Saṃjñā–Chāyā Upākhyāna: Sūrya-tejas, Substitution, and the Birth of Manu, Yama, and Yamunā
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತನ ವಚನವಾಗಿ ಸಂಜ್ಞಾ–ಛಾಯಾ ಉಪಾಖ್ಯಾನವು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ವಿವಸ್ವಾನ್ ಸೂರ್ಯನ ತೀವ್ರ ತೇಜಸ್ಸು ಸಂಜ್ಞೆಗೆ (ತ್ವಾಷ್ಟ್ರೀ/ಸುರೇಣುಕಾ) ಅಸಹ್ಯವಾಗಿ, ಮನಸ್ಸು‑ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿತೃಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮೊದಲು ಅವಳು ಮಾಯಾಮಯ ‘ಛಾಯಾ’ ಎಂಬ ಪ್ರತಿರೂಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಗೃಹದಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾಗಿ ಉಳಿದು ಸಂಜ್ಞೆಯ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಸಂಜ್ಞೆಗೆ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಜನಿಸಿದವರು—ಮನು ಶ್ರಾದ್ಧದೇವ ಮತ್ತು ಯಮ‑ಯಮುನಾ ಜೋಡಿ—ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ರೂಪ‑ಸತ್ಯ, ಕರ್ತವ್ಯ‑ಸಹನ, ಮತ್ತು ಗುಪ್ತತೆಯ ನೈತಿಕತೆಯ ನಡುವಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಥೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಗೂಢಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ಸು ದೈವಗುಣ, ಅದು ದೇಹಧಾರಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಛಾಯಾ ನೇರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ಅಸಾಧ್ಯವಾದಾಗ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಸೀಮಾಂತರ ಉಪಾಯ. ಮನು, ಯಮ, ಯಮುನಾ ಇವರ ವಂಶಾಧಾರವೂ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । विवस्वान्कश्यपाज्जज्ञे दाक्षायण्यां महाऋषेः । तस्य भार्याऽभवत्संज्ञा त्वाष्ट्री देवी सुरेणुका
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ದಾಕ್ಷಾಯಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ಕಶ್ಯಪರಿಂದ ವಿವಸ್ವಾನ್ ಜನಿಸಿದನು. ಅವನ ಪತ್ನಿ ತ್ವಷ್ಟೃನ ದಿವ್ಯ ಪುತ್ರಿ ಸಂಜ್ಞಾ; ಆಕೆ ಸುರೇಣುಕಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳು.
Verse 2
मुनेऽसहिष्णुना तेन तेजसा दुस्सहेन च । भर्तृरूपेण नातुष्यद्रूप यौवनशालिनी
ಓ ಮುನಿಯೇ, ರೂಪ-ಯೌವನದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದ ಆಕೆ ಆ ಅಸಹ್ಯ, ದುಸ್ಸಹ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ; ಭರ್ತೃರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ತೃಪ್ತಳಾಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 3
आदित्यस्य हि तद्रूपमसहिष्णुस्तु तेजसः । दह्यमाना तदोद्वेगमकरोद्वरवर्णिनी
ಆದಿತ್ಯನ ಆ ರೂಪದ ದಹನಕಾರಿ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಆಕೆ ಸಹಿಸಲಾರದೆ. ಸುಡಲ್ಪಡುತ್ತಾ ಆ ಸುಂದರ ವರ್ಣಿನಿ ಆಗ ವ್ಯಾಕುಳಳಾಗಿ ಉದ್ವಿಗ್ನಳಾದಳು.
Verse 4
ऋषेऽस्यां त्रीण्यपत्यानि जनयामास भास्करः । संज्ञायां तु मनुः पूर्वं श्राद्धदेवः प्रजापतिः
ಓ ಋಷಿಯೇ, ಅವಳಲ್ಲಿ ಭಾಸ್ಕರನು ಮೂರು ಸಂತಾನಗಳನ್ನು ಜನಿಸಿದನು. ಸಂಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧದೇವ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಮನು ಜನ್ಮವಾಯಿತು.
Verse 5
यमश्च यमुना चैव यमलौ संबभूवतुः । एवं हि त्रीण्यपत्यानि तस्यां जातानि सूर्य्यतः
ಯಮನು ಮತ್ತು ಯಮುನಾ ಜೋಡಿಯಾಗಿ (ಜವಳಿ) ಜನಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಸಂಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ನಿಜವಾಗಿ ಮೂರು ಸಂತಾನಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು.
