Adhyaya 8: Harishchandra’s Trial: Truth, the Sale of Family, and Bondage to a Chandala

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे द्रौपदेयोत्पत्तिर्नाम सप्तमोऽध्यायः । अष्टमोऽध्यायः । जैमिनिरुवाच । भवद्भिरिदमाख्यातं यथाप्रश्नमनुक्रमात् । महत् कौतूहलं मेऽस्ति हरिश्चन्द्रकथां प्रति ॥

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಾರ್ಕಂಡೇಯಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ದ್ರೌಪದೇಯಜನ್ಮ’ ಎಂಬ ಏಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ಎಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೈಮಿನಿ ಹೇಳಿದರು—ನನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಂತೆ ನೀವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದ್ದೀರಿ; ಆದರೂ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಕಥೆಯ ಕುರಿತು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಕುತೂಹಲ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದೆ।

Verse 2

अहो महात्मना तेन प्राप्तं कृच्छ्रमनुत्तमम् । कच्चित् सुखमनुप्राप्तं तादृगेव द्विजोत्तमाः ॥

ಅಹೋ! ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಅಪೂರ್ವವಾದ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಸಹಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅವನಿಗೆ ಈಗ ತದನುಗುಣವಾದ (ಯೋಗ್ಯವಾದ) ಸುಖ ದೊರೆತಿದೆಯೇ?

Verse 3

पक्षिण ऊचुः विश्वामित्रवचः श्रुत्वा स राजा प्रययौ शनैः । शैव्यानुगतो दुःखी भार्यया बलपुत्रया ॥

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ರಾಜನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಟನು. ಶೋಕಾಕುಲನಾಗಿ ಶೈವ್ಯೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದನು; ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದನು.

Verse 4

स गत्वा वसुधापालो दिव्यां वाराणसीं पुरीम् । नैषा मनुष्यभोग्येति शूलपाणेः परिग्रहः ॥

ದಿವ್ಯ ವಾರಾಣಸೀ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆ ಭೂಪತಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು—“ಇದು ಮಾನವಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಇದು ಶೂಲಪಾಣಿ (ಶಿವ)ನ ಸ್ವತ್ತು/ಅಧಿಕಾರ.”

Verse 5

जगाम पद्भ्यां दुःखार्तः सह पत्न्यानुकूलया । पुरीप्रवेशे ददृशे विश्वामित्रमुपस्थितम् ॥

ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಅವನು ಪತಿವ್ರತೆಯಾದ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದನು. ನಗರದ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ಕಂಡನು.

Verse 6

तं दृष्ट्वा समनुप्राप्तं विनयावनतोऽभवत् । प्राह चैवाञ्जलिं कृत्वा हरिश्चन्द्रो महामुनिम् ॥

ಮಹರ್ಷಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿದನು. ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಆ ಮಹಾಮುನಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 7

इमे प्राणाः सुतश्चायमियं पत्नी मुने मम । येन ते कृत्यमस्त्याशु तद्गृहाणार्घ्यमुत्तमम् ॥

“ಹೇ ಮುನೇ! ಇವರೆ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳೇ; ಇವನು ನನ್ನ ಪುತ್ರ, ಇವಳು ನನ್ನ ಪತ್ನಿ. ನಿಮಗೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಿ; ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಈ ಉತ್ತಮ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು (ಗೌರವಾರ್ಪಣೆಯನ್ನು) ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಿ.”

Verse 8

यद्वान्यत् कार्यमस्माभिस्तदनुज्ञातुमर्हसि ।

ನಮ್ಮಿಂದ ಇನ್ನಾವುದೇ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ, ನೀವು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಹಾಗೂ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿರಿ।

Verse 9

विश्वामित्र उवाच । पूर्णः स मासो राजर्षे दीयतां मम दक्षिणा । राजसूयनिमित्तं हि स्मर्यते स्ववचो यदि ॥

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜರ್ಷೇ, ಆ ತಿಂಗಳು ಈಗ ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ; ನನ್ನ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಿ. ರಾಜಸೂಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ದಾನ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ನೀನು ನಿನ್ನ ವಚನವನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟಿದ್ದರೆ.

Verse 10

हरिश्चन्द्र उवाच ब्राह्मन्नद्यैव सम्पूर्णो मासोऽम्लानतपोधन । तिष्ठत्येतद् दानार्धं यत्तत् प्रतीक्षस्व माचिरम् ॥

ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಂದುಲೇ ತಿಂಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಗಿದಿದೆ, ಓ ಅಕ್ಷಯ ತಪೋಧನ. ದಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಇದು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯಿರಿ—ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲವಲ್ಲ.

Verse 11

विश्वामित्र उवाच एवमस्तु महाराज आगमिष्याम्यहं पुनः । शापं तव प्रदास्यामि न चेदद्य प्रदास्यसि ॥

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಹಾಗೇ ಆಗಲಿ, ಮಹಾರಾಜ. ನಾನು ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತೇನೆ. ಇಂದು ಕೊಡದಿದ್ದರೆ, ನಿನಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ.

Verse 12

पक्षिण ऊचुः इत्युक्त्वा प्रययौ विप्रो राजा चाचिन्तयत् तदा । कथमस्मै प्रदास्यामि दक्षिणां या प्रतिश्रुता ॥

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೊರಟುಹೋದನು. ನಂತರ ರಾಜನು ಚಿಂತಿಸಿದನು—ನಾನು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಗೆ ನೀಡಲಿ?

Verse 13

कुतः पुष्टानि मित्राणि कुतोऽर्थः साम्प्रतं मम । प्रतिग्रहः प्रदुष्टो मे नाहं यायामधः कथम् ॥

ಈಗ ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಹೇಗೆ ಪೋಷಿಸಲಿ, ಮತ್ತು ಈ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಧನ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರಲಿ? ನನ್ನ ದಾನ-ಪ್ರತಿಗ್ರಹವು ಕಲుషಿತವಾಗಿದೆ—ನಾನು ಅಧೋಗತಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬೀಳದೆ ಇರಲಿ?

Verse 14

किमु प्राणान् विमुञ्चामि कां दिशं याम्यकिञ्चनः । यदि नाशं गमिष्यामि अप्रदाय प्रतिश्रुतम् ॥

ಹಾಗಾದರೆ ನಾನು ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಬೇಕೇ? ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಧನನಾಗಿ ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗಲಿ? ನನ್ನ ವಿನಾಶ ವಿಧಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೊದಲು ನಾನು ಕೊಟ್ಟ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸದೆ ಅದು ಸಂಭವಿಸಬಾರದು.

Verse 15

ब्रह्मस्वहृत्कृमिः पापो भविष्याम्यधमाधमः । अथवा प्रेष्यतां यास्ये वरमेवात्मविक्रयः ॥

ನಾನು ಪಾಪಿ ಹುಳುವಿನಂತೆ—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಕದಿಯುವವನು—ಅಧಮರಲ್ಲಿ ಅಧಮನಾಗಿಬಿಡುವೆ. ಇಲ್ಲವೇ ದಾಸತ್ವಕ್ಕೆ ಬೀಳುವೆ; ಅದಕ್ಕಿಂತ ನನ್ನನ್ನೇ ಮಾರಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಉತ್ತಮ, ಅದಕ್ಕಿಂತ (ದಾಸತ್ವ) ಅಲ್ಲ.

Verse 16

पक्षिण ऊचुः राजानं व्याकुलं दीनं चिन्तयानमधोमुखम् । प्रत्युवाच तदा पत्नी बाष्पगद्गदयाि गिरा ॥

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಆಗ ಆ ರಾಜನು ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ, ಖಿನ್ನನಾಗಿ, ಮುಖ ತಗ್ಗಿಸಿ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದನು; ಅವನಿಗೆ ಅವನ ಪತ್ನಿ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಮಾತುಗಳು ನಡುಗುತ್ತ.

Verse 17

त्यज चिन्तां महाराज स्वसत्यमनुपालय । श्मशानवद् वर्जनीयो नरः सत्यबहिष्कृतः ॥

ಮಹಾರಾಜ, ಚಿಂತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ; ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಿ. ಸತ್ಯದಿಂದ ಪತನಗೊಂಡ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ದೂರವಿಡಬೇಕು—ಶ್ಮಶಾನದಂತೆ.

Verse 18

नातः परतरं धर्मं वदन्ति पुरुषस्य तु । यादृशं पुरुषव्याघ्र स्वसत्यपरिपालनम् ॥

ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಮಾನವನಿಗೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾದ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ಸತ್ಯವನ್ನು (ಪ್ರತಿಜ್ಞಾವಚನವನ್ನು) ಪಾಲಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸುವುದೇ ಪರಮಧರ್ಮ, ಹೇ ನರವ್ಯಾಘ್ರ।

Verse 19

अग्निहोत्रमधीतं वा दानाद्याश्चाखिलाः क्रियाः । भजन्ते तस्य वैफल्यम् यस्य वाक्यमकारणम् ॥

ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ವೇದಾಧ್ಯಯನ, ದಾನಾದಿ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳು—ಯಾರ ವಾಣಿ ಅಕಾರಣ (ನಿರರ್ಥಕ/ಅಪ್ರಯೋಜನ) ಆಗಿದೆಯೋ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಫಲರಹಿತವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 20

सत्यमत्यन्तमुदितं धर्मशास्त्रेषु धीमताम् । तारणायानृतं तद्वत् पातनायाकृतात्मनाम् ॥

ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸತ್ಯವನ್ನು ಪರಮ ಹಿತಕರವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಸತ್ಯ—ಚಂಚಲರನ್ನು ಅಪಾಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವಿನೀತಾತ್ಮರ (ಅಸಂಯತರ) ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 21

सप्ताश्वमेधानाहृत्य राजसूयं च पार्थिवः । कृतिर्नाम च्युतः स्वर्गादसत्यवचनात् सकृत् ॥

ಏಳು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳನ್ನೂ ರಾಜಸೂಯವನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿದರೂ, ಕೃತಿ ಎಂಬ ರಾಜನು ಒಂದೇ ಅಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದ ಕಾರಣ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಪತನಗೊಂಡನು।

Verse 22

राजन् जातमपत्यं मे इत्युक्त्वा प्ररुरोद ह । बाष्पाम्बुप्लुतनेत्रान्तामुवाचेदं महीपतिः ॥

“ಓ ರಾಜನೇ, ನನಗೆ ಮಗನು ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವಳು ಅತ್ತಳು. ಆಗ ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದ ಆಕೆಗೆ ರಾಜನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 23

हरिश्चन्द्र उवाच विमुञ्च भद्रे सन्तापमयं तिष्ठति बालकः । उच्यतां वक्तुकामासि यद्वा त्वं गजगामिनि ॥

ಹರೀಶ್ಚಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಶುಭೆ, ಶೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು; ಈ ಬಾಲಕನು ಇಲ್ಲಿ ದುಃಖದಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ನೀನು ಹೇಳಬೇಕಾದುದನ್ನು ಹೇಳು—ಹೇ ಗಜಗಾಮಿನಿ।

Verse 24

पत्नी उवाच राजन् जातम् अपत्यं मे सतां पुत्रफलाः स्त्रियः । स मां प्रदाय वित्तेन देहि विप्राय दक्षिणाम् ॥

ಪತ್ನಿ ಹೇಳಿದಳು—ಹೇ ರಾಜನೇ, ನನಗೆ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಧರ್ಮಿಷ್ಠರಿಗಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪುತ್ರಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧನದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಪೋಷಿಸಿ, ಯಾಜ್ಞಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಿ।

Verse 25

पक्षिण ऊचुः एतद्वाक्यमुपश्रुत्य ययौ मोहं महीपतिः । प्रतिलभ्य च संज्ञां स विललापातिदुःखितः ॥

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು. ನಂತರ ಚೇತನೆಯನ್ನು ಪಡೆದಾಗ, ತೀವ್ರ ಶೋಕದಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದನು।

Verse 26

महद्दुःखमिदं भद्रे यत् त्वमेवं ब्रवीषि माम् । किं तव स्मितसंलापा मम पापस्य विस्मृताः ॥

ಹೇ ಶುಭೆ, ನೀನು ನನಗೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ನನಗೆ ಮಹಾ ಶೋಕ. ನಿನ್ನ ನಗುಮುಖದ ಮಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಮೃದು ಸಂಭಾಷಣೆ ನನ್ನ ಪಾಪವನ್ನು ಮರೆಸಿದವೆಯೇ?

