Adhyaya 140
Adhyāya 140: Rātriyuddhe Droṇa-prāpti-prayatnaḥ (Night engagement and the attempt to reach Droṇa)
Upa-parva: Rātriyuddha (Night-Engagement) Episode within Droṇa Parva
Saṃjaya reports that, amid a fierce night engagement described as broadly destructive, Yudhiṣṭhira issues an operational order to the Pāṇḍavas and allied Pāñcālas/Somakas to advance with the intent of striking Droṇa. The Kaurava response is distributed: prominent defenders each intercept an approaching adversary (e.g., Karṇa checks Sahadeva; Duryodhana faces Bhīma; Śakuni blocks Nakula; Kṛpa restrains Śikhaṇḍin; others similarly engage allied leaders), preventing a direct convergence on Droṇa. The chapter then concentrates on Kṛtavarmā Hārdikya confronting Yudhiṣṭhira. A sequence of exchanges follows: Yudhiṣṭhira wounds Kṛtavarmā; Kṛtavarmā cuts Yudhiṣṭhira’s bow and counters with multiple arrows; Yudhiṣṭhira re-arms, strikes again, and throws a śakti that pierces Kṛtavarmā’s right arm; yet Kṛtavarmā rapidly recovers, disarms and overwhelms Yudhiṣṭhira, damages his armor, and forces his withdrawal from the field. The closing movement emphasizes outcome over rhetoric: Kṛtavarmā, having neutralized the advance, resumes the protective screen around Droṇa.
Chapter Arc: धृतराष्ट्र, जो अब तक मन में ‘यद् गतं तद् गतम्’ कहकर बीते को ढँक देना चाहता था, संजय से आग्रह करता है—मेरे अन्याय से जो वीर-क्षय हुआ, उसे विस्तार से कहो; मैं अब स्थिर होकर सुनूँगा। → संजय रणभूमि का दृश्य खोलता है: भीमसेन के धनुष से छूटे बाणों से कौरव-योद्धा कटते-बिखरते हैं, भयभीत होकर ‘किमेतत्?’ कहते हुए पीछे हटते हैं। ध्वज, रथ, चक्र, धुरी, हाथी-घोड़े, शस्त्र—सब टूट-टूटकर भारत-भूमि को शतध्नी-सम विभीषिका से भर देते हैं; सेना मेघ-जाल-सी घनी होकर भी छिन्न-भिन्न होने लगती है। → भीम और कर्ण का पराक्रमी विमर्द चरम पर पहुँचता है—दो उन्मत्त गजों की तरह वे सेना-वन को रौंदते हैं। भीम की सहायता से ‘रौद्र’ होकर कर्ण की गति ऐसी बढ़ती है जैसे वायु पाकर अग्नि सूखे वन में दौड़ उठे; दोनों के अद्भुत कर्म देखकर चारण-सिद्ध तक विस्मित हो जाते हैं। → अध्याय का अंत निर्णायक वध पर नहीं, बल्कि युद्ध-प्रवाह की तीव्रता और दोनों महावीरों की समता-सी टक्कर पर टिकता है—रणभूमि क्षत-विक्षत, कौरव-सेना हतप्रभ, और भीम–कर्ण का संघर्ष अभी थमा नहीं। → भीम–कर्ण का यह ‘परमो विमर्द’ अगले क्षण किस ओर झुकेगा—किसका रौद्र पहले टूटेगा, किसकी सेना पहले ढहेगी—यह प्रश्न खुला रह जाता है।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्माभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें भीमसेनयुद्धाविषयक एक सौ सैंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १३७ ॥। ऑपन- मा छा ्ः॑डि् - किसी-किसी प्रतिमें शत्रुंजय और शत्रुसह--इन दो नामोंके स्थानमें क्रमश: 'दृढसन्ध और “जरासन्ध” नाम मिलते हैं। अष्टात्रिशदधिकशततमो< ध्याय: भीमसेन और कर्णका भयंकर युद्ध धृतराष्ट्र रवाच महानपनय: सूत ममैवात्र विशेषत:ः । स इदानीमनुप्राप्तो मन्ये संजय शोचतः
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ໂດຣນະປະຣະວະ» ໂດຍສະເພາະໃນພາກວ່າດ້ວຍການສັງຫານ ຈະຍະດຣະຖະ ບົດທີ 137 ອັນກ່ຽວກັບການຮົບຂອງ ພີມະເສນະ ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. (ໃນບາງສໍານວນ ພົບຊື່ Shatruñjaya ແລະ Shatrusaha ແທນດ້ວຍ Dṛḍhasandha ແລະ Jarāsandha ຕາມລໍາດັບ.) ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສູຕະ ສັນຊະຍະ! ໃນເລື່ອງນີ້ ຄວາມອະທໍາທີ່ໃຫຍ່ກວ່າທັງໝົດ ໂດຍສະເພາະແມ່ນຂອງຂ້ອຍ—ຂ້ອຍຍອມຮັບ. ບັດນີ້ ເມື່ອຂ້ອຍຈົມຢູ່ໃນຄວາມໂສກ ຂ້ອຍເຊື່ອວ່າ ຜົນຂອງຄວາມອະທໍານັ້ນ ໄດ້ມາຮອດຂ້ອຍແລ້ວ».
