Prakarana 5
सोपान-शिखर: भोग-वैराग्य का निर्णायक विवेक। यहाँ राम-राज्य के बाह्य आदर्श से आगे बढ़कर ‘अंतःशासन’ (चित्त-शुद्धि, सत्संग, भक्ति) का उपदेश आता है—कलियुग-स्वभाव का निदान, परहित-धर्म की स्थापना, तथा भक्ति को सर्वसाधन-सार मानकर जीव को भव-सागर से पार कराने की सीढ़ी।
ಉತ್ತರಕಾಂಡದ ಈ ಖಂಡವು ನೀತಿ-ಉಪದೇಶ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ-ತತ್ತ್ವಗಳ ಸಂಗಮ. ರಸ-ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಶಾಂತ’ ಪ್ರಧಾನವಾದರೂ, ಅದರೊಳಗೆ ‘ಕರುಣ’ ಮತ್ತು ‘ವೈರಾಗ್ಯ’ದ ಧಾರೆಗಳೂ ಹರಿಯುತ್ತವೆ: ಅಧಮ-ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ಲೋಭ, ಪರಪೀಡಾ-ರತಿ, ದ್ವಿಜ-ದ್ರೋಹ, ಕಪಟ) ಭಯಾನಕ ‘ಕಲಿ-ಚಿತ್ರ’ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಶ್ರೋತನೊಳಗೆ ಆತ್ಮಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ರಾಮನ ನಿರ್ಣಯ—‘ಪರಹಿತ ಸರಿಸ ಧರ್ಮ ನಹಿಂ’—ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ಮಾನವ-ದೇಹವನ್ನು ದುರ್ಲಭ ನೌಕೆಯೆಂದು, ಸದ್ಗುರುವನ್ನೂ ಕರಣಧಾರನೆಂದು, ಅನುಗ್ರಹ-ವಾಯುವನ್ನೂ ಅನುಕೂಲ ಪವನವೆಂದು ಹೇಳಿ ಸೋಪಾನ-ರೂಪಕ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧನ-ಬಹುಳ ಮಾರ್ಗಗಳ ನಡುವೆ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ‘ಸುತಂತ್ರ ಸಕಲ ಸುಖ ಖಾನಿ’ ಎಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ; ಜೊತೆಗೆ ಸತ್ಸಂಗ, ದ್ವಿಜ-ಸೇವೆ, ಮತ್ತು ಶಂಕರ-ಭಜನವನ್ನು ಭಕ್ತಿ-ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳೆಂದು ಹೇಳಿ ತುಲಸಿಯ ಹರಿಹರ-ಸಾಮಂಜಸ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಸಿಷ್ಠರ ಅನುಭವ-ಪ್ರಮಾಣ: ಪ್ರೇಮ-ಭಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಅಂತರಮಲ ತೊಳೆಯದು—ಇದೇ ಉತ್ತರಕಾಂಡದ ಮೋಕ್ಷ-ನಿಷ್ಕರ್ಷ.
Verses
ಚೌಪಾಯಿ 40.1-4
लोभइ ओढ़न लोभइ डासन।सिस्नोदर पर जमपुर त्रास न।।
काहू की जौं सुनहिं बड़ाई।स्वास लेहिं जनु जूड़ी आई।।
जब काहू कै देखहिं बिपती।सुखी भए मानहुँ जग नृपती।।
स्वारथ रत परिवार बिरोधी।लंपट काम लोभ अति क्रोधी।।
मातु पिता गुर बिप्र न मानहिं।आपु गए अरु घालहिं आनहिं।।
करहिं मोह बस द्रोह परावा।संत संग हरि कथा न भावा।।
अवगुन सिंधु मंदमति कामी।बेद बिदूषक परधन स्वामी।।
बिप्र द्रोह पर द्रोह बिसेषा।दंभ कपट जियँ धरें सुबेषा।।
lobhai oṛhana lobhai ḍāsana |sisnōdara para jampura trāsa na ||
kāhū kī jaũ sunahĩ baṛāī |svāsa lehĩ janu jūṛī āī ||
jaba kāhū kai dekhahĩ bipatī |sukhī bhae mānahũ jaga nṛpatī ||
svāratha rata parivāra birodhī |laṁpaṭa kāma lobha ati krodhī ||
mātu pitā guru bipra na mānahĩ |āpu gae aru ghālahĩ ānahĩ ||
karahĩ moha basa droha parāvā |saṁta saṁga hari kathā na bhāvā ||
avaguṇa siṁdhu maṁdamati kāmī |beda bidūṣaka paradhana svāmī ||
bipra droha para droha biseṣā |daṁbha kapaṭa jiyã dharẽ subeṣā ||
ಲೋಭವೇ ಅವರ ಉಡುಪು, ಲೋಭವೇ ಅವರ ಹಾಸುಗಂಬಳಿ; ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ, ಯಮನ ಪುರದ ಭಯ ಅವರಿಗಿಲ್ಲ. ಯಾರದರು ಹೊಗಳಿಕೆ ಕೇಳಿದರೆ, ಜ್ವರ ಬಂದಂತೆ ಉಸಿರು ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಾರದರು ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದುದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಜಗತ್ತಿಗೆ ರಾಜರಾದಂತೆ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ ವಿರೋಧ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಕಾಮುಕರು, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಲೋಭದಿಂದ ತುಂಬಿದವರು, ಅತಿಯಾದ ಕೋಪಿಷ್ಠರು. ತಾಯಿ, ತಂದೆ, ಗುರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ತಾವೇ ನಾಶವಾಗಿ ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮೋಹದ ವಶದಲ್ಲಿ ಇತರರಿಗೆ ದ್ರೋಹ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಸಂತರ ಸಂಗ ಮತ್ತು ಹರಿಯ ಕಥೆಗಳು ಅವರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ದೋಷಗಳ ಸಾಗರ, ಮಂದಮತಿಗಳು, ಕಾಮುಕರು, ವೇದಗಳನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವರು, ಪರಧನದ ಒಡೆಯರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ವಿರೋಧಿಗಳು, ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇತರರಿಗೆ ವಿರೋಧಿಗಳು; ಒಳ್ಳೆಯ ವೇಷ ಧರಿಸಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದಂಭ ಮತ್ತು ಕಪಟ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ದೋಹಾ 40
