Adhyaya 44
Vivāha-dharma: Kanyā-pradāna, Śulka, and Pāṇigrahaṇa-niṣṭhā (अनुशासन पर्व, अध्याय ४४)
Upa-parva: Dāna–Vivāha-dharma Anuśāsana (Marriage Norms within Instruction on Conduct)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to identify the root principle governing dharma, household continuity, and duties to ancestors, gods, and guests—specifically as it relates to giving a daughter in marriage. Bhīṣma responds by classifying marriage forms and their ethical status: brāhma, kṣātra, and gāndharva are treated as dharmya (permissible), while āsura and paiśāca are rejected, and rākṣasa is described as forcible seizure. He outlines criteria for a suitable groom (character, conduct, learning, lineage, and vocation) and emphasizes that kanyā should be given appropriately, not to an unsuitable match. The chapter then turns to the contested issue of śulka (payment connected with marriage): Yudhiṣṭhira queries cases where payment, promises, pressure, and ritual hand-taking diverge, asking whose claim is valid and whether false speech is allowable. Bhīṣma frames falsehood as generally blameworthy, while noting debates about exceptions, and stresses that mantras and homa require proper authorization. He argues that śulka is not a ‘sale’ when understood as supportive gifts, condemns treating marriage as purchase, and recounts precedent involving his own experience and his father Bāhlīka’s position. A cited resolution (attributed to Satyavān) prioritizes the woman’s chosen/accepted bond, while the chapter also marks ritual finality: the marriage-mantra’s completion is linked to saptapadī, establishing the wifehood of the pāṇigrahītā and the one given with water.
Chapter Arc: Indra, stirred by desire and the old habit of testing ascetic households, assumes an irresistibly beautiful form and enters the forest-ashrama where the guru’s wife lives—certain that charm will conquer restraint. → Inside, Indra finds an uncanny stillness: Vipula’s body sits motionless, eyes fixed like a painted figure, yet his vigilance is elsewhere—subtle, unseen, and poised. The threat is not open violence but seduction, the most intimate breach of dharma. → Vipula, by yogic bonds, restrains the guru’s wife Ruchi’s senses—locking down the gateways of temptation—so that Indra’s allure finds no purchase. Indra, the lord of Shachi, is forced to confront a power that does not fight him, but simply renders his desire ineffective. → When the guru Devasharma returns and sits with his wife, Vipula calmly reports Indra’s act and his own countermeasure, resuming service without pride or agitation. Devasharma, fearless even of the Vritra-slayer, recognizes the protection of his household’s dharma and the disciple’s steadfastness. → The episode closes with Indra shaken and fearful—trembling as if under the shadow of a curse—hinting that even gods are accountable before tapas and the moral law they try to bend.