Verse 27

हा हा कथं त्वया शक्यं वक्तुमेतत् शुचिस्मिते । दुर्वाच्यमेतद्वचनं कर्तुं शक्नोम्यहं कथम् ॥

ಅಯ್ಯೋ ಅಯ್ಯೋ! ಹೇ ಶುದ್ಧಸ್ಮಿತೇ, ನೀನು ಇದನ್ನು ಹೇಳಲು ಹೇಗೆ ಸಮರ್ಥಳಾಗಿದ್ದೀಯ? ಇದು ಕಠೋರವಾದ, ಅನನುಚಿತ ಉಕ್ತಿ—ನಾನು ಅಂಥ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಬಲ್ಲೆ?

Verse 28

इत्युक्त्वा स नरश्रेष्ठो धिग्धिगित्यसकृद्ब्रुवन् । निपपात महीपृष्ठे मूर्च्छयाभिपरिप्लुतः ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನು ಮರುಮರು “ಧಿಕ್! ಧಿಕ್!” ಎಂದು ಕೂಗಿ ಮೂರ್ಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ಭೂಮಿತಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು।

Verse 29

शयानं भुवि तं दृष्ट्वा हरिश्चन्द्रं महीपतिम् । उवाचेदं सकरुणं राजपत्नी सुदुःखिता ॥

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸಿರುವ ರಾಜ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನನ್ನು ಕಂಡು ರಾಣಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತಳಾಗಿ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು।

Verse 30

पत्नी उवाच । हा महाराज कस्येदमपध्यानमुपस्थितम् । यत् त्वं निपतितो भूमौ राङ्कवास्तरणोचितः ॥

ಪತ್ನಿ ಹೇಳಿದಳು—ಅಯ್ಯೋ ಮಹಾರಾಜ! ನಿಮಗೆ ಯಾವ ದೈವದೋಷ ಬಂದುಬಿಟ್ಟಿತು? ನೀವು ಹೊದಿಕೆ ಮತ್ತು ಶಯ್ಯೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದರೂ ಬಯಲು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವಿರಿ!

Verse 31

येन कोट्यग्रगोवित्तं विप्राणामपवर्जितम् । स एष पृथिवीनाथो भूमौ स्वपिति मे पतिः ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅಸಂಖ್ಯ ಗೋವುಗಳನ್ನೂ ಧನ-ರತ್ನರೂಪ ಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡಿದವನು—ಅದೇ ಭೂಪತಿ, ನನ್ನ ಪತಿ, ಈಗ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ।

Verse 32

हा कष्टं किं तवानॆन कृतं देव! महीक्षिताः | यदिन्द्रोपेन्द्रतुल्योऽयं नीतः प्रस्वापनीं दशाम् ||

ಅಯ್ಯೋ, ಎಂಥ ಕಷ್ಟ! ಹೇ ನಾಥ, ಈ ಭೂಪಾಲರು ನಿಮಗೆ ಏನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ? ನೀವು ಇಂದ್ರ-ಉಪೇಂದ್ರಸಮಾನನಾಗಿದ್ದರೂ ಗಾಢ ನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಿರಿ!

Verse 33

इत्युक्त्वा सापि सुश्रोणी मूर्च्छिता निपपात ह । भर्तृदुःखमहाभारेणासह्येन निपीडिता ॥

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಸುಂದರ ನಿತಂಬಿನಿ ಸ್ತ್ರೀಯೂ ಪತಿಯ ಶೋಕವೆಂಬ ಅಸಹ್ಯ ಭಾರದಿಂದ ನಲುಗಿ ದುಃಖದಿಂದ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಳಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಳು।

Verse 34

तौ तथा पतितौ भूमावनाथौ पितरौ शिशुः । दृष्ट्वात्यन्तं क्षुधाविष्टः प्राह वाक्यं सुदुःखितः ॥

ತನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಹೀಗೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅಸಹಾಯವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಮಗು ತೀವ್ರ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲದಿಂದ ಒಂದು ಮಾತು ಹೇಳಿತು।

Verse 35

तात तात ! ददस्वान्नमम्बाम्ब ! भोजनं दद / क्षुन्मे बलवती जाता जिह्वाग्रं शुष्यते तथा ॥

“ತಂದೆ, ತಂದೆ! ನನಗೆ ಅನ್ನ ಕೊಡಿ; ತಾಯಿ, ತಾಯಿ! ನನಗೆ ತಿನ್ನಲು ಏನಾದರೂ ಕೊಡಿ. ನನ್ನ ಹಸಿವು ಬಹಳ ತೀವ್ರವಾಗಿದೆ, ನಾಲಿಗೆಯ ತುದಿಯೂ ಒಣಗುತ್ತಿದೆ.”

Verse 36

पक्षिण ऊचुः । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो विश्वामित्रो महातपाः । दृष्ट्वा तु तं हरिश्चन्द्रं पतितं भुवि मूर्च्छितम् ॥

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದೂ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ,

Verse 37

स वारिणा समभ्युक्ष्य राजानमिदमब्रवीत् । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ राजेन्द्र तां ददस्वेष्टदक्षिणाम् ॥

ಅವನು ನೀರನ್ನು ಛಿಂಡಿ ರಾಜನಿಗೆ ಚೇತನ ತಂದು ಹೇಳಿದನು—“ಎದ್ದೇಳು, ಎದ್ದೇಳು, ರಾಜೇಂದ್ರ! ಇವಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡು.”

Verse 38

ऋणं धारयतो दुःखमह्न्यहनि वर्धन्ते । आप्याय्यमानः स तदा हिमशीतन वारिणा ॥

ತೀರಿಸದ ಋಣಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತವನ ದುಃಖವು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಅವನು ಹೇಗೋ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಹಿಮಶೀತಲ ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ।

Verse 39

अवाप्य चेतनां राजा विश्वामित्रमवेक्ष्य च । पुनर्मोहं समापेदे स च क्रोधं ययौ मुनिः ॥

ಸಂಜ್ಞೆ ಮರಳಿ ಬಂದ ಮೇಲೆ ರಾಜನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಮತ್ತೆ ಅವನು ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು, ಆ ಮುನಿಯೂ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।

Verse 40

स समाश्वास्य राजानं वाक्यमाह द्विजोत्तमः । दीयतां दक्षिणा सा मे यदि धर्ममवेक्षसे ॥

ಹೀಗೆ ರಾಜನನ್ನು ಸಮಾಶ್ವಾಸಗೊಳಿಸಿ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನು ಹೇಳಿದನು— “ನಿನಗೆ ಧರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಆದರ ಇದ್ದರೆ, ಆ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನನಗೆ ನೀಡು।”

Verse 41

सत्येनार्कः प्रतपति सत्ये तिष्ठति मेदिनी । सत्यं चोक्तं परो धर्मः स्वर्गः सत्ये प्रतिष्ठितः ॥

ಸತ್ಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ತಾಪವನ್ನೂ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಸತ್ಯದ ಮೇಲೆಯೇ ಭೂಮಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಸತ್ಯವೇ ಪರಮ ಧರ್ಮವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ; ಸ್ವರ್ಗವೂ ಸತ್ಯದ ಮೇಲೆಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 42

अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् । अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते ॥

ಸಾವಿರ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನೂ ಸತ್ಯವನ್ನೂ ತೂಕದ ತ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಯಿತು; ನಿಜಕ್ಕೂ ಸತ್ಯವು ಸಾವಿರ ಅಶ್ವಮೇಧಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಭಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 43

अथवा किं ममैतेन साम्ना प्रोक्तेन कारणम् । अनार्ये पापसङ्कल्पे क्रूरे चानृतवादिनि ॥

ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನೊಡನೆ ಸಾಂತ್ವನದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ನನಗೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ನೀನು ನೀಚ, ಪಾಪಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತ, ಕ್ರೂರ ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳುಗಾರ।

Verse 44

त्वयि राज्ञि प्रभवति सद्भावः श्रूयतामयम् । अद्य मे दक्षिणां राजन् न दास्यति भवान् यदि ॥

ಓ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಸದ್ಭಾವ (ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ) ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ—ಇದನ್ನು ಕೇಳು. ಇಂದು ನೀನು ನನಗೆ ನನ್ನ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೊಡದಿದ್ದರೆ, ಓ ರಾಜನೇ…

Verse 45

अस्ताचलं प्रयातेर्'के शप्स्यामि त्वां ततो ध्रुवम् । इत्युक्त्वा स ययौ विप्रो राजा चासीद्भयातुरः ॥

ಸೂರ್ಯನು ಪಶ್ಚಿಮ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಮಿಸಿದಾಗ, ಆಗ ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಶಪಿಸುವೆನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೊರಟುಹೋದನು; ರಾಜನು ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾದನು।

Verse 46

काण्डिग्भूतोऽधमो निःस्वो नृशंसधनिनार्दितः । भार्यास्य भूयः प्राहेदं क्रियतां वचनं मम ॥

ದೀನಸ್ಥಿತಿಗೆ ಇಳಿದ—ನೀಚನೂ ದರಿದ್ರನೂ—ಕ್ರೂರ ಧನಿಕನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತೆ ಹೀಗೆಂದಳು: “ನನ್ನ ಮಾತು ನೆರವೇರಲಿ.”

Verse 47

मा शापानलनिर्दग्धः पञ्चत्वमुपयास्यसि । स तथा चोद्यमा‍नस्तु राजा पत्न्या पुनः पुनः ॥

ಹೀಗೆ ಮಾಡಬೇಡ! ಶಾಪಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಧನಾಗಿ ನೀನು ವಿನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುವೆ (ಪಂಚತ್ವವನ್ನು ಸೇರುವೆ). ಹೆಂಡತಿ ಮರುಮರು ಬೋಧಿಸಿದರೂ ರಾಜನು ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿದನು।

Verse 49

प्राह भद्रे करोम्येष विक्रयं तव निर्घृणः । नृशंसैरपि यत् कर्तुं न शक्यं तत् करोम्यहम् ॥ यदि मे शक्यते वाणी वक्तुमीदृक् सुदुर्वचः । एवमुक्त्वा ततो भार्यां गत्वा नागरमातुरः । बाष्पापिहितकण्ठाक्षस्ततो वचनमब्रवीत् ॥

ಅವನು ಹೇಳಿದನು—“ಭದ್ರೇ, ನಾನು ನಿರ್ದಯನಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಮಾರಲು ಹೊರಟಿದ್ದೇನೆ. ಕ್ರೂರ ಪುರುಷರೂ ಮಾಡಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡದ ಕಾರ್ಯವನ್ನೇ ನಾನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ವಾಣಿ ಇಂತಹ ಕಠೋರ ಪದಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಲೂ ಶಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೆ…” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನಂತರ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು; ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿ ಕಂಠವೂ ಕಣ್ಣುಗಳೂ ಅಡ್ಡಿಯಾದಂತೆ, ಶೋಕಾಕುಲನಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 50

राजोवाच भो भो नागरिकाḥ सर्वे शृणुध्वं वचनं मम । किं मां पृच्छथ कस्त्वं भो नृशंसोऽहममानुषः ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೋ! ಹೋ! ನಗರವಾಸಿಗಳೇ, ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳಿರಿ. ‘ನೀನು ಯಾರು?’ ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ಏಕೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತೀರಿ? ನಾನು ಕ್ರೂರನು—ನಾನು (ನಿಜವಾದ) ಮನುಷ್ಯನೇ ಅಲ್ಲ.”

Verse 51

राक्षसो वातिकठिनस्ततः पापतरोऽपि वा । विक्रेतुं दयितां प्राप्तो यो न प्राणांस्त्यजाम्यहम् ॥

“ಯಾರಾದರೂ ಗಾಳಿಯಂತೆ ಕಠೋರನಾದ ರಾಕ್ಷಸನಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಪಿಯಾಗಿದ್ದರೂ; ಆದರೂ ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾರುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರೆ, ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ).”