Verse 6
संवर्तुलं तु तद्रूपं दृष्ट्वा संज्ञा विवस्वतः । असहंती ततश्छायामात्मनस्साऽ सृजच्छुभाम्
ವಿವಸ್ವಾನನ ಆ ದಹಿಸುವ ಪ್ರಖರರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂಜ್ಞೆ ಸಹಿಸಲಾರದೆ, ತನ್ನಿಂದಲೇ ಶುಭವಾದ ಛಾಯಾರೂಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಳು.
Verse 7
मायामयी तु सा संज्ञामवोचद्भक्तितश्शुभे । किं करोमीह कार्य्यं ते कथयस्व शुचिस्मिते
ಆಗ ಮಾಯಾಮಯಿಯಾದ ಛಾಯೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಜ್ಞೆಗೆ ಹೇಳಿದಳು—“ಓ ಶುಭೆಯೇ, ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲಿ? ಓ ಶುಚಿಸ್ಮಿತೆಯೇ, ಹೇಳು.”
Verse 8
संज्ञोवाच । अहं यास्यामि भद्रं ते ममैव भवनं पितुः । त्वयैतद्भवने सत्यं वस्तव्यं निर्विकारतः
ಸಂಜ್ಞೆ ಹೇಳಿದಳು—“ನಾನು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ. ಆದರೆ ಓ ಸತ್ಯೇ, ನೀನು ಈ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ನಿಜವಾಗಿ ನಿರ್ವಿಕಾರವಾಗಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು.”
Verse 9
इमौ मे बालकौ साधू कन्या चेयं सुमध्यमा । पालनीयाः सुखेनैव मम चेदिच्छसि प्रियम्
ನನ್ನ ಈ ಇಬ್ಬರು ಬಾಲಕರು ಸಾಧುಗಳು, ಸುಶೀಲರು; ಈ ಕನ್ಯೆ ಸುಮಧ್ಯಮೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ, ಇವರನ್ನು ಮೃದುತೆಯಿಂದ ಪೋಷಿಸಿ ಸುಖವಾಗಿ ಇರಿಸು.
Verse 10
छायोवाच । आकेशग्रहणाद्देवि सहिष्येऽहं सुदुष्कृतम् । नाख्यास्यामि मतं तुभ्यं गच्छ देवि यथासुखम्
ಛಾಯೆ ಹೇಳಿದಳು—ಓ ದೇವಿ, ನೀನು ನನ್ನ ಕೂದಲು ಹಿಡಿದು ಮಾಡಿದ ಭಾರೀ ದೋಷವನ್ನು ನಾನು ಸಹಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿನಗೆ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವಿ, ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ಸುಖವಾಗಿ ಹೋಗು.
Verse 11
सूत उवाच । इत्युक्ता साऽगमद्देवी व्रीडिता सन्निधौ पितुः । पित्रा निर्भर्त्सिता तत्र नियुक्ता सा पुनः पुनः
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ದೇವಿ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ತಂದೆಯ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಹೋದಳು. ಅಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಅವಳನ್ನು ಗದರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಿದನು.
Verse 12
अगच्छद्वडवा भूत्वाऽऽच्छाद्यरूपं ततस्त्वकम् । कुरुंस्तदोत्तरान्प्राप्य नृणां मध्ये चचार ह
ನಂತರ ಅವಳು ವಡವೆ (ಕುದುರೆಮಾದಿ) ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ತನ್ನ ನಿಜರೂಪವನ್ನು ಆವರಣದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೊರಟಳು. ಕುರುದೇಶ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತಲುಪಿ, ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸಿದಳು.
Verse 13
संज्ञां तां तु रविर्मत्वा छायायां सुसुतं तदा । जनयामास सावर्णिं मनुं वै सविता किल
ಆದರೆ ಸೂರ್ಯನು ಛಾಯೆಯನ್ನು ಸಂಜ್ಞೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಆಗ ಅವಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನನ್ನು ಜನ್ಮಗೊಳಿಸಿದನು. ನಿಜವಾಗಿ ಸವಿತೃನು ಸಾವರ್ಣಿ ಮನುವನ್ನು ಪ್ರಸವಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 14
संज्ञाऽनु प्रार्थिता छाया सा स्वपुत्रेऽपि नित्यशः । चकाराभ्यधिकं स्नेहं न तथा पूर्वजे सुते
ಸಂಜ್ಞೆಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಳಾದ ಛಾಯೆ ನಿತ್ಯವೂ ತನ್ನ ಸ್ವಪುತ್ರನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಸ्नेಹವನ್ನು ತೋರಿದಳು; ಆದರೆ ಹಿರಿಯ ಮಗನ ಮೇಲೆ ಹಾಗೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ.
