārakā submerged, moving with a yogic intention of prādakṣiṇya of the earth (41.0–44.0).
Chapter Arc: मौसल-विनाश का समाचार सुनकर कुरुराज युधिष्ठिर के भीतर वैराग्य की ज्वाला उठती है; उसी क्षण अर्जुन अग्नि-प्रेरणा से गाण्डीव और अक्षय तरकश को जल में विसर्जित करने को उद्यत होता है। → वैशम्पायन के वचन से स्पष्ट होता है कि यह केवल शोक नहीं, ‘काल’ का अटल विधान है—जो समस्त भूतों को पकाता-पचाता है। युधिष्ठिर प्रस्थान का निश्चय करता है, नगर-जनपद को समझाकर अनुमति लेता है, और राज्य-उत्तराधिकार की व्यवस्था करता है। → युधिष्ठिर का निर्णायक त्याग—अग्निहोत्रादि अग्नियों का जल में उत्सर्ग, विधिपूर्वक उत्सर्गकालिक इष्टि, और फिर दक्षिणामुख होकर पाण्डवों का महाप्रस्थान; नगरवासी, अन्तःपुर की स्त्रियाँ और प्रजा रोकना चाहती हैं पर ‘कालपर्याय-धर्म’ के ज्ञाता राजा को लौटा नहीं पाते। → परीक्षित को भावी कुरुराज घोषित कर, यदुवंश के शेष वज्र का उल्लेख कर, युधिष्ठिर शासन-भार से मुक्त होता है। कृपाचार्य आदि युयुत्सु को घेरकर वापस ले जाते हैं—राज्य-रक्षा के लिए एक स्थिर हाथ छोड़ दिया जाता है, जबकि पाण्डव त्याग-पथ पर बढ़ते हैं। → हस्तिनापुर के बाहर निकल चुके पाण्डवों के पीछे विलाप करती प्रजा रह जाती है—अब यह यात्रा कहाँ और किस अंत तक पहुँचेगी?
Shlokas
Verse 1
मौसलपर्वकी कुल एलोकसंख्या-- ३०४॥। अग्निकी प्रेरणासे अर्जुन अपने गाण्डीव धनुष और अक्षय तरकसको जलमें डाल रहे हैं ॥ ३० श्रीपरमात्मने नम: ।।
ຈະນະເມຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣາຫມັນ! ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນຂ່າວວ່າ ສົງຄາມດ້ວຍຄອນ/ກະບອງ ໄດ້ປະທຸຂຶ້ນໃນຫມູ່ວົງວະຣະສະນີ ແລະ ອັນທະກະ ແລ້ວ, ຫຼັງຈາກພຣະກຣິສນະເສດັດໄປສູ່ສະຫວັນ, ພວກປານດະວະໄດ້ເຮັດສິ່ງໃດ?»
Verse 2
वैशम्पायन उवाच श्र॒त्वैवं कौरवो राजा वृष्णीनां कदनं महत् | प्रस्थाने मतिमाधाय वाक्यमर्जुनमब्रवीत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອກະສັດແຫ່ງກຸຣຸ (ຢຸທິສຖິຣະ) ໄດ້ຍິນຂ່າວການທໍາລາຍອັນໃຫຍ່ຫຼວງຂອງວົງວະຣະສະນີ ດັ່ງນັ້ນແລ້ວ, ພຣະອົງກໍຕັ້ງໃຈຈະອອກເດີນທາງໃນ “ມະຫາປະສະຖານ” ແລະໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄໍານີ້ແກ່ອະຣະຈຸນ—
Verse 3
काल: पचति भूतानि सर्वाण्येव महामते । कालपाशमहं मन्ये त्वमपि द्रष्टम्हसि
«ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາອັນໃຫຍ່, ເວລາ (ກາລະ) ເຮັດໃຫ້ສັດທັງປວງສຸກງອມ ແລະກໍກືນກິນທັງໝົດໂດຍບໍ່ເຫຼືອ. ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນວ່ານີ້ແມ່ນ ‘ບ່ວງບາດ/ບ່ວງຜູກຂອງເວລາ’; ເຈົ້າກໍຄວນຮູ້ເຫັນ ແລະພິຈາລະນາມັນເຊັ່ນກັນ».
Verse 4
“महामते! काल ही सम्पूर्ण भूतोंको पका रहा है--विनाशकी ओर ले जा रहा है। अब मैं कालके बन्धनको स्वीकार करता हूँ। तुम भी इसकी ओर दृष्टिपात करो” ।।
«ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ! ກາລະ (ເວລາ) ກຳລັງເຮັດໃຫ້ສັດທັງປວງສຸກງອມ—ນຳໄປສູ່ຄວາມພິນາດ. ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຍອມຮັບພັນທະຂອງກາລະ. ທ່ານກໍຈົ່ງເບິ່ງໄປຫາມັນ» ເຊັ່ນນັ້ນ. ເມື່ອຄຳນັ້ນຖືກກ່າວ ອາຣຊຸນ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ ຕອບວ່າ: «ກາລະກໍແມ່ນກາລະ—ບໍ່ອາດຫຼີກລ້ຽງໄດ້» ແລະໄດ້ຍອມຕາມຖ້ອຍຄຳຂອງອ້າຍໃຫຍ່ຜູ້ມີປັນຍາ.
Verse 5
अर्जुनस्य मतं ज्ञात्वा भीमसेनो यमौ तथा । अन्वपद्यन्त तद् वाक््यं यदुक्ते सव्यसाचिना
ເມື່ອຮູ້ເຖິງໃຈຄິດຂອງອາຣຊຸນ ພີມເສນ ແລະສອງອ້າຍນ້ອງຝາແຝດ ກໍໄດ້ຍອມຕາມຖ້ອຍຄຳທີ່ “ສະວະຍະສາຈິນ” ອາຣຊຸນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ ແລະເດີນຕາມເສັ້ນທາງນັ້ນດ້ວຍກັນ.