Verse 52

यदि वः कस्यचित् कार्यं दास्या प्राणेष्टया मम । स ब्रवीतु त्वरायुक्तो यावत् सन्धारयाम्यहम् ॥

ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗಾದರೂ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ದಾಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಕೆಲಸವಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಅವಳನ್ನು ತಡೆದು ಹಿಡಿದಿರುವವರೆಗೆ ಬೇಗ ಹೇಳಿರಿ।

Verse 53

पक्षिण ऊचुः अथ वृद्धो द्विजः कश्चिदागत्याह नराधिपम् । समर्पयस्व मे दासीमहम् क्रेता धनप्रदः ॥

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಆಮೇಲೆ ಒಬ್ಬ ವೃದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬಂದು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಆ ದಾಸಿಯನ್ನು ನನಗೆ ಒಪ್ಪಿಸು; ನಾನು ಖರೀದಿದಾರನು, ಹಣವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ।”

Verse 54

अस्ति मे वित्तमस्तोके सुकुमारी च मे प्रिया । गृहकर्म न शक्नोति कर्तुमस्मात् प्रयच्छ मे ॥

ನನಗೆ ಅಪಾರವಾದ ಧನವಿದೆ; ನನ್ನ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕೋಮಲ ಯುವತಿ ಪತ್ನಿಯೂ ಇದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಗೃಹಕಾರ್ಯದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾರಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಕಟದಿಂದ ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ ರಕ್ಷಿಸು।

Verse 55

कर्मण्यता-वयो-रूप-शीलानां तव योषितः । अनुरूपमिदं वित्तं गृहाणार्पय मेऽबलाम् ॥

ಹೇ ದೇವಿ, ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯಕುಶಲ, ಯೌವನವಂತ, ರೂಪವಂತ, ಸುಶೀಲ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಈ ಧನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ನಾನು ನನ್ನ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 56

एवमुक्तस्य विप्रेण हरिश्चन्द्रस्य भूपतेः । व्यदीर्यत मनो दुःखान्न चैनं किञ्चिदब्रवीत् ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ರಾಜ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಮನಸ್ಸು ಶೋಕದಿಂದ ಚೂರುಚೂರಾಯಿತು; ಆದರೂ ಅವನು ಅವನಿಗೆ ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ।

Verse 57

ततः स विप्रो नृपतेर्वल्कलान्ते दृढं धनम् । बद्ध्वा केशेष्वथादाय नृपपत्नीमकर्षयत् ॥

ಆಮೇಲೆ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ರಾಜನ ಧನವನ್ನು ವಲ್ಕಲವಸ್ತ್ರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ರಾಜಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕೂದಲಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು।

Verse 58

रुरोद रोहिताश्वोऽपि दृष्ट्वा कृष्टां तु मातरम् । हस्तेन वस्त्रमाकर्षन् काकपक्षधरः शिशुः ॥

ತಾಯಿಯನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ರೋಹಿತಾಶ್ವನೂ ಅಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು; ಕಾಕಪಕ್ಷ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೂದಲು ಕಟ್ಟಿದ ಆ ಮಗು ಕೈಯಿಂದ ಅವಳ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಎಳೆದನು।

Verse 59

राजपत्नी उवाच । मुञ्चार्य मुञ्च तावन्मां यावत्पश्याम्यहं शिशुम् । दुर्लभं दर्शनं तात पुनरस्य भविष्यति ॥

ರಾಣಿ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಪೂಜ್ಯ ಮಹಾಶಯ, ನನ್ನನ್ನು ಬಿಡಿರಿ; ಕನಿಷ್ಠ ನಾನು ಆ ಮಗುವನ್ನು ನೋಡುವವರೆಗೆ ಆದರೂ ಬಿಡಿರಿ. ಪ್ರಿಯ, ಅವನ ದರ್ಶನ ಮತ್ತೆ ದೊರಕುವುದು ದುರ್ಳಭ.

Verse 60

पश्यैहि वत्स मामेवं मातरं दास्यतां गताम् । मां मा स्प्रार्क्षो राजपुत्र ! अस्पृश्याहं तवाधुना ॥

ನೋಡು, ಪ್ರಿಯ ಮಗುವೇ, ನನ್ನನ್ನು—ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು—ದಾಸಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಇಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಓ ರಾಜಕುಮಾರ, ನನ್ನನ್ನು ಮುಟ್ಟಬೇಡ; ಈಗ ನಾನು ನಿನಗೆ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯಳಾಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 61

ततः स बालः सहसा दृष्ट्वा कृष्टां तु मातरम् । समभ्यधावदम्बेति रुदन् सास्त्राविलेक्षणः ॥

ಆಮೇಲೆ ಆ ಮಗು, ಅಚಾನಕ ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಓಡುತ್ತಾ ಅತ್ತಿತು—“ಅಂಬಾ!” ಎಂದು; ಕಣ್ಣೀರಿನ ಧಾರೆಯಿಂದ ಮುಖ ವಿಕೃತವಾಗಿ ಮಸುಕಾಯಿತು.

Verse 62

तमागतं द्विजः क्रोधाद्वालमभ्याहनत् पदाः । वदंस्तथापि सोऽम्बेति नैवामुञ्चत मातरम् ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬಂದಾಗ ಕೋಪದಿಂದ ಆ ಮಗುವನ್ನು ಕಾಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆದನು. ಆದರೂ ಅವನು “ಅಮ್ಮಾ!” ಎಂದು ಅಳುತ್ತಲೇ ಇದ್ದು, ತಾಯಿಯನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ.

Verse 63

राजपत्नी उवाच । प्रसादं कुरु मे नाथ क्रीणीष्वेमं च बालकम् । क्रीतापि नाहं भवतो विनैनं कार्यसाधिकाः ॥

ರಾಣಿ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ನಾಥ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ತೋರಿರಿ; ಈ ಬಾಲನನ್ನೂ ಕೂಡ ಖರೀದಿಸಿರಿ. ನಾನು ಖರೀದಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಅವನಿಲ್ಲದೆ ನಿಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 64

इत्थं ममाल्पभाग्यायाः प्रसादसुमुखो भव । मां संयोजय बालेन वत्सेनेव पयस्विनीम् ॥

ಆದುದರಿಂದ ಅಲ್ಪಭಾಗ್ಯವತಿಯಾದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹಮಾಡಿ, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರು. ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಹಸು ತನ್ನ ಕರುದೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವಂತೆ, ನನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸು।

Verse 65

ब्राह्मण उवाच गृह्यतां वित्तमेतत् ते दीयतां बालको मम । स्त्रीपुंसोर्धर्मशास्त्रज्ञैः कृतमेव हि वेतनम् । शतं सहस्रं लक्षं च कोटिमूल्यं तथा परैः ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀನು ಸ್ವೀಕರಿಸು; ನನ್ನ ಮಗುವನ್ನು ನನಗೆ ಮರಳಿ ಕೊಡು. ಸ್ತ್ರೀ–ಪುರುಷ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಸಮಾಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ‘ವೇತನ/ಶುಲ್ಕ’ವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವರು ನೂರು, ಕೆಲವರು ಸಾವಿರ, ಕೆಲವರು ಲಕ್ಷ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನೂ ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 66

पक्षिण ऊचुः तथैव तस्य तद्वित्तं बद्ध्वोत्तरपटे ततः । प्रगृह्य बालकं मात्रा सहैकस्थमबन्धयत् ॥

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅವನು ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಮೇಲಿನ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ, ತಾಯಿಯೊಡನೆ ಮಗುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದನು।

Verse 67

नीयमानौ तु तौ दृष्ट्वा भार्यापुत्रौ स पार्थिवः । विललाप सुदुःखार्तो निःश्वस्योष्णं पुनः पुनः ॥

ಆದರೆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಗ—ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ—ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ತೀವ್ರ ಶೋಕದಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದನು; ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಿಸಿ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 68

यां न वायुर्न चादित्यो नेन्दुर्न च पृथग्जनः । दृष्टवन्तः पुरा पत्नीं सेयं दासीत्वमागता ॥

ಗಾಳಿ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ—ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರೂ ಸಹ—ಹಿಂದೆ ಎಂದಿಗೂ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ನೋಡಿರದ ಆಕೆಯೇ, ಈಗ ದಾಸ್ಯಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದಾಳೆ।

Verse 69

सूर्यवंशप्रसूतो 'यं सुकुमारकराङ्गुलिः । सम्प्राप्तो विक्रयं बालो धिङ्मामस्तु सुदुर्मतिम् ॥

ಈ ಬಾಲಕನು—ಸೂರ್ಯವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ, ಕೋಮಲ ಕೈಗಳೂ ಬೆರಳುಗಳೂಳ್ಳವನು—ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಧಿಕ್ಕಾರ ನನಗೆ, ವಿಕೃತಬುದ್ಧಿಯ ನನಗೆ!

Verse 70

हा प्रिये! हा शिशो! नत्स! ममानार्यस्य दुर्नयैः । दैवाधीनां दशां प्राप्तो न मृतोऽस्मि तथापि धिक् ॥

ಅಯ್ಯೋ ಪ್ರಿಯೆ! ಅಯ್ಯೋ ಮಗನೇ! ಅಯ್ಯೋ ನತ್ಸಾ! ನಾನು—ನೀಚನಾದವನು—ನನ್ನ ದುಷ್ಕರ್ಮದಿಂದ ದೈವಾಧೀನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೂ ನಾನು ಸತ್ತಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಧಿಕ್ಕಾರ ನನಗೆ!

Verse 71

पक्षिण ऊचुः एवम् विलपतो राज्ञः स विप्रोऽन्तरधीयत । वृक्षगेहादिभिस्तुङ्गैस्तावादाय त्वरान्वितः ॥

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಅಳಲುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಂತರಧಾನನಾದನು. ನಂತರ ಅವನು ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಮರಮನೆಗಳಾದಿ ಎತ್ತರದ ಆಶ್ರಯಗಳಿಗೆ ಧಾವಿಸಿದನು.

Verse 72

विश्वामित्रस्ततः प्राप्तो नृपं वित्तमयाचत । तस्मै समर्पयामास हरिश्चन्द्रोऽपि तद्धनम् ॥

ನಂತರ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಬಂದು ರಾಜನಿಂದ ಧನವನ್ನು ಬೇಡಿದನು; ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನೂ ಆ ಧನವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು.

Verse 73

तद्वित्तं स्तोकमालोक्य दारविक्रयसम्भवम् । शोकाभिभूतं राजानं कुपितः कौशिकोऽब्रवीत् ॥

ಅವನ ಧನವು ಅಲ್ಪವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಕೂಡ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಬಂದದ್ದೆಂದು ಕಂಡು, ಶೋಕದಿಂದ ಆವರಿತನಾದ ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಿ, ಕೌಶಿಕನು ಕೋಪದಿಂದ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 74

क्षत्रबन्धो! ममेमां त्वं सदृशीं यज्ञदक्षिणाम् । मन्यसे यदि तत्क्षिप्रं पश्य त्वं मे बलं परम् ॥

ಹೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಅಪಕೀರ್ತಿ! ನನಗೆ ವಿಧಿಯಾಗಿ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಈ ಯಜ್ಞದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನೀನು ನಿನ್ನನ್ನು ಯೋಗ್ಯನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ತಕ್ಷಣವೇ ನನ್ನ ಪರಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡು.

Verse 75

तपसोऽत्र सुतप्तस्य ब्राह्मण्यस्यामलस्य च । मत्प्रभावस्य चोग्रस्य शुद्धस्याध्ययनस्य च ॥

ಈ ಸ್ತೋತ್ರ/ಪಠಣದಲ್ಲಿ ಸುಸಾಧಿತ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲ, ಕಲಂಕರಹಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಪಾವಿತ್ರ್ಯದ ಫಲ, ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಉಗ್ರ ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧ ಶಕ್ತಿಯ ಫಲ, ಮತ್ತು ಪರಿಶುದ್ಧ ಅಧ್ಯಯನದ ಫಲ ಅಡಕವಾಗಿದೆ.

Verse 76

अन्यां दास्यामि भगवन् ! कालः कश्चित्प्रतीक्ष्यताम् । साम्प्रतं नास्ति विक्रीता पत्नी पुत्रश्च बालकः ॥

ಹೇ ಪೂಜ್ಯ ಮಹಾಶಯ! ನಾನು ಇನ್ನೊಬ್ಬಳನ್ನು (ದಾಸಿ/ಸ್ತ್ರೀ) ನೀಡುತ್ತೇನೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಕಾಯಿರಿ. ಈಗಷ್ಟಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯೂ ನನ್ನ ಚಿಕ್ಕ ಮಗನೂ ಇನ್ನೂ ಮಾರಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.

Verse 77

विश्वामित्र उवाच चतुर्भागः स्थितो योऽयं दिवसस्य नराधिप । एष एव प्रतीक्ष्यो मे वक्तव्यं नोत्तरं त्वया ॥

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ನರಪತೇ! ಈಗ ಉಳಿದಿರುವ ದಿನದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಕಾಯು. ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಇನ್ನೆಂದೂ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರವನ್ನು ಹೇಳಬೇಡ.