ऐसे अधम मनुज खल कृतजुग त्रेता नाहिं।द्वापर कछुक बृंद बहु होइहहिं कलिजुग माहिं।।40।।
aise adhama manuja khala kṛtajuga tretā nāhĩ |dvāpara kachuka bṛnda bahu hoihahĩ kalijuga māhĩ ||40||
ಇಂತಹ ನೀಚ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ಮನುಷ್ಯರು ಕೃತ ಯುಗದಲ್ಲಾಗಲೀ ತ್ರೇತಾ ಯುಗದಲ್ಲಾಗಲೀ ಇರಲಿಲ್ಲ. ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಇರುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಕಲಿ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೃಹತ್ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 41.1-4
पर हित सरिस धर्म नहिं भाई।पर पीड़ा सम नहिं अधमाई।।
निर्नय सकल पुरान बेद कर।कहेउँ तात जानहिं कोबिद नर।।
नर सरीर धरि जे पर पीरा।करहिं ते सहहिं महा भव भीरा।।
करहिं मोह बस नर अघ नाना।स्वारथ रत परलोक नसाना।।
कालरूप तिन्ह कहँ मैं भ्राता।सुभ अरु असुभ कर्म फल दाता।।
अस बिचारि जे परम सयाने।भजहिं मोहि संसृत दुख जाने।।
त्यागहिं कर्म सुभासुभ दायक।भजहिं मोहि सुर नर मुनि नायक।।
संत असंतन्ह के गुन भाषे।ते न परहिं भव जिन्ह लखि राखे।।
para hita sarisa dharma nahĩ bhāī |para pīṛā sama nahĩ adhamāī ||
nirnaya sakala purāna beda kara |kaheũ tāta jānahĩ kobida nara ||
nara sarīra dhari je para pīrā |karahĩ te sahahĩ mahā bhava bhīrā ||
karahĩ moha basa nara agha nānā |svāratha rata paraloka nasānā ||
kālarūpa tinh kahã̃ maĩ bhrātā |subha aru asubha karma phala dātā ||
asa bicāri je parama sayāne |bhajahĩ mohi saṁsṛta dukha jāne ||
tyāgahĩ karma subhāsubha dāyaka |bhajahĩ mohi sura nara muni nāyaka ||
saṁta asaṁtanha ke guna bhāṣe |te na parahĩ bhava jinh lakhi rākhe ||
ಪರರಿಗೆ ಒಳಿತು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ, ಸಹೋದರನೇ; ಪರರಿಗೆ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ದುರಾಚಾರವೂ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ಪುರಾಣಗಳು ವೇದಗಳು ತಿಳಿಸುವ ನಿರ್ಣಯ ಇದೇ, ತಮ್ಮನೇ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದೆ; ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಮಾನವ ದೇಹ ಧರಿಸಿ ಪರರಿಗೆ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುವವರು, ಮಹತ್ತಾದ ಜನನಮರಣ ಚಕ್ರದ ಭಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೋಹದ ವಶದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರು ಅನೇಕ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಪರಲೋಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ, ಸಹೋದರನೇ, ನಾನು ಕಾಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಒಳ್ಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನಾಗಿರುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗೆ ಆಲೋಚಿಸಿ, ಸಂಸಾರದ ದುಃಖಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು, ಮುನಿಗಳ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ನನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಧುಗಳ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟರ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ದೂರವಿದ್ದವರು ಸಂಸಾರ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ.
ದೋಹಾ 41
सुनहु तात माया कृत गुन अरु दोष अनेक।गुन यह उभय न देखिअहिं देखिअ सो अबिबेक।।41।।
sunahu tāta māyā-kṛta guna aru doṣa aneka |guna yaha ubhaya na dekhiahĩ dekhia so abibeka ||41||
ಕೇಳು ತಮ್ಮ, ಮಾಯೆ ಮಾಡಿದ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ದೋಷಗಳು. ಎರಡೂ ಕಾಣದಿರುವುದು ನಿಜವಾದ ಗುಣ; ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಅವಿವೇಕ.