Verse 15
अनुजश्चाक्षमस्तत्तु यमस्तं नैव चक्षमे । स सरोषस्तु बाल्याच्च भाविनोऽर्थस्य गौरवात्
ಆದರೆ ಅವನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಯಮನು ಅದನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ, ಅವನನ್ನು ಏನೂ ಸಹಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ಮುಂದಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದ ಕಾರಣ ಅವನು ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿಬಿಟ್ಟನು.
Verse 16
छायां संतर्जयामास यदा वैवस्वतो यमः । तं शशाप ततः क्रोधाच्छाया तु कलुषीकृता
ವೈವಸ್ವತ ಯಮನು ಛಾಯೆಯನ್ನು ಬೆದರಿಸಿದಾಗ, ಅಶಾಂತಿಯಿಂದ ಕಲుషಿತಳಾದ ಛಾಯೆ ಕೋಪದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಶಾಪವಿತ್ತಳು.
Verse 17
चरणः पततामेष तवेति भृशरोषितः । यमस्ततः पितुस्सर्वं प्रांजलिः प्रत्यवेदयत्
ತೀವ್ರ ಕೋಪದಿಂದ ಯಮನು “ಈ ಪಾದವು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೀಳಲಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ನಂತರ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಡೆದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಂದೆಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು.
Verse 18
भृशं शाप भयोद्विग्नस्संज्ञावाक्यैर्विचेष्टितः । मात्रा स्नेहेन सर्वेषु वर्तितव्यं सुतेषु वै
ಶಾಪಭಯದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ವಿಗ್ನನಾಗಿ ಅವನು ಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ವಚನಗಳಿಂದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು. ನಿಜವಾಗಿ, ತಾಯಿ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಸಮಾನ ಸ्नेಹದಿಂದ ವರ್ತಿಸಬೇಕು.
Verse 19
स्नेहमस्मास्वपाकृत्य कनीयांसं बिभर्ति सा । तस्मान्मयोद्यतः पादस्तद्भवान् क्षंतुमर्हति
ನಮ್ಮ ಮೇಲಿನ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಅವಳು ಕಿರಿಯವನನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕೋಪದಿಂದ ನನ್ನ ಪಾದ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿತು—ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿರಿ।
Verse 20
शप्तोहमस्मि देवेश जनन्या तपतांवर । तव प्रसादाच्चरणो न पतेन्मम गोपते
ಓ ದೇವೇಶ, ತಪಸ್ವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ನನ್ನ ತಾಯಿ ನನಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಿದ್ದಾಳೆ; ಆದರೆ ಓ ಗೋಪತೇ, ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನನ್ನ ಪಾದಗಳು ಜಾರದೆ, ನಾನು ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಬೀಳದಿರಲಿ।
Verse 21
सवितोवाच । असंशयं पुत्र महद्भविष्यत्यत्र कारणम् । येन त्वामाविशत्क्रोधो धर्मज्ञं सत्यवादिनम्
ಸವಿತನು ಹೇಳಿದನು—ಮಗನೇ, ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಕಾರಣವಿದೆ. ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಸತ್ಯವಾದಿಯೂ ಆದ ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಕ್ರೋಧವು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು?
Verse 22
न शक्यते तन्मिथ्या वै कर्त्तुं मातृवचस्तव । कृमयो मांसमादाय गमिष्यंति महीतले
ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯ ವಚನವನ್ನು ಸುಳ್ಳಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹುಳುಗಳು ಮಾಂಸವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಭೂತಳದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವು.
Verse 23
तद्वाक्यं भविता सत्यं त्वं च त्रातौ भविष्यसि । कुरु तात न संदेहं मनश्चाश्वास्य स्वं प्रभो
ಆ ವಾಕ್ಯವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸತ್ಯವಾಗುವುದು; ನೀನು ಕೂಡ ತ್ರಾತನಾಗುವೆ. ಮಗನೇ, ಮಾಡು—ಸಂದೇಹಿಸಬೇಡ. ಪ್ರಭುವೇ, ಮೊದಲು ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಧೈರ್ಯಪಡಿಸು.
Verse 24
सूत उवाच । इत्युक्त्वा तनयं सूर्यो यमसंज्ञं मुनीश्वर । आदित्यश्चाब्रवीत्तान्त्तु छायां क्रोधसमन्वितः
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರ, ಯಮನೆಂಬ ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಆದಿತ್ಯ ಸೂರ್ಯನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತುಂಬಿ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 25
सूर्य उवाच । हे प्रिये कुमते चंडि किं त्वयाऽऽचरितं किल । किं तु मेऽभ्यधिकः स्नेह एतदाख्यातुमर्हसि
ಸೂರ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಪ್ರಿಯೆ, ಹೇ ಕುಮತಿ ಚಂಡಿ, ನೀನು ನಿಜವಾಗಿ ಏನು ಆಚರಿಸಿದೆ? ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ನನ್ನ ಸ್ನೇಹ ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಧಿಕ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತ.