Verse 78

पक्षिण ऊचुः तमेवमुक्त्वा राजेन्द्रं निष्ठुरं निर्घृणं वचः । तदादाय धनं तूर्णं कुपितः कौशिको ययौ ॥

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿ ರಾಜಾಧಿರಾಜನನ್ನು ಕಠೋರ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಕೌಶಿಕನು ತಕ್ಷಣವೇ ಧನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೊರಟನು.

Verse 79

विश्वामित्रे गते राजा भयशोकाब्धिमध्यगः । सर्वाकारं विनिश्चित्य प्रोवाचोच्चैरधोमुखः ॥

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೊರಟ ಬಳಿಕ ರಾಜನು ಭಯ-ಶೋಕಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೂ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ತಲೆ ಬಾಗಿಸಿ ಜೋರಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 80

वित्तक्रीतेन यो ह्यर्थो मया प्रेष्येण मानवः । स ब्रवीतु त्वरायुक्तो यावत् तपति भास्करः ॥

“ಓ ಪುರುಷಾ! ನಿನ್ನ ದೂತನಾಗಿ ನಾನು ಬೆಲೆ ನೀಡಿ ಸಾಧಿಸಿದ ವಿಷಯ ಏನೇ ಆಗಿರಲಿ, ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ವರದಿ ಮಾಡಲಿ; ಸೂರ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಿ.”

Verse 81

अथाजगाम त्वरितो धर्मश्चाण्डालरूपधृक् । दुर्गन्धो विकृतो रूक्षः श्मश्रुलो दन्तुरो घृणी ॥

ನಂತರ ಧರ್ಮನು ಚಾಂಡಾಲನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬಂದನು. ದುರ್ವಾಸನೆಯುಳ್ಳ, ವಿಕೃತಾಕಾರದ, ಕಠೋರ, ಗಡ್ಡಧಾರಿ, ವಕ್ರದಂತ, ಜುಗುಪ್ಸಿತನಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು।

Verse 82

कृष्णो लम्बोदरः पिङ्गरूक्षाक्षः परुषाक्षरः । गृहीतपक्षिपुञ्जश्च शवमाल्यैरलङ्कृतः ॥

ಅವನು ಶ್ಯಾಮವರ್ಣ, ಹೊಟ್ಟೆಬಿದ್ದವನು, ಪಿಂಗಲ ಹಾಗೂ ಕಠೋರ ಕಣ್ಣುಗಳವನು, ಮತ್ತು ರುಕ್ಷ-ಕರ್ಕಶ ಧ್ವನಿಯವನು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಚ್ಛವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಶವಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 83

कपालहस्तो दीर्घास्यो भैरवोऽतिवदन् मुहुः । श्वगणाभिवृतो घोरो यष्टिहस्तो निराकृतिः ॥

ಭೈರವನು—ಕಪಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದವನು, ದೀರ್ಘಮುಖವನು—ಮರುಮರು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಭೀಕರನಾಗಿ, ನಾಯಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದವನಾಗಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹಿಡಿದು, ವಿಚಿತ್ರ (ಅಲೌಕಿಕ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು।

Verse 84

चाण्डाल उवाच अहमार्थो त्वया शीघ्रं कथयस्वात्मवेतनम् । स्तोकेन बहुना वापि येन वै लभ्यते भवान् ॥

ಚಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದರು—ನನಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಜನವಿದೆ; ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಸ್ವದಕ್ಷಿಣೆ (ನೀನು ಬಯಸುವುದನ್ನು) ನನಗೆ ಹೇಳು. ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಲಿ, ನಿನ್ನನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುವ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳು.

Verse 85

पक्षिण ऊचुः तं तादृशमथालक्ष्य क्रूरदृष्टिं सुनिष्ठुरम् । वदन्तमतिदुःशीलं कस्त्वमित्याह पार्थिवः ॥

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆ ಕಂಡು—ನೋಟದಲ್ಲಿ ಘೋರ, ಅತ್ಯಂತ ಕಠೋರ, ಮತ್ತು ಅತಿದುಷ್ಟಾಚಾರದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುವವನಾಗಿ—ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು, “ನೀನು ಯಾರು?”

Verse 86

चण्डाल उवाच चण्डालोऽहमिहाख्यातः प्रवीरेति पुरोत्तमे । विख्यातो वध्यवधको मृतकम्बलहारकः ॥

ಚಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ, ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರವೀರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಅರ್ಹರಾದವರನ್ನು ವಧಿಸುವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕನಾಗಿ ನಾನು ಕುಖ್ಯಾತನು; ಮೃತರ ಕಂಬಳಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವವನಾಗಿಯೂ ಪರಿಚಿತನು.

Verse 87

हरिश्चन्द्र उवाच नाहं चण्डालदासत्वमिच्छेयं सुविगर्हितम् । वरं सापाग्निना दग्धो न चण्डालवशं गतः ॥

ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ನಾನು ಚಂಡಾಲನ ದಾಸನಾಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಪರಮ ಲಜ್ಜಾಸ್ಪದ. ಶಾಪಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಧನಾಗುವುದು ಮೇಲು, ಆದರೆ ಚಂಡಾಲನ ವಶಕ್ಕೆ ಬೀಳುವುದು ಅಲ್ಲ.

Verse 88

पक्षिण ऊचुः तस्यैवं वदतः प्राप्तो विश्वामित्रस्तपोनिधिः । कोपामर्षविवृताक्षः प्राह चेदं नराधिपम् ॥

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ತಪೋನಿಧಿಯಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಆಗಮಿಸಿದನು. ಕೋಪ ಮತ್ತು ಅಮರ್ಷದಿಂದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಆಗ ರಾಜನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 89

विश्वामित्र उवाच । चण्डालोऽयमनल्पं ते दातुं वित्तमुपस्थितः । कस्मान्न दीयते मह्यमशेषा यज्ञदक्षिणा ॥

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ಚಾಂಡಾಲನು ನಿನಗೆ ನೀಡಲು ಅಲ್ಪವಲ್ಲದ ಧನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ನನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಜ್ಞ-ದಕ್ಷಿಣೆ ಏಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ?

Verse 90

हरिश्चन्द्र उवाच भगवन् । सूर्यवंशोत्थमात्मानं वेद्मे कौशिक । कथं चाण्डालदासत्वं गमिष्ये वित्तकामुकः ॥

ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಭಗವನ್, ಓ ಕೌಶಿಕ! ನಾನು ಸೂರ್ಯವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನೆಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಧನಾಸೆ ಇದ್ದರೂ ನಾನು ಹೇಗೆ ಎಂದಾದರೂ ಚಾಂಡಾಲನ ದಾಸಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೋಗಬಲ್ಲೆ?

Verse 91

विश्वामित्र उवाच यदि चाण्डालवित्तं त्वमात्मविक्रयजं मम । न प्रदास्यसि कालेन शाप्स्यामि त्वामसंशयम् ॥

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ನೀನು ಯಥಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಚಾಂಡಾಲನ ಧನವನ್ನು—ತನ್ನನ್ನು ಮಾರಿಕೊಂಡು ಹುಟ್ಟಿದ ಧನವನ್ನು—ನನಗೆ ನೀಡದಿದ್ದರೆ, ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಶಪಿಸುವೆನು.

Verse 92

पक्षिण ऊचुः हरिश्चन्द्रस्ततो राजा चिन्तावस्थितजीवितः । प्रसीदेति वदन् पादावृषेरजग्राह विह्वलः ॥

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಆಮೇಲೆ ರಾಜ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು, ಚಿಂತಾಕುಲವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜೀವವೇ ಬಂಧಿತನಾಗಿ, ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ‘ಪ್ರಸೀದ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತ ಮುನಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದನು.

Verse 93

दासोऽस्म्यार्तोऽस्मि भीतोऽस्मि त्वद्भक्तश्च विशेषतः । कुरु प्रसादं विप्रर्षे कष्टश्चण्डालसङ्करः ॥

ನಾನು ನಿಮ್ಮ ದಾಸನು; ನಾನು ಪೀಡಿತನು; ನಾನು ಭೀತನು; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಭಕ್ತನು. ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ್ಷೇ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾದ ತೋರಿರಿ—ಮಿಶ್ರ ಹಾಗೂ ಬಹಿಷ್ಕೃತ ಸಂಗದಿಂದ ನನ್ನ ಸ್ಥಿತಿ ದಾರುಣವಾಗಿದೆ.

Verse 94

भवेयं वित्तशेषेण सर्वकर्मकरॊ वशः । तवैव मुनिशार्दूल ! प्रेष्यश्चित्तानुवर्तकः ॥

ಉಳಿದಿರುವ ಧನವನ್ನೆಲ್ಲಾ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನಾನು ನಿಮ್ಮ ವಿಧೇಯ ದಾಸನಾಗುವೆನು. ಹೇ ಮುನಿವೃಷಭ, ನಿಮ್ಮ ಪರಿಚಾರಕನಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಾನುಸಾರ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸುವೆನು.

Verse 95

विश्वामित्र उवाच यदि प्रेष्यो मम भवान् चण्डालाय ततो मया । दासभावमनुप्राप्तो दत्तो वित्तार्बुदेन वै ॥

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು—“ನೀನು ನನ್ನ ದಾಸನಾದರೆ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಒಬ್ಬ ಚಾಂಡಾಲನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಹೀಗೆ ದಾಸ್ಯಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದ ನೀನು, ಒಂದು ಅರ್ಬುದ ಧನಕ್ಕೆ ಅವನಿಗೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟೆ.”

Verse 96

पक्षिण ऊचुः एकमुक्ते तदा तेन श्वपाको हृष्टमानसः । विश्वामित्राय तद्द्रव्यं दत्त्वा बद्ध्वा नरेश्वरम् ॥

ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಆ ಮಾತನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ ಶ್ವಪಾಕನ ಮನಸ್ಸು ಹರ್ಷಗೊಂಡಿತು. ಅವನು ಆ ಧನವನ್ನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ನೀಡಿ ರಾಜನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದನು.

Verse 97

दण्डप्रहारसम्भ्रान्तमतीव व्याकुलेन्द्रियम् । इष्टबन्धुवियोगार्तम् अनयन् निजपत्तनम् ॥

ಶಿಕ್ಷೆಯ ಹೊಡೆತಗಳಿಂದ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಕದಡಿತು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲವಾದವು; ಪ್ರಿಯ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳ ವಿಯೋಗದಿಂದ ತಪ್ತನಾಗಿ ಅವನನ್ನು ತನ್ನದೇ ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು.

Verse 98

हरिश्चन्द्रस्ततो राजा वसञ्चाण्डालपत्तने । प्रातर्मध्याह्नसमये सायञ्चैतदगायत ॥

ನಂತರ ಶ್ವಪಾಕರ ವಸತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಸಂಜೆ—ಪುನಃಪುನಃ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹಾಡಿದನು.

Verse 99

बाला दीनमुखी दृष्ट्वा बालं दीनमुखं पुरः । मां स्मरत्यसुखाविष्टा मोचयिष्यति नौ नृपः ॥

ದುಃಖಿತ ಮುಖದ ಆ ಬಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅವಳ ಮುಂದೆ ದುಃಖಿತ ಮುಖದ ಶಿಶುವನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವಳು ಶೋಕದಿಂದ ಆವೃತಳಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವಳು; ಓ ರಾಜನೇ, ಅದರಿಂದ ಅವಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವಳು।

Verse 100

उपात्तवित्तो विप्राय दत्त्वा वित्तमतोऽधिकम् । न सा मां मृगशावाक्षी वेत्ति पापतरं कृतम् ॥

ಧನವನ್ನು ಪಡೆದು, ಆ ಧನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಾನು ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನ ನೀಡಿದೆನು; ಆದರೂ ಆ ಮೃಗನೇತ್ರೆಯಾದ ಸ್ತ್ರೀ ನಾನು ಮಾಡಿದ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಪಕರ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯದು।

Verse 101

राज्यनाशः सुहृत्त्यागो भार्यातनयविक्रयः । प्राप्ता चाण्डालताचैवमहो दुःखपरम्परा ॥

ನನ್ನ ರಾಜ್ಯನಾಶ, ಮಿತ್ರರಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಡುವುದು, ಪತ್ನಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮಾರಿಬಿಡುವುದು, ಮತ್ತು ಈಗ ಚಾಂಡಾಲ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಈ ಪತನ—ಅಯ್ಯೋ, ದುಃಖಗಳ ಎಂತಹ ಅಚ್ಛಿನ್ನ ಪರಂಪರೆ!