Verse 2
यद् गतं तद् गतमिति ममासीन्मनसि स्थितम् । इदानीमत्र कि कार्य प्रकरिष्यामि संजय
«ສິ່ງທີ່ຜ່ານໄປ ກໍຜ່ານໄປແລ້ວ»—ນີ້ເຄີຍເປັນຄວາມຄິດທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນໃຈຂ້ອຍ. ແຕ່ບັດນີ້ ໃນທີ່ນີ້ ໃນຂະນະນີ້ ໜ້າທີ່ຂອງຂ້ອຍແມ່ນຫຍັງ? ສັນຊະຍະ, ຈົ່ງບອກຂ້ອຍ. ສິ່ງໃດທີ່ເຈົ້າຊີ້ນໍາ ຂ້ອຍຈະປະຕິບັດຕາມແນ່ນອນ.
Verse 3
यथा होष क्षयो वृत्तो ममापनयसम्भव: । वीराणां तन्ममाचक्ष्व स्थिरीभूतो5स्मि संजय,सूत! मेरे अन्यायसे वीरोंका जो यह विनाश हुआ है, वह सब कह सुनाओ। मैं धैर्य धारण करके बैठा हूँ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ຈົ່ງເລົ່າໃຫ້ຂ້າພະອົງຟັງໃຫ້ຄົບຖ້ວນ ວ່າຄວາມພິນາດຂອງວີລະບຸລຸດທັງຫຼາຍນັ້ນເກີດຂຶ້ນແນວໃດ—ອັນເກີດຈາກຄວາມຜິດຂອງຂ້າພະອົງເອງ. ຈົ່ງກ່າວທຸກຢ່າງໃຫ້ຂ້າພະອົງ, ໂອ ສັນຊະຍະ; ບັດນີ້ຂ້າພະອົງຕັ້ງໃຈໝັ້ນ ແລະພ້ອມຈະຟັງແລ້ວ».
Verse 4
संजय उवाच कर्णभीमौ महाराज पराक्रान्तो महाबलौ । बाणवर्षाण्यसृजतां वृष्टिमन्ताविवाम्बुदौ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ພະມະຫາກະສັດ, ກັນນະ ແລະ ພີມະ—ຜູ້ມີກຳລັງຫຼາຍ ແລະກ້າຫານຢ່າງຍິ່ງ—ໄດ້ປ່ອຍຝົນລູກສອນໃສ່ກັນ ດັ່ງເມກສອງກ້ອນທີ່ອຸ້ມນ້ຳຝົນ ກຳລັງທຸ່ມລົງເປັນພາຍຸ».
Verse 5
भीमनामाड्किता बाणा: स्वर्णपुड्खा: शिलाशिता: । विविशु: कर्णमासाद्य च्छिन्दन्त इव जीवितम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ລູກສອນທີ່ຈາລຶກນາມຂອງພີມະ—ມີຂົນທອງ ແລະລັບຄົມດ້ວຍຫີນ—ໄດ້ພຸ່ງເຖິງກັນນະ ແລະທະລຸເຂົ້າໃນກາຍຂອງລາວ ດັ່ງຈະຕັດຂາດຊີວິດເອົາເສຍ.»