ಚೌಪಾಯಿ 42.1-4
श्रीमुख बचन सुनत सब भाई।हरषे प्रेम न हृदयँ समाई।।
करहिं बिनय अति बारहिं बारा।हनूमान हियँ हरष अपारा।।
पुनि रघुपति निज मंदिर गए।एहि बिधि चरित करत नित नए।।
बार बार नारद मुनि आवहिं।चरित पुनीत राम के गावहिं।।
नित नव चरन देखि मुनि जाहीं।ब्रह्मलोक सब कथा कहाहीं।।
सुनि बिरंचि अतिसय सुख मानहिं।पुनि पुनि तात करहु गुन गानहिं।।
सनकादिक नारदहि सराहहिं।जद्यपि ब्रह्म निरत मुनि आहहिं।।
सुनि गुन गान समाधि बिसारी।सादर सुनहिं परम अधिकारी।।
śrīmukha bacana sunata saba bhāī |haraṣe prema na hṛdayã samāī ||
karahĩ binaya ati bārahĩ bārā |hanūmāna hiyã haraṣa apārā ||
puni raghupati nija maṁdira gae |ehi bidhi carita karata nita nae ||
bāra bāra nārada muni āvahĩ |carita punīta rāma ke gāvahĩ ||
nita nava caraṇa dekhi muni jāhī̃ |brahmaloka saba kathā kahāhī̃ ||
suni birañci atisaya sukha mānahĩ |puni puni tāta karahu guṇa gānahĩ ||
sanakādika nāradahi sarāhahĩ |jadyapi brahma nirata muni āhahĩ ||
suni guṇa gāna samādhi bisārī |sādara sunahĩ parama adhikārī ||
ಭಗವಂತನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸಹೋದರರೆಲ್ಲರೂ ಆನಂದಿಸಿದರು; ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಅಡಗಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವಿನಯದಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು; ಹನುಮಂತನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಆನಂದವಿತ್ತು. ನಂತರ ರಘುವಿನ ಒಡೆಯ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಅರಮನೆಗೆ ಹೋದನು. ಈ ರೀತಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಹೊಸ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನಾರದ ಮುನಿ ಬಂದು, ರಾಮನ ಪವಿತ್ರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದನು. ಪ್ರತಿದಿನ ಹೊಸ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಮುನಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಕೇಳಿ, ಬ್ರಹ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಆನಂದ ಪಡೆದನು, ಮಗೂ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅವನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಾಡು ಎಂದನು. ಸನಕಾದಿಗಳು ನಾರದನನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು, ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಮುನಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ. ಆ ಗುಣಗಾನ ಕೇಳಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಮರೆತರು, ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿ ಪಡೆದವರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳಿದರು.
ದೋಹಾ 42
जीवनमुक्त ब्रह्मपर चरित सुनहिं तजि ध्यान।जे हरि कथाँ न करहिं रति तिन्ह के हिय पाषान।।42।।
jīvanmukta brahma-para carita sunahiṁ taji dhyāna |je hari kathā̃ na karahiṁ rati tinh ke hiya pāṣāna ||42||
ಜೀವನಮುಕ್ತರಾಗಿ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮದ ಮೇಲೆ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವವರೂ ಸಹ, ಸ್ವಾಮಿಯ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ತಮ್ಮ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಹರಿಯ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆನಂದವನ್ನೂ ಪಡೆಯದವರ ಹೃದಯವು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 43.1-4
एक बार रघुनाथ बोलाए।गुर द्विज पुरबासी सब आए।।
बैठे गुर मुनि अरु द्विज सज्जन।बोले बचन भगत भव भंजन।।
सनहु सकल पुरजन मम बानी।कहउँ न कछु ममता उर आनी।।
नहिं अनीति नहिं कछु प्रभुताई।सुनहु करहु जो तुम्हहि सोहाई।।
सोइ सेवक प्रियतम मम सोई।मम अनुसासन मानै जोई।।
जौं अनीति कछु भाषौं भाई।तौं मोहि बरजहु भय बिसराई।।
बड़ें भाग मानुष तनु पावा।सुर दुर्लभ सब ग्रंथिन्ह गावा।।
साधन धाम मोच्छ कर द्वारा।पाइ न जेहिं परलोक सँवारा।।
eka bāra raghunātha bolāe |gur dvija purabāsī saba āe ||
baiṭhe gur muni aru dvija sajjana |bole bacana bhagata bhava-bhañjana ||
sunahu sakala pura-jana mama bānī |kahuṁ na kachu mamatā ura ānī ||
nahiṁ anīti nahiṁ kachu prabhutāī |sunahu karahu jo tumhahi sohāī ||
soi sevaka priyatama mama soī |mama anusāsana mānai joī ||
jauṁ anīti kachu bhāṣauṁ bhāī |tauṁ mohi barajahu bhaya bisarāī ||
baṛeṁ bhāga mānuṣa tanu pāvā |sura durlabha saba granthinha gāvā ||
sādhana dhāma moccha kara dvārā |pāi na jehiṁ paraloka saṁvārā ||
ಒಮ್ಮೆ ರಘುನಾಥನು ಕರೆದನು. ಗುರುಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ನಗರವಾಸಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಬಂದರು. ಗುರುಗಳು, ಮುನಿಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಸಜ್ಜನರು ಕುಳಿತರು. ಭಕ್ತರ ಭವಭಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಭಗವಂತನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು. "ನಗರದ ಜನರೇ, ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮಮತೆಯನ್ನೂ ತರದೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅನೀತಿ ಇಲ್ಲ, ಅಧಿಕಾರ ಗರ್ವವೂ ಇಲ್ಲ. ಕೇಳಿರಿ, ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಿರಿ. ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನೇ ನನ್ನ ಸೇವಕ, ಅವನೇ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮ. ಸೋದರರೇ, ನಾನು ಯಾವುದೇ ಅನೀತಿ ಹೇಳಿದರೆ, ಭಯವನ್ನು ಮರೆತು ನನ್ನನ್ನು ತಡೆಯಿರಿ. ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದಿರಿ, ಎಲ್ಲ ಗ್ರಂಥಗಳು ದೇವರಿಗೂ ದುರ್ಲಭ ಎಂದು ಹಾಡಿದಂತಹುದು. ಅದು ಮುಕ್ತಿಯ ಸಾಧನಗಳ ನಿವಾಸ, ವಿಮೋಚನೆಯ ಬಾಗಿಲು. ಅದನ್ನು ಪಡೆದು ಪರಲೋಕವನ್ನು ಸವರಿಸಿಕೊಳ್ಳದವನು..."