Verse 102

एवं स निवसन्नित्यं सस्मार दयितं सुतम् । आर्याञ्चात्मसमाविष्टां हृतसर्वस्व आतुरः ॥

ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ಮರುಮರು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ವ್ಯಥಿತನಾಗಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ ತನ್ನ ಸತೀಭಾರ್ಯೆಯನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 103

कस्यचित्त्वथ कालस्य मृतचेलापहारकः । हरिश्चन्द्रोऽभवद्राजा श्मशाने तद्वशानुगः ॥

ನಂತರ ಕೆಲಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ರಾಜ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಮೃತರ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಿ ಆಯಿತನು; ಆ ವಿಧಿಗೆ ವಿಧೇಯನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 104

चण्डालेनानुशिष्टश्व मृतचेलापहारीणा । शवागमनमन्विच्छन्निह तिष्ठ दिवानिशम् ॥

ಶವದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕದಿಯುವ ಚಾಂಡಾಲನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಅವನು ಶವದ ಆಗಮನವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದನು.

Verse 105

इदं राज्ञेऽपि देयञ्च षड्भागन्तु शवं प्रति । त्रयस्तु मम भागाः स्युर्द्वौ भागौ तव वेतनम् ॥

‘ಇದನ್ನೂ ರಾಜನಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು; ಶವವನ್ನು ಆರು ಪಾಲುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಬೇಕು. ಮೂರು ಪಾಲುಗಳು ನನ್ನವು; ಎರಡು ಪಾಲುಗಳು ನಿನ್ನ ಕೂಲಿ.’

Verse 106

इति प्रतिसमादिष्टो जगाम शवमन्दिरम् । दिशन्तु दक्षिणां यत्र वाराणस्यां स्थितं तदा ॥

ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶ ಪಡೆದ ಅವನು ‘ಶವಗೃಹ’ ಅಂದರೆ ಶ್ಮಶಾನಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅದು ಆಗ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 107

श्मशानं घोरसंनादं शिवाशतसमाकुलम् । शवमौलिसमाकीर्णं दुर्गन्धं बहुधूमकम् ॥

ಶ್ಮಶಾನವು ಭೀಕರ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ನೂರಾರು ನರಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ಶವಶಿರಸ್ಸುಗಳಿಂದ ಚದುರಿಕೊಂಡು, ದುರ್ಗಂಧಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಹೊಗೆಯಿಂದ ದಟ್ಟವಾಗಿತ್ತು.

Verse 108

पिशाच-भूत-वेताल-डाकिनी-यक्षसङ्कुलम् । गृध्रगोमायुसङ्कीर्णं श्ववृन्दपरिवारितम् ॥

ಅದು ಪಿಶಾಚರು, ಭೂತಗಳು, ವೇತಾಳಗಳು, ಡಾಕಿನಿಗಳು ಮತ್ತು ಯಕ್ಷರಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದಿತ್ತು; ಗಿಡುಗಗಳು ಮತ್ತು ನರಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ನಾಯಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು.

Verse 109

अस्थिसंघातसङ्कीर्णं महादुर्गन्धसङ्कुलम् । नानामृतसुहृन्नाद-रौद्रकोलाहलायुतम् ॥

ಅದು ಅಸ್ಥಿಗಳ ಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಚದುರಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅತಿದಾರುಣ ದುರ್ಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯ ಮೃತರಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸುವವರ ಅನೇಕ ಅಳಲು-ಕೂಗುಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಕ್ರೂರ ಕೋಲಾಹಲದಿಂದ ನಾದಿಸುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 110

हा पुत्र ! मित्र ! हा बन्धो ! भ्रातर् वत्स ! प्रियाद्य मे । हा पते ! भगिनि ! मातर्हा मातुल ! पितामह ॥

‘ಅಯ್ಯೋ, ನನ್ನ ಮಗನೇ! ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನೇ! ಅಯ್ಯೋ, ನನ್ನ ಬಂಧುವೇ! ಸಹೋದರನೇ! ಪ್ರಿಯ ಮಗು! ನನ್ನ ಪ್ರಿಯನೇ! ಅಯ್ಯೋ, ಗಂಡನೇ! ಸಹೋದರಿಯೇ! ತಾಯೇ—ಅಯ್ಯೋ! ಮಾವನೇ! ತಾತನೇ!’

Verse 111

मातामह ! पितः ! क्व गतोऽस्येहि बान्धव । इत्येवं वदतां यत्र ध्वनिः संश्रूयते महान् ॥

‘ತಾತಾ! ತಂದೆಯೇ! ಅವನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು—ಮರಳಿ ಬಾ, ಬಂಧುವೇ!’ ಎಂದು ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಡೆ ಮಹಾ ಕೋಲಾಹಲ ಕೇಳಿಬಂತು।

Verse 112

ज्वलन्मांस-वसा-मेदच्छमच्छमितसङ्कुलम् ॥

ಅದು ಸುಡುತ್ತಿರುವ ಮಾಂಸ, ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಮಜ್ಜೆಯ ‘ಚಮಚಮ’ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು।

Verse 113

अर्धदग्धाः शवाः श्यामाः विकसद्दन्तपङ्क्तयः । हसन्तीवाग्निमध्यस्थाः कायस्येयं दशा त्विति ॥

ಅರ್ಧದಗ್ಧವಾಗಿ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದು, ಹಲ್ಲಿನ ಸಾಲುಗಳು ಕಾಣುವಂತೆ ಇರುವ ಶವಗಳು ಅಗ್ನಿಮಧ್ಯೆ ನಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ನಿಂತಿದ್ದವು—ದೇಹದ ಗತಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಇಂತೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತೆ।

Verse 114

अग्नेश्चटचटाशब्दो वयसामस्थिपङ्क्तिषु । बान्धवाक्रन्दशब्दश्च पुक्कसेषु प्रहर्षजः ॥

ಎಲುಬಿನ ಸಾಲುಗಳ ನಡುವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಗಿಡುಗಗಳು ಗುಂಪಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅಗ್ನಿಯ ಚಟಚಟ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಬಂತು; ಪುಕ್ಕಸಾದಿ ಅಂತ್ಯಜರಲ್ಲಿ ಬಂಧುಗಳ ವಿಲಾಪದಂತೆ ಶಬ್ದ ಎದ್ದಿತು, ಆದರೆ ಅದು ಭೀಕರ ಆನಂದದಿಂದ ಜನಿಸಿದದು।

Verse 115

गायतां भूतवेतालपिशाचगणरक्षसाम् । श्रूयते सुमहान् घोरः कल्पान्त इव निःस्वनः ॥

ಭೂತ, ವೇತಾಳ, ಪಿಶಾಚ, ರಾಕ್ಷಸ ಗಣಗಳು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅಪಾರವಾದ ಭಯಾನಕ ಗರ್ಜನೆ ಕೇಳಿಬಂತು—ಯುಗಾಂತದ ಧ್ವನಿಯಂತೆ।

Verse 116

महामहिषकारीषगोशकृद्राशिसङ्कुलम् । तदुत्थभस्मकूटैश्च वृतं सास्थिभिरुन्नतैः ॥

ಅದು ದೊಡ್ಡ ಎಮ್ಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಸುಗಳ ಗೊಬ್ಬರದ ರಾಶಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭಸ್ಮದ ಗುಡ್ಡಗಳು ಹಾಗೂ ಎತ್ತರದ ಎಲುಬಿನ ರಾಶಿಗಳು ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದವು।

Verse 117

नानोपहारस्त्रग्दीपकाकविक्षेपकालिकम् । अनेकशब्दबहुलं श्मशानं नरकायते ॥

ವಿವಿಧ ಅರ್ಪಣೆಗಳು, ಹಾರಗಳು, ದೀಪಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾಗೆಗಳನ್ನು ಎಸೆದು ಅಲೆಯಿಸುವಂತಹ ಕಪ್ಪು ವಿಧಿಗಳಿಂದ ಅದು ಕತ್ತಲಾಯಿತು; ಅನೇಕ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಶ್ಮಶಾನ ನರಕವೇ ಎಂಬಂತೆ ತೋಚಿತು।

Verse 118

सवह्निगर्भैरशिवैः शिवारुतैर्निनादितं भीषणरावगह्वरम् । भयं भयस्याप्युपसञ्जनैर्भृशं श्मशानमाक्रन्दविरावदारुणम् ॥

ಅಗ್ನಿಭಾರದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅಮಂಗಳ ನರಿ ಕೂಗುಗಳಿಂದ ಆ ಶ್ಮಶಾನ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು; ಅದು ಭೀಕರ ಗರ್ಜನೆಗಳ ಗುಹೆ—ಭಯಕ್ಕೂ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವುದು—ಮತ್ತು ಕರುಣ ವಿಲಾಪ, ಕಿರುಚಾಟಗಳಿಂದ ಅತಿಭಯಾನಕವಾಗಿತ್ತು।

Verse 119

स राजा तत्र सम्प्राप्तो दुःखितः शोचनॊद्यतः । हा भृत्या मन्त्रिणो विप्राः तद्राज्यं विधे गतम् ॥

ಆ ರಾಜನು ಶೋಕಾಕುಲನಾಗಿ, ಅಳಲು ತುದಿಗಾಲಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿದನು—“ಅಯ್ಯೋ! ನನ್ನ ಸೇವಕರು, ನನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ನನ್ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು! ದೈವವಶದಿಂದ ಆ ರಾಜ್ಯ ನಾಶವಾಯಿತು!”

Verse 120

हा शैव्ये पुत्र हा बाल मां त्यक्त्वा मन्दभाग्यकम् । विश्वामित्रस्य दोषेण गताः कुत्रापि ते मम ॥

“ಅಯ್ಯೋ ಶೈವ್ಯಾ! ಅಯ್ಯೋ ನನ್ನ ಮಗನೇ—ನನ್ನ ಮಗು! ದುರ್ಭಾಗ್ಯನಾದ ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನೀನು ಎಲ್ಲೋ ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟೆ—ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ದೋಷದಿಂದ.”

Verse 121

इत्येवं चिन्तयंस् तत्र चण्डालोक्तं पुनः पुनः । मलिनो रूक्षसर्वाङ्गः केशवान् गन्धवान् ध्वजी ॥

ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಚಾಂಡಾಲನು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು ಮರುಮರು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು. ಅವನು ಮಲಿನ, ದೇಹವೆಲ್ಲಾ ರುಕ್ಷ, ದೀರ್ಘಕೇಶ, ದುರ್ಗಂಧಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಧ್ವಜಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು.

Verse 122

लकुटी कालकल्पश्च धावंश्चापि ततस्ततः । अस्मिन् शव इदं मूल्यं प्राप्तं प्राप्स्यामि चाप्युत ॥

ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹಿಡಿದು, ಮರಣದಂತೆ ಭಯಾನಕ ರೂಪದಿಂದ, ಅವನು ಇತ್ತತ್ತ ಓಡಾಡುತ್ತ (ಹೇಳಿದನು)—“ಈ ಶವಕ್ಕೆ ಈ ಬೆಲೆ ನನಗೆ ದೊರೆತಿದೆ—ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುವೆನು.”

Verse 123

इदं मम इदं राज्ञे मुख्यचण्डालके त्विदम् । इति धावन् दिशो राजा जीवन् योन्यन्तरं गतः ॥

“ಇದು ನನ್ನದು; ಇದು ರಾಜನದು; ಮತ್ತು ಇದು ಚಾಂಡಾಲಮುಖ್ಯನದು”—ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತ ರಾಜನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಓಡಿದನು; ಮತ್ತು ಜೀವಂತವಾಗಿಯೇ ಅವನು ಮತ್ತೊಂದು ಯೋನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು (ಮತ್ತೊಂದು ಜನ್ಮ ಪಡೆದನು).