Verse 6
तथैव कर्णनिर्मुक्ता: शरा बर्हिणवासस: । छादयाज्चक्रिरे वीर शतशो5थ सहस्रश:,इसी प्रकार कर्णके छोड़े हुए मयूरपंखवाले सैकड़ों और हजारों बाणोंने वीर भीमसेनको आच्छादित कर दिया
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນເອງ, ລູກສອນທີ່ກັນນະປ່ອຍອອກ—ປະດັບຂົນນົກຢູງ—ໄດ້ຕົກລົງເປັນຮ້ອຍ ແລະເປັນພັນ, ປົກຄຸມວີລະບຸລຸດພີມະເສນະໄວ້ແນ່ນໜາ.»
Verse 7
तयो: शरैर्महाराज सम्पतद्धिः समन्ततः । बभूव तत्र सैन्यानां संक्षो भ: सागरोत्तर:,महाराज! चारों ओर गिरते हुए उन दोनोंके बाणोंसे वहाँकी सेनाओंमें समुद्रसे भी बढ़कर महान् क्षोभ होने लगा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ພະມະຫາກະສັດ, ເມື່ອລູກສອນຂອງທັງສອງພຸ່ງຕົກລົງຮອບດ້ານ, ຄວາມວຸ່ນວາຍໃນກອງທັບທີ່ນັ້ນກໍເກີດຂຶ້ນຢ່າງມະຫາສານ—ຍິ່ງກວ່າການກວນຄືນຂອງທະເລເສຍອີກ.»
Verse 8
भीमचापच्युतैर्बाणैस्तव सैन्यमरिंदम । अवध्यत चमूमध्ये घोरैराशीविषोपमै:,शत्रुदमन! भीमसेनके धनुषसे छूटे हुए विषधर सर्पोके समान भयंकर बाणोंद्वारा सेनाके मध्यभागमें आपके सैनिकोंका वध हो रहा था
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ປາບສັດຕູ! ໃນກາງກອງຮົບຂອງທ່ານ ທະຫານຂອງທ່ານກຳລັງຖືກຟັນລົງໂດຍລູກສອນທີ່ປ່ອຍອອກຈາກຄັນທະນູຂອງພີມ—ລູກສອນອັນນ່າຢ້ານ ດັ່ງງູພິດ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນກຳລັງຂອງການຂ້າຟັນອັນດຸຮ້າຍບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ເມື່ອຄວາມຍັບຍັ້ງແຕກສະລາຍໃນສົງຄາມ.
Verse 9
वारणै: पतितै राजन् वाजिभिश्न नरै: सह । अदृश्यत मही कीर्णा वातभग्नैरिव द्रुमै:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ! ແຜ່ນດິນຖືກເຫັນວ່າເກືອບຈະເຕັມໄປດ້ວຍຊ້າງ ມ້າ ແລະທະຫານຍ່າງທີ່ລົ້ມຕາຍ. ສະໜາມຮົບນັ້ນດູຄືຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ທີ່ຖືກລົມພາຍຸຮຸນແຮງຖອນຮາກ—ເປັນພາບທີ່ຕອກຢ້ຳຄວາມພິນາດ ແລະນ້ຳໜັກທາງຄຸນທຳຂອງການທຳລາຍໃນສົງຄາມ.
Verse 10
ते वध्यमाना: समरे भीमचापच्युतै: शरै: । प्राद्रवंस्तावका योधा: किमेतदिति चाब्रुवन्,भीमसेनके धनुषसे छूटे हुए बाणोंद्वारा समरांगणमें मारे जाते हुए आपके सैनिक भाग चले और आपसमें कहने लगे, अरे! यह क्या हुआ
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຖືກລູກສອນທີ່ປ່ອຍອອກຈາກຄັນທະນູຂອງພີມຟັນລົງໃນສະໜາມຮົບ ນັກຮົບຂອງທ່ານແຕກກະຈາຍແລະຫນີໄປ. ດ້ວຍຄວາມສັບສົນ ພວກເຂົາຮ້ອງຖາມກັນວ່າ “ນີ້ແມ່ນຫຍັງ? ເກີດຫຍັງຂຶ້ນ?”