Verse 6
अर्जुनका विचार जानकर भीमसेन और नकुल-सहदेवने भी उनकी कही हुई बातका अनुमोदन किया ।।
ເມື່ອຮູ້ເຖິງຄວາມຄິດຂອງອາຣຊຸນ ພີມເສນ ແລະນະກຸນ-ສະຫະເທວ ກໍໄດ້ອະນຸມັດຕາມຖ້ອຍຄຳຂອງລາວ. ຕໍ່ມາ ຢຸທິສຖິຣ ຜູ້ປາຖະໜາທຳມະ ແລະຈະອອກເດີນທາງແຫ່ງການສະຫຼະລາຊະສົມບັດ ໄດ້ເອີ້ນ ຢຸຍຸດສຸ—ບຸດຂອງຍິງວັຍສະ—ມາ ແລະມອບໝາຍພາລະການດູແລອານາຈັກທັງປວງໃຫ້ເຂົາ.
Verse 7
अभिषिच्य स्वराज्ये च राजानं च परिक्षितम् | दुःखार्तश्लाब्रवीद् राजा सुभद्रां पाण्डवाग्रज:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ປະກອບພິທີອະພິເສກໃຫ້ພຣະຣາຊາ ປະຣິກຊິດ ຂຶ້ນຄອງອຳນາດໃນອານາຈັກແລ້ວ ຢຸທິສຖິຣ ອ້າຍໃຫຍ່ແຫ່ງປານດະວະ ຜູ້ເປັນກະສັດ ຖືກຄວາມໂສກເສົ້າຄອບງຳ ແລະໄດ້ກ່າວກັບ ສຸພັດຣາ.
Verse 8
एष पुत्रस्य पुत्रस्ते कुरुराजो भविष्यति । यदूनां परिशेषश्च वज्ो राजा कृतश्च ह ८ ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ລູກສາວເອີຍ! ນີ້—ຫຼານຊາຍຂອງເຈົ້າ—ຈະເປັນກະສັດແຫ່ງກຸຣຸ. ແລະໃນບັນດາຍາດະວະທີ່ຍັງເຫຼືອ ວັຈຣະ ກໍໄດ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງເປັນກະສັດແລ້ວ».
Verse 9
परिक्षिद्धास्तिनपुरे शक्रप्रस्थे च यादव: । वज्नो राजा त्वया रक्ष्यो मा चाधर्मे मन: कृथा:
«ປະຣິກຊິດ ຈະປົກຄອງຢູ່ ຫາສຕິນາປຸຣະ; ແລະ ຢາດະວະ ວັຊຣະ ຈະປົກຄອງຢູ່ ອິນທຣະປຣັສຖ. ເຈົ້າພຶງປົກປ້ອງພຣະຣາຊາ ແລະ ຢ່າໃຫ້ໃຈເອີ້ນໄປຫາ ອະທັມ» ເທົ່ານັ້ນ.
Verse 10
इत्युक्त्वा धर्मराज: स वासुदेवस्य धीमत: । मातुलस्य च वृद्धस्य रामादीनां तथैव च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ທ່ານທັມມະຣາຊ (ຢຸທິສຖິຣະ) ໄດ້ຫັນໄປກ່າວກັບ ວາສຸເທວະ ຜູ້ມີປັນຍາ, ກັບມາຕຸລະຜູ້ເຖົ້າແກ່, ແລະກັບ ຣາມະ ພ້ອມທັງຜູ້ອື່ນໆ—ເຂົ້າຫາຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ ແລະ ຍາດຜູ້ຄວນເຄົາລົບ ດ້ວຍຄວາມນັບຖື ເພື່ອຈະປະພຶດຕາມທັມມະ.
Verse 11
भ्रातृभि: सह धर्मात्मा कृत्वोदकमतन्द्रित: । भ्राद्धान्युद्दिश्य सर्वेषां चकार विधिवत् तदा
ແລ້ວທ່ານຜູ້ມີຈິດທັມມະ ພ້ອມດ້ວຍອ້າຍນ້ອງ ໂດຍບໍ່ປະມາດ ໄດ້ປະກອບພິທີຖວາຍນ້ຳ. ແລະໄດ້ອຸທິດພິທີ ສຣາດທະ ໃຫ້ແກ່ທຸກຜູ້ ກໍໄດ້ປະຕິບັດພິທີການຕາມແບບແຜນຢ່າງຖືກຕ້ອງໃນຂະນະນັ້ນ.
Verse 12
ऐसा कहकर धर्मात्मा धर्मराज युधिष्ठिरने भाइयों-सहित आलस्य छोड़कर बुद्धिमान् भगवान् श्रीकृष्ण, बूढ़े मामा वसुदेव तथा बलराम आदिके लिये जलाञ्जलि दी और उन सबके उद्देश्यसे विधिपूर्वक श्राद्ध किया ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ພຣະທັມມະຣາຊ ຢຸທິສຖິຣະ—ລະທິ້ງຄວາມເກີດຄ້ານ ແລະມີອ້າຍນ້ອງຄຽງຂ້າງ—ໄດ້ຖວາຍນ້ຳບູຊາ ເພື່ອລະນຶກເຖິງ ພຣະສຣີກຣິສນະ ຜູ້ມີປັນຍາ, ວາສຸເທວະ ມາຕຸລະຜູ້ເຖົ້າ, ແລະ ບະລະຣາມະ ພ້ອມທັງຜູ້ອື່ນໆ. ເພື່ອພວກເຂົາ ທ່ານໄດ້ປະກອບພິທີ ສຣາດທະ ຕາມແບບແຜນ. ດ້ວຍຄວາມພາກພຽນ ທ່ານຍັງໄດ້ອຸທິດຖວາຍໃນນາມຂອງ ດວຍປາຍະນະ (ວະຍາສະ), ນາຣະດະ, ມາຣະກັນເດຍ ນັກຕະປະຜູ້ມີທຣັບແຫ່ງຕະປະ, ພາຣະດວາຊະ, ຢາຊະຍະວັລກະຍະ, ແລະ ຫຣິ.