Verse 124

जीर्णकर्पण्टसुग्रन्थिकृतकन्थापरिग्रहः । चिताभस्मरजोलिप्तमुखबाहूदराङ्घ्रकः ॥

ಅವನು ಹರಿದು ಗಾಂಠ ಹಾಕಿದ ಜೀರ್ಣ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ವಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಧರಿಸಿ, ಶ್ಮಶಾನ ಚಿತಾಭಸ್ಮಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಖ, ಭುಜಗಳು, ಉದರ, ತೊಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಾದಗಳನ್ನು ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು।

Verse 125

नानामेदोवसामज्जा लिप्तपाण्यङ्गुलिः श्वसन् । नानाशवोदनकृता हारतृप्तिपरायणः ॥

ಅವನು ಭಾರವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ, ಕೈಗಳ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ನಾನಾವಿಧ ಕೊಬ್ಬು, ಎಣ್ಣೆಯ ಮದ್ದು ಮತ್ತು ಮಜ್ಜೆಯಿಂದ ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಕೇವಲ ಹಸಿವಿನ ತೃಪ್ತಿಯಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸು ನೆಟ್ಟು—ಅನೇಕ ಶವಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ಭುಂಜುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 126

तदीयमाल्यसंश्लेषकृतमस्तक मण्डनः । न रात्रौ न दिवा शेते हा हेति प्रवदन् मुहुः ॥

ಅವನ ತಲೆ ಅವರದೇ (ಮೃತರ) ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಅವನು ರಾತ್ರಿ ಕೂಡ ದಿನವೂ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡದೆ, ಮರುಮರು ‘ಹಾ! ಹಾ!’ ಎಂದು ಅಳಲುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 127

एवं द्वादशमासास्तु नीताः शतसमोपमाः । स कदाचिन्नृपश्रेष्ठः श्रान्तो बन्धुवियोगवान् ॥

ಹೀಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು ಕಳೆದವು, ನೂರು ವರ್ಷಗಳಂತೆ ತೋಚಿದವು. ನಂತರ ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನು—ಶ್ರಮಿತನಾಗಿ, ಬಂಧುಜನರಿಂದ ವಿಯುಕ್ತನಾಗಿ—ಅತೀವ ವಿಷಣ್ಣನಾದನು।

Verse 128

निद्राभिभूतो रूक्षाङ्गो निश्चेष्टः सुप्त एव च । तत्रापि शयनीये स दृष्टवानद्भुतं हि मत् ॥

ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅವನ ಅಂಗಗಳು ಒಣಗಿ ರುಕ್ಷವಾಗಿದ್ದವು; ಅವನು ನಿಶ್ಚಲನಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿಯೇ ನಿದ್ರಿಸಿದನು—ಆದರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಲಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಅವನು ಒಂದು ಅದ್ಭುತವನ್ನು ಕಂಡನು।

Verse 129

श्मशानाभ्यासयोगेन दैवस्य बलवत्तया । अन्यदेहेन दत्त्वा तु गुरवे गुरुदक्षिणाम् ॥

ಶ್ಮಶಾನಸಂಗತಿಗೆ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ದೈವಬಲದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ, ಅವನು ಇನ್ನೊಂದು ದೇಹದಲ್ಲಿ (ಇನ್ನೊಂದು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ) ಗುರುವರಿಗೆ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು।

Verse 130

तदा द्वादश वर्षाणि दुःखदानात्तु निष्कृतिः । आत्मानं स ददर्शाथ पुक्कसीगर्भसम्भवम् ॥

ನಂತರ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ, ದುಃಖದಾನದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವು ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಪುಕ್ಕಸೀ ಗರ್ಭದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನಾಗಿ ಕಂಡನು।

Verse 131

तत्रस्थश्चाप्यसौ राजा सोऽचिन्तयदिदं तदा । इतो निष्क्रान्तमात्रो हि दानधर्मं करोम्यहम् ॥

ಅಲ್ಲಿಯೂ ಆ ರಾಜನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು— ‘ನಾನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಕ್ಷಣವೇ ದಾನದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವೆನು।’

Verse 132

अनन्तरं स जातस्तु तदा पुक्कसबालकः । श्मशानमृतसंस्कारकरणेषु सदोद्यतः ॥

ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ಅವನು ಪುಕ್ಕಸ ಬಾಲಕನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು; ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಮೃತರ ಅಂತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 133

प्राप्ते तु सप्तमे वर्षे श्मशानेऽथ मृतो द्विजः । आनीतो बन्धुभिर्दृष्टस्तेन तत्राधनो गुणी ॥

ಏಳನೇ ವರ್ಷ ಬಂದಾಗ ಒಬ್ಬ ದ್ವಿಜನು (ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು) ಮೃತನಾದನು; ಅವನ ಬಂಧುಗಳು ಅವನನ್ನು ಶ್ಮಶಾನಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಆ ದರಿದ್ರನಾದರೂ ಪಾತ್ರನಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡನು।

Verse 134

मूल्यार्थिना तु तेनापि परिभूतास्तु ब्राह्मणाः । ऊचुस्ते ब्राह्मणास्तत्र विश्वामित्रस्य चेष्टितम् ॥

ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಲೆ ಬೇಡಿದ ಅವನಿಂದ ಅವಮಾನಿತರಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು।

Verse 135

पापिष्ठमशुभं कर्म कुरु त्वं पापकाकरक । हरिश्चन्द्रः पुरा राजा विश्वामित्रेण पुक्कसः ॥

“ಓ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಕರನೇ! ನೀ ಅತ್ಯಂತ ಪಾಪಕರವಾದ, ಅಶುಭವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೀಯೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ರಾಜ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪುಕ್ಕಸನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು.”

Verse 136

कृतः पुण्यविनाशेन ब्राह्मणस्वापनाशनात् । यदा न क्षमते तेषां तैः स शप्तो रुषा तदा ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಿಶ್ರಾಂತಿ-ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವನು ಪುಣ್ಯನಾಶಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು. ಅವರು ಇನ್ನೆಂದೂ ಸಹಿಸಲಾರದೆ, ಕೋಪದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಿದರು।

Verse 137

गच्छ त्वं नरकं घोरमधुनैव नराधम । इत्युक्तमात्रे वचने स्वप्नस्थः स नृपस्तदा ॥

“ಓ ನರಾಧಮನೇ! ಈಗಲೇ ಭಯಾನಕ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗು.” ಎಂದು ಹೇಳಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ರಾಜನು ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರಿದನು।

Verse 138

अपश्यद्यददूतान् वै पाशहस्तान् भयावहान् । तैः संगृहीतमात्मानं नीयमानं तदा बलात् ॥

ಅವನು ಪಾಶಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಭೀಕರ ಯಮದೂತರನ್ನು ಕಂಡನು; ಅವರು ತನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ಕಂಡನು।

Verse 139

पश्यति स्म भृशं खिन्नो हा मातः पितरद्य मे । एवंवादी स नरके तैलद्रोण्यां निपातितः ॥

ಅತಿದುಗುಡದಿಂದ ಅವನು ಮರುಮರು ನೋಡುತ್ತಾ ಅಳುತ್ತಾ—“ಹಾಯ್ ತಾಯಿ, ಹಾಯ್ ತಂದೆ, ಇಂದು ನನಗೆ ಏನಾಯಿತು!” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ನರಕದಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಯ ಕುಂಡಕ್ಕೆ ಎಸೆದರು।

Verse 140

क्रकचैः पाट्यमानस्तु क्षुरधाराभिरप्यधः । अन्धे तमसि दुःखार्तः पूयशोणितभोजनः ॥

ಅವನನ್ನು ಆರಿಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಕೆಳಗಡೆ ಕ್ಷುರಧಾರವಾದ ಬ್ಲೇಡ್‌ಗಳಿಂದಲೂ; ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ನೋವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಅವನ ಆಹಾರ ಪುಯ ಮತ್ತು ರಕ್ತವೇ ಆಯಿತು।

Verse 141

सप्तवर्षं मृतात्मानं पुक्कसत्वे ददर्श ह । दिनं दिनन्तु नरके दह्यते पच्यतेऽन्यतः ॥

ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವನು ಆ ಮೃತಾತ್ಮನನ್ನು ಪುಕ್ಕಸ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡನು. ನರಕದಲ್ಲಿ ಅವನು ದಿನೇದಿನೇ ಸುಡಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಬೇರೆಡೆ ಬೇಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 142

खिद्यते क्षोभ्यतेऽन्यत्र मार्यते पाट्यतेऽन्यतः । क्षार्यते दीप्यतेऽन्यत्र शीतवाताहतोऽन्यतः ॥

ಎಲ್ಲೋ ಅವನು ಶ್ರಾಂತನಾಗಿ ಹಿಂಸಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲೋ ಹೊಡೆದು ಕೆಡವಿಸಿ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲೋ ಕ್ಷಾರಗಳಿಂದ ಒರೆಸಿ ಸುಡಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲೋ ಚಳಿಗಾಳಿಗಳ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಬಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 143

एवं दिनं वर्षशत-प्रमाणं नरकेऽभवत् । तथा वर्षशतं तत्र श्रीवितं नरके भटैः ॥

ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿ ನರಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನವೇ ನೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಸಮನಾಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಯಮದೂತರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ, ಅವನು ನರಕದಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷ ‘ಬಾಳಿದಂತೆ’ ಕಳೆದನು।

Verse 144

ततो निपातितो भूमौ विष्ठाशी श्वा व्यजायत । वान्ताशी शीतदग्धश्च मासमात्रे मृतोऽपि सः ॥

ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಭೂಮಿಗೆ ಕೆಡವಲ್ಪಟ್ಟು, ಮಲಭಕ್ಷಕ ನಾಯಿಯಾಗಿ ಜನ್ಮವಾಯಿತು. ವಾಂತಿಯನ್ನು ತಿಂದು, ಶೀತದಿಂದ ದಗ್ಧನಾಗಿ, ಕೇವಲ ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ತನು.

Verse 145

अथापश्यत् खरं देहं हस्तिनं वानरं पशुम् । छागं विडालं कङ्कञ्च गामविं पक्षिणं कृमिम् ॥

ನಂತರ ಅವನು (ಜೀವಿಗಳು) ಕತ್ತೆ, ಆನೆ, ಕೋತಿ, ಮೃಗಗಳ ದೇಹಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡನು; ಮೇಕೆ, ಬೆಕ್ಕು, ಕೊಕ್ಕರೆಯ ದೇಹಗಳನ್ನೂ; ಹಾಗೆಯೇ ಹಸು, ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಹುಳುವಿನ ದೇಹಗಳನ್ನೂ ಕಂಡನು.

Verse 146

मत्स्यं कूर्मं वराहञ्च श्वाविधं कुक्कुटं शुकम् । शारिकां स्थावरांश्चैव सर्पमन्यांश्व देहिनः ॥

ಅವನು ಮೀನು, ಆಮೆ, ವರಾಹ, ಮುಳ್ಳುಹಂದಿ, ಕೋಳಿ, ಗಿಳಿ; ಮೈನಾಪಕ್ಷಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ಥಾವರ (ಸಸ್ಯಸಮಾನ) ಜೀವಗಳು, ಸರ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಹಧಾರಿಗಳನ್ನೂ ಕಂಡನು.

Verse 147

दिवसे दिवसे जन्म प्राणिनः प्राणिनस्तदा । अपश्यद् दुःखसन्तप्तो दिनं वर्षशतं तथा ॥

ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಅವನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಕಂಡನು. ಶೋಕದಿಂದ ತಪ್ತಹೃದಯನಾಗಿ, ಹೀಗೆ ಪೂರ್ಣ ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನೋಡುತ್ತಲೇ ನಿಂತನು.

Verse 148

एवं वर्षशतं पूर्णं गतं तत्र कुयोनिṣu । अपश्यच्च कदाचित् स राजा तत् स्वकुलोद्भवम् ॥

ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಅಧಮ ಯೋನಿಗಳ ನಡುವೆ ಪೂರ್ಣ ನೂರು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದವು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ರಾಜನು ತನ್ನದೇ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕಂಡನು.

Verse 149

तत्र स्थितस्य तस्यापि राज्यं द्यूतेन हारितम् । भार्या हृता च पुत्रश्च स चैकाकी वनं गतः ॥

ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಜೂಜಿನಿಂದ ಅವನ ರಾಜ್ಯ ನಾಶವಾಯಿತು; ಅವನ ಪತ್ನಿಯೂ ಪುತ್ರನೂ ಅಪಹೃತರಾದರು. ಅವನು ಒಬ್ಬನೇ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

Verse 150

तत्रापश्यत स सिंहं वै व्यादितास्यं भयावहम् । बिभक्षयिषुमायातं शरभेण समन्वितम् ॥

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಂದು ಸಿಂಹವನ್ನು ಕಂಡನು—ಬಾಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ, ಭಯಾನಕವಾಗಿ—ತಿನ್ನಲು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಶರಭವೂ ಇದ್ದನು.