Verse 11
ततो व्युदस्तं तत् सैन्यं सिन्धुसौवीरकौरवम् । प्रोत्सारितं महावेगै: कर्णपाण्डवयो: शरै:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ກອງທັບຂອງຊິນດຸ, ສາວີຣາ ແລະ ກອຣະວະ—ຖືກສັ່ນຄອນ ແລະຕົກຢູ່ໃນຄວາມລະສົມລະສາຍ—ຖືກຂັບໃຫ້ຖອຍຫຼັງ ແລະແຕກກະຈາຍ ໂດຍລູກສອນອັນມີອຳນາດ ແລະພຸ້ນໄວຂອງກັນນະ ແລະ ພານດະວະ (ພີມເສນ)។ ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ໃນຄວາມອຶດອັດຂອງສົງຄາມ ແມ່ນແຕ່ກອງໃຫຍ່ກໍອາດພັງທະລາຍກະທັນຫັນ ເມື່ອຖືກກະແທກດ້ວຍພະລັງແລະຄວາມແນ່ວແນ່ທີ່ເຫນືອກວ່າ.
Verse 12
ते शूरा हतभूयिष्ठा हताश्चरथवारणा: । उत्सृज्य भीमकर्णो च सर्वतो व्यद्रवन् दिश:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ນັກຮົບເຫຼົ່ານັ້ນ—ສ່ວນໃຫຍ່ຖືກຂ້າ ລົດຮົບແລະຊ້າງຖືກທຳລາຍ ແລະຄວາມຫວັງແຕກສະລາຍ—ພາກັນຫນີໄປທຸກທິດ ຈົນກະທັ້ງປະຖິ້ມພີມ ແລະ ກັນນະ ໄວ້ກາງຄວາມແຕກພ່າຍ. ຂໍ້ນີ້ຕອກຢ້ຳວ່າ ເມື່ອເສົາຄ້ຳຂອງສົງຄາມ (ຜູ້ນຳ, ພາຫະນະ, ແລະຂວັນກຳລັງໃຈ) ພັງລົງ ຄວາມຢ້ານກົວຈະກົດທັບຄວາມຈົ່ງຮັກແລະວິໄນ ແລະສະໜາມຮົບກາຍເປັນການທົດສອບຄວາມໝັ້ນຄົງ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ພະລັງກາຍເທົ່ານັ້ນ.
Verse 13
नूनं पार्थार्थमेवास्मान् मोहयन्ति दिवौकस: । यत् कर्णभीमप्रभवैर्वध्यते नो बल शरै:ः
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແນ່ນອນແທ້ ພວກເທວະດາກໍາລັງຫຼອກລວງພວກເຮົາ ເພື່ອປະໂຫຍດຂອງ ປາຣຖະ (ອາຣຊຸນ) ແຕ່ພຽງຜູ້ດຽວ. ເພາະກອງທັບຂອງພວກເຮົາກໍາລັງຖືກກວາດລ້າງໂດຍລູກທະນູທີ່ອອກຈາກ ກັນນະ ແລະ ພີມະເສນ—ດັ່ງວ່າອໍານາດເທວະດາກໍາລັງຫັນຊະຕາໄປຂ້າງປານດະວະເພື່ອຄວາມຜາສຸກຂອງພວກເຂົາ.
Verse 14
एवं ब्रुवाणा योधास्ते तावका भयपीडिता: । शरपातं समुत्सृज्य स्थिता युद्धदिदृक्षव:,ऐसा कहते हुए आपके योद्धा भयसे पीड़ित हो बाण मारनेका कार्य छोड़कर युद्धके दर्शक बनकर खड़े हो गये
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖ້ອຍຄໍານັ້ນກໍາລັງຖືກເວົ້າຢູ່ ນັກຮົບຂອງທ່ານ—ຖືກຄວາມຢ້ານກົວບີບຄັ້ນ—ກໍລະທິ້ງການຍິງລູກທະນູເປັນຝົນ ແລະຢືນນິ່ງ ບໍ່ຮຸກຕໍ່ສູ້ອີກ ແຕ່ກາຍເປັນພຽງຜູ້ເບິ່ງສົງຄາມ.
Verse 15
ततः प्रावर्तत नदी घोररूपा रणाजिरे । शूराणां हर्षजननी भीरूणां भयवर्धिनी,तदनन्तर रणभूमिमें रक्तकी भयंकर नदी बह चली, जो शूरवीरोंको हर्ष देनेवाली और भीरु पुरुषोंका भय बढ़ानेवाली थी
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວໃນສະໜາມຮົບ ມີແມ່ນ້ໍາອັນນ່າສະພຶງກົວເລີ່ມໄຫຼ—ແມ່ນ້ໍາເລືອດ. ມັນໃຫ້ຄວາມຮື້ມໃຈແກ່ຜູ້ກ້າຫານ ແຕ່ເພີ່ມພູນຄວາມຫວາດຫວັນໃຫ້ຜູ້ຂີ້ຢ້ານ.