ದೋಹಾ 43
सो परत्र दुख पावइ सिर धुनि धुनि पछिताइ।कालहि कर्महि ईस्वरहि मिथ्या दोष लगाइ।।43।।
so paratra dukha pāvai sira dhuni dhuni pachitāi |kālahi karmahi īsvarahi mithyā doṣa lagāi ||43||
ಅವನು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ತಲೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡುತ್ತಾ, ಕಾಲದ ಮೇಲೆ, ವಿಧಿಯ ಮೇಲೆ, ಈಶ್ವರನ ಮೇಲೆ ಸುಳ್ಳಾಗಿ ದೋಷವನ್ನು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 44.1-4
एहि तन कर फल बिषय न भाई।स्वर्गउ स्वल्प अंत दुखदाई।।
नर तनु पाइ बिषयँ मन देहीं।पलटि सुधा ते सठ बिष लेहीं।।
ताहि कबहुँ भल कहइ न कोई।गुंजा ग्रहइ परस मनि खोई।।
आकर चारि लच्छ चौरासी।जोनि भ्रमत यह जिव अबिनासी।।
फिरत सदा माया कर प्रेरा।काल कर्म सुभाव गुन घेरा।।
कबहुँक करि करुना नर देही।देत ईस बिनु हेतु सनेही।।
नर तनु भव बारिधि कहुँ बेरो।सन्मुख मरुत अनुग्रह मेरो।।
करनधार सदगुर दृढ़ नावा।दुर्लभ साज सुलभ करि पावा।।
ehi tana kara phala biṣaya na bhāī |svargau svalpa anta dukhadāī ||
nara tanu pāi biṣayaṁ mana dehīṁ |palaṭi sudhā te saṭha biṣ lehīṁ ||
tāhi kabahuṁ bhala kahai na koī |guṁjā grahai parasa mani khoī ||
ākara cāri laccha caurāsī |joni bhramata yaha jiva abināsī ||
phirata sadā māyā kara prerā |kāla karma subhāva guna gherā ||
kabahuka kari karunā nara dehī |deta īsa binu hetu sanehī ||
nara tanu bhava bāridhi kahuṁ bero |sanmukha maruta anugraha mero ||
karanadhāra sadguru dṛḍha nāvā |durlabha sāja sulabha kari pāvā ||
ಈ ದೇಹದ ಫಲ, ಸಹೋದರ, ಇಂದ್ರಿಯ ಭೋಗವಲ್ಲ; ಸ್ವರ್ಗದ ಸುಖವೂ ಅಲ್ಪ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದುಃಖ ನೀಡುವುದು. ಮಾನವ ದೇಹ ಪಡೆದು, ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೊಡುವವರು, ಅಮೃತವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ವಿಷವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಢರು. ಅಂಥವನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಒಳ್ಳೆಯವನೆಂದು ಯಾರೂ ಹೇಳಲಾರರು; ಪರಸು ಮಣಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಗುಂಜಾ ಹಣ್ಣನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನಂತೆ. ನಾಲ್ಕು ಜನ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳು, ಎಂಭತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅವಿನಾಶಿ ಜೀವಿ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತದೆ. ಎಂದಿಗೂ ಮಾಯೆಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತ, ಕಾಲ, ಕರ್ಮ, ಸ್ವಭಾವ, ಗುಣಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು. ಎಪ್ಪಾಲ್ಲಾಂ ಕರುಣೆ ಮಾಡಿ, ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ, ಪ್ರೇಮಯುತನಾದ ಈಶ್ವರನು ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಮಾನವ ದೇಹವು ಸಂಸಾರ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ದೋಣಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿ ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹವು ಅನುಕೂಲ ಗಾಳಿ. ಸದ್ಗುರುವು ದೋಣಿ ನಡೆಸುವವನು, ದೋಣಿ ದೃಢವಾದದ್ದು; ದುರ್ಲಭವಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆದನು.