Verse 26
सूत उवाच । सा रवेर्वचनं श्रुत्वा यथा तथ्यं न्यवेदयत् । निर्दग्धा कामरविणा सांत्वयामास वै तदा
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ರವಿಯ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವಳು ಯಥಾರ್ಥವಿದ್ದಂತೆ ತಥ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಕಾಮರೂಪ ಸೂರ್ಯನ ತಾಪದಿಂದ ದಗ್ಧಳಾಗಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು/ಅವಳನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸಿ ಶಮನಗೊಳಿಸಿದಳು.
Verse 27
छायोवाच । तवातितेजसा दग्धा इदं रूपं न शोभते । असहंती च तत्संज्ञा वने वसति शाद्वले
ಛಾಯೆ ಹೇಳಿದರು—ನಿನ್ನ ಅತಿತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದಗ್ಧಳಾಗಿ ಈ ರೂಪವು ಇನ್ನು ಶೋಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ, ಅದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದ ಅವಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ.
Verse 28
श्लाघ्या योगबलोपेता योगमासाद्य गोपते । अनुकूलस्तु देवेश संदिश्यात्ममयं मतम्
ಹೇ ಗೋಪತೇ! ಶ್ಲಾಘ್ಯಳಾಗಿ ಯೋಗಬಲಸಂಪನ್ನಳಾದ ಅವಳು ಯೋಗಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಅನುಕೂಲ ಮನಸ್ಸಿನ ದೇವೇಶನಿಗೆ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವಮಯವಾದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಳು.
Verse 29
रूपं निवर्तयाम्यद्य तव कांतं करोम्यहम् । सूत उवाच । तच्छ्रुत्वाऽपगतः क्रोधो मार्तण्डस्य विवस्वतः
“ಇಂದು ನಾನು ನನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಸಂಯಮಿಸಿ ನಿನಗೆ ಮನೋಹರವಾಗಿಸುವೆನು.” ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿವಸ್ವಾನ್ ಮಾರ್ತಾಂಡನ ಕ್ರೋಧ ಶಮನವಾಯಿತು.
Verse 30
भ्रमिमारोप्य तत्तेजः शातयामास वै मुनिः । ततो विभ्राजितं रूप तेजसा संवृतेन च
ಆ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಭ್ರಮಿಸುವ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಆರೋಪಿ ಮುನಿಯು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಛೇದಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಒಂದು ರೂಪ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು; ಆದರೆ ಅದು ತನ್ನದೇ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.
Verse 31
कृतं कांततरं रूपं त्वष्ट्रा तच्छुशुभे तदा । ततोभियोगमास्थाय स्वां भार्य्यां हि ददर्श ह
ಆಗ ತ್ವಷ್ಟೃನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಂತಿಮಯವಾದ ರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು; ಅದು ಆ ವೇಳೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಿಸಿತು. ನಂತರ ತೀವ್ರ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ತನ್ನದೇ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು.
Verse 32
अधृष्यां सर्वभूतानां तेजसा नियमेन च । सोऽश्वरूपं समास्थाय गत्वा तां मैथुनेच्छया
ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ನಿಯಮಬಲದಿಂದ ಅವನು ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ಅಜೇಯನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಅಶ್ವರൂപವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸಂಯೋಗೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಅವಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.
Verse 33
मैथुनाय विचेष्टंतीं परपुंसोभिशंकया । मुखतो नासिकायां तु शुक्रं तत् व्यदधान्मुने
ಓ ಮುನೇ, ಸಂಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪುರುಷನು ಸಮೀಪಿಸಬಹುದೆಂಬ ಶಂಕೆಯಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಶುಕ್ರವನ್ನು ಬಾಯಿಂದ ಮೂಗಿನೊಳಗೆ ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿಸಿದನು.
Verse 34
देवौ ततः प्रजायेतामश्विनौ भिषजां वरौ । नासत्यौ तौ च दस्रौ च स्मृतौ द्वावश्विनावपि
ಅನಂತರ ವೈದ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಇಬ್ಬರು ದಿವ್ಯ ಅಶ್ವಿನರು ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ನಾಸತ್ಯ ಮತ್ತು ದಸ್ರ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ—ಅದೇ ಇಬ್ಬರು ‘ದ್ವೌ ಅಶ್ವಿನೌ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರು.