Verse 151

पुनश्च भक्षितः सोऽपि भार्यां शोचितुमुद्यतः । हा शैव्ये ! क्व गतास्यद्य मामिहापास्य दुःखितम् ॥

ಮತ್ತೆ ಅವನೂ ನುಂಗಲ್ಪಟ್ಟನು; ಆದರೂ ಅವನು ಪತ್ನಿಗಾಗಿ ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದನು—“ಹಾ ಶೈವ್ಯಾ! ಇಂದು ನೀನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆ, ನನ್ನನ್ನು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು?”

Verse 152

अपश्यत् पुनरेवापि भार्यां स्वं सहपुत्रकाम् । त्रायस्व त्वं हरिश्चन्द्र किं द्यूतेन तव प्रभो ॥

ಮತ್ತೆ ಅವನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಪುತ್ರನೊಡನೆ ಕಂಡನು. (ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು:) “ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ಹೇ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ! ಪ್ರಭುವೇ, ನಿನಗೆ ಜೂಜಿನೊಂದಿಗೆ ಏನು ಸಂಬಂಧ?”

Verse 153

पुत्रस्ते शोच्यतां प्राप्तो भार्यंयाः शैव्यया सह । स नापश्यत् पुनरपि धावमानः पुनः पुनः ॥

(ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು:) “ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು, ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿ ಶೈವ್ಯೆಯೊಡನೆ, ಶೋಕಿಸತಕ್ಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದಾನೆ.” ಆದರೆ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಅವರನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ, ಎಷ್ಟೇ ಬಾರಿ ಓಡಾಡಿದರೂ.

Verse 154

अथापश्यत् पुनरपि स्वर्गस्थः स नराधिपः । नीयते मुक्तकेशी सा दीना विवसना बलात् ॥

ಆಮೇಲೆ ಆ ರಾಜನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಕಂಡನು—ಕೇಶಗಳು ಬಿಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ದೀನಳಾಗಿ, ನಿರ್ವಸ್ತ್ರಳಾದ ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 155

हाहावाक्यं प्रमुञ्चन्ती त्रायस्वेत्यसकृत्स्वना । अथापश्यत् पुनस्तत्र धर्मराजस्य शासनात् ॥

ಅವಳು ‘ಹಾ ಹಾ!’ ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾ, ಮರುಮರು ‘ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ!’ ಎಂದು ಕೂಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದಳು। ನಂತರ ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಂಡನು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಧರ್ಮರಾಜ (ಯಮ)ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 156

आक्रन्दन्त्यन्तरीक्षस्था आगच्छेह नराधिप । विश्वामित्रेण विज्ञप्तो यमो राजंस्तवार्थतः ॥

ಮಧ್ಯಾಕಾಶದಿಂದ ವಿಲಪಿಸುವ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಬಂತು—‘ಇಲ್ಲಿ ಬಾ, ಓ ರಾಜನೇ।’ ಓ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ನಿಮಿತ್ತ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಯಮನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ್ದನು।

Verse 157

इत्युक्त्वा सर्पपाशैस्तु नीयते बलवद्विभुः । श्राद्धदेवेन कथितं विश्वामित्रस्य चेष्टितम् ॥

ಇಂತೆ ಹೇಳಿ ಆ ಮಹಾಬಲವಂತನಾದ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಸರ್ಪಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಂಧಿಸಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು। ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಈ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಶ್ರಾದ್ಧದೇವನು ವಿವರಿಸಿದನು।

Verse 158

तत्रापि तस्य विकृतिर्नाधर्मोत्था व्यवर्धत । एताः सर्वा दशास्तस्य याः स्वप्ने सम्प्रदर्शिताः ॥

ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅವನ ದುಃಖವು ಅಧರ್ಮಜನ್ಯವಾದುದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಲಿಲ್ಲ। ಇವು ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಿತಿಗಳಾಗಿದ್ದವು।

Verse 159

सर्वास्तास्तेन सम्भुक्ता यावद्वर्षाणि द्वादश । अतीते द्वादशे वर्षे नीयमानो भटैर्बलात् ॥

ಅವರು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ನಂತರ, ಕಿಂಕರರು ಅವರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಎಳೆದೊಯ್ದರು.

Verse 160

यमं सोऽपश्यदाकारादुवाच च नराधिपम् । विश्वामित्रस्य कोपोऽयं दुर्निवार्यो महात्मनः ॥

ಅವರು ಯಮನನ್ನು ಕಂಡರು, ಮತ್ತು ಯಮನು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಮಹಾತ್ಮ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಈ ಕೋಪವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ.'

Verse 161

पुत्रस्य ते मृत्युमपि प्रदास्यति स कौशिकः । गच्छ त्वं मानुषं लोकं दुःखशेषञ्च भुङ्क्ष्व वै । गतस्य तत्र राजेन्द्र श्रेयस्तव भविष्यति ॥

'ಆ ಕೌಶಿಕನು (ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ) ನಿನ್ನ ಮಗನ ಸಾವಿಗೂ ಕಾರಣನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮಾನವ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಉಳಿದ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸು. ಓ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದ ನಂತರ ನಿನಗೆ ಒಳಿತಾಗುತ್ತದೆ.'

Verse 162

व्यतीते द्वादशे वर्षे दुःखस्यान्ते नराधिपः । अन्तरीक्षाच्च पतितो यमदूतैः प्रणोदितः ॥

ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ನಂತರ, ದುಃಖದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಯಮದೂತರಿಂದ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜನು ಆಕಾಶದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದನು.

Verse 163

पतितो यमलोकाच्च विबुद्धो भयसम्भ्रमात् । अहो कष्टमिति ध्यात्वा क्षते क्षारावसेवनम् ॥

ಯಮಲೋಕದಿಂದ ಬಿದ್ದು ಅವನು ಭಯದಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡನು. 'ಅಯ್ಯೋ, ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟ!' ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ, ಗಾಯದ ಮೇಲೆ ಉಪ್ಪು ಸವಿದಂತಹ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು.

Verse 164

स्वप्ने दुःखं महद्दृष्टं यस्यान्तो नोपलभ्यते । स्वप्ने दृष्टं मया यत्तु किं नु मे द्वादशाः समाः ॥

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ನಾನು ಮಹಾಶೋಕವನ್ನು ಕಂಡೆನು; ಅದರ ಅಂತ್ಯವು ಗೋಚರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಂಡದ್ದು—ನನಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆಯಬೇಕೆಂಬ ಸೂಚನೆಯೇ?

Verse 165

गतेत्यपृच्छत तत्रस्थान् पुक्कसांस्तु स संभ्रमात् । नेत्युचुः केचित् तत्रस्थाः एवमेवापरेऽब्रुवन् ॥

ಆತುರತೆಯಿಂದ ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಪುಕ್ಕಸರನ್ನು ಕೇಳಿದನು: “ಅವನು/ಅವಳು ಹೋಗಿಹೋದನೇ?” ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕೆಲವರು “ಇಲ್ಲ” ಎಂದರು; ಇತರರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳಿದರು।

Verse 166

श्रुत्वा दुःखी तदा राजा देवान् शरणमीयिवान् । स्वस्ति कुर्वन्तु मे देवाः शैव्यायाः बालकस्य च ॥

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ದುಃಖಾಕುಲನಾಗಿ, ನಂತರ ದೇವರನ್ನು ಶರಣಾದನು. “ದೇವರುಗಳು ನನಗೂ, ಶೈವ್ಯೆಯಿಗೂ, ಮಗುವಿಗೂ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಲಿ.”

Verse 167

नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे । परावराय शुद्धाय पुराणायाव्ययाय च ॥

ಮಹಾಧರ್ಮಕ್ಕೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ವಿಧಾತೃ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಊರ್ಧ್ವ-ಅಧಃ ಲೋಕಗಳ ಅಧಿಪತಿಗೆ, ಶುದ್ಧನಿಗೆ, ಪುರಾತನನಿಗೆ, ಅವ್ಯಯನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 168

नमो बृहस्पते तुभ्यं नमस्ते वासवाय च । एवमुक्त्वा स राजा तु युक्तः पुक्कसकर्मणि ॥

ಓ ಬೃಹಸ್ಪತೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ)ನಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ. ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ ಆ ರಾಜನು ನಂತರ ಪುಕ್ಕಸ들의 ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು.

Verse 169

शवानां मूल्यकरणे पुनर्नष्टस्मृतिर्यथा । मलिनो जटिलः कृष्णो लकुटी विह्वलो नृपः ॥

ಶವಗಳ ಕ್ರಯ–ವಿಕ್ರಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಅವನ ಸ್ಮೃತಿ ಮತ್ತೆ ನಾಶವಾಯಿತು. ಮಲಿನನಾಗಿ, ಜಟಿಲಕೇಶನಾಗಿ, ಶ್ಯಾಮವರ್ಣನಾಗಿ, ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದ ಆ ರಾಜನು ಮೋಹಾಕ್ರಾಂತನಾಗಿ ನಡುಗಿದನು.

Verse 170

नैव पुत्रो न भार्या तु तस्य वै स्मृतिगोचरे । नष्टोत्साहो राज्यनाशात् श्मशाने निवसंस्तदा ॥

ಅವನ ಸ್ಮೃತಿಗೋಚರಕ್ಕೆ ಮಗನೂ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಬಂದಿಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯವಿಯೋಗದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮುರಿದ ಅವನು ಆಗ ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 171

अथाजगाम स्वसुतं मृतमादाय लापिनी । भार्या तस्य नरेन्द्रस्य सर्पदष्टं हि बालकम् ॥

ಆಮೇಲೆ ಆ ರಾಜನ ಪತ್ನಿ ಅಳುತ್ತಾ ಬಂದಳು; ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು—ಹಾವಿನ ಕಚ್ಚಿನಿಂದ ಆ ಬಾಲಕ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮೃತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 172

हा वत्स ! हा पुत्र ! शिशो ! इत्येवं वदती मुहुः । कृशा विवर्णा विमनाः पांशुध्वस्तशिरोरुहा ॥

‘ಅಯ್ಯೋ ನನ್ನ ವತ್ಸಾ! ಅಯ್ಯೋ ನನ್ನ ಮಗನೇ! ಓ ಮಗು!’ ಎಂದು ಅವಳು ಮರುಮರು ಅತ್ತಳು. ಅವಳು ಕೃಶಳಾಗಿ, ಪಾಂಡುರಳಾಗಿ, ವಿಷಣ್ಣಳಾಗಿ, ತಲೆಯ ಕೂದಲು ಮಲಿನವಾಗಿ ಧೂಳಿನಿಂದ ತುಂಬಿ ಚದುರಿಕೊಂಡಿತ್ತು.

Verse 173

राजपत्नी उवाच— हा राजन्नद्य बालं त्वं पश्य सोमं महीतले । रममाणं पुरा दृष्टं दुष्टाहिना मृतम् ॥

ರಾಣಿ ಹೇಳಿದಳು: ‘ಅಯ್ಯೋ ರಾಜನೇ! ಇಂದು ಈ ಬಾಲಕನನ್ನು ನೋಡಿ—ಚಂದ್ರನಂತೆ—ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ. ಹಿಂದೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದವನನ್ನು ದುಷ್ಟ ಹಾವು ಕೊಂದಿದೆ.’

Verse 174

तस्याः विलापशब्दं तमाकर्ण्य स नराधिपः । जगाम त्वरितोऽत्रेति भविता मृतकम्बलः ॥

ಅವಳ ಕರುಣ ವಿಲಾಪಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅತ್ತಗೆ ಹೋದನು—“ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇದು ಮೃಟಕಂಬಲೆಯೇ” ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದನು.

Verse 175

स तां रोरुदतीं भार्यां नाभ्यजानात्तु पार्थिवः । चिरप्रवाससंतप्तां पुनर्जातामिवाबलाम् ॥

ಆದರೆ ರಾಜನು ತನ್ನದೇ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ; ದೀರ್ಘ ವಿರಹದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡು ಅಳುತ್ತಿದ್ದಳು, ನವಜಾತ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾಗಿದ್ದಳು.

Verse 176

सापि तं चारुकेशान्तं पुरा दृष्ट्वा जटालकम् । नाभ्यजानान्नृपसुता शुष्कवृक्षोपमं नृपम् ॥

ಅವಳೂ—ರಾಜಕುಮಾರಿ—ರಾಜನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ; ಹಿಂದೆ ಸುಂದರ ಕೂದಲಿದ್ದವನು ಈಗ ಜಟಾಧಾರಿಯಾಗಿ ಒಣ ಮರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 177

सोऽपि कृष्णपटे बालं दृष्ट्वाशीविषपीडितम् । नरेन्द्रलक्षणोपेतं चिन्तामाप नरेश्वरः ॥

ಅವನು ಕೂಡ ಕಪ್ಪು ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಶಿಶುವನ್ನು ನೋಡಿ—ವಿಷಧರ ಸರ್ಪದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ರಾಜಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ—ಚಿಂತಾಕುಲನಾದನು.