ದೋಹಾ 44
जो न तरै भव सागर नर समाज अस पाइ।सो कृत निंदक मंदमति आत्माहन गति जाइ।।44।।
jo na tarai bhava sāgara nara samāja asa pāi |so kṛta niṁdaka manda-mati ātmāhana gati jāi ||44||
ಇಂತಹ ಮಾನವ ಸಮಾಜವನ್ನು ಪಡೆದು ಕೂಡ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟದವನು, ಕೃತಘ್ನನಾಗಿ, ನಿಂದಕನಾಗಿ, ಮಂದಮತಿಯಾಗಿ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡವನ ಗತಿಗೇ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 45.1-4
जौं परलोक इहाँ सुख चहहू।सुनि मम बचन हृदयँ दृढ़ गहहू।।
सुलभ सुखद मारग यह भाई।भगति मोरि पुरान श्रुति गाई।।
ग्यान अगम प्रत्यूह अनेका।साधन कठिन न मन कहुँ टेका।।
करत कष्ट बहु पावइ कोऊ।भक्ति हीन मोहि प्रिय नहिं सोऊ।।
भक्ति सुतंत्र सकल सुख खानी।बिनु सतसंग न पावहिं प्रानी।।
पुन्य पुंज बिनु मिलहिं न संता।सतसंगति संसृति कर अंता।।
पुन्य एक जग महुँ नहिं दूजा।मन क्रम बचन बिप्र पद पूजा।।
सानुकूल तेहि पर मुनि देवा।जो तजि कपटु करइ द्विज सेवा।।
jauṁ paraloka ihāṁ sukha chahahū |suni mama bacana hṛdayaṁ dṛṛha gahahū ||
sulabha sukhada māraga yaha bhāī |bhagati mori purāna śruti gāī ||
gyāna agama pratyūha anekā |sādhana kaṭhina na mana kahuṁ ṭekā ||
karata kaṣṭa bahu pāvai koū |bhakti-hīna mohi priya nahiṁ soū ||
bhakti sutaṁtra sakala sukha khānī |binu satsaṅga na pāvahiṁ prānī ||
punya puñja binu milahiṁ na saṁtā |satsaṅgati saṁsṛti kara aṁtā ||
punya eka jaga mahuṁ nahiṁ dūjā |mana krama bacana bipra pada pūjā ||
sānukūla tehi para muni devā |jo taji kapaṭu karai dvija sevā ||
ಮರಣೋತ್ತರ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ನೀವು ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿಯಿರಿ. ಈ ಮಾರ್ಗ, ಸೋದರರೇ, ಸುಲಭವಾದದ್ದು ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವದು: ಪುರಾಣಗಳು ಶ್ರುತಿಗಳು ಹಾಡಿದಂತೆ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿ. ಜ್ಞಾನದ ಮಾರ್ಗ ತಲುಪಲು ಕಠಿಣ, ಅನೇಕ ಅಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ಅದರ ಸಾಧನೆಗಳು ಕಠಿಣ, ಮನಸಿಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ. ಯಾರಾದರೂ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ, ಭಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದವನು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದದ್ದು, ಎಲ್ಲ ಸುಖಗಳ ಗಣಿ; ಸತ್ಸಂಗವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅದನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರರು. ಪುಣ್ಯ ರಾಶಿಯಿಲ್ಲದೆ ಸಂತರು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ, ಸತ್ಸಂಗವೇ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯ ತರುವದು. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪುಣ್ಯವಿದೆ, ಬೇರೆ ಇಲ್ಲ: ಮನಸ್ಸು, ಕರ್ಮ, ವಾಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪಾದಗಳ ಪೂಜೆ. ಕಪಟ ಬಿಟ್ಟು ದ್ವಿಜರನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನ ಮೇಲೆ ಮುನಿಗಳು ದೇವತೆಗಳು ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ದೋಹಾ 45
औरउ एक गुपुत मत सबहि कहउँ कर जोरि।संकर भजन बिना नर भगति न पावइ मोरि।।45।।
aurau eka guputa mata sabahi kahauṁ kara jori |śaṅkara bhajana binā nara bhagati na pāvai mori ||45||
ಇನ್ನೊಂದು ರಹಸ್ಯ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಶಂಕರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸದೆ ಯಾರೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರರು.