Verse 13
अभोजयत् स्वादु भोज्यं कीर्तयित्वा च शार्द्धिणम् । ददौ रत्नानि वासांसि ग्रामानश्चान् रथांस्तथा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທ່ານໄດ້ສັນລະເສີນຜູ້ຮັບທີ່ສົມຄວນ ແລ້ວເລີ້ຍງດ້ວຍອາຫານຫວານອົບອຸ່ນ. ຕໍ່ມາ ທ່ານໄດ້ມອບເພັດນິລະມະນີ ແລະເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ, ພ້ອມທັງມອບບ້ານເມືອງ ແລະລົດສົງຄາມອີກດ້ວຍ.
Verse 14
स्त्रियश्व द्विजमुख्येभ्यस्तदा शतसहस्रशः । प्रयत्नशील युधिष्ठिरने भगवान् श्रीकृष्णके उद्देश्यसे द्वैपायन व्यास
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ບັນດາຍິງທັງຫຼາຍ ແລະ ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ທະວິຊະ) ຜູ້ເປັນຫົວໜ້າ ຖືກຍົກຍ້ອງບູຊາເປັນຈໍານວນນັບບໍ່ຖ້ວນ. ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ມີຄວາມພາກພຽນລະມັດລະວັງ ໄດ້ຈັດອາຫານອັນໂອຊາ—ໂດຍອຸທິດກິດນັ້ນແດ່ ພຣະພະຄະວານ ສຣີກຣິດສະນະ—ໃຫ້ແກ່ ທະວິປາຍະນ ວະຍາສ, ເທວະຣິສີ ນາຣະດະ, ນັກຕະປະ ມາຣະກັນເດຍ, ແລະ ມຸນິ ພາຣະດວາຊ ກັບ ຢາຊະນະວັນກະຍະ. ຫຼັງຈາກຂັບຂານພຣະນາມຂອງພຣະອົງແລ້ວ ພຣະອົງໄດ້ມອບທານແກ່ພຣາຫມະນະຜູ້ດີເລີດ ດ້ວຍເພັດນິນຈິນດາ ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ ບ້ານເມືອງ ມ້າ ແລະ ລົດສົງຄາມ; ທັງຍັງມອບບຸດຣີພຣົມມະຈາຣິນີຈໍານວນຫຼາຍຫຼວງ ໃຫ້ແກ່ພຣາຫມະນະຜູ້ສູງສົ່ງເພື່ອການອະພິເສກ. ແລ້ວພຣະອົງໄດ້ບູຊາກຣິປະ ອາຈານຜູ້ຄວນເຄົາລົບ ຜູ້ຖືກຊາວເມືອງແລະປະຊາຊົນຍົກຍ້ອງ.
Verse 15
शिष्यं परिक्षितं तस्मै ददौ भरतसत्तम: । तत्पश्चात् गुरुवर कृपाचार्यकी पूजा करके पुरवासियों-सहित परीक्षितको शिष्यभावसे उनकी सेवामें सौंप दिया ।। ततस्तु प्रकृती: सर्वा: समानाय्य युधिष्ठिर:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດໃນວົງສ໌ພາຣະຕະ ໄດ້ມອບ ປາຣິກຊິດ ໃຫ້ແກ່ທ່ານນັ້ນ ເປັນສິດ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຫຼັງຈາກບູຊາອາຈານຜູ້ຍິ່ງ ກຣິປາຈາຣຍະ ຢ່າງຖືກຕ້ອງແລ້ວ ພຣະອົງໄດ້ມອບ ປາຣິກຊິດ—ພ້ອມດ້ວຍຊາວເມືອງ—ໃຫ້ຢູ່ໃນການອຸປະຖຳຂອງທ່ານ ເພື່ອໃຫ້ເຈົ້າຊາຍຮັບໃຊ້ດ້ວຍໃຈສິດ. ແລ້ວຢຸທິສຖິຣະ ກໍໄດ້ເລີ່ມເອີ້ນປະຊຸມບັນດາອົງປະກອບສໍາຄັນທັງປວງຂອງອານາຈັກ.
Verse 16
सर्वमाचष्ट राजर्षिश्षिकीर्षितमथात्मन: । इसके बाद समस्त प्रकृतियों (प्रजा-मन्त्री आदि)-को बुलाकर राजर्षि युधिष्ठिरने, वे जो कुछ करना चाहते थे अपना वह सारा विचार उनसे कह सुनाया ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ຣາຊະຣິສີ ຢຸທິສຖິຣະ ໄດ້ແຈ້ງຢ່າງຄົບຖ້ວນແກ່ຜູ້ທີ່ຖືກເອີ້ນມາຊຸມ—ທັງມະນະຕຣີ, ຊາວເມືອງ, ແລະປະຊາຊົນທັງປວງ—ເຖິງສິ່ງທີ່ພຣະອົງປາດຖະນາຈະເຮັດ. ທັນທີທີ່ໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄໍານັ້ນ ຊາວເມືອງແລະຊາວຊົນນະບົດກໍສັ່ນສະເທືອນໃນໃຈ ແລະເສົ້າໂສກຢ່າງຫນັກ. ພວກເຂົາບໍ່ຕ້ອນຮັບຂໍ້ເສນອນັ້ນ; ແລ້ວພາກັນກ່າວຕໍ່ພຣະຣາຊາດ້ວຍສຽງດຽວກັນວ່າ: “ບໍ່ຄວນເຮັດເຊັ່ນນີ້—ຂໍຢ່າປະຖິ້ມພວກເຮົາແລ້ວເສດຈາກໄປ.”