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ६२ श्लोक हैं) ऑपन-मराज बछ। अि्--छऋायज एकचत्वारिशो<5 ध्याय: विपुलका देवराज इन्द्रसे गुरुपत्नीको बचाना और गुरुसे वरदान प्राप्त करना भीष्म उवाच ततः कदाचित देवेन्द्रो दिव्यरूपवपुर्धर: । इदमन्तरमित्येवमभ्यगात् तमथाश्रमम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ມາ ໃນຄັ້ງໜຶ່ງ ເທວະເອນທຣາ (ພຣະອິນ) ສວມຮູບອັນສະຫວ່າງໄສແຫ່ງເທວະ ແລະຄິດວ່າ ‘ນີ້ແມ່ນເວລາອັນເໝາະສົມ’ ແລ້ວກໍໄດ້ມາຮອດອາສຣົມນັ້ນ»។
Verse 2
रूपमप्रतिमं कृत्वा लोभनीयं जनाधिप । दर्शनीयतमो भूत्वा प्रविवेश तमाश्रमम्,नरेश्वर! वहाँ इन्द्रने अनुपम लुभावना रूप धारण करके अत्यन्त दर्शनीय होकर उस आश्रममें प्रवेश किया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ! ທີ່ນັ້ນ ພຣະອິນໄດ້ເຮັດຮູບອັນບໍ່ມີໃຜເທົ່າ ທັງງາມລໍ້ລວງ ແລະເປັນທີ່ນ່າເບິ່ງຢ່າງຍິ່ງ ແລ້ວເຂົ້າໄປໃນອາສຣົມນັ້ນ»។
Verse 3
स ददर्श तमासीनं विपुलस्य कलेवरम् । निश्षेष्टं स्तब्धनयनं यथा लेख्यगतं तथा,वहाँ पहुँचकर उन्होंने देखा कि विपुलका शरीर चित्रलिखितकी भाँति निश्रेष्ट पड़ा है और उनके नेत्र स्थिर हैं
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄປຮອດທີ່ນັ້ນ ລາວເຫັນກາຍຂອງວິປຸລະນັ່ງຢູ່—ນິ່ງສະຫງົບ ບໍ່ໄຫວຕິງ ດວງຕາກໍຈ້ອງນິ່ງບໍ່ກະພິບ—ດັ່ງຮູບທີ່ຖືກຂຽນໄວ້ໃນພາບ»។
Verse 4
रुचिं च रुचिरापाजड़ीं पीनश्रोणिपयोधराम् । पद्मपत्रविशालाक्षीं सम्पूर्णेन्दुनिभाननाम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວນາງ ຣຸຈິ ກໍປາກົດຂຶ້ນ—ງາມດ້ວຍສາຍຕາຫັນຂ້າງອັນອ່ອນຫວານ, ມີສະໂພກເຕັມອຸດົມ ແລະ ອົງອົບເຕັມສົມບູນ, ດວງຕາໃຫຍ່ດັ່ງໃບບົວທີ່ກຳລັງບານ, ແລະ ໃບໜ້າດັ່ງດວງຈັນເຕັມດວງ»។
Verse 5
सा तमालोक्य सहसा प्रत्युत्थातुमियेष ह । रूपेण विस्मिता को$सीत्यथ वक्तुमिवेच्छती
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອນາງເຫັນພຣະອິນທຣ໌ ນາງກໍຢາກລຸກຂຶ້ນທັນທີເພື່ອຕ້ອນຮັບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ. ຄວາມງາມແຫ່ງຮູບກາຍຂອງພຣະອົງເຮັດໃຫ້ນາງພິລຶກພິລັນ ຈົນຮາວກັບຈະຖາມວ່າ ‘ທ່ານແມ່ນໃຜ?’»
Verse 6
उत्थातुकामा तु सती विष्टब्धा विपुलेन सा । निगृहीता मनुष्येन्द्र न शशाक विचेष्टितुम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ແຕ່ເມື່ອນາງຜູ້ມີຄຸນທຳນັ້ນປາດຖະໜາຈະລຸກ, ວິປຸລະກໍເຮັດໃຫ້ນາງແຂງຄ້າງໃນທັນທີ. ຖືກກົດຂີ່ແລະຄວບຄຸມໄວ້, ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ນາງບໍ່ອາດຂະບືກຂະບືນໄດ້ແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ»។
Verse 7
तामाबभाषे देवेन्द्र: साम्ना परमवल्गुना । त्वदर्थमागतं विद्धि देवेन्द्र मां शुचिस्मिते
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ພຣະອິນທຣ໌ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງເທວະ ໄດ້ກ່າວກັບນາງດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນຫວານ ແລະ ປະນີປະນອມຢ່າງຍິ່ງວ່າ: ‘ຈົ່ງຮູ້ໄວ້ວ່າ ຂ້າມາເພື່ອເຈົ້າ, ໂອ ຜູ້ມີຮອຍຍິ້ມບໍລິສຸດ. ຈົ່ງຮັບຮູ້ຂ້າວ່າເປັນພຣະອິນທຣ໌ ກະສັດແຫ່ງເທວະ’»។
Verse 8
क्लिश्यमानमनड्रेन त्वत्संकल्पभवेन ह । तत् सम्प्राप्तं हि मां सुभ्रु पुरा कालो$तिवर्तते
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເພາະຂ້າຄິດຮອດເຈົ້າ, ກາມະທີ່ເກີດຈາກຄວາມປາດຖະໜານັ້ນໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນໃຈຂ້າ ແລະ ກຳລັງທຳໃຫ້ຂ້າທຸກທໍລະມານຢ່າງໜັກ. ເພາະເຫດນັ້ນຂ້າຈຶ່ງມາຢູ່ໃກ້ເຈົ້າ. ໂອ ນາງຄິ້ວງາມ, ຢ່າຊ້າ—ເວລາກຳລັງຜ່ານໄປ»។
Verse 9
तमेवंवादिनं शक्रं शुश्राव विपुलो मुनि: । गुरुपत्न्या: शरीरस्थो ददर्श त्रिदशाधिपम्,देवराज इन्द्रकी यह बात गुरुपत्नीके शरीरमें बैठे हुए विपुल मुनिने भी सुनी और उन्होंने इन्द्रको देख भी लिया
ເມື່ອອິນທຣະ (ສັກຣະ) ເວົ້າດັ່ງນັ້ນ ມຸນີວິພຸລ ຜູ້ຢູ່ໃນກາຍຂອງພັນລະຍາອາຈານ ກໍໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄໍານັ້ນ ແລະໄດ້ເຫັນຜູ້ເປັນຈອມເທວະສາມສິບ—ພະເທວະຣາຊາອິນທຣະ—ດ້ວຍຕາຕົນເອງ.