Verse 16
वारणाश्वमनुष्याणां रुधिरौघसमुद्धवा । संवृता गतसच्त्वैश्व मनुष्यगजवाजिभि:,हाथी, घोड़े और मनुष्योंके रुधिरसमूहसे उस नदीका प्राकट्य हुआ था। वह प्राणशून्य मनुष्यों, हाथियों और घोड़ोंसे घिरी हुई थी
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແມ່ນ້ໍານັ້ນເກີດຈາກກະແສເລືອດອັນຫຼາກຫຼາຍຂອງຊ້າງ ມ້າ ແລະມະນຸດ. ມັນຖືກຫ້ອມລ້ອມທຸກດ້ານໂດຍຮ່າງທີ່ໄຮ້ຊີວິດ—ຄົນ ຊ້າງ ແລະມ້າ—ຈົນສະໜາມຮົບດູເຫມືອນສາຍນ້ໍາອັນນ່າສະພຶງກົວທີ່ເກີດຈາກການຂ້າຟັນ.
Verse 17
सानुकर्षपताकैश्र द्विपाश्वरथभूषणै: । स्यन्दनैरपविद्धैश्व भग्नचक्राक्षकूबरै:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: “ມີລົດຮົບຖືກຖິ້ມກະຈາຍຢູ່—ບາງຄັນຍັງມີທຸງ ແລະຮ່ອງຮອຍການຜູກມ້າຢູ່; ບາງຄັນປະດັບດ້ວຍແຜ່ນກັນຂ້າງ ແລະເຄື່ອງປະດັບຂອງລົດຮົບ—ແຕ່ບັດນີ້ກັບຖືກປະຖິ້ມ ດ້ວຍລໍ້ ແກນລໍ້ ແລະຄານລົດແຕກຫັກ. ດັ່ງນັ້ນ ສະໜາມຮົບໄດ້ສະແດງຄວາມພັງທະລາຍຂອງຄວາມອວດອ້າງແຫ່ງສົງຄາມ ແລະການພັງລົງອັນວ່ອງໄວທີ່ຄວາມຮຸນແຮງນໍາມາ.”
Verse 18
जातरूपपरिष्कारेर्थनुर्भि: सुमहास्वनै: । सुवर्णपुड्खैरिषुभिनाराचैश्व सहस्रश:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ມີຄັນທະນູປະດັບຄໍາຢ່າງວິຈິດ ແລະສົ່ງສຽງຕຶງກ້ອງດັ່ງມະຫາ; ມີລູກສອນນັບພັນ—ກ້ານມີຂົນຄໍາ ແລະ nārāca ຫົວເຫຼັກ—ຢູ່ພ້ອມຮົບ.
Verse 19
कर्णपाण्डवनिर्मुक्तिनिर्मुक्तिरिव पन्नगै: प्रासतोमरसंघातै: खड्गैश्न सपरश्वधै:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຖືກປ່ອຍອາວຸດຈາກກັນນະ ແລະພານດະວະ ເຂົາກໍຫຼຸດພົ້ນຊ້ໍາໆ—ດັ່ງງູລື່ນຫຼົບ—ທ່າມກາງຝົນຫອກ ແລະ tomara, ທ່າມກາງຄົມດາບ ແລະຂວານ.
Verse 20
सुवर्णविकृतैश्चापि गदामुसलपट्टिशै: । ध्वजैश्न विविधाकारै: शक्तिभि: परिघैरपि
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຍັງມີອາວຸດທີ່ຫຼໍ່ຂຶ້ນ ແລະປະດັບຄໍາ—ຄ້ອນ gada, ຄອນ musala, ອາວຸດ paṭṭiśa ແລະຫອກ; ມີທຸງຊັຍຮູບຊົງຫຼາກຫຼາຍ; ແລະຍັງມີ śakti ແລະ parigha ອີກ—ສະແດງອາວຸດສົງຄາມອັນນ່າຢ້ານຢ່າງຄົບຖ້ວນ.