Verse 17
भृशमुद्विग्नमनसो नाभ्यनन्दन्त तद्गबच: । नैवं कर्तव्यमिति ते तदोचुस्तं जनाधिपम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ປະຊາຊົນຜູ້ມີໃຈກະວົນກະວາຍຢ່າງຫນັກ ບໍ່ໄດ້ຕ້ອນຮັບຖ້ອຍຄໍານັ້ນ. ພວກເຂົາພາກັນກ່າວຕໍ່ “ເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ” ວ່າ: “ບໍ່ຄວນເຮັດເຊັ່ນນີ້—ຂໍຢ່າປະພຶດຢ່າງນີ້.”
Verse 18
न च राजा तथाकार्षीत् कालपर्यायधर्मवित् । परंतु धर्मात्मा राजा युधिष्ठिर कालके उलट-फेरके अनुसार जो धर्म या कर्तव्य प्राप्त था उसे जानते थे; अतः उन्होंने प्रजाके कथनानुसार कार्य नहीं किया ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແຕ່ພຣະຣາຊາບໍ່ໄດ້ເຮັດຕາມນັ້ນ ເພາະພຣະອົງເຂົ້າໃຈທຳມະແຫ່ງໜ້າທີ່ທີ່ປ່ຽນໄປຕາມການໝຸນຜັນຂອງກາລະແລະສະພາບການ. ພຣະຣາຊາຜູ້ທຳມະ ຢຸທິສຖິຣະ ຮູ້ວ່າ ຕາມການຜັນຜວນຂອງເວລາ ທຳມະ—ໜ້າທີ່—ໃດໄດ້ມາຮອດພຣະອົງ; ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ເຮັດຕາມທີ່ປະຊາຊົນວິງວອນ. ແລ້ວພຣະອົງຜູ້ທຳມະ ໄດ້ຮັບຮູ້ແລະປະຄອງໃຈຊາວເມືອງແລະຊາວຊົນນະບົດຢ່າງສົມຄວນ…
Verse 19
ततः स राजा कौरव्यो धर्मपुत्रो युधिष्ठिर:
ຕໍ່ມາ ກະສັດແຫ່ງກຸຣຸ—ຢຸທິສຖິຣະ ບຸດແຫ່ງທັມມະ—ໄດ້ກ້າວຕໍ່ໄປ ດ້ວຍອໍານາດແຫ່ງຄຸນທໍາ ແລະພາລະຮັບຜິດຊອບທີ່ກໍານົດບົດບາດຂອງພຣະອົງ ໃນວາລະສຸດທ້າຍແຫ່ງຊີວິດໂລກີ.
Verse 20
उत्सृज्याभरणान्यज्राज्जगृहे वल्कलान्युत । भीमार्जुनयमाश्चैव द्रौपदी च यशस्विनी
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອສະຫຼັດເຄື່ອງປະດັບອອກແລ້ວ ກະສັດໄດ້ນຸ່ງຜ້າເປືອກໄມ້; ແລະບີມະ, ອາຣຊຸນ, ຍະມະ (ຢຸທິສຖິຣະ) ພ້ອມທັງ ດຣໍປະດີ ຜູ້ມີກຽດສັກສີ ກໍເຮັດເຊັ່ນດຽວກັນ. ການກະທໍານີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງການສະຫຼັດຖອນຈາກອັດຕະລັກຂອງລາຊະສໍານັກ ແລະຄວາມສະດວກສະບາຍ ເພື່ອຮັບເອົາຄວາມສົມຖະ ໃນການອອກເດີນທາງສຸດທ້າຍ ໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບອຸດົມຄະຕິແຫ່ງການບໍ່ຍຶດຕິດໃນວາລະສຸດທ້າຍຂອງຊີວິດ.
Verse 21
तथैव जगृहुः सर्वे वल्कलानि नराधिप । इसके बाद कुरुकुलरत्न धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिरने अपने अंगोंसे आभूषण उतारकर वल्कलवस्त्र धारण कर लिया। नरेश्वर! फिर भीमसेन, अर्जुन, नकुल, सहदेव तथा यशस्विनी द्रौपदी देवी--न सबने भी उसी प्रकार वल्कल धारण किये ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ເຊັ່ນນັ້ນແຫຼະ ທຸກຄົນລ້ວນນຸ່ງຜ້າເປືອກໄມ້, ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ. ແລ້ວທ່ານທັມມະບຸດ ກະສັດຢຸທິສຖິຣະ ໄດ້ຖອດເຄື່ອງປະດັບອອກຈາກອະວະຍະວະຂອງພຣະອົງ ແລະນຸ່ງຜ້າເປືອກໄມ້. ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ! ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ບີມະເສນ, ອາຣຊຸນ, ນະກຸລ, ສະຫະເທວ ແລະ ນາງດຣໍປະດີຜູ້ມີກຽດສັກສີ ກໍລ້ວນນຸ່ງຜ້າເປືອກໄມ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.” ການກະທໍານີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງການສະຫຼັດຖອນຢ່າງຈົ່ງໃຈ: ປະຖິ້ມເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງລາຊະອໍານາດ ແລະຄວາມສຸກສະບາຍ ເພື່ອດໍາລົງຊີວິດສົມຖະ ໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບທັມມະໃນວາລະສຸດທ້າຍ.