Verse 10
न शशाक च सा राजन _प्रत्युत्थातुमनिन्दिता । वक्तुंच नाशकद्ू राजन् विष्टब्धा विपुलेन सा,राजन! वह अनिन्द्य सुन्दरी रुचि विपुलके द्वारा स्तम्भित होनेके कारण न तो उठ सकी और न इन्द्रको कोई उत्तर ही दे सकी
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ! ນາງຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນນັ້ນ ບໍ່ອາດລຸກຂຶ້ນໄປຕ້ອນຮັບໄດ້ ແລະກໍບໍ່ອາດເວົ້າຕອບອິນທຣະໄດ້—ເພາະນາງຖືກວິພຸລກົດຂັງໄວ້ຢ່າງແນ່ນຫນາ.”
Verse 11
आकार गुरुपव्न्यास्तु स विज्ञाय भृगूद्वह: । निजग्राह महातेजा योगेन बलवत् प्रभो
ໂອ ພະອົງ! ວິພຸລ ຜູ້ເປັນຍອດໃນວົງພຣຶກຸ ໄດ້ຮູ້ໃຈຄວາມຄິດພາຍໃນຂອງພັນລະຍາອາຈານ ຈາກຮູບລັກສະນະແລະອາການຂອງນາງ. ດັ່ງນັ້ນ ມຸນີຜູ້ມີເທດສະພາບສູງນັ້ນ ໄດ້ໃຊ້ພະລັງຍະໂຍກ ກົດຂັງນາງໄວ້ຢ່າງແຂງກ້າ ເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມບໍ່ຄວນ ແລະຮັກສາທັມມະ.
Verse 12
बबन्ध योगबन्धैश्न तस्या: सर्वेन्द्रियाणि सः । तां निर्विकारां दृष्टवा तु पुनरेव शचीपति:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ວິພຸລໄດ້ຜູກມັດອິນທຣີທັງປວງຂອງນາງ ດ້ວຍພັນທະແຫ່ງຍະໂຍກ. ແຕ່ເມື່ອອິນທຣະ—ຜູ້ເປັນສາມີຂອງສະຈີ—ເຫັນນາງບໍ່ມີກິເລດກາມ ແລະບໍ່ຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍຕັນຫາ ກໍຮູ້ສຶກອາຍ ແລະເວົ້າອີກວ່າ ‘ນາງຜູ້ງາມ ມາເຖີດ—ມາເຖີດ.’ ເມື່ອໄດ້ຍິນການເຊີນນັ້ນ ນາງກໍຢາກຈະຕອບຄືນອີກ.”
Verse 13
उवाच व्रीडितो राजंस्तां योगबलमोहिताम् । एह्योहीति ततः सा तु प्रतिवक्तुमियेष तम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາ! ອິນທຣະເມື່ອເຫັນນາງຜູ້ຖືກພະລັງຍະໂຍກເຮັດໃຫ້ມືດມົນ ກໍຮູ້ສຶກອາຍ ແລະເວົ້າວ່າ ‘ມາ—ມາ!’ ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍາເຊີນນັ້ນ ນາງກໍປາດຖະໜາຈະຕອບກັບພຣະອົງ.”