ಚೌಪಾಯಿ 46.1-4
कहहु भगति पथ कवन प्रयासा।जोग न मख जप तप उपवासा।।
सरल सुभाव न मन कुटिलाई।जथा लाभ संतोष सदाई।।
मोर दास कहाइ नर आसा।करइ तौ कहहु कहा बिस्वासा।।
बहुत कहउँ का कथा बढ़ाई।एहि आचरन बस्य मैं भाई।।
बैर न बिग्रह आस न त्रासा।सुखमय ताहि सदा सब आसा।।
अनारंभ अनिकेत अमानी।अनघ अरोष दच्छ बिग्यानी।।
प्रीति सदा सज्जन संसर्गा।तृन सम बिषय स्वर्ग अपबर्गा।।
भगति पच्छ हठ नहिं सठताई।दुष्ट तर्क सब दूरि बहाई।।
kahahu bhagati patha kavana prayāsā |joga na makha japa tapa upavāsā ||
sarala subhāva na mana kuṭilāī |jathā lābha saṁtoṣa sadāī ||
mora dāsa kahāi nara āsā |karai tau kahahu kahā bisvāsā ||
bahuta kahauṁ kā kathā baṛhāī |ehi ācarana basya maiṁ bhāī ||
baira na bigraha āsa na trāsā |sukhamaya tāhi sadā saba āsā ||
anāraṁbha aniketa amānī |anagha aroṣa daccha bigyānī ||
prīti sadā sajjana saṁsargā |tṛna sama biṣaya svarga apabargā ||
bhagati paccha haṭha nahiṁ saṭhatāī |duṣṭa tarka saba dūri bahāī ||
ಭಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಶ್ರಮ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳು? ಯೋಗ, ಯಜ್ಞ, ಜಪ, ತಪ, ಉಪವಾಸ ಬೇಡ. ಸರಳ ಸ್ವಭಾವ, ಕುತಿಲವಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸು, ದೊರೆತುದರಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ತೃಪ್ತಿ ಬೇಕು. ನನ್ನ ದಾಸ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮನುಷ್ಯ ಇತರರ ಮೇಲೆ ಆಶೆ ಇಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದರೆ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಯಾವ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳು? ಏಕೆ ಬಹಳ ಹೇಳಿ ಕಥೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಗೊಳಿಸಬೇಕು? ಸಹೋದರ, ಈ ರೀತಿಯ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ನಾನು ಗೆಲ್ಲಲ್ಪಡುತ್ತೇನೆ. ವೈರವಿಲ್ಲದ, ವಿವಾದವಿಲ್ಲದ, ಆಸೆಯಿಲ್ಲದ, ಭಯವಿಲ್ಲದವನ ಎಲ್ಲ ಆಶೆಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಸುಖದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ. ಯಾವ ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ಆರಂಭಿಸದ, ಸ್ಥಿರ ನಿವಾಸವಿಲ್ಲದ, ಗರ್ವವಿಲ್ಲದ; ಪಾಪರಹಿತ, ಕೋಪರಹಿತ, ಸಮರ್ಥ, ಜ್ಞಾನವುಳ್ಳವನು. ಸಜ್ಜನರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರೀತಿ ಇರುವವನು, ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖಗಳನ್ನು, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು, ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಲ್ಲಿಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ಎಣಿಸುವವನು. ಭಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೃಢನಾಗಿರುವವನು, ಆದರೆ ಮೊಂಡತನವೋ ದುಷ್ಟತನವೋ ಇಲ್ಲದವನು; ದುಷ್ಟ ವಾದಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ದೂರ ಅಕಱುವವನು.
ದೋಹಾ 46
मम गुन ग्राम नाम रत गत ममता मद मोह।ता कर सुख सोइ जानइ परानंद संदोह।।46।।
mama guna grāma nāma rata gata mamatā mada moha |tā kara sukha soi jānai parānanda saṁdoha ||46||
ನನ್ನ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವನು, ಮಮತ್ವ, ಗರ್ವ, ಮೋಹಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದವನು: ಅಂತಹವನ ಸುಖವನ್ನು ಅವನೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಪರಮಾನಂದದ ರಾಶಿ.
ಚೌಪಾಯಿ 47.1-4
सुनत सुधासम बचन राम के।गहे सबनि पद कृपाधाम के।।
जननि जनक गुर बंधु हमारे।कृपा निधान प्रान ते प्यारे।।
तनु धनु धाम राम हितकारी।सब बिधि तुम्ह प्रनतारति हारी।।
असि सिख तुम्ह बिनु देइ न कोऊ।मातु पिता स्वारथ रत ओऊ।।
हेतु रहित जग जुग उपकारी।तुम्ह तुम्हार सेवक असुरारी।।
स्वारथ मीत सकल जग माहीं।सपनेहुँ प्रभु परमारथ नाहीं।।
सबके बचन प्रेम रस साने।सुनि रघुनाथ हृदयँ हरषाने।।
निज निज गृह गए आयसु पाई।बरनत प्रभु बतकही सुहाई।।
sunata sudhā-sama bacana rāma ke |gahe sabani pada kṛpādhāma ke ||
janani janaka guru baṁdhu hamāre |kṛpā-nidhāna prāna te pyāre ||
tanu dhanu dhāma rāma hitakārī |saba bidhi tumha pranaṭārati hārī ||
asi sikha tumha binu dei na koū |mātu pitā svāratha rata oū ||
hetu rahita jaga juga upakārī |tumha tumhāra sevaka asurārī ||
svāratha mīta sakala jaga māhīṁ |sapanehuṁ prabhu paramāratha nāhīṁ ||
sabake bacana prema rasa sāne |suni raghunātha hṛdayaṁ haraṣāne ||
nija nija gṛha gae āyasu pāī |baranata prabhu batakahī suhāī ||
ರಾಮನ ಅಮೃತದಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಕರುಣೆಯ ಧಾಮನಾದ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡರು. "ನೀನೇ ನಮ್ಮ ತಾಯಿ, ತಂದೆ, ಗುರು, ಬಂಧು. ಕೃಪೆಯ ನಿಧಿಯೇ, ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯವಾದವನೇ. ದೇಹ, ಸಂಪತ್ತು, ಮನೆ ಇವೆಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ರಾಮಾ, ನೀನೇ ನಮ್ಮ ಹಿತಕಾರಿ; ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗುವವರ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನೇ. ನೀನಿಲ್ಲದೆ ಇಂತಹ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಯಾರೂ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ; ತಾಯಿ ತಂದೆಯೂ ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವ ಉದ್ದೇಶವೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹಿತಮಾಡುವವರು ನೀನೂ ನಿನ್ನ ಸೇವಕರೂ ಆಗಿದ್ದೀರಿ, ಅಸುರರ ಶತ್ರುವೇ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸ್ನೇಹಿತರು ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸ್ನೇಹಿತರು; ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಕೂಡ, ಪ್ರಭೂ, ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಆಲೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ." ಪ್ರೀತಿಯ ರಸದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಎಲ್ಲರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಘುನಾಥನು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆನಂದಪಟ್ಟನು. ಅವನ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋದರು, ಸ್ವಾಮಿಯ ಸುಂದರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ.