Verse 22
ततः प्ररुरुदु: सर्वा: स्त्रियों दृष्टवा नरोत्तमान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ເມື່ອເຫັນບຸລຸດຜູ້ປະເສີດເຫຼົ່ານັ້ນ ບັນດາຍິງທັງຫມົດກໍຮ້ອງໄຫ້ດ້ວຍນ້ໍາຕາ. ເຊັ່ນດຽວກັບຄັ້ງກ່ອນ ທີ່ພານດະວະພ່າຍໃນການຫຼິ້ນລູກເຕົ໋າ ແລະເຂົ້າປ່າໄປ, ໃນວັນນັ້ນກໍເຊັ່ນກັນ—ເມື່ອເຫັນພານດະວະຜູ້ສູງສົ່ງເຫຼົ່ານັ້ນອອກເດີນທາງໃນຮູບແບບດຽວກັນ ພ້ອມດ້ວຍດຣໍປະດີ ຍິງໃນເມືອງທັງຫມົດກໍຮ້ອງໄຫ້ດັງ. ແຕ່ສໍາລັບພີ່ນ້ອງເຫຼົ່ານັ້ນ ການເດີນທາງນີ້ກັບນໍາມາຄວາມປິຕິຍິນດີອັນເລິກຊຶ້ງ ເພາະເປັນການຫັນຫນ້າອອກຈາກອໍານາດໂລກີ ໄປສູ່ເສັ້ນທາງສຸດທ້າຍແຫ່ງການສະຫຼັດຖອນ.
Verse 23
प्रस्थितान् द्रौपदीषष्ठान् पुरा द्यृूतजितान् यथा । हर्षोउभवच्च सर्वेषां भ्रातृणां गमन॑ प्रति
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພວກເຂົາອອກເດີນທາງ—ບຸລຸດຜູ້ປະເສີດເຫຼົ່ານັ້ນ, ພີ່ນ້ອງຫ້າຄົນ ໂດຍມີດຣໍປະດີເປັນຄົນທີຫົກ—ເຊັ່ນດຽວກັບຄັ້ງກ່ອນທີ່ພວກເຂົາເຂົ້າປ່າຫຼັງຈາກພ່າຍໃນການຫຼິ້ນລູກເຕົ໋າ, ໃນວັນນັ້ນຍິງໃນເມືອງກໍຮ້ອງໄຫ້ເມື່ອເຫັນພວກເຂົາຈາກໄປ. ແຕ່ສໍາລັບພີ່ນ້ອງທັງຫມົດ ການເດີນທາງນີ້ເອງກັບກາຍເປັນແຫຼ່ງແຫ່ງຄວາມປິຕິຍິນດີອັນໃຫຍ່ຫຼວງ.
Verse 24
युधिष्ठिरमतं ज्ञात्वा वृष्णिक्षयमवेक्ष्य च । भ्रातर: पञ्च कृष्णा च षष्ठी श्वा चैव सप्तम:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຮູ້ແຈ້ງເຖິງຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງຍຸທິສຖິຣະ ແລະເຫັນການພິນາດຂອງວົງວຣິສນິ ພີ່ນ້ອງຫ້າຄົນຈຶ່ງອອກເດີນທາງຮ່ວມກັນ—ມີກຣິສນາ (ດຣາວປະດີ) ເປັນຄົນທີ່ຫົກ ແລະມີໝາເປັນຄົນທີ່ເຈັດ.
Verse 25
आत्मना सप्तमो राजा निर्ययौ गजसाह्दयात् । पौरैरनुगतो दूरं सर्वैरन्तःपुरैस्तथा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ກະສັດ—ເປັນຄົນທີ່ເຈັດໃນຂະບວນນັ້ນ—ໄດ້ອອກເດີນທາງດ້ວຍພຣະອົງເອງຈາກ ກະຈະສາຫວະຍະ. ຊາວເມືອງຕາມສົ່ງໄປໄກ ແລະບັນດານາງໃນວັງຊັ້ນໃນກໍຕາມໄປດ້ວຍ.
Verse 26
न्यवर्तन्त ततः सर्वे नरा नगरवासिन:
ແລ້ວຕໍ່ມາ ຊາວເມືອງທັງປວງກໍພາກັນຫັນກັບຄືນ.
Verse 27
विवेश गड्जां कौरव्य उलूपी भुजगात्मजा,जनमेजय! नागराजकी कन्या उलूपी उसी समय गंगाजीमें समा गयी। चित्रांगदा मणिपूर नगरमें चली गयी। तथा शेष माताएँ परीक्षितको घेरे हुए पीछे लौट आयीं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ, ອຸລູປີ—ເຈົ້າຍິງນາກ ບຸດສາວແຫ່ງຊາດນາກ—ໄດ້ເຂົ້າສູ່ແມ່ນ້ຳຄັງຄາ. ຈິຕຣາງກະດາ ກັບໄປຍັງເມືອງມະນິປູຣ. ບັນດາແມ່ທີ່ເຫຼືອ ລ້ອມຮອບປະຣີກຊິດ ແລ້ວຈຶ່ງຫັນກັບ.
Verse 28
चित्राड़दा ययौ चापि मणिपूरपुरं प्रति । शिष्टा: परिक्षितं त्वन्या मातर: पर्यवारयन्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ, ອຸລູປີ—ບຸດສາວຂອງພະຍານາກະຣາຊ—ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ໄດ້ຫຼວມເຂົ້າກັບແມ່ນ້ຳຄັງຄາ. ຈິຕຣາງກະດາ ອອກໄປສູ່ເມືອງມະນິປູຣ. ບັນດາແມ່ທີ່ເຫຼືອ ລ້ອມຮອບປະຣີກຊິດດ້ວຍຄວາມສຸພາບສົມຄວນ ແລ້ວຈຶ່ງກັບຄືນ.
Verse 29
पाण्डवाश्न महात्मानो द्रौपदी च यशस्विनी । कृतोपवासा: कौरव्य प्रययु: प्राडमुखास्तत:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກນັ້ນ ບັນດາປານດະວະຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ນາງດຣາວປະດີຜູ້ມີກຽດສັກສີ ໄດ້ຮັບວຣະຕະອົດອາຫານ ແລ້ວອອກເດີນທາງ ໂດຍຫັນໜ້າໄປທາງທິດຕາເວັນອອກ.