Verse 14
सतां वाचं गुरो: पत्न्या विपुल: पर्यवर्तयत् । भो: किमागमने कृत्यमिति तस्यास्तु नि:सृता
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ວິປຸລະໄດ້ປ່ຽນຖ້ອຍຄໍາທີ່ພັນລະຍາຂອງອາຈານ (ຄູຣຸປັດນີ) ກໍາລັງຈະເວົ້າ. ແທນນັ້ນ ຄໍາທີ່ຫຼຸດອອກຈາກປາກນາງທັນທີແມ່ນ: «ເຮີ! ເຈົ້າມານີ້ເພື່ອຫຍັງ?»
Verse 15
वक््त्राच्छशशाडकसदृशाद् वाणी संस्कारभूषणा । व्रीडिता सा तु तद्घाक्यमुक्त्वा परवशा तदा,उस चन्द्रोपम मुखसे जब यह संस्कृत वाणी प्रकट हुई तब वह पराधीन हुई रुचि वह वाक्य कह देनेके कारण बहुत लज्जित हुई
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຈາກໃບໜ້າດັ່ງດວງຈັນຂອງນາງ ມີຖ້ອຍຄໍາອັນປະນີດ ແລະຖືກຂັດເກົາດ້ວຍການຝຶກຝົນອັນດີ ໄຫຼອອກມາ. ແຕ່ເມື່ອໄດ້ເວົ້າຄໍານັ້ນແລ້ວ ນາງກໍອາຍ ແລະໃນຂະນະນັ້ນ ນາງຮູ້ສຶກຫມົດທາງ ດັ່ງຖືກອໍານາດຂອງຜູ້ອື່ນຄອບງໍາ.
Verse 16
पुरन्दरश्न तत्रस्थो बभूव विमना भृशम् | स तद्वैकृतमालक्ष्य देवराजो विशाम्पते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ປຸຣັນດະຣະ (ອິນທຣະ) ຢືນຢູ່ທີ່ນັ້ນ ແລະເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄໍານັ້ນ ກໍເສົ້າໃຈຢ່າງຫນັກ. ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ! ເມື່ອເຫັນການປ່ຽນແປງໃນໃຈ ແລະຄວາມວຸ້ນວາຍໃນຈິດ ອິນທຣະ—ກະສັດແຫ່ງເທວະດາຜູ້ມີພັນຕາ—ໄດ້ເບິ່ງໄປດ້ວຍທິບພະສາຍຕາ. ແລ້ວສາຍຕາຂອງພຣະອົງກໍຕົກໃສ່ມະຫາມຸນີຜູ້ສູງສົ່ງ ທີ່ສະຖິດຢູ່ໃນຮ່າງນັ້ນ.
Verse 17
अवैक्षत सहस्राक्षस्तदा दिव्येन चक्षुषा । स ददर्श मुनि तस्या: शरीरान्तरगोचरम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໃນຂະນະນັ້ນ ອິນທຣະຜູ້ມີພັນຕາ ໄດ້ເບິ່ງດ້ວຍທິບພະສາຍຕາ. ແລະພຣະອົງໄດ້ເຫັນມຸນີຜູ້ເຂົ້າໄປຢູ່ໃນຮ່າງຂອງນາງ—ເປີດເຜີຍຄວາມຈິງທີ່ຊ່ອນຢູ່ຫຼັງສະພາບພາຍນອກ ແລະເຫດພາຍໃນຂອງການປ່ຽນແປງນັ້ນ.
Verse 18
प्रतिबिम्बमिवादर्शे गुरुपत्न्या: शरीरगम् | स तं घोरेण तपसा युक्त दृष्टवा पुरन्दर:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງເງົາສະທ້ອນໃນກະຈົກ» ພຣະອົງໄດ້ເຫັນຮູບພາບໃນຮ່າງຂອງພັນລະຍາອາຈານ. ເມື່ອເຫັນມຸນີນັ້ນປະກອບດ້ວຍຕະປະສະຍາອັນນ່າຢ້ານ ປຸຣັນດະຣະ (ອິນທຣະ) ກໍໄດ້ສັງເກດແລະໃສ່ໃຈ.