Verse 35
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां मन्वन्तरकीर्तने वैवस्वतवर्णनं नाम पचत्रिंशोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಐದನೇ ಭಾಗವಾದ ಉಮಾಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ, ಮನ್ವಂತರ-ಕೀರ್ತನ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ‘ವೈವಸ್ವತ (ಮನ್ವಂತರ) ವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಮೂವತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.
Verse 36
पत्या तेन गृहं प्रायात्स्वं सती मुदितानना । मुमुदातेऽथ तौ प्रीत्या दंपतो पूर्वतोधिकम्
ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸತಿ ಆನಂದದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮುಖದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದಳು. ನಂತರ ಆ ದಿವ್ಯ ದಂಪತಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹಿಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹರ್ಷಿಸಿದರು.
Verse 37
यमस्तु कर्मणा तेन भृशं पीडितमानसः । धर्मेण रंजयामास धर्मराज इमा प्रजाः
ಆ ಕರ್ಮದಿಂದ ಯಮನ ಮನಸ್ಸು ಬಹಳವಾಗಿ ಪೀಡಿತವಾಯಿತು; ನಂತರ ಧರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಧರ್ಮರಾಜನು ಧರ್ಮನಿಯಮದಿಂದ ಜನರನ್ನು ನಡೆಸಿದನು.
Verse 38
लेभे स कर्मणा तेन धर्मराजो महाद्युतिः । पितॄणामाधिपत्यं च लोकपालत्वमेव च
ಆ ಕರ್ಮದ ಫಲವಾಗಿ ಮಹಾದ್ಯುತಿಯುಳ್ಳ ಧರ್ಮರಾಜನು ಪಿತೃಲೋಕದ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನೂ ಲೋಕಪಾಲತ್ವದ ಪದವಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದನು.
Verse 39
मनुः प्रजापतिस्त्वासीत्सावर्णिस्स तपोधनः । भाव्यः स कर्मणा तेन मनोस्सावर्णिकेंतरे
ಸಾವರ್ಣಿಯೇ ನಿಜವಾಗಿ ಮನು, ಪ್ರಜಾಪತಿ, ತಪಸ್ಸಿನ ನಿಧಿ. ತನ್ನ ಕರ್ಮಪುಣ್ಯದ ಬಲದಿಂದ ವೈವಸ್ವತ ಮನುವಿನ ನಂತರದ ಸಾವರ್ಣಿ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮನು ಆಗುವನು.
Verse 40
मेरुपृष्ठे तपो घोरमद्यापि चरते प्रभुः । यवीयसी तयोर्या तु यमी कन्या यशस्विनी
ಮೇರುಪರ್ವತದ ಪೃಷ್ಠದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭು ಇಂದಿಗೂ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ದಂಪತಿಗಳ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರಿ ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾದ ಯಮೀ ಆಗಿದ್ದಳು.
Verse 41
अभवत्सा सरिच्छ्रेष्ठा यमुना लोकपा वनी । मनुरित्युच्यते लोके सावर्णिरिति चोच्यते
ಆಮೇಲೆ ಯಮುನಾ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾಗಿ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುವವಳಾಗಿ ಆಯಿತು. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವಳನ್ನು ‘ಮನು’ ಎಂದೂ, ‘ಸಾವರ್ಣಿ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 42
य इदं जन्म देवानां शृणुयाद्धारयेत्तु वा । आपदं प्राप्य मुच्येत प्राप्नुयात्सुमहद्यशः
ಯಾರು ದೇವರ ಜನ್ಮವೃತ್ತಾಂತವಾದ ಇದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೋ ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಆಪತ್ತು ಬಂದಾಗ ಆ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹಾ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Frequently Asked Questions
The chapter narrates Saṃjñā’s inability to endure Sūrya’s intense tejas, her creation of Chāyā as a substitute to maintain household continuity, and the identification of her children with Sūrya—Manu (Śrāddhadeva), and the twins Yama and Yamunā.
Sūrya’s tejas symbolizes undiluted divine potency that can exceed embodied capacity; Chāyā functions as a liminal ‘mediating form’ (māyāmayī substitute) that preserves dharma and caregiving obligations when direct presence becomes existentially unsustainable.
No direct manifestation of Śiva or Umā/Gaurī is foregrounded in the sampled verses; instead, the adhyāya uses a solar-genealogical upākhyāna (Sūrya–Saṃjñā–Chāyā) as an instructive analog for themes relevant to Śaiva theology—power, mediation, and sustaining order.