Verse 30
योगयुक्ता महात्मानस्त्यागधर्ममुपेयुष: । अभिजममुर्बहून् देशान् सरित: सागरांस्तथा,वे सब-के-सब योगयुक्त महात्मा तथा त्याग-धर्मका पालन करनेवाले थे। उन्होंने अनेक देशों, नदियों और समुद्रोंकी यात्रा की
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ມະຫາວິນຍານເຫຼົ່ານັ້ນ ຕັ້ງໝັ້ນໃນໂຍຄະ ແລະ ຮັບເອົາທຳຂອງການສະລະ ໄດ້ເດີນທາງຜ່ານດິນແດນຫຼາຍຫຼາຍ ແລະ ຂ້າມແມ່ນ້ຳ ກັບທະເລດ້ວຍ.
Verse 31
युधिष्ठटिरो ययावग्रे भीमस्तु तदनन्तरम् । अर्जुनस्तस्य चान्वेव यमौ चापि यथाक्रमम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຢຸທິສະຖິຣະ ເດີນນຳໜ້າ; ພີມະ ຕາມຫຼັງທັນທີ. ຫຼັງຈາກພີມະ ແມ່ນ ອາຣະຈຸນ; ແລ້ວຈຶ່ງເປັນພີ່ນ້ອງຝາແຝດ ນະກຸລະ ແລະ ສະຫະເທວະ ຕາມລຳດັບ.
Verse 32
पृष्ठतस्तु वरारोहा श्यामा पद्मदलेक्षणा । द्रौपदी योषितां श्रेष्ठा ययौ भरतसत्तम,भरतश्रेष्ठ) इन सबके पीछे सुन्दर शरीरवाली, श्यामवर्णा, कमलदललोचना, युवतियोंमें श्रेष्ठ द्रौपदी चल रही थी
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທາງຫຼັງພວກເຂົາ ນາງດຣາວປະດີ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາຍິງ—ຜູ້ມີຮູບຮ່າງອ່ອນຊ້ອຍ ຜິວຄ່ອນຂ້າງຄ້ຳ ແລະ ດວງຕາດັ່ງກີບດອກບົວ ໄດ້ເດີນຕາມໄປ.
Verse 33
श्वा चैवानुययावेक: प्रस्थितान् पाण्डवान् वनम् | क्रमेण ते ययुर्वीरा लौहित्यं सलिलार्णवम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອປານດະວະອອກເດີນທາງເຂົ້າປ່າໃນການເດີນທາງຄັ້ງສຸດທ້າຍ ມີໝາຕົວໜຶ່ງກໍໄດ້ຕາມພວກເຂົາໄປດ້ວຍ. ເດີນໄປທີລະກ້າວ ວິລະຊົນເຫຼົ່ານັ້ນກໍໄດ້ໄປຮອດນ້ຳແຫ່ງລາວຫິຕະຍະ—ກວ້າງໃຫຍ່ດັ່ງມະຫາສະໝຸດ—ເປັນຂອບເຂດໃໝ່ໃນທາງແຫ່ງການສະລະ.
Verse 34
गाण्डीवं तु थरनुर्दिव्यं न मुमोच धनंजय: । रत्नलोभान् महाराज ते चाक्षय्ये महेषुधी,महाराज! अर्जुनने दिव्यरत्नके लोभसे अभीतक अपने दिव्य गाण्डीव धनुष तथा दोनों अक्षय तूणीरोंका परित्याग नहीं किया था
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ທະນັນຊະຍະ (ອາຣຊຸນ) ບໍ່ໄດ້ປ່ອຍວາງຄັນທະນູທິບ «ການຑີວ» ຂອງຕົນ; ແລະເນື່ອງຈາກຄວາມຫຼົງໃນຄວາມງາມດັ່ງອັນມີຄ່າເຫມືອນຮັດຕະນະ, ລາວກໍບໍ່ໄດ້ລະທິ້ງກະເປົາລູກສອນສອງໃບທີ່ບໍ່ຮູ້ຈັກໝົດ ເຕັມໄປດ້ວຍລູກສອນອັນແຮງກ້ານັ້ນ.
Verse 35
अनमनिं ते ददृशुस्तत्र स्थितं शैलमिवाग्रत: । मार्गमावृत्य तिष्ठन्तं साक्षात्पुरुषविग्रहम्
ແລ້ວພວກເຂົາໄດ້ເຫັນຜູ້ໜຶ່ງຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າ ດັ່ງພູເຂົາ, ນ່າເກງຂາມຢ່າງຍິ່ງ, ປາກົດເປັນຮູບມະນຸດ, ຂວາງທາງໄວ້ ແລະຢືນຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງ.
Verse 36
वहाँ पहुँचकर उन्होंने पर्वतकी भाँति मार्ग रोककर सामने खड़े हुए पुरुषरूपधारी साक्षात् अग्निदेवको देखा ।।
ເມື່ອໄປຮອດທີ່ນັ້ນ ພວກເຂົາໄດ້ເຫັນພຣະອັກນິເທວະໂດຍຕົງ ສວມຮູບມະນຸດ ຢືນຂວາງທາງດັ່ງພູເຂົາ. ແລ້ວເທວະນັ້ນ ຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍລີ້ນໄຟເຈັດປະການ ໄດ້ກ່າວກັບພວກປານຑະວະວ່າ: «ໂອ ວີຣະບຸດແຫ່ງປານຑຸ, ຈົ່ງຮູ້ເຖິງຂ້າວ່າແມ່ນ ປາວະກະ—ໄຟ».
Verse 37
युधिष्ठिर महाबाहो भीमसेन परंतप । अर्जुनाश्विसुती वीरी निबोधत वचो मम,“महाबाहु युधिष्ठिर! शत्रुसंतापी भीमसेन! अर्जुन! और वीर अश्विनीकुमारो! तुम सब लोग मेरी इस बातपर ध्यान दो
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ ແຂນໃຫຍ່, ໂອ ພີມະເສນ ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ, ໂອ ອາຣຊຸນ, ແລະພວກເຈົ້າສອງວີຣະບຸດແຫ່ງອັສວິນ, ຈົ່ງຟັງຖ້ອຍຄໍາຂອງຂ້າດ້ວຍໃຈຈົດຈໍ່».