Verse 19
विमुच्य गुरुपत्नीं तु विपुल: सुमहातपा: । स्वकलेवरमाविश्य शक्रं भीतमथाब्रवीत्,इसी समय महातपस्वी विपुल गुरुपत्नीको छोड़कर अपने शरीरमें आ गये और डरे हुए इन्द्रसे बोले--
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ແລ້ວມາ ວິປຸລະ ນັກບໍາເພັນຕະປະຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ປ່ອຍເມຍຂອງອາຈານ ແລະເຂົ້າສູ່ຮ່າງຂອງຕົນຄືນ ຈາກນັ້ນກ່າວກັບພຣະອິນທຣາຜູ້ກໍາລັງຫວາດກົວ.
Verse 20
विपुल उवाच अजितेन्द्रिय दुर्बुद्धे पापात्मक पुरन्दर । न चिरं पूजयिष्यन्ति देवास्त्वां मानुषास्तथा
ວິປຸລະກ່າວວ່າ: “ໂອ້ ພຸຣັນດະຣະ, ເຈົ້າມີໃຈບາບ ປັນຍາບິດເບືອນ ແລະບໍ່ອາດຊະນະອິນທຣີຂອງຕົນ. ຖ້າເຈົ້າຍັງຢູ່ໃນສະພາບນີ້ ເທວະດາ ແລະມະນຸດກໍຈະບໍ່ນັບຖືບູຊາເຈົ້າໄດ້ດົນ.”
Verse 21
कि नु तद्विस्मृतं शक्र न तनन््मनसि ते स्थितम् | गौतमेनासि यन्मुक्तो भगाड़कपरिचिह्वित:
ວິປຸລະກ່າວວ່າ: “ໂອ້ ສັກຣະ (ພຣະອິນທຣາ), ເຈົ້າລືມເຫດການນັ້ນແທ້ບໍ? ຄວາມຈໍານັ້ນບໍ່ຢູ່ໃນໃຈເຈົ້າອີກແລ້ວບໍ? ເພາະລະສີ ໂຄຕະມະ ໄດ້ປະທັບເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຄວາມຜິດໄວ້ທົ່ວກາຍເຈົ້າ ແຕ່ກໍຍັງໄວ້ຊີວິດ ແລະປ່ອຍເຈົ້າໄປ.”
Verse 22
जाने त्वां बालिशमतिमकृतात्मानमस्थिरम् । ममेयं रक्ष्यते मूढ गच्छ पाप यथागतम्
ວິປຸລະກ່າວວ່າ: “ຂ້ອຍຮູ້ຈັກເຈົ້າ—ປັນຍາອ່ອນ ບໍ່ມີວິໄນໃນຕົນ ແລະບໍ່ໝັ້ນຄົງ. ນາງນີ້ຢູ່ໃນການຄຸ້ມຄອງຂອງຂ້ອຍ. ຄົນບາບຜູ້ຫຼົງໂງ່, ຈົ່ງກັບໄປຕາມທາງທີ່ເຈົ້າມາ.”
Verse 23
नाहं त्वामद्य मूढात्मन् दहेयं हि स्वतेजसा । कृपायमानस्तु न ते दग्धुमिच्छामि वासव,मूढचित्त इन्द्र! मैं अपने तेजसे तुझे जलाकर भस्म कर सकता हूँ। केवल दया करके ही तुझे इस समय जलाना नहीं चाहता
ວິປຸລະກ່າວວ່າ: “ຄົນໂງ່ເອີຍ, ມື້ນີ້ຂ້ອຍສາມາດເຜົາເຈົ້າໃຫ້ເປັນຂີ້ເຖົ່າດ້ວຍລັດສະມີຕະປະຂອງຂ້ອຍ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກຄວາມເມດຕາ ຂ້ອຍບໍ່ປາດຖະໜາຈະເຜົາເຈົ້າ—ໂອ້ ວາສະວະ, ພຣະອິນທຣາຜູ້ຫຼົງໃຈ.”