ದೋಹಾ 47
उमा अवधबासी नर नारि कृतारथ रूप।ब्रह्म सच्चिदानंद घन रघुनायक जहँ भूप।।47।।
umā avadhabāsī nara nāri kṛtāratha rūpa |brahma saccidānanda ghana raghunāyaka jahã bhūpa ||47||
ಉಮಾ, ಅಯೋಧ್ಯ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪುರುಷರು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕೃತಾರ್ಥರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆದ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಘನ ಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ರಘುನಾಯಕನು ಅವರಿಗೆ ರಾಜನು.
ಚೌಪಾಯಿ 48.1-4
एक बार बसिष्ट मुनि आए।जहाँ राम सुखधाम सुहाए।।
अति आदर रघुनायक कीन्हा।पद पखारि पादोदक लीन्हा।।
राम सुनहु मुनि कह कर जोरी।कृपासिंधु बिनती कछु मोरी।।
देखि देखि आचरन तुम्हारा।होत मोह मम हृदयँ अपारा।।
महिमा अमित बेद नहिं जाना।मैं केहि भाँति कहउँ भगवाना।।
उपरोहित्य कर्म अति मंदा।बेद पुरान सुमृति कर निंदा।।
जब न लेउँ मैं तब बिधि मोही।कहा लाभ आगें सुत तोही।।
परमातमा ब्रह्म नर रूपा।होइहि रघुकुल भूषन भूपा।।
eka bāra basiṣṭha muni āe |jahā̃ rāma sukhadhāma suhāe ||
ati ādara raghunāyaka kīnhā |pada pakhāri pādodaka līnhā ||
rāma sunahu muni kaha kara jorī |kṛpāsindhu binatī kachu morī ||
dekhi dekhi ācarana tumhārā |hota moha mama hṛdayã apārā ||
mahimā amita beda nahĩ jānā |maĩ kehi bhā̃ti kahaũ bhagavānā ||
uporohitya karma ati mandā |beda purāna sumṛti kara nĩdā ||
jaba na leũ maĩ taba bidhi mohī |kahā lābha āgẽ suta tohī ||
paramātmā brahma nara rūpā |hoihi raghukula bhūṣana bhūpā ||
ಒಮ್ಮೆ ವಸಿಷ್ಟ ಮುನಿ ಬಂದರು, ರಾಮ ಸುಖಧಾಮನಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ. ರಘುನಾಯಕ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು, ಪಾದ ತೊಳೆದು ಪಾದೋದಕ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಮುನಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿ, "ಕೇಳು ರಾಮ, ಕೃಪಾಸಿಂಧುವೇ, ನನಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬೇಡಿಕೆ ಇದೆ" ಎಂದನು. "ನಿನ್ನ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತ ಮತ್ತ ನೋಡಿ, ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಮೋಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ." "ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆ ಅಮಿತ, ವೇದಗಳೂ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ; ಭಗವಂತನೇ, ನಾನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ?" "ಪುರೋಹಿತ ಕರ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ, ವೇದ, ಪುರಾಣ, ಸ್ಮೃತಿಗಳು ಅದನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತವೆ." "ನಾನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲವೆಂದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮ ನನಗೆ, 'ಮಗನೇ, ಮುಂದೆ ನಿನಗೆ ಲಾಭವಿದೆ' ಎಂದನು." "'ಪರಮಾತ್ಮ, ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಮನುಷ್ಯ ರೂಪ ತಾಳಿ, ರಘುಕುಲದ ಭೂಷಣನಾದ ರಾಜನಾಗುತ್ತಾನೆ.'"
ದೋಹಾ 48
तब मैं हृदयँ बिचारा जोग जग्य ब्रत दान।जा कहुँ करिअ सो पैहउँ धर्म न एहि सम आन।।48।।
taba maĩ hṛdayã bicārā joga jagya brata dāna |jā kahũ kari-a so paihaũ dharma na ehi sama āna ||48||
ಆಗ ನಾನು ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಿದೆನು: ಯೋಗ, ಯಜ್ಞ, ವ್ರತ, ದಾನಗಳ ಮೂಲಕ, ಅವುಗಳನ್ನು ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೋ ಆ ಒಬ್ಬರನ್ನೇ ನಾನು ಪಡೆಯುವೆನು; ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಬೇರೆ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ.