Verse 21
शतध्नीभिश्च चित्राभिर्बभौ भारत मेदिनी । भारत! उस समय अनुकर्ष
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ໃນເວລານັ້ນ ແຜ່ນດິນແຫ່ງສະໜາມຮົບສ່ອງສະຫວ່າງ ເພາະເຕັມໄປດ້ວຍອາວຸດ śatadhnī ອັນຫຼາກສີ. ທຸງ, ຊ້າງ, ມ້າ, ລົດຮົບ ແລະເຄື່ອງປະດັບ; ລົດຮົບແຕກພັງ, ລໍ້ແຕກເປັນຊິ້ນ, ແກນ ແລະຄູບະ; ຄັນທະນູປະດັບຄໍາທີ່ກ້ອງກັງວານ; ລູກສອນຂົນຄໍາ; ແລະ nārāca ນັບພັນທີ່ກັນນະ ແລະ ພີມະເສນ ປ່ອຍອອກ ດັ່ງງູທີ່ຖອດຄາບ—ພ້ອມທັງຫອກ, tomara, ດາບ, ຂວານ, gada ຄໍາ, musala, paṭṭiśa, ທຸງຫຼາກຮູບ, śakti, parigha ແລະ śataghni ອັນພິລຶກ—ເຮັດໃຫ້ສະໜາມຮົບນັ້ນມີຄວາມງາມອັນປະຫລາດ, ແຕ່ເປັນຄວາມງາມທີ່ເກີດຈາກການພັງພິນາດ.
Verse 22
वलयैरपदिद्धैश्न तत्रैवाड्गुलिवेष्टकै: । चूडामणिभिरुष्णीषै: स्वर्णसूत्रैश्ष मारिष
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ພື້ນດິນຢູ່ທີ່ນັ້ນເອງຖືກຫວ່ານໄປດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບ—ກໍາໄລ ແລະແຫວນນິ້ວມືທີ່ຫຼຸດຕົກໃນຄວາມຊຸນລະມຸນ—ພ້ອມທັງເພັດປະດັບຍອດ (cūḍāmaṇi), ຜ້າພັນຫົວ (uṣṇīṣa) ແລະສາຍຄໍາ.
Verse 23
तनुत्रै: सतलन्ैश्न हारैरनिष्किैश्व भारत । व्स्त्रैश्छत्रैश्न विध्वस्तैशज्ञामरव्यजनैरपि
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ! ທົ່ງຮົບນັ້ນເຕັມໄປດ້ວຍເກາະປ້ອງກັນແລະໝວກເຫຼັກທີ່ແຕກພັງ, ສາຍຄໍແລະເຄື່ອງປະດັບຄໍາທີ່ຫັກພັງ; ເສື້ອຜ້າຂາດຮຸ່ງ, ຮົ່ມທີ່ພັງທະລາຍ, ແມ່ນແຕ່ພັດຫາງຢັກ (ຈາມະຣະ) ແລະພັດມືກໍຕົກກະຈາຍ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ສົງຄາມເຮັດໃຫ້ຄວາມສະຫງ່າລາສີແລະເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງກຽດສັກສີກາຍເປັນເສດຂີ້ເຫຍື້ອ, ເປີດເຜີຍຄວາມບໍ່ໝັ້ນຄົງຂອງສະຖານະໂລກີຍໃນທ່າມກາງການຂ້າຟັນ.
Verse 24
गजाश्वमनुजैर्भिन्नि: शोणिताक्तैश्व पत्रिभि: | तैस्तैश्व विविधैभिन्निस्तत्र तत्र वसुंधरा
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແຜ່ນດິນຖືກຉີກຂາດຫຼາຍບ່ອນ—ແຕກອອກເນື່ອງຈາກຊ້າງ, ມ້າ, ແລະມະນຸດທີ່ລົ້ມລົງ, ແລະຖືກທະລຸດໂດຍລູກທະນູມີເລືອດເປື້ອນຫຼາຍຊະນິດ; ດັ່ງນັ້ນທຸກແຫ່ງດິນຖືກທິ້ມຮອຍແຜໂດຍຄວາມຮຸນແຮງແຫ່ງສົງຄາມ. ພາບນີ້ຍ້ຳເຖິງຄ່າໃຊ້ຈ່າຍທາງສິນທຳຂອງສົງຄາມ: ເມື່ອຄວາມໂກດແຄ້ນແລະການແຂ່ງຂັນຄອບງຳ, ແມ່ນແຕ່ແຜ່ນດິນຜູ້ຫຼ້ຽງຊີວິດກໍກາຍເປັນພະຍານແຫ່ງຄວາມທຸກທ້ອນແລະຄວາມພິນາດ.