Verse 24
स च घोरतमो धीमान् गुरुमें पापचेतसम् । दृष्टवा त्वां निर्दहेदद्य क्रोधदीप्तेन चक्षुषा
ວິປຸລາ ກ່າວວ່າ: «ອາຈານຂອງຂ້າເປັນຜູ້ມີປັນຍາ ແລະນ່າຢ້ານຢ່າງຫຼວງ. ທັນທີທີ່ລາວເຫັນເຈົ້າ—ຜູ້ມີໃຈເອົາໄປສູ່ບາບ—ລາວຈະເຜົາເຈົ້າໃນມື້ນີ້ເອງ ດ້ວຍດວງຕາທີ່ລຸກໄຟແຫ່ງຄວາມໂກດ»។
Verse 25
नैवं तु शक्र कर्तव्यं पुनर्मान्याश्ष ते द्विजा: । मा गम: ससुतामात्य: क्षयं ब्रह्म॒बलार्दित:
ວິປຸລາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ສັກຣະ! ຈາກມື້ນີ້ໄປ ຢ່າເຮັດແບບນີ້ອີກ. ເຈົ້າຄວນເຄົາລົບພວກພຣາຫມັນ. ບໍ່ຊັ້ນ ເຈົ້າອາດຖືກພະລັງແຫ່ງພຣາຫມັນ (ພຣະພະລັງທາງວິນຍານ) ກົດທັບ ແລະຖືກຂັບໄລ່—ພ້ອມລູກແລະອຳມາດ—ໄປສູ່ຄວາມພິນາດ ເຂົ້າສູ່ປາກແຫ່ງມະຫາມະຣະນະ»។
Verse 26
अमरोअस्मीति यद्बुद्धिं समास्थाय प्रवर्तसे । मावमंस्था न तपसा नसाध्यं नाम किंचन
ວິປຸລາ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າເຈົ້າອາໄສຄວາມຄິດວ່າ ‘ຂ້າເປັນອະມະຕະ’ ແລ້ວປະພຶດຕາມໃຈຕົນ, ຂ້າຂໍເຕືອນ: ຢ່າດູໝິ່ນນັກບຳເພັນຕະປະ. ເພາະດ້ວຍຕະປະ ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ອາດສຳເລັດ—ນັກຕະປະທີ່ແທ້ ຍັງສາມາດລົ້ມຜູ້ທີ່ເຊື່ອວ່າຕົນບໍ່ຕາຍໄດ້»។
Verse 27
भीष्म उवाच तत् श्रुत्वा वचनं शक्रो विपुलस्य महात्मन: । अकिंचिदुक्त्वा व्रीडार्तस्तत्रैवान्तरधीयत
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອສັກຣະ (ອິນທຣະ) ໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງວິປຸລາ ຜູ້ໃຈໃຫຍ່, ລາວຖືກຄວາມອາຍຄອບງຳ. ບໍ່ໄດ້ຕອບຄຳໃດໆ ລາວກໍຫາຍວັບໄປຈາກທີ່ນັ້ນເລີຍ»។
Verse 28
मुहूर्तयाते तस्मिंस्तु देवशर्मा महातपा: । कृत्वा यज्ञ यथाकाममाजगाम स्वमाश्रमम्,उनके गये अभी एक ही मुहूर्त बीतने पाया था कि महा तपस्वी देवशर्मा इच्छानुसार यज्ञ पूर्ण करके अपने आश्रमपर लौट आये
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຜ່ານໄປພຽງແຕ່ໜຶ່ງມຸຫູຣຕະ, ທ່ານເທວະຊັຣມາ ນັກຕະປະຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ສຳເລັດພິທີຍັດຍະຕາມປາດຖະໜາ ແລະກັບຄືນສູ່ອາສຣົມຂອງຕົນ»។
Verse 29
आगते<थ गुरौ राजन् विपुल: प्रियकर्मकृत् रक्षितां गुरवे भार्या न्यवेदयदनिन्दिताम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ເມື່ອອາຈານກັບມາ ວິປຸລະ—ຜູ້ມຸ່ງໝັ້ນເຮັດສິ່ງທີ່ຖືກຄວນແລະເປັນທີ່ພໍໃຈ—ໄດ້ນໍາເອົາພັນລະຍາອັນບໍ່ມີມົນທິນ ທີ່ຕົນໄດ້ປົກປ້ອງດ້ວຍຄວາມສັດຊື່ ໄປຖວາຍຄືນແກ່ຄູອາຈານ»។
Verse 30
अभिवाद्य च शान्तात्मा स गुरुं गुरुवत्सल: । विपुल: पर्युपातिष्ठद् यथापूर्वमशड्कित:,शान्त चित्तवाले गुरुप्रेमी विपुल गुरुदेवको प्रणाम करके पहलेकी ही भाँति निर्भीक होकर उनकी सेवामें उपस्थित हुए
ວິປຸລະ—ຜູ້ມີໃຈສະຫງົບ ແລະຮັກພັກດີຕໍ່ອາຈານ—ໄດ້ກ້ອມກາບຄູອາຈານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລ້ວຢືນຮັບໃຊ້ຢູ່ໃກ້ຊິດ. ເຊັ່ນເກົ່າ ລາວກັບໄປປະຕິບັດການຮັບໃຊ້ໂດຍບໍ່ຢ້ານ ແລະບໍ່ລັງເລ, ສະທ້ອນຄວາມຖ່ອມຕົນມີວິໄນ ແລະຄວາມສັດຊື່ຕໍ່ກູຣູ.