Verse 38
अहमग्नि: कुरुश्रेष्ठा मया दग्धं॑ च खाण्डवम् | अर्जुनस्य प्रभावेण तथा नारायणस्य च,“कुरुश्रेष्ठ वीरो! मैं अग्नि हूँ। मैंने ही अर्जुन तथा नारायणस्वरूप भगवान् श्रीकृष्णके प्रभावसे खाण्डव-वनको जलाया था
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງກຸຣຸ, ຂ້າແມ່ນ ອັກນິ—ໄຟ. ຂ້ານີ້ແຫຼະທີ່ເຜົາປ່າຄານຑະວະ, ໂດຍອານຸພາບຂອງອາຣຊຸນ ແລະໂດຍພຣະອໍານາດທິບຂອງນາຣາຍະນະ (ພຣະກຣິສນະ)».
Verse 39
अयं व: फाल्गुनो भ्राता गाण्डीवं परमायुधम् । परित्यज्य वने यातु नानेनार्थोडस्ति कश्नन
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ນີ້ແມ່ນນ້ອງຊາຍຂອງພວກເຈົ້າ—ຟາລກຸນ (ອາຣຈຸນ)—ຄວນລະທິ້ງອາວຸດອັນສູງສຸດ ຄື ຄັນທະນູ ການດີວ ແລະເດີນເຂົ້າປ່າ. ບັດນີ້ ມັນບໍ່ມີປະໂຫຍດໃດໃຫ້ເຂົາອີກແລ້ວ»។
Verse 40
चक्ररत्नं तु यत् कृष्णे स्थितमासीन्महात्मनि । गतं तच्च पुनर्हस्ते कालेनैष्यति तस्य ह,“पहले जो चक्ररत्न महात्मा श्रीकृष्णके हाथमें था वह चला गया। वह पुनः समय आनेपर उनके हाथमें जायगा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຈັກຣະຣັດນະອັນເທວະດາ ທີ່ເຄີຍຢູ່ໃນພະຫັດຂອງພຣະກຣິດສະນະ ຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ ໄດ້ຈາກໄປແລ້ວ. ແຕ່ເມື່ອເວລາອັນຄວນມາຮອດ ມັນຈະກັບຄືນສູ່ພະຫັດຂອງພຣະອົງອີກ»។
Verse 41
वरुणादादह्तं पूर्व मयैतत् पार्थकारणात् । गाण्डीवं धनुषां श्रेष्ठ वरुणायैव दीयताम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນກ່ອນນັ້ນ ເພື່ອອາຣຈຸນ ຂ້າໄດ້ໄປຮັບມາຈາກວະຣຸນະ. ຄັນທະນູ ການດີວ ອັນເປັນຍອດໃນບັນດາຄັນທະນູທັງປວງ ບັດນີ້ຄວນສົ່ງຄືນໃຫ້ວະຣຸນະແຕ່ຜູ້ດຽວ»។
Verse 42
ततस्ते भ्रातर: सर्वे धनंजयमचोदयन् । स जले प्राक्षिपच्चैतत्तथाक्षय्ये महेषुधी,यह सुनकर उन सब भाइयोंने अर्जुनको वह धनुष त्याग देनेके लिये कहा। तब अर्जुनने वह धनुष और दोनों अक्षय तरकस पानीमें फेंक दिये
ຕໍ່ມາ ພີ່ນ້ອງທັງຫມົດໄດ້ຊັກຊວນ ທະນັນຊະຍະ (ອາຣຈຸນ) ໃຫ້ລະທິ້ງອາວຸດ. ເຂົາຈຶ່ງໂຍນຄັນທະນູນັ້ນ ແລະກະບອກລູກສອນອັນບໍ່ຮູ້ຈົບສອງໃບ ລົງໃນນ້ຳ.
Verse 43
ततोडग्निर्भरतश्रेष्ठ तत्रैवान्तरधीयत । ययुश्च॒ पाण्डवा वीरास्ततस्ते दक्षिणामुखा:
ແລ້ວໃນທັນໃດນັ້ນ ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງສາບະຣະຕະ ໄຟນັ້ນກໍຫາຍລັບໄປຢູ່ທີ່ນັ້ນເອງ. ຈາກນັ້ນ ວີຣະພັນດະວະທັງຫລາຍ ກໍເດີນທາງຕໍ່ໄປ ໂດຍຫັນໜ້າໄປທາງທິດໃຕ້.
Verse 44
भरतश्रेष्ठ] इसके बाद अग्निदेव वहीं अन्तर्धान हो गये और पाण्डववीर वहाँसे दक्षिणाभिमुख होकर चल दिये ।। ततस्ते तूत्तरेणैव तीरेण लवणाम्भस: । जम्मुर्भरतशार्दूल दिशं दक्षिणपश्चिमाम्
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ພຣະເທວະອັກນິໄດ້ຫາຍໄປຢູ່ທີ່ນັ້ນເອງ ແລະວີລະບຸລຸດປານດະວະກໍອອກເດີນທາງຈາກທີ່ນັ້ນ ໂດຍຫັນໜ້າໄປທາງທິດໃຕ້. ຕໍ່ມາ—ໂອ ເສືອໃນຫມູ່ຊາວພາຣະຕະ—ພວກເຂົາເດີນຕາມຝັ່ງເໜືອຂອງທະເລນ້ຳເຄັມ ແລະມຸ່ງໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກສ່ຽງໃຕ້.