Verse 25
पतितैरपविद्धैश्न विबभौ द्यौरिव ग्रहै: । माननीय भरतनन्दन! इधर-उधर पड़े हुए सोनेके अंगद
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພັນພາຣະຕະຜູ້ຄວນເຄົາລົບ! ພື້ນດິນທີ່ນັ້ນ—ຖືກປົກຄຸມໄປທົ່ວທິດດ້ວຍຂອງທີ່ຕົກລົງແລະຖືກຂວ້າງທິ້ງ—ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງຟ້າທີ່ປະດັບດ້ວຍດາວເຄາະ. ກຳໄລແຂນຄໍາ, ສາຍຄໍ, ຕຸ້ມຫູ, ມົງກຸດ, ກຳໄລຂໍ້ມື, ແຫວນ, ເພັດປະດັບຍອດ, ຜ້າໂພກຫົວ, ສາຍຄໍາ, ເກາະອົງ, ຖົງມື, ເຄື່ອງປະດັບ, ເຫຼຽນ/ນິສກ, ເສື້ອຜ້າ, ຮົ່ມ, ພັດຫາງຢັກທີ່ແຕກຫັກ ແລະພັດມື; ພ້ອມທັງຊ້າງ, ມ້າ, ແລະມະນຸດທີ່ແຕກພັງ, ແລະລູກທະນູມີຂົນປີກທີ່ເປື້ອນເລືອດ—ດ້ວຍຂອງຫຼາກຫຼາຍທີ່ຂາດຂີດ, ຕົກລົງ, ແລະຖືກທິ້ງໄວ້ເຫຼົ່ານີ້ ສະໜາມຮົບຈຶ່ງງາມສະຫງ່າຢ່າງແປກປະຫຼາດ. ແລະແທ້ຈິງ ກຳລັງການກະທຳຂອງທັງສອງນັ້ນ ບໍ່ອາດຄາດຄິດ, ອັດສະຈັນ, ແລະເກີນກວ່າຂອບເຂດມະນຸດ.
Verse 26
अग्नेर्वायुसहायस्य गति: कक्ष इवाहवे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນສົງຄາມນັ້ນ ການເຄື່ອນໄຫວຂອງເຂົາເຫມືອນໄຟປ່າທີ່ລົມພັດຊ່ວຍ—ໄວ, ແຜ່ກວ້າງ, ແລະຕ້ານທານບໍ່ໄດ້, ເຜົາຜານທຸກສິ່ງທີ່ຂວາງໜ້າ. ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ເມື່ອອຳນາດຮ່ວມກັບແຮງສົ່ງເສີມທີ່ເໝາະການ ມັນອາດກາຍເປັນສິ່ງທີ່ຖ້ວມທົ່ວ ແລະເປັນອັນຕະລາຍທາງສິນທຳໃນຄວາມວຸ້ນວາຍຂອງສົງຄາມ.
Verse 27
निपातितध्वजरथं हतवाजिनरद्धिपम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ໃນສົງຄາມນັ້ນ ກອງທັບຂອງພຣະອົງຕົກຢູ່ໃນຄວາມທຸກຍາກຢ່າງໜັກ—ລົດຮົບແລະທຸງຊັຍຖືກລົ້ມລົງ, ມ້າແລະນັກຮົບຖືກສັງຫານ. ການປະທະອັນຫນັກໜ່ວງສູງສຸດເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງ ກັນນະ ແລະ ພີມະເສນ, ແລະທົ່ງຮົບເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມພິນາດ. ພາບນີ້ເຫມືອນແຮງທີ່ຕ້ານບໍ່ໄດ້ທີ່ຢ່ຳຢີທຸກສິ່ງ, ຊີ້ວ່າຄວາມຄັ່ງແຄ້ນແຫ່ງສົງຄາມທີ່ບໍ່ຖືກຄວບຄຸມ ສາມາດທຳໃຫ້ກອງທັບໜຶ່ງພັງພິນາດໄດ້.»
Verse 28
गजाभ्यां सम्प्रयुक्ता भ्यामासीन्नलवनं यथा । मेघजालनिभं सैन्यमासीत् तव नराधिप
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ກອງທັບຂອງພະອົງເບິ່ງຄືປ່າກົກອ້ອຍໜາແໜ້ນ ຖືກຊ້າງສອງໂຕກົດທັບແລະຢ່າງຍີ່ຈົນລົ້ມຮາບ; ແລະຍັງຄືມວນເມກໃຫຍ່ໆ—ມືດທຶບ ໜາແໜ້ນ ແລະກົດດັນຢ່າງຫນັກ.
Verse 138
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि भीमकर्णयुद्धे अष्टात्रिंशधिकशततमो< ध्याय:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໃນ «ສີຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ໂດຣນະປັຣວະ» ໃນຕອນຍ່ອຍວ່າດ້ວຍການສັງຫານ ຊະຍະດຣະທະ, ບັດນີ້ ບົດທີ 138 ອັນພັນລະນາການຮົບລະຫວ່າງ ພີມະ ແລະ ກັນນະ ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Verse 253
दृष्टवा चारणसिद्धानां विस्मय: समजायत । उन दोनोंके उस अचिन्त्य, अलौकिक और अद्धुत कर्मको देखकर चारणों और सिद्धोंके मनमें भी महान् विस्मय हो गया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນການກະທຳນັ້ນ—ທີ່ຄາດຄິດບໍ່ເຖິງ ເຫນືອໂລກ ແລະນ່າອັດສະຈັນ—ແມ່ນແຕ່ພວກ ຈາຣະນະ ແລະ ສິດທະ ກໍຖືກຄວາມພິສົດພິສັນທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ເຂົ້າຄອບງຳ.
Verse 266
आसीद् भीमसहायस्य रौद्रमाधिरथेर्गतम् । जैसे वायुकी सहायता पाकर सूखे वनमें तथा घास-फूँसमें अग्निकी गति बढ़ जाती है, उसी प्रकार उस महायुद्धमें भीमसेनके साथ सूतपुत्र कर्णकी भयंकर गति बढ़ गयी थी
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອມີ ພີມະ ເປັນຜູ້ໜຸນຫຼັງ, ການເຄື່ອນໄຫວຂອງນັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ກໍກາຍເປັນດຸຮ້າຍ ແລະຫ້າມບໍ່ຢູ່. ເຫມືອນໄຟທີ່ໄດ້ລົມຊ່ວຍ ຈຶ່ງແຜ່ລາມວ່ອງໄວໃນປ່າແຫ້ງ ແລະໃນຫຍ້າຟາງ, ສັນນັ້ນໃນສົງຄາມໃຫຍ່ນັ້ນ ການພຸ້ນພາລະດຸຮ້າຍຂອງ ກັນນະ ບຸດແຫ່ງສູຕະ ກໍເພີ່ມພູນຂຶ້ນ.
Verse 283
विमर्द: कर्णभीमाभ्यामासीच्च परमो रणे | नरेश्वर! जैसे दो हाथी किसीसे प्रेरित होकर नरकुलके वनको रौंद डालते हैं
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ການປະທະອັນຮ້າຍແຮງຢ່າງຍິ່ງ ໄດ້ເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງ ກັນນະ ແລະ ພີມະເສນ. ໂອ ພະຣາຊາ, ເຫມືອນຊ້າງສອງໂຕຖືກຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງຂັບໃຫ້ໄປຢ່າງຍີ່ປ່າແຫ່ງຝູງຄົນ, ສັນນັ້ນແຫຼະ ກອງທັບຂອງພະອົງ—ດັ່ງມວນເມກພາຍຸ—ຕົກຢູ່ໃນຄວາມລະສ່ຳລະສາຍຢ່າງໜັກ. ລົດຮົບແລະທຸງສັນຍາລັກຖືກລົ້ມລົງ; ຊ້າງ ມ້າ ແລະນັກຮົບຖືກສັງຫານ. ໃນສະໜາມນັ້ນ ກັນນະ ແລະ ພີມະເສນ ໄດ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດການທຳລາຍລ້າງຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງ.
Frequently Asked Questions
The chapter juxtaposes the declared objective of reaching a single high-value commander (Droṇa) with the collateral spread of combat across many duels, raising the tension between focused strategic aims and the broader human cost intensified by night conditions.
Operational intent must be matched by secure lines of advance: concentrated objectives can be nullified when defenders implement layered interdiction and force key leaders into time-consuming engagements.
No explicit phalaśruti appears in the provided chapter material; its significance is contextual—illustrating how tactical containment preserves command continuity and reshapes the feasibility of stated objectives within the war’s ethical landscape.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.