ಚೌಪಾಯಿ 49.1-4
जप तप नियम जोग निज धर्मा।श्रुति संभव नाना सुभ कर्मा।।
ग्यान दया दम तीरथ मज्जन।जहँ लगि धर्म कहत श्रुति सज्जन।।
आगम निगम पुरान अनेका।पढ़े सुने कर फल प्रभु एका।।
तब पद पंकज प्रीति निरंतर।सब साधन कर यह फल सुंदर।।
छूटइ मल कि मलहि के धोएँ।घृत कि पाव कोइ बारि बिलोएँ।।
प्रेम भगति जल बिनु रघुराई।अभिअंतर मल कबहुँ न जाई।।
सोइ सर्बग्य तग्य सोइ पंडित।सोइ गुन गृह बिग्यान अखंडित।।
दच्छ सकल लच्छन जुत सोई।जाकें पद सरोज रति होई।।
japa tapa niyama joga nija dharmā |śruti saṁbhava nānā subha karmā ||
gyāna dayā dama tīratha majjana |jahã lagi dharma kahata śruti sajjana ||
āgama nigama purāna anekā |paṛhe sune kara phala prabhu ekā ||
taba pada paṅkaja prīti nirantara |saba sādhana kara yaha phala sundara ||
chūṭai mala ki malahi ke dhoẽ |ghṛta ki pāva koi bāri biloẽ ||
prema bhagati jala binu raghurāī |abhiantara mala kabahũ na jāī ||
soi sarbagya tagya soi paṇḍita |soi guna gṛha bigyāna akhaṇḍita ||
daccha sakala lacchana juta soī |jākẽ pada saroja rati hoī ||
ಜಪ, ತಪ, ನಿಯಮ, ಯೋಗ, ಸ್ವಧರ್ಮ, ಶೃತಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅನೇಕ ಮಂಗಳ ಕರ್ಮಗಳು; ಜ್ಞಾನ, ದಯೆ, ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ, ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದು, ಶೃತಿ ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರು ಧರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳುವ ಎಲ್ಲವೂ; ಆಗಮ, ನಿಗಮ, ಅನೇಕ ಪುರಾಣಗಳು, ಓದಿದ್ದೂ ಕೇಳಿದ್ದೂ ಆದ ಇವೆಲ್ಲದರ ಫಲ, ಪ್ರಭು, ಒಂದೇ; ನಿನ್ನ ಪಾದ ಪಂಕಜದ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರ ಪ್ರೀತಿ. ಎಲ್ಲ ಸಾಧನಗಳ ಫಲ ಇದೇ ಸುಂದರವಾದದ್ದು. ಮಲವನ್ನು ಮಲದಿಂದ ತೊಳೆದರೆ ಹೋಗುವುದೋ? ನೀರನ್ನು ಕಡೆದು ಯಾರಾದರೂ ತುಪ್ಪ ಪಡೆಯಬಲ್ಲರೋ? ಪ್ರೇಮ ಭಕ್ತಿಯ ನೀರಿಲ್ಲದೆ, ರಘುರಾಯಾ, ಅಭ್ಯಂತರ ಮಲ ಎಂದಿಗೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನೇ ಸರ್ವಜ್ಞ, ಅವನೇ ಜ್ಞಾನಿ, ಅವನೇ ಪಂಡಿತ; ಅವನೇ ಗುಣಗಳ ಭವನ, ಅವನೇ ಅಖಂಡ ವಿಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದವನು. ಅವನೇ ನಿಪುಣ, ಸಕಲ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ಯಾರ ಪಾದ ಪಂಕಜದ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಇದೆಯೋ.
ದೋಹಾ 49
नाथ एक बर मागउँ राम कृपा करि देहु।जन्म जन्म प्रभु पद कमल कबहुँ घटै जनि नेहु।।49।।
nātha eka bara māgaũ rāma kṛpā kari dehu |janma janma prabhu pada kamala kabahũ ghaṭai jani nehu ||49||
ನಾಥನೇ, ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ; ರಾಮ, ಕೃಪೆ ತೋರಿ ಅದನ್ನು ಕೊಡು: ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದಲ್ಲೂ, ಪ್ರಭೂ, ನಿನ್ನ ಪಾದ ಪದ್ಮಗಳ ಬಗೆಗೆ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಎಂದಿಗೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಾರದು.
Frequently Asked Questions
परपीड़ा-त्याग, सत्संग-रुचि और राम-चरण-प्रेम की वृद्धि; परहित-धर्म का बोध होकर कलि-प्रभाव से रक्षा—ऐसी पारंपरिक मान्यता है। विशेषतः ‘मानुष-तनु दुर्लभ’ और ‘भक्ति सुतंत्र’ वाले उपदेश का श्रवण/पाठ वैराग्य तथा नाम-रति को स्थिर करता है।
परंपरा में सामान्यतः राम-नाम-सम्पुट जोड़ा जाता है—जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’—या ‘राम राम’ का जप; और ‘संकर भजन बिना…’ (दोहा 45) के भाव के अनुरूप शिवार्चन/‘ॐ नमः शिवाय’ का सहचर-जप भी कई सत्संगों में किया जाता है।
Ask anything about Prakarana 5 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