Verse 31
विश्रान्ताय ततस्तस्मै सहासीनाय भार्यया । निवेदयामास तदा विपुल: शक्रकर्म तत्,जब गुरुजी विश्राम करके अपनी पत्नीके साथ बैठे, तब विपुलने इन्द्रकी वह सारी करतूत उन्हें बतायी
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອອາຈານໄດ້ພັກຜ່ອນ ແລະນັ່ງຢູ່ກັບພັນລະຍາ ວິປຸລະຈຶ່ງລາຍງານຢ່າງຄົບຖ້ວນເຖິງເຫດການນັ້ນ—ກົນອຸບາຍທັງໝົດຂອງພະອິນທຣາ. ເຫດການນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການເຝົ້າລະວັງໃນການປົກປ້ອງທຳມະ: ການຢົກຍໍ ແລະການຫລອກລວງອາດເກີດຂຶ້ນແມ່ນແຕ່ຈາກຜູ້ມີອໍານາດ, ແລະຜູ້ຊອບທຳຄວນເປີດເຜີຍຄວາມຜິດໃຫ້ແຈ້ງ ເພື່ອໃຫ້ລະບຽບທາງສິນທຳຖືກຟື້ນຟູດ້ວຍການຕັດສິນທີ່ຮູ້ເທົ່າທັນ.
Verse 32
तत् श्र॒ुत्वा स मुनिस्तुष्टो विपुलस्य प्रतापवान् । बभूव शीलवृत्ता भ्यां तपसा नियमेन च,यह सुनकर प्रतापी मुनि देवशर्मा विपुलके शील, सदाचार, तप और नियमसे बहुत संतुष्ट हुए
ເມື່ອໄດ້ຍິນເຊັ່ນນັ້ນ ມຸນີຜູ້ມີອໍານາດກໍເກີດຄວາມພໍໃຈຕໍ່ວິປຸລະຢ່າງຍິ່ງ—ພໍໃຈໃນຄຸນຄວາມດີ ແລະຄວາມປະພຶດດີ, ພ້ອມທັງຕະປະ ແລະການຖືວິໄນຢ່າງເຂັ້ມງວດ.
Verse 33
विपुलस्य गुरौ वृत्तिं भक्तिमात्मनि तत्प्रभु: । धर्मे च स्थिरतां दृष्टवा साधु साध्वित्यभाषत
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອອາຈານເຫັນການປະພຶດຂອງວິປຸລະໃນການຮັບໃຊ້ຄູອາຈານ, ຄວາມພັກດີຕໍ່ນາຍຂອງຕົນ, ແລະຄວາມໝັ້ນຄົງໃນທຳມະ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຊົມເຊີຍວ່າ «ດີແທ້, ດີແທ້!»
Verse 34
प्रतिलभ्य च धर्मात्मा शिष्यं धर्मपरायणम् | वरेणच्छन्दयामास देवशर्मा महामति:,परम बुद्धिमान् धर्मात्मा देवशर्माने अपने धर्म-परायण शिष्य विपुलको पाकर उन्हें इच्छानुसार वर माँगनेको कहा
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ພົບສິດຂອງຕົນຄືນມາ—ຜູ້ຍຶດໝັ້ນໃນທຳມະ—ລະດັບມະຫາລິດ ເທວະສະຣະມາ ຜູ້ມີທຳມະ ແລະ ປັນຍາສູງສຸດ ໄດ້ເຊີນໃຫ້ເຂົາເລືອກພອນຕາມຄວາມປາຖະໜາຂອງຕົນ.
