Durgama’s Seizure of the Vedas and the Gods’ Refuge in Yogamāyā (दुर्गमकृतवेदनाशः—योगमायाशरणगमनम्)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಸೂತನನ್ನು ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಅತಿಶಯ ಕಥೆಯೂ ಅದರ ಅಂತರಂಗ ತತ್ತ್ವವೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸೂತನು ರುರುಪುತ್ರನಾದ ದುರ್ಗಮಾಸುರನನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಹ್ಮನ ವರಬಲದಿಂದ ಅವನು ನಾಲ್ಕು ವೇದ-ಶ್ರುತಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅಜೇಯನಾಗಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಅಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ ಅಪಶಕುನಗಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾನೆ. ವೇದಗಳು ನಾಶವಾದಾಗ ಕ್ರಿಯಾ-ಕರ್ಮಕಾಂಡ ಕುಸಿದು, ನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಆಚಾರಭ್ರಂಶ, ಧರ್ಮವಿಪರ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮಪ್ರಸಾರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಯಜ್ಞ-ದಾನಗಳು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ; ನೂರು ವರ್ಷ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ, ದುರ್ಭಿಕ್ಷ ಮತ್ತು ದಾಹವು ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತದೆ; ನದಿಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ಬಾವಿಗಳು, ಕೆರೆಗಳು ಒಣಗುತ್ತವೆ; ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಪತ್ತನ್ನು ಕಂಡ ದೇವತೆಗಳು ಯೋಗಮಾಯಾರೂಪಿಣಿ ಮಹೇಶ್ವರಿಯ ಶರಣು ಪಡೆದು ಸೃಷ್ಟಿರಕ್ಷಣೆಗೂ ಕ್ರೋಧಶಮನಕ್ಕೂ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಾಯವು ಶೈವ-ಶಾಕ್ತ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ—ದೇವಿ, ಶಿವನ ಕಾರ್ಯಶಕ್ತಿ; ಅವಳ ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದಲೇ ವೇದಪರಂಪರೆ, ಯಜ್ಞಫಲಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ಥಿರತೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
मुनय ऊचुः । श्रोतुकामा वयं सर्वे दुर्गाचरितमन्वहम् । अपरं च महाप्राज्ञ तत्त्वं वर्णय नोऽद्भुतम्
ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ। ಇನ್ನೂ, ಓ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ, ಆ ಅದ್ಭುತ ತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ನಮಗೆ ವಿವರಿಸಿರಿ।
Verse 2
शृण्वतान्त्वन्मुखाम्भोजात्कथा नाना सुधोपमाः । न तृप्यति मनोऽस्माकं सूत सर्वार्थवित्तम
ನಿಮ್ಮ ಮುಖಕಮಲದಿಂದ ಹರಿಯುವ ನಾನಾ ಅಮೃತೋಪಮ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಓ ಸೂತ—ಸರ್ವಾರ್ಥವಿತ್—ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 3
सूत उवाच । दुर्गमः प्रथितो नाम्ना रुरुपुत्रो महाबलः । ब्रह्मणो वरदानेन चतस्रोऽलभत श्रुतीः
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ರುರುಪುತ್ರನಾದ ‘ದುರ್ಗಮ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಒಬ್ಬನಿದ್ದನು। ಬ್ರಹ್ಮನ ವರದಾನದಿಂದ ಅವನು ನಾಲ್ಕು ಶ್ರುತಿಗಳು—ವೇದಗಳನ್ನು—ಪಡೆದನು।
Verse 4
देवाजेयबलं चापि संप्राप्य जगतीतले । करोति स्म बहूत्पातान्दिवि देवाश्चकम्पिरे
ದೇವರೂ ಜಯಿಸಲಾರಾದ ಬಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನು ಭೂಮಿತಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅನೇಕ ಉಪದ್ರವಗಳು ಹಾಗೂ ಅಪಶಕುನ ಸೂಚಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದನು; ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ದೇವತೆಗಳು ಕಂಪಿಸಿದರು।
Verse 5
सर्वा नष्टेषु वेदेषु क्रिया नष्टा बभूव ह । ब्राह्मणाश्च दुराचारा बभूबुस्ससुरास्तदा
ಸರ್ವ ವೇದಗಳು ನಷ್ಟವಾದಾಗ ಪವಿತ್ರ ಕ್ರಿಯಾಕರ್ಮಗಳೂ ನಾಶವಾದವು. ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ದುರಾಚಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಅಸುರರಂತೆ ಆಗಿದರು.
Verse 6
न दानं न तपोऽत्युग्रं न यागो हवनं न हि । अनावृष्टिस्ततो जाता पृथिव्यां शतवार्षिकी
ದಾನವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಅತಿಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಯಾಗವೂ ಇಲ್ಲ, ಹವನವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಳೆ ಬೀಳದ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ಉಂಟಾಯಿತು.
Verse 7
हाहाकारो महानासीत्त्रिषु लोकेषु दुःखिताः । अभवंश्च जनास्सर्वे क्षुत्तृड्भ्यां पीडिता भृशम्
ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ಮಹಾ ಹಾಹಾಕಾರ ಉಂಟಾಯಿತು; ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ದುಃಖಿತರಾದರು. ಹಸಿವು ಮತ್ತು ದಾಹದಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಕ್ಷೀಣರಾದರು.
Verse 8
सरितः सागराश्चैव वापीकूपसरांसि च । निर्जला अभवन्सर्वे संशुष्का वृक्षवीरुधः
ನದಿಗಳು, ಸಾಗರಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಕೆರೆಗಳು, ಬಾವಿಗಳು, ಸರೋವರಗಳು—ಎಲ್ಲವೂ ನೀರಿಲ್ಲದವುಗಳಾದವು; ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಿಗಳೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಣಗಿದವು.
Verse 9
ततो दृष्ट्वा मदाद्दुःखं प्रजानां दीनचेतसाम् । त्रिदशाश्शरणं याता योगमायां महेश्वरीम्
ನಂತರ ಗರ್ವಮದದಿಂದ ದೀನಚಿತ್ತರಾದ ಪ್ರಜ들의 ದುಃಖವನ್ನು ನೋಡಿ, ದೇವರುಗಳು ಮಹೇಶ್ವರಿ ಯೋಗಮಾಯೆಯ ಶರಣು ಹೋದರು।
Verse 10
देवा ऊचुः । रक्षरक्ष महामाये स्वकीयास्सकलाः प्रजाः । कोपं संहर नूनन्त्वं लोका नंक्ष्यंति वान्यथा
ದೇವರು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾಮಾಯೆ, ರಕ್ಷಿಸು ರಕ್ಷಿಸು; ನಿನ್ನ ಸ್ವಕೀಯ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಕೋಪವನ್ನು ಸಂಹರಿಸು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಲೋಕಗಳು ನಾಶವಾಗುವವು.
Verse 11
कथा शुंभोहतो दैत्यो निशुंभश्च महाबलः । धूम्राक्षश्चण्डमुण्डौ च रक्तबीजो महाबलः
ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ—ದೈತ್ಯ ಶುಂಬನು ಹತನಾದನು; ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ನಿಶುಂಬನೂ; ಹಾಗೆಯೇ ಧೂಮ್ರಾಕ್ಷ, ಚಂಡ ಮತ್ತು ಮುಂಡ, ಹಾಗೂ ಅಪಾರಬಲವಂತ ರಕ್ತಬೀಜನು ಕೂಡ.
Verse 12
स मधुः कैटभो दैत्यो महिषासुर एव च । तथैवामुं कृपासिन्धो दीनबन्धो जहि द्रुतम्
ಅವನೇ ಮಧು ಮತ್ತು ಕೈಟಭ ಎಂಬ ದೈತ್ಯನು; ಮಹಿಷಾಸುರನೂ ಅವನೇ. ಹಾಗೆಯೇ ಈವನನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸು—ಹೇ ಕೃಪಾಸಿಂಧು, ಹೇ ದೀನಬಂಧು—ಶೀಘ್ರವಾಗಿ.
Verse 13
अपराधो भवत्येव बालकानां पदे पदे । सहते को जनो लोके केवलं मातरं विना
ಮಕ್ಕಳು ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ತಪ್ಪು ಮಾಡುವುದು ಸಹಜ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಯಾರು ಸಹಿಸುವರು—ತಾಯಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ?
Verse 14
यदायदाभवद्दुःख देवानां ब्रह्मणान्तथा । तदातदावतीर्याशु कुरुषे सुखिनो जनान्
ದೇವರುಗಳಿಗೂ ಬ್ರಹ್ಮರಿಗೂ ಯಾವಾಗ ಯಾವಾಗ ದುಃಖ ಉಂಟಾಯಿತೋ, ಆಗಾಗ ನೀವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅವತರಿಸಿ ಜನರನ್ನು ಸುಖಶಾಂತಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದಿರಿ.
Verse 15
इति विक्लवितन्तेषां समाकर्ण्य कृपामयी । अनन्ताक्षमयं रूपन्दर्शयामास साम्प्रतम्
ಅವರ ವ್ಯಾಕುಲ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೃಪಾಮಯಿ ದೇವಿಯು ತಕ್ಷಣವೇ ಅನಂತ ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದಳು.
Verse 16
धनुर्बाणौ तथा पद्म नानामूलफलानि च । चतुर्भिर्दधती हस्तैः प्रसन्नमुखपङ्कजा
ಅವಳು ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಧನುಸ್ಸು-ಬಾಣ, ಪದ್ಮ ಮತ್ತು ನಾನಾವಿಧ ಮೂಲ-ಫಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಪ್ರಸನ್ನ ಪದ್ಮಮುಖದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದಳು.
Verse 17
ततो दृष्ट्वा प्रजास्तप्ताः करुणापूरितेक्षणा । रुरोद नव घस्राणि नव रात्रीस्समाकुला
ನಂತರ ದುಃಖದಿಂದ ದಹಿಸಿದ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಕರುಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವಳು ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು ದಿನ ಒಂಬತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಅತ್ತಳು.
Verse 18
मोचयामास दृष्टिभ्यो वारिधाराः सहस्रशः । ताभिः प्रतर्प्पिता लोका औषध्यः सकला अपि
ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಸಾವಿರಾರು ಜಲಧಾರೆಗಳು ಹೊರಬಂದವು; ಆ ನೀರಿನಿಂದ ಲೋಕಗಳು ತೃಪ್ತಿಗೊಂಡವು, ಎಲ್ಲ ಔಷಧಿ-ವನಸ್ಪತಿಗಳೂ ಪೋಷಿತವಾದವು.
Verse 19
अगाधतोयास्सरितो बभूवुः सागरा अपि । रुरुहुर्धरणीपृष्ठे शाकमूलफलानि च
ನದಿಗಳು ಅಪಾರ ಜಲದಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ತುಂಬಿದವು; ಸಾಗರಗಳೂ ಉಕ್ಕಿ ಬಂದವು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಶಾಕ, ಮೂಲ ಮತ್ತು ಫಲಗಳು ಮೊಳೆದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದವು.
Verse 20
विततार करस्थानि सुमनोभ्यः फलानि च । गोभ्यस्तृणानि रम्याणि तथान्येभ्यो यथार्हतः
ಅವನು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಸುವಿಚಾರಿಗಳಾದ ಜನರಿಗೆ ಫಲಗಳನ್ನು ಹಂಚಿದನು. ಗೋವುಗಳಿಗೆ ಮನೋಹರವಾದ ಹುಲ್ಲನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಇತರರಿಗೂ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಿದನು.
Verse 21
सन्तुष्टा अभवन्सर्वे सदैव द्विजमानुषाः । ततो जगाद सा देवी किमन्यत्करवाणि वः
ಎಲ್ಲ ದ್ವಿಜರೂ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾನವರೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತರಾದರು; ಸದಾ ಸಂತೋಷದಿಂದಿದ್ದರು. ಆಗ ಆ ದೇವಿ ಹೇಳಿದರು: “ನಿಮಗಾಗಿ ಇನ್ನೇನು ಮಾಡಲಿ?”
Verse 22
समेत्योचुस्तदा देवा भवत्या तोषिता जनाः । वेदान्देहि कृपां कृत्वा दुर्गमेण समाहृताम्
ಆಗ ದೇವರುಗಳು ಸೇರಿ ಹೇಳಿದರು: “ದೇವಿ, ನೀವು ಜನರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಕರುಣೆ ಮಾಡಿ ದುರ್ಗಮನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡ ವೇದಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ದಯಪಾಲಿಸಿ.”
Verse 23
तथास्त्विति प्रभाष्याह यातयात निजालयम् । वितरिष्यामि वो वेदानचिरेणैव कालतः
“ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನು ಹೇಳಿದರು: “ಹೋಗಿರಿ, ಹೋಗಿರಿ, ನಿಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ. ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ನಿಮಗೆ ವೇದಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವೆನು.”
Verse 24
ततः प्रमुदिता देवास्स्वं स्वं धाम समाययुः । सुप्रणम्य जगद्योनिं फुल्लेन्दीवरलोचनाम्
ನಂತರ ದೇವರುಗಳು ಹರ್ಷದಿಂದ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು; ಜಗದ್ಯೋನಿಯಾದ, ಅರಳಿದ ನೀಲಕಮಲದಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಮಾತೆಗೆ ಸುಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ।
Verse 25
ततः कोलाहलो जातो दिवि भूम्यन्तरिक्षके । तच्छ्रुत्वा रौरवः सद्यो न्यरुणत्सर्वतः पुरीम्
ಆಗ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲೂ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲೂ ಮಹಾ ಕೋಲಾಹಲ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ರೌರವನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಗರವನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದಲೂ ಸುತ್ತುವರಿದನು.
Verse 26
ततस्तेजोमयं चक्रं विधाय परितः शिवा । रक्षणार्थं देवतानां स्वयं तस्माद्बहिर्गता
ನಂತರ ಶಿವಾ (ಪಾರ್ವತಿ) ಸುತ್ತಲೂ ತೇಜೋಮಯ ಅಗ್ನಿಚಕ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ರಕ್ಷಣಾವರಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಳು; ದೇವತೆಗಳ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವಳು ಸ್ವತಃ ಅದರ ಹೊರಗೆ ಹೊರಟಳು.
Verse 27
ततः समभवयुद्धं देव्या दैत्यस्य चोभयोः । ववृषुः समरे बाणान्निशितान्कंकटच्छिदः
ನಂತರ ದೇವಿ ಮತ್ತು ದೈತ್ಯನ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧವು ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪಾಳಯಗಳು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಮಳೆಯಂತೆ ಸುರಿಸಿದವು—ಕವಚವನ್ನೂ ಭೇದಿಸುವಂತಹವು.
Verse 28
एतस्मिन्नंतरे तस्याः शरीराद्रम्यमूर्त्तयः । काली तारा च्छिन्नमस्ता श्रीविद्या भुवनेश्वरी
ಈ ನಡುವೆ ಅವಳ ದೇಹದಿಂದ ಮನೋಹರ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳಕರ ದಿವ್ಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದವು—ಕಾಳಿ, ತಾರಾ, ಛಿನ್ನಮಸ್ತಾ, ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ (ತ್ರಿಪುರಸುಂದರಿ) ಮತ್ತು ಭುವನೇಶ್ವರಿ.
Verse 29
भैरवी बगला धूम्र श्रीमत्त्रिपुरसुदरी । मातंगी च महाविद्या निर्गता दश सायुधाः
ಭೈರವೀ, ಬಗಲಾ, ಧೂಮ್ರಾ, ಶ್ರೀಮತ್ ತ್ರಿಪುರಸುಂದರೀ ಮತ್ತು ಮಾತಂಗೀ—ಈ ಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳು ಹತ್ತು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಟು ಬಂದವು; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಯುಧರಾಗಿದ್ದರು।
Verse 30
असंख्यातास्ततो जाता मातरो दिव्यमूर्त्तयः । चन्द्रलेखाधरास्सर्वास्सर्वा विद्युतत्समप्रभाः
ಆಗ ದಿವ್ಯಮೂರ್ತಿಯುಳ್ಳ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಮಾತೃಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಎಲ್ಲರ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಲೇಖೆ ಇದ್ದು, ಎಲ್ಲರೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಮ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ದೀಪ್ತರಾದರು।
Verse 31
ततो मातृगणैर्युद्धं प्रावर्तत भयंकरम् । रौरवीयं हतन्ताभिर्दलमक्षौहिणीशतम्
ನಂತರ ಮಾತೃಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅವರ ಸಂಹಾರದಿಂದ ರೌರವೀಯ ದಳ—ನೂರು ಅಕ್ಷೌಹಿಣಿ ಸೇನೆ—ನಾಶವಾಯಿತು।
Verse 32
जघान सा तदा दैत्यं दुर्गमं शूलधारया । पपात धरणीपृष्ठे खातमूलद्रुमो यथा
ಆಗ ಅವಳು ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿಣಿಯಾಗಿ ದೈತ್ಯ ದುರ್ಗಮನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು. ಬೇರು ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮರದಂತೆ ಅವನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು।
Verse 33
इत्थं हत्वा तदा दैत्यं दुर्गमासुरनाम कम् । आदाय चतुरो वेदान्ददौ देवेभ्य ईश्वरी
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದುರ್ಗಮಾಸುರನೆಂಬ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಈಶ್ವರಿ, ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು ದೇವರಿಗೆ ಪುನಃ ದಾನಮಾಡಿದಳು।
Verse 34
देवा ऊचुः । अस्मदर्थं त्वया रूपमनन्ताक्षिमयं धृतम् । मुनयः कीर्तयिष्यन्ति शताक्षीन्त्वामतोऽम्बिके
ದೇವರುಗಳು ಹೇಳಿದರು—ನಮ್ಮ ಹಿತಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಅನಂತ ನೇತ್ರಮಯವಾದ ಈ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೀ; ಆದಕಾರಣ, ಓ ಅಂಬಿಕೆ, ಮುನಿಗಳು ಇನ್ನುಮುಂದೆ ನಿನ್ನನ್ನು ‘ಶತಾಕ್ಷೀ’—ಶತನೇತ್ರ ದೇವಿ—ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುವರು।
Verse 35
आत्मदेहसमुद्भूतैः शाकैर्लोका मृता यतः । शाकंभरीति विख्यातन्तत्ते नाम भविष्यति
ಹೇ ದೇವಿ, ನಿನ್ನ ಸ್ವದೇಹದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಶಾಕಗಳಿಂದ ಮರಣಪೀಡಿತ ಲೋಕಗಳು ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ನಾಮ ‘ಶಾಕಂಭರೀ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುವುದು।
Verse 36
दुर्गमाख्यो महादैत्यो हतो यस्मात्ततः शिवे । दुर्गां भगवतीं भद्रां व्याहरिष्यंति मानवाः
ಹೇ ಶಿವೇ, ‘ದುರ್ಗಮ’ ಎಂಬ ಮಹಾದೈತ್ಯನು ನಿನ್ನಿಂದ ಹತನಾದ ಕಾರಣ, ಮಾನವರು ಆ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಭದ್ರ ಭಗವತಿಯನ್ನು ‘ದುರ್ಗಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು।
Verse 37
योगनिद्रे नमस्तुभ्यं नमस्तेऽस्तु महाबले । नमो ज्ञानप्रदे तुभ्यं विश्वमात्रे नमो नमः
ಹೇ ಯೋಗನಿದ್ರೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ಮಹಾಬಲೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಹೇ ಜ್ಞಾನಪ್ರದೇ, ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮ; ಹೇ ವಿಶ್ವಮಾತೇ, ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮೋ ನಮಃ।
Verse 38
तत्त्वमस्यादिवाक्यैर्या बोध्यते परमेश्वरी । अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिकायै नमो नमः
‘ತತ್ತ್ವಮಸಿ’ ಮೊದಲಾದ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಯಾರು ಬೋಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೋ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರೀಗೆ ನಮೋ ನಮಃ; ಅನಂತ ಕೋಟಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ನಾಯಕಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಣಾಮ।
Verse 39
वाङ्मनःकायदुष्प्रापां सूर्यचन्द्राग्निलोचनाम् । स्तोतुं न शक्नुमो मातस्त्व त्प्रभावाबुधा वयम्
ಹೇ ಮಾತೆ! ವಾಣಿ-ಮನ-ಕಾಯಗಳಿಗೆ ಅಪ್ರಾಪ್ಯಳೇ, ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರ-ಅಗ್ನಿ ನೇತ್ರಗಳಳೇ! ನಾವು ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಗಳು; ನಿನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾರವು।
Verse 40
मादृशानमरान्दृष्ट्वा कः कुर्यादीदृशीन्दयाम् । वर्जयित्वा सुरेशानीं शताक्षी मातरं विना
ನಮ್ಮಂತಹ ದೇವರನ್ನು ಇಂತಹ ದುರವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಇಂಥ ದಯೆಯನ್ನು ಯಾರು ತೋರಬಲ್ಲರು? ಸುರೇಶಾನೀ—ಶತಾಕ್ಷೀ ಮಾತೆಯನ್ನು ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಾರರು।
Verse 41
त्रिलोकी नाभिभूयेत बाधाभिश्च निरन्तरम् । एवं कार्यस्त्वया यत्नोऽस्माकं वैरिविनाशनम्
ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ನಿರಂತರ ಬಾಧೆಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗದಿರಲಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಯತ್ನಿಸಬೇಕು।
Verse 42
देव्युवाच । वत्सान्दृष्ट्वा यथा गावो व्यग्रा धावन्ति सत्वरम् । तथैव भवतो दृष्ट्वा धावामि व्याकुला सती
ದೇವಿ ಹೇಳಿದರು—ಕರುಗಳನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಹಸುಗಳು ವ್ಯಗ್ರವಾಗಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಓಡುವಂತೆ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ನಾನು ಸತೀ ಕೂಡ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ ಓಡಿಬರುತ್ತೇನೆ।
Verse 43
मम युष्मानपश्यन्त्या पश्यन्त्या बालकानिव । अपि प्राणान्प्रयच्छन्त्याः क्षण एको युगायते
ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕಾಣದಾಗ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಯುಗದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಕಂಡಾಗ, ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿದರೂ ಆ ಕ್ಷಣ ಪೂರ್ಣತೆಯಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 44
कापि चिन्ता न कर्त्तव्या युष्माभिर्भ क्तिशालिभिः । भवत्यां मयि तिष्ठन्त्यां संहरन्त्यां निजापदः
ಭಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾದ ನಿಮಗೆ ಯಾವ ಚಿಂತೆಯೂ ಬೇಡ; ನಾನು ನಿಮ್ಮೊಡನೆ ನಿಂತಿರುವಾಗ ನಿಮ್ಮದೇ ಆಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಲಯಗೊಳಿಸುವೆ.
Verse 45
यथा पूर्वं हता दैत्या हनिष्यामि तथाऽसुरान् । संशयो नात्र कर्त्तव्यस्सत्यंसत्यं ब्रवीम्यहम्
ಹಿಂದೆ ದೈತ್ಯರು ಹತರಾದಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಅಸುರರನ್ನೂ ನಾನು ಸಂಹರಿಸುವೆ; ಇಲ್ಲಿ ಸಂಶಯ ಬೇಡ—ನಾನು ಸತ್ಯವನ್ನೇ, ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 46
यदा शुंभो निशुंभश्चापरौ दैत्यौ भविष्यतः । तदाहं नन्दभार्यायां यशोदायां यशोमयी
ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭ ಎಂಬ ಆ ಇನ್ನೆರಡು ದೈತ್ಯರು ಉದ್ಭವಿಸಿದಾಗ, ಆಗ ನಾನು ಯಶೋಮಯಿಯಾಗಿ ನಂದನ ಪತ್ನಿ ಯಶೋದೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುವೆ.