Verse 45
भरतश्रेष्ठ) तदनन्तर वे लवणसमुद्रके उत्तर तटपर होते हुए दक्षिण-पश्चिमदिशाकी ओर अग्रसर होने लगे ।।
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ພວກເຂົາຫັນກັບອີກຄັ້ງ ແລະເດີນໄປແຕ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກເທົ່ານັ້ນ. ທີ່ນັ້ນ ພວກເຂົາໄດ້ເຫັນນະຄອນທວາຣະກາ ຖືກທະເລທ່ວມຈົນຈົມຫາຍໄປ.
Verse 46
उदीची पुनरावृत्य ययुर्भरतसत्तमा: | प्रादक्षिण्यं चिकीर्षन्त: पृथिव्या योगधर्मिण:
ຕໍ່ມາ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ຊາວພາຣະຕະໄດ້ຫັນກັບໄປທາງທິດເໜືອ ແລະເດີນຕໍ່ໄປ. ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນວິໄນໂຍຄະ ພວກເຂົາປາຖະໜາຈະເຮັດການວຽນຂວາ (ປະທັກສິນາ) ຮອບແຜ່ນດິນໃຫ້ສຳເລັດ.
Verse 183
गमनाय मतिं चक्रे भ्रातरश्षास्य ते तदा | उन धर्मात्मा नरेशने नगर और जनपदके लोगोंको समझा-बुझाकर उनकी अनुमति प्राप्त कर ली। फिर उन्होंने और उनके भाइयोंने सब कुछ त्यागकर महा-प्रस्थान करनेका ही निश्चय किया
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ພີ່ນ້ອງເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ຕັ້ງໃຈຈະອອກເດີນທາງ. ກະສັດຜູ້ມີທຳ ແລະພີ່ນ້ອງຂອງພຣະອົງ ໄດ້ອະທິບາຍໃຫ້ຊາວເມືອງ ແລະປະຊາຊົນໃນແຄວ້ນເຂົ້າໃຈ ຈົນໄດ້ຮັບຄຳຍິນຍອມ. ແລ້ວພວກເຂົາສະຫຼະທຸກສິ່ງ ແລະເລືອກທາງ «ມະຫາປຣະສະຖານ»—ການອອກເດີນທາງອັນຍິ່ງໃຫຍ່—ຢ່າງໝັ້ນຄົງ.
Verse 216
समुत्सृज्याप्सु सर्वेडग्नीन् प्रतस्थुर्नरपुड़रवा: । भरतश्रेष्ठ! इसके बाद ब्राह्मणोंसे विधिपूर्वक उत्सर्गकालिक इष्टि करवाकर उन सभी नरश्रेष्ठ पाण्डवोंने अग्नियोंका जलमें विसर्जन कर दिया और स्वयं वे महायात्राके लिये प्रस्थित हुए
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ຊາວພາຣະຕະ! ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ເມື່ອໃຫ້ພຣາຫມັນປະກອບພິທີສຸດທ້າຍຕາມຫຼັກ ອັນເໝາະສົມແກ່ການສະຫຼະ, ປານດະວະຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ມະນຸດ ໄດ້ນຳໄຟບູຊາທັງປວງລົງສູ່ນ້ຳ ແລະພວກເຂົາເອງກໍອອກເດີນທາງໄປສູ່ «ມະຫາຍາຕຣາ»—ການເດີນທາງອັນຍິ່ງໃຫຍ່.
Verse 253
न चैनमशकत वज्षिन्निवर्तस्वेति भाषितुम् । उन छहोंको साथ लेकर सातवें राजा युधिष्ठिर जब हस्तिनापुरसे बाहर निकले तब नगरनिवासी प्रजा और अन्तःपुरकी स्त्रियाँ उन्हें बहुत दूरतक पहुँचाने गयीं; किंतु कोई भी मनुष्य राजा युधिष्ठिससे यह नहीं कह सका कि आप लौट चलिये
ເມື່ອພະຣາຊາຢຸທິສຖິຣ ເປັນກະສັດອົງທີ່ເຈັດ ນຳພາທັງຫົກຄົນອອກຈາກຮາສຕິນາປຸຣະ ປະຊາຊົນໃນເມືອງ ແລະ ນາງໃນວັງຊັ້ນໃນ ພາກັນໄປສົ່ງໄກຫຼາຍ; ແຕ່ບໍ່ມີຜູ້ໃດສາມາດກ່າວກັບພະຣາຊາຢຸທິສຖິຣວ່າ «ຂໍພະອົງກັບຄືນ» ໄດ້ເລີຍ।
Verse 266
कृपप्रभृतयश्चैव युयुत्सुं पर्यवारयन् । धीरे-धीरे समस्त पुरवासी और कृपाचार्य आदि युयुत्सुको घेरकर उनके साथ ही लौट आये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ກຣິປະ ແລະ ຜູ້ອື່ນໆ ໄດ້ລ້ອມຮອບຢຸຍຸດສຸ. ແລ້ວຢ່າງຊ້າໆ ຊາວເມືອງທັງປວງ—ພ້ອມກັບກຣິປາຈາຣຍະ ແລະ ພວກພ້ອມພັນຂອງທ່ານ—ກໍລ້ອມຢຸຍຸດສຸ ແລະ ກັບຄືນມາພ້ອມກັບເຂົາ।
Frequently Asked Questions
The ethical pivot is whether a ruler may renounce without destabilizing society; the chapter resolves this by depicting abdication as dharmically valid only after succession, ritual obligations, and public-facing accountability are completed.
Kāla is presented as the universal processor of beings and events; recognizing this, the protagonists treat power, weapons, and status as contingent, thereby framing detachment as a rational response to impermanence rather than mere withdrawal.
No explicit phalaśruti appears in the provided verses; the chapter instead embeds its meta-commentary in narrative actions—ritual completion, gift-giving, and relinquishment—functioning as an enacted hermeneutic of mokṣa-oriented discipline.