Verse 35
स्थितिं च धर्मे जग्राह स तस्माद् गुरुवत्सल: । अनुज्ञातश्न गुरुणा चचारानुत्तमं तप:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ວິປຸລະ ຜູ້ຮັກແລະເຄົາລົບຄູອາຈານ ໄດ້ຂໍແລະໄດ້ຮັບພອນໃຫ້ຕົນຕັ້ງຢູ່ໃນທຳມະຢ່າງໝັ້ນຄົງ. ແລ້ວເມື່ອໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກຄູອາຈານ ລາວກໍເລີ່ມປະພຶດຕະປະສາດ (ຕະປະ) ອັນສູງສຸດ ເພື່ອໃຫ້ຄວາມຍຶດໝັ້ນໃນຄວາມຖືກຕ້ອງບໍ່ຂາດຕອນ.
Verse 36
तथैव देवशर्मापि सभार्य: स महातपा: । निर्भयो बलवृत्रघ्नाच्वचार विजने वने,महा तपस्वी देवशर्मा भी बल और वृत्रासुरका वध करनेवाले इन्द्रसे निर्भय हो पत्नीसहित उस निर्जन वनमें विचरने लगे
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເທວະສະຣະມາ ມະຫາຕະປະສີ ພ້ອມດ້ວຍພັນລະຍາ ໄດ້ພາກັນພະເດີນໃນປ່າອັນວິເວກ—ບໍ່ຫວາດຫວັນແມ່ນແຕ່ອິນທຣະ ຜູ້ມີພະລັງ ແລະ ຜູ້ປະຫານວຣິຕຣະ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນອຳນາດແຫ່ງຕະປະ: ວິໄນພາຍໃນແລະຄວາມຖືກຕ້ອງ ທຳໃຫ້ຈິດໃຈໝັ້ນຄົງ ແລະ ບໍ່ຢ້ານອຳນາດໂລກ.
Verse 40
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें विपुलका उपाख्यानविषयक चालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາຍໃນອະນຸສາສະນະປະຣະວະ—ໂດຍສະເພາະໃນພາກທຳມະແຫ່ງການໃຫ້ທານ (ດານະ-ທຳມະ)—ບົດທີ 40 ວ່າດ້ວຍອຸປາຄະຍານຂອງວິປຸລະ ກໍສຳເລັດລົງ.
Verse 41
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि विपुलोपाख्याने एकचत्वारिंशो5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें विपुलका उपाख्यानविषयक इकतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາຍໃນອະນຸສາສະນະປະຣະວະ ໃນພາກດານະ-ທຳມະ ບົດທີ 41 ທີ່ເລົ່າອຸປາຄະຍານຂອງວິປຸລະ ກໍສຳເລັດລົງ.
Verse 183
प्रावेपत सुसंत्रस्त: शापभीतस्तदा विभो | जैसे दर्पणमें प्रतिबिम्ब दिखायी देता है उसी प्रकार वे गुरुपत्नीके शरीरमें परिलक्षित हो रहे थे। प्रभो! घोर तपस्यासे युक्त विपुल मुनिको देखते ही इन्द्र शापके भयसे संत्रस्त हो थर-थर काँपने लगे
ພີສະມະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ພຣະອົງ! ໃນເວລານັ້ນ ອິນທຣະຜູ້ຫວາດກົວຄຳສາບ ແລະຕົກໃຈຢ່າງແຮງ ໄດ້ສັ່ນສະທ້ານຢ່າງຫນັກ. ເມື່ອເຫັນມຸນີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຕະປະອັນຮຸນແຮງ ພຣະອົງກໍຖືກຄວາມຫວາດກົວວ່າຈະຖືກສາບຄອບງຳ»។
Frequently Asked Questions
It addresses conflicting claims when śulka is paid or promised by one party while another performs pāṇigrahaṇa, asking which act establishes the legitimate marital bond and what counts as dharmically valid consent and completion.
Bhīṣma distinguishes supportive gifting from commercial purchase, censuring the idea of buying or selling a spouse and treating dharmic marriage as grounded in suitability, consent, and proper ritual authorization.
Yes. It associates the binding completion of marriage-mantras with the seventh step (saptapadī) and identifies the wife as belonging to the pāṇigrahītā and to the marriage properly effected through the water-gift (adbhis pradāna).