Verse 47
योनिजं रूपमास्थाय जनिष्ये गोपगोकुले । हनिष्याम्यसुरौ तन्मां व्याहरिष्यन्ति नन्दजाम्
ಗರ್ಭಜನ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಾನು ಗೋಪರ ಗೋಕುಳದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ತಾಳುವೆನು. ಆ ಇಬ್ಬರು ಅಸುರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವೆನು; ನಂತರ ಜನರು ನನ್ನನ್ನು ‘ನಂದನ ಮಗಳು’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವರು.
Verse 48
भ्रामरं रूपमास्थाय वधिष्याम्यरुणं यतः । भ्रामरीति च मां लोके कीर्तयिष्यन्ति मानवाः
ಭ್ರಮರಸಮೂಹದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಾನು ಅರುಣನನ್ನು ವಧಿಸುವೆನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜನರು ನನ್ನನ್ನು ‘ಭ್ರಾಮರೀ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಕೀರ್ತಿಸುವರು.
Verse 49
कृत्वा भीमं पुना रूपं रक्षांस्यत्स्याम्यहं यदा । भीमा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति
ನಾನು ಮತ್ತೆ ಭೀಕರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವಾಗ, ‘ಭೀಮಾ ದೇವಿ’ ಎಂಬ ನನ್ನ ನಾಮವೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವುದು.
Verse 50
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां शताक्ष्याद्यवतारवर्णनं नाम पंचाशत्तमोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ಪಂಚಮ (ಗ್ರಂಥ) ಉಮಾಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಶತಾಕ್ಷೀ ಮೊದಲಾದ ಅವತಾರವರ್ಣನೆ’ ಎಂಬ ಐವತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.
Verse 51
या शताक्षी स्मृता देवी सैव शाकंभरी मता । सैव प्रकीर्तिता दुर्गा व्यक्तिरेकैव त्रिष्वपि
‘ಶತಾಕ್ಷೀ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವ ಆ ದೇವಿಯೇ ‘ಶಾಕಂಭರೀ’ ಎಂದು ಮಾನ್ಯಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಅವಳೇ ‘ದುರ್ಗಾ’ ಎಂದು ಕೂಡ ಪ್ರಖ್ಯಾತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಈ ಮೂರೂ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ತತ್ತ್ವ ಒಂದೇ, ಅಭಿನ್ನವೇ.
Verse 52
न शताक्षीसमा काचिद्दयालुर्भुवि देवता । दृष्ट्वाऽरुदत्प्रजास्तप्ता या नवाहं महेश्वरी
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶತಾಕ್ಷಿಯ ಸಮಾನ ದಯಾಳು ದೇವತೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ದುಃಖದಿಂದ ದಗ್ಧರಾದ ಪ್ರಜ들을 ನೋಡಿ ಆ ಮಹಾದೇವಿ ಅತ್ತಳು—ಅವಳೇ ನಾನು, ಮಹೇಶ್ವರಿ.
Frequently Asked Questions
The mythic event is Durgama’s acquisition and effective ‘removal’/capture of the four Vedas through Brahmā’s boon, producing a systemic breakdown: without śruti, ritual action collapses, dharmic conduct degrades, and nature itself enters drought and famine. The theological argument is that cosmic order is not autonomous; it is sustained by revealed knowledge (Veda) and its ritual enactment, which are ultimately protected by Devī as Yogamāyā under Śiva’s sovereignty.
The ‘loss of the Vedas’ functions as a symbol for epistemic occlusion: when authoritative knowledge is seized by adharma, kriyā becomes impossible and society loses its calibrating norms. The hundred-year drought externalizes an inner deficit—absence of yajña/discipline—showing a feedback loop where spiritual disorder manifests as ecological disorder. ‘Refuge in Yogamāyā’ encodes a Śaiva-Śākta rahasya: restoration requires alignment with the divine operative power that reopens access to right knowledge and right action.
The chapter highlights Devī as Yogamāyā Mahēśvarī—the protective, world-sustaining power approached by the devas for rescue. Rather than emphasizing a localized iconographic form, the text stresses her functional manifestation as the cosmic agency capable of reversing Veda-loss, withdrawing destructive momentum, and re-establishing dharma through Śiva-Śakti governance.