Verse 178

अहो कष्टं नरेन्द्रस्य कस्याप्येष कुले शिशुः । जातो नीतः कृतान्तेन कामप्याशां दुरात्मना ॥

ಅಯ್ಯೋ, ಯಾವುದೋ ರಾಜನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ದುಃಖಕರ! ಈ ಶಿಶು ಯಾವುದೋ ರಾಜವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು; ಕ್ರೂರ ಕೃತಾಂತನು (ಮರಣ) ಸ್ವಲ್ಪ ಆಶೆಯೊಂದಿಗೂ ಅವನನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡನು.

Verse 179

एवं दृष्ट्वा हि मे बालं मातुरुत्सङ्गशायिनम् । स्मृतिमभ्यागतो बालो रोहिताश्वोऽब्जलोचनः ॥

ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶಿಶು ಮಲಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಪದ್ಮನೇತ್ರನಾದ ಬಾಲಕ ರೋಹಿತಾಶ್ವನು ನನ್ನ ಸ್ಮೃತಿಗೆ ಪುನಃ ಬಂದನು।

Verse 180

सोऽप्येतामेव मे वत्सो वयोऽवस्थामुपागतः । नीतो यदि न घोरेण कृतान्तेनात्मनो वशम् ॥

ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನೂ ಇದೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದನು—ಅವನನ್ನು ಭಯಂಕರ ಕೃತಾಂತ (ಮರಣ) ವಶಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯದೆ ಇದ್ದರೆ।

Verse 181

राजपत्नीउवाच हा वत्स ! कस्य पापस्य अपध्यानादिदं महत् । दुःखमापतितं घोरं यस्यान्तो नोपलभ्यते ॥

ರಾಣಿ ಹೇಳಿದರು—ಅಯ್ಯೋ ನನ್ನ ಮಗನೇ! ಯಾವ ಪಾಪದ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಅಂತ್ಯ ಕಾಣದ ಈ ಮಹಾ, ಭಯಂಕರ ಶೋಕವಿಪತ್ತು ಬಿದ್ದಿದೆ?

Verse 182

हा नाथ ! राजन् ! भवता मामनाश्वास्य दुःखिताम् । क्वापि सन्तिष्ठता स्थाने विश्रब्धं स्थीयते कथम् ॥

ಓ ನಾಥ, ಓ ರಾಜನ್! ನನ್ನ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡದೆ ಯಾರಾದರೂ ಹೇಗೆ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ, ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಾದರೂ ಶಾಂತವಾಗಿ ಇರಬಲ್ಲರು?

Verse 183

राज्यनाशः सुहृत्त्यागो भार्यातनयविक्रयः । हरिश्चन्द्रस्य राजर्षेः किं विधे ! न कृतं त्वया ॥

ರಾಜ್ಯನಷ್ಟ, ಸ್ನೇಹಿತರ ವಿಯೋಗ, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಪುತ್ರರ ಮಾರಾಟ—ಓ ವಿಧಿ! ರಾಜರ್ಷಿ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನಿಗೆ ನೀನು ಮಾಡದೇ ಉಳಿದದ್ದು ಏನು?

Verse 184

इति तस्याः वचः श्रुत्वा राजा स्वस्थानतश्च्युतः । प्रत्यभिज्ञाय दयितां पुत्रञ्च निधनं गतम् ॥

ಅವಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನ ಧೈರ್ಯ ಕದಡಿತು. ಮರಣಗತಿಯಾದ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಮಗನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲನಾದನು.

Verse 185

कष्टं शैव्येयमेषा हि स बालोऽयमितीरयन् । रुरोद दुःखसंतप्तो मूर्च्छामभिजगाम च ॥

“ಅಯ್ಯೋ! ಇವಳೇ ನಿಜವಾಗಿ ಶೈವ್ಯೆ, ಇವನೇ ಆ ಬಾಲಕ!” ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾ, ಶೋಕದಿಂದ ದಗ್ಧನಾಗಿ ಅತ್ತು, ಮೂರ್ಚ್ಛೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಬಿದ್ದನು.

Verse 186

सा च तं प्रत्यभिज्ञाय तामवस्थामुपागतम् । मूर्च्छिता निपपातार्ता निष्चेष्टा धरणीतले ॥

ಅವಳೂ ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ತಾನೂ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಳಾದಳು; ಪೀಡಿತಳಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟವಾಗಿ ಕುಸಿದಳು.

Verse 187

चेतः संप्राप्य राजेंद्रो राजपत्नी च तै समम् । विलेपतुः सुसंतप्तौ शोकभारावपीडितौ ॥

ಚೇತನೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ರಾಜನೂ ರಾಣಿಯೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ವಿಲಪಿಸಿದರು—ವೇದನೆಯಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತಾ, ಶೋಕಭಾರದಿಂದ ನಲುಗುತ್ತಾ.

Verse 188

राजोवाच हाऽ वत्स ! सुकुमारं ते स्वक्षिभ्रूनासिकालकम् । पश्यतो मे मुखं दीनं हृदयं किं न दीर्यते ॥

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: “ಅಯ್ಯೋ ನನ್ನ ಮಗನೇ! ನಿನ್ನ ಕೋಮಲ ಮುಖ—ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಭ್ರೂಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಮೂಗು ಸಹಿತ—ನನ್ನ ದೀನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ನನ್ನ ಹೃದಯ ಏಕೆ ಚಿದ್ರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ?”

Verse 189

तात ! तातेति मधुरं ब्रुवाणं स्वयमागतम् । उपगुह्य वदिष्ये कं वत्स ! वत्सेति सौहृदात् ॥

ಮಧುರವಾಗಿ “ತಂದೆ! ತಂದೆ!” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ತಾನೇ ಬರುವವನನ್ನು—ಈಗ ನಾನು ಯಾರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು “ಮಗನೇ! ಮಗನೇ!” ಎಂದು ಕರೆಯಲಿ?

Verse 190

कस्य जानुप्रणीतेन पिङ्गेन क्षितिरेणुना । ममोत्तरीयमुत्सङ्गं तथाङ्गं मलमेṣ्यति ॥

ಯಾರದ ಚಿಕ್ಕ ಮೊಣಕಾಲುಗಳಿಂದ ಎದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ಧೂಳಿನಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲ್ವಸ್ತ್ರ, ನನ್ನ ಮಡಿಲು ಮತ್ತು ನನ್ನ ದೇಹ ಮತ್ತೆ ಯಾವಾಗ ಮಲಿನವಾಗುವುದು?

Verse 191

अङ्गप्रत्यङ्गसम्भूतो मनोहृदयनन्दनः । मया कुपित्रा हा वत्स ! विक्रीतो येन वस्तुवत् ॥

ನನ್ನದೇ ಅಂಗೋಪಾಂಗಗಳಿಂದ ಜನಿಸಿದವನೇ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು-ಹೃದಯವನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸಿದವನೇ—ಅಯ್ಯೋ ಮಗನೇ!—ನಾನು ದುಷ್ಟ ತಂದೆ, ನಿನ್ನನ್ನು ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಮಾರಿಬಿಟ್ಟೆ.

Verse 192

हृत्वा राज्यमशेषं मे ससाधनधनं महत् । दैवाहिना नृशंसनेन दष्टो मे तनयस्ततः ॥

ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನು—ಮಹಾಧನ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನೊಡನೆ—ಕಸಿದುಕೊಂಡ ಬಳಿಕ, ನಂತರ ನನ್ನ ಮಗನನ್ನು ವಿಧಿರೂಪ ಕ್ರೂರ ಸರ್ಪವು ಕಚ್ಚಿತು.

Verse 193

अहं दैवाहिदष्टस्य पुत्रस्य आननपङ्कजम् । निरीक्षन्नपि घोरेण विषेणान्धीकृतोऽधुना ॥

ವಿಧಿರೂಪ ಸರ್ಪದಿಂದ ದಷ್ಟನಾದ ನನ್ನ ಮಗನ ಪದ್ಮಮುಖವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ, ಆ ಭೀಕರ ವಿಷದಿಂದ ನಾನು ಈಗ ಅಂಧನಾದಂತಾಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 194

एकमुक्त्वा तमादाय बालकं बाष्पगद्गदः । परिष्वज्य च निष्चेष्टो मूर्च्छया निपपात ह ॥

ಒಂದು ಮಾತು ಹೇಳಿ ಅವನು ಆ ಮಗುವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಕಂಠ ಗದ್ಗದವಾಯಿತು; ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ನಿಶ್ಚಲನಾಗಿ, ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು.

Verse 195

राजपत्नी उवाच— अयं स पुरुषव्याघ्रः स्वरेणैवोपलक्ष्यते । विद्वज्जनमनश्चन्द्रो हरिश्चन्द्रो न संशयः ॥

ರಾಣಿ ಹೇಳಿದರು—“ಇವನೇ ಆ ನರ-ವ್ಯಾಘ್ರ; ಅವನ ಧ್ವನಿಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಗುರುತಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇವನೇ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಪಂಡಿತರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಚಂದ್ರನಂತೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.”

Verse 196

तथास्य नासिका तुङ्गा अग्रतोऽधोमुखं गता । दन्ताश्च मुकुलप्रख्याः ख्यातकीर्तेर्महात्मनः ॥

ಅವನ ಮೂಗು ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ವಾಲಿತ್ತು; ಅವನ ಹಲ್ಲುಗಳು ಮೊಗ್ಗಿನಂತೆ ಇದ್ದವು—ಇವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಶಸ್ಸುಳ್ಳ ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

Verse 197

श्मशानमागतः कस्मादद्यैष स नरेश्वरः । अपहाय पुत्रशोकं सापश्यत् पतितं पतिम् ॥

“ಇಂದು ಆ ನರಾಧಿಪನು ಶ್ಮಶಾನಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಬಂದನು?” ಎಂದು, ಪುತ್ರಶೋಕವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಅವಳು ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದಾಗಿ ಕಂಡಳು.

Verse 198

प्रकृष्टा विस्मिता दीना भर्तृपुत्राधिपीडिता । वीक्षन्ती सा ततोऽपश्यद् भर्तृदण्डं जुगुप्सितम् ॥

ಅವಳು ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡುತ್ತಾ ಅತ್ಯಂತ ಕಂಪಿಸಿದಳು—ವಿಸ್ಮಿತಳಾಗಿ, ದೀನಳಾಗಿ, ಪತಿ-ಪುತ್ರರ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ. ಆಗ ಅವಳು ತನ್ನ ಪತಿಯ ಅಸಹ್ಯವಾದ ದಂಡವನ್ನು (ಅವನ ಅವನತ ಸ್ಥಿತಿಯ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು) ಕಂಡಳು.

Verse 199

श्वपाकार्हमतो मोहं जगामायतलोचना । प्राप्य चेतश्च शनकैः सगद्गदमभाषत ॥

ಆಗ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿಯಾದ ಆಕೆ ಅವನನ್ನು ಚಾಂಡಾಲಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದವನಂತೆ ಕಂಡು ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಳು. ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚೇತನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡಿದಳು.

Verse 200

धिक् त्वां दैवातिकरुणां निर्मर्यादं जुगुप्सितम् । येनायममरप्रख्यो नीतो राजा श्वपाकताम् ॥

ಧಿಕ್ಕಾರ ನಿನಗೆ, ಓ ದೈವ—ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ‘ಅತಿದಯಾಳು’—ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ, ದ್ವೇಷಾರ್ಹವಾದೇ! ನಿನ್ನಿಂದ ದೇವಸಮಾನ ಕాంతಿಯುಳ್ಳ ಈ ರಾಜನು ಶ್ವಪಾಕಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟನು.

Verse 201

राज्यनाशं सुहृत्त्यागं भार्या-तनयविक्रयम् । प्रापयित्वापि नो कुक्तश्चण्डालोऽयं कृतो नृपः ॥

ರಾಜ್ಯನಷ್ಟ, ಸ್ನೇಹಿತರ ವಿಯೋಗ, ಪತ್ನಿ-ಪುತ್ರರ ಮಾರಾಟವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ಮೇಲೂ ನೀನು ತೃಪ್ತನಾಗಿಲ್ಲ; ಈ ರಾಜನು ಚಾಂಡಾಲಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟನು.