Adhyaya 23: Ashvatara’s Vow for Madalasa and the Bestowal of Musical Science by Sarasvati

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे कुवलयाश्वीयॆ मदालसावियोग नाम द्वाविंशोऽध्यायः । त्रयोविंशोऽध्यायः पुत्रावूचतुः स राजपुत्रः संप्राप्य वेगादात्मपुरं ततः । पित्रोरवन्दिषुः पादौ दिदृक्षुश्च मदालसाम् ॥

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಾರ್ಕಂಡೇಯಪುರಾಣದ ಕುವಲಯಾಶ್ವಚರಿತ್ರದಲ್ಲಿ ‘ಮದಾಲಸಾವಿಯೋಗ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಹೇಳಿದರು. ಆ ರಾಜಕುಮಾರನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ನಗರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಮದಾಲಸೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು।

Verse 2

ददर्श जनमुद्विग्नमप्रहृष्टमुखं पुरः । पुनश्च विस्मिताकारं प्रहृष्टवदनं ततः ॥

ಅವನು ತನ್ನ ಮುಂದಿದ್ದ ಜನರನ್ನು ಕಂಡನು—ಅವರು ಚಿಂತಾಕುಲರಾಗಿದ್ದರು, ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಹರ್ಷವಿರಲಿಲ್ಲ; ಮತ್ತೆ ಅವನು ಇತರರನ್ನೂ ಕಂಡನು, ಅವರು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಹರ್ಷಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಮುಖಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು।

Verse 3

अन्यमुत्फुल्लनयनं दृष्ट्या दृष्ट्येतिवादिनम् । परिष्वजन्तमन्योन्यमतिकौतूहलान्वितम् ॥

ಅವನು ಇನ್ನಿತರರನ್ನೂ ಕಂಡನು—ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ತೆರೆದು ‘ನೋಡಿ! ನೋಡಿ!’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತ, ಪರಸ್ಪರ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಮಹಾ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರು।

Verse 4

चिरं जीवोरुकल्याण ! हतास्ते परिपन्थिनः । पित्रोः प्रह्लादय मनस्तथास्माकमकण्टकम् ॥

“ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಮಾನಾಗು, ಮಹಾಭಾಗನೇ! ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳು ಹೊಂಚು ಹಾಕಿ ಕುಳಿತಿದ್ದವರು ಸಂಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ನಿನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಯ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸು—ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ನಿಷ್ಕಂಟಕ (ಕಷ್ಟರಹಿತ) ಮಾಡು.”

Verse 5

पुत्रावूचतुः इत्येवं वादिभिः पौरैः पुरः पृष्ठे च संवृतः । तत्क्षणप्रभवानन्दः प्रविवेश पितुर्गृहम् ॥

ನಗರಜನರು ಮುಂದೆ ಹಿಂದೆ ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಅವನು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಹರ್ಷದಿಂದ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।

Verse 6

पिता च तं परिष्वज्य माता चान्ये च बान्धवाः । चिरं जीवेतिकल्याणीर्ददुस्तस्मै तदाशिषः ॥

ಅವನ ತಂದೆ ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು; ತಾಯಿಯೂ ಇತರ ಬಂಧುಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ‘ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಮಾನಾಗು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಶುಭಾಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು।

Verse 7

प्रणिपत्य ततः सोऽथ किमेतदिति विस्मितः । पप्रच्छ पितरं तात ! सोऽस्मै सम्यक् तदुक्तवान् ॥

ಆಗ ಅವನು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ತಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು—“ತಂದೆಯೇ, ಇದು ಏನು?” ಆಗ ತಂದೆಯು ಅದನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದನು।

Verse 8

स भार्यां तां मृतां श्रुत्वा हृदयेष्टां मदालसाम् । पितरौ च पुरो दृष्ट्वा लज्जाशोकाब्धिमध्यगः ॥

ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ ಮದಾಲಸಾ ಮೃತಳಾದಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮುಂದೆ ತಂದೆತಾಯಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಅವನು ಲಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಶೋಕದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು।

Verse 9

चिन्तयामास सा बाला मां श्रुत्वा निधनं गतम् । तत्याज जीवितं साध्वी धिङ्मां निष्ठुरमानसम् ॥

“ಆ ಯುವತಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೀಗೆಂದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು—‘ನಾನು ಸತ್ತೆನೆಂದು ಕೇಳಿ ಆ ಪತಿವ್ರತೆ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದಳು.’ ಧಿಕ್ಕಾರ ನನಗೆ—ನಾನು ಎಷ್ಟು ಕ್ರೂರಹೃದಯ!”

Verse 10

नृशंसोऽहमनार्योऽहं विना तां मृगलोचनाम् । मत्कृते निधनं प्राप्तां यज्जीवाम्यतिनिर्घृणः ॥

“ನಾನು ನಿರ್ದಯನು; ಆ ಮೃಗನಯನಿಯಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಅಯೋಗ್ಯ, ಅನಾರ್ಯ. ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅವಳು ಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದಳು—ಆದರೂ ನಾನು ಜೀವಂತ, ಕರುಣೆಯಿಲ್ಲದವನು!”

Verse 11

पुनः स चिन्तयामास परिसंस्तभ्य मानसम् । मोहोद्गममपास्याशु निःश्वस्योच्छ्वस्य चातरः ॥

ಮತ್ತೆ ಅವನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು; ಏರುತ್ತಿದ್ದ ಮೋಹವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಚಂಚಲನಾಗಿ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಉಸಿರನ್ನು ಒಳಗೆ ಹೊರಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು।

Verse 12

मृतेति सा मन्ममित्तं त्यजामि यदि जीवितम् । किं मयोपकृतं तस्याः श्लाघ्यमेतत्तु योषिताम् ॥

ನಾನು ‘ಅವಳು ಸತ್ತಿದ್ದಾಳೆ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವಳಿಗೆ ನಾನು ಮಾಡಿದ ಉಪಕಾರವೇನು? ಸ್ತ್ರೀಯರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ತ್ಯಾಗವೇ ಶ್ಲಾಘನೀಯ (ಉದಾರ) ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 13

यदि रोदिमि वा दीनो हा प्रियेति ! वदन्मुहुः । तथाप्यश्लाघ्यमेतन्नो वयं हि पुरुषाः किल ॥

ನಾನು ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಮರುಮರು ‘ಹಾ ಪ್ರಿಯೆ!’ ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾ ವಿಲಪಿಸಿದರೂ, ಅದೂ ನಮ್ಮಿಗೆ ಶ್ಲಾಘನೀಯವಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ನಾವು ಪುರುಷರೇ.

Verse 14

अथ शोकजडो दीनो स्त्रजा हीनो मलान्वितः । विपक्षस्य भविष्यामि ततः परिभवास्पदम् ॥

ಆಮೇಲೆ ಶೋಕದಿಂದ ಜಡನಾಗಿ, ದೀನನಾಗಿ, ಹಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಅಶುದ್ಧನಾಗಿ ಮಲಿನನಾಗಿ, ನನ್ನ ಶತ್ರುಗಳ ತಿರಸ್ಕಾರದ ಗುರಿಯಾಗುವೆನು.

Verse 15

मयारिशातनं कार्यं राज्ञः शुश्रूषणं पितुः । जीवितं तस्य चायत्तं सन्त्याज्यं तत्कथं मया ॥

ನಾನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಬೇಕು; ರಾಜನನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು; ತಂದೆಯನ್ನು ಪರಿಚರಿಸಬೇಕು. ನನ್ನ ಜೀವವು ಅದಕ್ಕೇ ಅವಲಂಬಿತ—ಹಾಗಿರುವಾಗ ನಾನು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ತ್ಯಜಿಸಲಿ?

Verse 16

किंत्वत्र मन्ये कर्तव्यस्त्यागो भागस्य योषितः । स चापि नोपकाराय तन्वङ्ग्याः किन्तु सर्वथा ॥

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೆಂದರೆ—ಆ ಸ್ತ್ರೀಯಿಗಾಗಿ ನನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಆದರೂ ಅದು ಆ ಸೊಗಸಾದ ಅಂಗಗಳವಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರೆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ.

Verse 17

मया नृशंस्यं कर्तव्यं नोपकार्यपकारि च । या मदर्थे 'त्यजत प्राणांस्तदर्थे 'ल्पमिदं मम ॥

ನಾನು ಕಠೋರ ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ—ಇದು ‘ಸಹಾಯಕನಿಗೆ ಸಹಾಯ’ ಅಲ್ಲ, ‘ಅಹಿಂಸಕನಿಗೆ ಹಾನಿ’ ಕೂಡ ಅಲ್ಲ; ನನ್ನ ನಿಮಿತ್ತ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಅವಳ ಎದುರು ನನ್ನ ಈ ತ್ಯಾಗ ಅತಿ ಸ್ವಲ್ಪ।

Verse 18

पुत्रावूचतुरिति कृत्वा मतिं सो 'थ निष्पाद्योदकदानिकम् । क्रियाश्चानन्तरं कृत्वा प्रत्युवाच ऋतध्वजः ॥

ಆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಮಾತನಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಅವನು ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಜಲಾರ್ಪಣೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು; ನಂತರ ಅನಂತರದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಋತಧ್ವಜನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು।

Verse 19

ऋतध्वज उवाच यदि सा मम तन्वङ्गी न स्याद्भार्या मदालसा । अस्मिन् जन्मनि नान्या मे भवित्री सहचारिणी ॥

ಋತಧ್ವಜನು ಹೇಳಿದನು: ಆ ಸೊಗಸಾದ ಅಂಗಗಳ ಮದಾಲಸಾ ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿರದಿದ್ದರೆ, ಈ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀಯೂ ನನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ।

Verse 20

तामृते मृगशावाक्षीं गन्धर्वतनयामहम् । न भोक्ष्ये योषितं काञ्चिदिति सत्यं मयोदितम् ॥

ಆ ಗಂಧರ್ವಕನ್ಯೆ, ಜಿಂಕೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳವಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನಾನು ಬೇರೆ ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ನಾನು ಹೇಳಿದ ಸತ್ಯ।

Verse 21

सद्धर्मचारिणीं पत्नीं तां मुक्त्वा गजगामिनीम् । काञ्चिन्नाङ्गीकरिष्यामीत्येतत् सत्यं मयोदितम् ॥

ಸದುಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ, ಆನೆನಡೆಯವಳಾದ ಆ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನಾನು ಇನ್ನಾರನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ನಾನು ಹೇಳಿದ ಸತ್ಯ।

Verse 22

पुत्रावूचतुः परित्यज्य च स्त्रीभोगान् तात! सर्वंस्तया विना । क्रीडन्नास्ते समं तुल्यैर्वयस्यैः शीलसम्पदा ॥

ಆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಹೇಳಿದರು—ತಂದೆಯೇ, ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ಸ್ತ್ರೀಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಎಲ್ಲ ಭೋಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಸಂಗಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.

Verse 23

एतत्तस्य परं कार्यं तात! तत् केन शक्यते । कर्तुमत्यर्थदुष्प्राप्यमीश्वरैः किमुतेतरैः ॥

ತಂದೆಯೇ, ಇದೇ ಅವನ ಪರಮ ಗುರಿ; ಅದನ್ನು ಯಾರು ಸಾಧಿಸಬಲ್ಲರು? ಅದು ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠರಿಗೂ ಅತಿದುರ್ಳಭ—ಇತರರ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಬೇಕು?

Verse 24

जड उवाच इति वाक्यं तयोः श्रुत्वा विमर्शमगमत्पिता । विमृश्य चाह तौ पुत्रौ नागराट् प्रहसन्निव ॥

ಜಡನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಇಬ್ಬರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವರ ತಂದೆ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು; ನಂತರ ವಿಚಾರಿಸಿ ನಾಗರಾಜನು ನಗುನಗುತ್ತಲೇ ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.

Verse 25

नागराडश्वतर उवाच यद्यशक्यमिति ज्ञात्वा न करिष्यन्ति मानवाः । कर्मण्युद्यममुद्योगहाण्या हानिस्ततः परम् ॥

ನಾಗರಾಟ್ ಅಶ್ವತರನು ಹೇಳಿದನು—‘ಇದು ಅಸಾಧ್ಯ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಜನರು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗದಿದ್ದರೆ, ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಮುಂದಾಳತ್ವ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ ನಾಶವಾಗಿ, ಫಲವಾಗಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪತನವೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 26

आरभेत नरः कर्म स्वपौरुषमहापयन् । निष्पत्तिः कर्मणो दैवे पौरुषे च व्यवस्थिताः ॥

ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸದೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು. ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ ದೈವ ಮತ್ತು ಪೌರುಷ—ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 27

तस्मादहं तथा यत्नं करिष्ये पुत्रकावितः । तपश्चर्यां समास्थाय यथैतत् साध्यतेऽचिरात् ॥

ಆದುದರಿಂದ, ಹೇ ಪುತ್ರರೇ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ನಾನು ಅಂಥ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡುವೆನು; ತಪಶ್ಚರ್ಯೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಇದು ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ನೆರವೇರಲೆಂದು ಸಾಧಿಸುವೆನು।

Verse 28

जड उवाच एवमुक्त्वा स नागेन्द्रः प्लक्षावतरणं गिरेः । तीर्थं हिमवतो गत्वा तपस्तेपे सुदुश्चरम् ॥

ಜಡನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ನಾಗಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಆ ಸ್ವಾಮಿ ಹಿಮವತ್ ಪರ್ವತದ ‘ಪ್ಲಕ್ಷಾವತರಣ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸಹಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು।

Verse 29

तुष्टाव गीर्भिश्च ततस्तत्र देवीṃ सरस्वतीम् । तन्मना नियताहारो भूत्वा त्रिषवणाप्लुतः ॥

ನಂತರ ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದನು; ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅವಳಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ನಿಯಮಿತ ಆಹಾರದಿಂದ ಜೀವಿಸಿ, ತ್ರಿಸಂಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 30

अश्वतर उवाच जगद्धात्रीमहं देवीमारिराधयिषुः शुभाम् । स्तोष्ये प्रणम्य शिरसा ब्रह्मयोनिṃ सरस्वतीम् ॥

ಅಶ್ವತರನು ಹೇಳಿದನು—ಜಗತ್ತನ್ನು ಧರಿಸುವ ಆ ಶುಭ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿಯಾದ ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಶಿರಸಾ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಾನು ಸ್ತುತಿಸುವೆನು।

Verse 31

सदसद्देवि! यत् किंचिन्मोक्षवच्चार्थवत् पदम् । तत्सर्वं त्वय्यसंयोगं योगवद्देवि! संस्थितम् ॥

ಹೇ ದೇವಿ! ಸತ್ ಮತ್ತು ಅಸತ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಯಾವ ವಾಕ್ಯ/ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಾದರೂ—ಮೋಕ್ಷಪ್ರದವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಪ್ರದವಾಗಿರಲಿ—ಅದು ಎಲ್ಲವೂ ಯೋಗದಂತೆ ಅವಿನಾಭಾವವಾಗಿ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದೆ।

Verse 32

त्वमक्षरं परं देवि ! यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम् । अक्षरं परमं देवि ! संस्थितं परमाणुवत् ॥

ಹೇ ದೇವಿ, ನೀನೇ ಪರಮ ಅಕ್ಷರ (ಅವಿನಾಶಿ); ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಹೇ ದೇವಿ, ನೀನೇ ಆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಕ್ಷರ; ಅಣುವಿನಂತೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ, ಸರ್ವವ്യാപಿಯಾಗಿ, ಆಧಾರರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಳಾಗಿದ್ದೀ.

Verse 33

अक्षरं परमं ब्रह्म विश्वञ्चैतत् क्षरात्मकम् । दारुण्यवस्थितो वह्निर्भौमाश्च परमाणवः ॥

ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮ ಅಕ್ಷರ (ಅವಿನಾಶಿ); ಆದರೆ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಕ್ಷರಸ್ವಭಾವದದು. ಹೇಗೆ ಮರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಭೂತಾಣುಗಳು ಪ್ರಕಟ ಜಗತ್ತಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಧಾರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿವೆ.

Verse 34

तथा त्वयि स्थितं ब्रह्म जगच्चेदमशेषतः । ओङ्काराक्षरसंस्थानं यत्तु देवि ! स्थिरास्थिरम् ॥

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಬ್ರಹ್ಮ ನೆಲೆಸಿದೆ; ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತೂ ಅವಶೇಷವಿಲ್ಲದೆ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಮತ್ತು ‘ಓಂ’ ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾದ ಎಲ್ಲವೂ—ಹೇ ದೇವಿ—ಚರಾಚರ ಸಮಸ್ತವೂ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಇದೆ.

Verse 35

तत्र मात्रात्रयं सर्वमस्ति यद्देवि नास्ति च । त्रयो लोकास्त्रयो वेदास्त्रैविद्यं पावकत्रयम् ॥

ಅಲ್ಲಿ ‘ಓಂ’ನ ಮೂರು ಮಾತ್ರೆಗಳ ತ್ರಯದಲ್ಲಿ ಇರುವುದೆಲ್ಲ—ಇಲ್ಲದುದೂ (ಅವ್ಯಕ್ತಾರ್ಥದಲ್ಲಿ)—ಎಲ್ಲವೂ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳು, ಮೂರು ವೇದಗಳು, ತ್ರಿವಿಧ ಪವಿತ್ರ ವಿದ್ಯೆ, ಮತ್ತು ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳು ಕೂಡ.

Verse 36

त्रीणि ज्योतींषि वर्णाश्च त्रयो धर्मागमास्तथा । त्रयो गुणास्त्रयः शब्दस्त्रयो वेदास्तथाश्रमाः ॥

ಮೂರು ಪ್ರಕಾಶಗಳಿವೆ, ವರ್ಣಗಳೂ ಮೂರು; ಹಾಗೆಯೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು/ಉಪದೇಶಗಳೂ ಮೂರು. ಮೂರು ಗುಣಗಳು, ಮೂರು ಸ್ವರಗಳು (ವೇದೋಚ್ಚಾರ), ಮೂರು ವೇದಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಆಶ್ರಮಗಳೂ ತ್ರಿರೂಪವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 37

त्रयः कालास्तथावस्थाः पितरोऽहर्निशादयः । एतन्मात्रात्रयं देवि ! तव रूपं सरस्वति ॥

ಮೂರು ಕಾಲಗಳು ಹಾಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳು; ಪಿತೃಗಳು, ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಓ ದೇವಿ, ಇದೇ ಮಾತ್ರಾತ್ರಯ—ಇದೇ ಸರಸ್ವತೀರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪ.

Verse 38

विभिन्नदर्शिनामाद्या ब्रह्मणो हि सनातनाः । सोमसंस्था हविः संस्थाः पाकसंस्थाश्च सप्त याः ॥

ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯವರಿಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾಗೂ ನಿತ್ಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪ್ರಧಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಏಳು: ಸೋಮ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಹವಿಸ್ (ಆಹುತಿ)-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಮತ್ತು ಪಾಕ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು.

Verse 39

तास्त्वदुच्चारणाद्देवि ! क्रियन्ते ब्रह्मवादिभिः । अनिर्देश्यं तथा चान्यदर्धमात्रान्वितं परम् ॥

ಓ ದೇವಿ, ಆ (ಏಳು) ಬ್ರಹ್ಮವಿದರು ನಿನ್ನ ಉಚ್ಚಾರಣಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಪರಮ ತತ್ತ್ವವೂ ಇದೆ—ವರ್ಣಿಸಲಾರದದು, ‘ಅರ್ಧಮಾತ್ರಾ’ಯುಕ್ತ.

Verse 40

अविकार्यक्षयं दिव्यं परिणामविवर्जितम् । तवैत्तत्परमं रूपं यन्न शक्यं मयोदितुम् ॥

ವಿಕಾರರಹಿತ, ಅಜರ, ದಿವ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನರಹಿತ—ಇದೇ ನಿನ್ನ ಪರಮ ಸ್ವರೂಪ; ಅದನ್ನು ನಾನು ವಚನಗಳಿಂದ ಹೇಳಲು ಅಸಮರ್ಥನು.

Verse 41

न चास्ये न च तज्जिह्वा ताम्रोष्ठादिभिरुच्यते । इन्द्रोऽपि वसवो ब्रह्मा चन्द्रार्कौ ज्योतिरेव च ॥

ಇಲ್ಲಿ ‘ಮುಖ’ವೂ ಇಲ್ಲ, ‘ಜಿಹ್ವೆ’ಯೂ ಇಲ್ಲ—ಕೆಂಪು ತುಟಿಗಳು ಮೊದಲಾದ ದೇಹೋಪಕರಣಗಳಂತೆ ಹೇಳುವುದೂ ಅಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ, ವಸುಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯರೂ ಸಹ ಕೇವಲ ಪ್ರಕಾಶಮಾತ್ರ (ಆಶ್ರಿತ ತೇಜಸ್ಸು) ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 42

विश्वावासं विश्वरूपं विश्वेशं परमेश्वरम् । सांख्यवेदान्तवादोक्तं बहुशाखास्थिरीकृतम् ॥

ಹೇ ದೇವಿ! ನೀನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ವಿಶ್ವರೂಪಿಣಿ, ಸರ್ವೇಶ್ವರಿ, ಪರಮಾಧಿಪತಿ—ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ಘೋಷಿತ, ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ।

Verse 43

अनादिमध्यानिधनं सदसन्न सदेव यत् । एकान्त्वनेकं नाप्येकं भवभेदसमाश्रितम् ॥

ಆದಿ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದು; ಭಾವವೂ ಅಭಾವವೂ ಆಗಿದ್ದರೂ ನಿಜವಾಗಿ ಸತ್; ಒಂದಾಗಿಯೇ ಇದ್ದು ಅನೇಕರೂಪ, ಕೇವಲ ಏಕಮಾತ್ರವಲ್ಲ—ವ್ಯಕ್ತ ಸತ್ತೆಯ ಭೇದಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ।

Verse 44

अनाख्यं षड्गुणाख्यञ्च वर्गाख्यं त्रिगुणाश्रयम् । नानाशक्तिमतामेकं शक्तिवैभविकं परम् ॥

ನೀನು ನಿರ್ವಚನಾತೀತಳು; ಆದರೂ ಷಡ್ಗುಣಗಳಿಂದ ನಾಮಿತಳಾಗುತ್ತೀ. ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕೃತ, ತ್ರಿಗುಣಾಧಿಷ್ಠಿತ—ಆದರೂ ಅನೇಕ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀನೇ ಏಕೈಕ ಪರಮಶಕ್ತಿ; ನಿನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯವೇ ಶಕ್ತಿಯೇ.

Verse 45

सुखासुखं महासौख्यरूपं त्वयि विभाव्यते । एवं देवि ! त्वया व्याप्तं सकलं निष्कलञ्च यत् । अद्वैतावस्थितं ब्रह्म यच्च द्वैते व्यवस्थितम् ॥

ಸುಖದುಃಖಗಳೂ ಪರಮಾನಂದರೂಪವೂ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಧ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ದೇವಿ, ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ—ಅವಯವಯುಕ್ತವೂ ಅವಯವರಹಿತವೂ; ಅದ್ವೈತನಿಷ್ಠ ಬ್ರಹ್ಮವೂ, ದ್ವೈತನಿಷ್ಠ ತತ್ತ್ವವೂ ಸಹ.

Verse 46

येऽर्था नित्या ये विनश्यन्ति चान्ये ये वा स्थूला ये च सूक्ष्मातिसूक्ष्माः । ये वा भूमौ येऽन्तरीक्षेऽन्यतो वा तेषां तेषां त्वत्त एवोपलब्धिः ॥

ಯಾವ ಯಾವ ತತ್ತ್ವಗಳು ನಿತ್ಯವೋ, ಯಾವವು ನಶ್ವರವಾಗುವವೋ; ಯಾವವು ಸ್ಥೂಲವೋ, ಯಾವವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಥವಾ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವೋ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆಡೆ—ಅವು ಎಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 47

यच्चामूर्तं यच्च मूर्तं समस्तं यद्वा भूतेष्वेकमेकञ्च किञ्चित् । यद्दिव्यस्ति क्ष्मातले खेऽन्यतो वा त्वत्सम्बद्धं त्वत्स्वरैर्व्यञ्जनैश्च ॥

ನಿರಾಕಾರವೂ ಸಾಕಾರವೂ—ಎಲ್ಲವೂ; ಭೂತಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಯಾವುದಾದರೂ ಏಕೈಕ ವಸ್ತು; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನೆಡೆ ಇರುವ ದಿವ್ಯವೆಲ್ಲವೂ—ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ, ನಿನ್ನ ಸ್ವರ-ವ್ಯಂಜನಗಳಿಂದಲೇ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 48

जड उवाच एवं स्तुता तदा देवी विष्णोर्जिह्वा सरस्वती । प्रत्युवाच महात्मानं नागमश्वतरं ततः ॥

ಜಡನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೇವಿ—ವಿಷ್ಣುವಿನ ಜಿಹ್ವೆಯಾದ ಸರಸ್ವತಿ—ಆಮೇಲೆ ಮಹಾತ್ಮ ನಾಗ ಅಶ್ವತರನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು।

Verse 49

सरस्वत्युवाच वरं ते कंबलब्रातः प्रयच्छाम्युरगाधिप । तदुच्यतां प्रदास्यामि यत्ते मनसि वर्तते ॥

ಸರಸ್ವತಿ ಹೇಳಿದರು: ಓ ಕಂಬಲನ ಸಹೋದರನೇ, ಓ ಸರ್ಪಾಧಿಪತೇ, ನಿನಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಹೇಳು—ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ನೀಡುವೆನು।

Verse 50

अश्वतर उवाच सहायं देहि देवि ! त्वं पूर्वं कंबलमेव मे । समस्तस्वरसंबन्धमुभयोः संप्रयच्छ च ॥

ಅಶ್ವತರನು ಹೇಳಿದನು: ಓ ದೇವಿ, ಮೊದಲು ನನ್ನ ಸಹೋದರ ಕಂಬಲನಿಗೆ ಮಾಡಿದಂತೆ ನನಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು. ಹಾಗೆಯೇ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವರಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಯೋಜನೆ/ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡು।

Verse 51

सरस्वत्युवाच सप्त स्वराः ग्रामरागाः सप्त पन्नगसत्तम ! कीटकानि च सप्तैव तावतीश्चापि मूर्च्छनाः ॥

ಸರಸ್ವತಿ ಹೇಳಿದರು: ಓ ಫಣಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ಏಳು ಸ್ವರಗಳಿವೆ; ಏಳು ಗ್ರಾಮ-ರಾಗಗಳಿವೆ; ಏಳು ಕೀಟಕಗಳೂ ಇವೆ—ಹಾಗೆಯೇ ಮೂರ್ಚ್ಛನೆಗಳೂ ಏಳೇ।

Verse 52

तालाश्चैकोनपञ्चाशत्तथा ग्रामत्रयं च यत् । एतत्सर्वं भवान् गाता कंबलश्च तथानघ ॥

ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತು ತಾಳಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಗ್ರಾಮಗಳು—ಇವೆಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ನೀನು ಜ್ಞಾತನೂ ಗಾಯಕನೂ ಆಗುವೆ; ಹೇ ನಿರ್ದೋಷನೇ, ಕಂಬಲವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗುವನು.

Verse 53

ज्ञास्यसे मत्प्रसादेन भुजगेन्द्रापरं तथा । चतुर्विधं पदं तालं त्रिः प्रकारं लयत्रयम् ॥

ನನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನೀನು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ನಾಗೇಂದ್ರನನ್ನೂ ತಿಳಿಯುವೆ; ಚತುರ್ವಿಧ ‘ಪದ’, ತಾಳ, ತ್ರಿವಿಧ ಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಲಯಗಳ ತ್ರಯವನ್ನೂ ತಿಳಿಯುವೆ.

Verse 54

यदित्रयं तथाऽतोद्यं मया दत्तं चतुर्विधम् । एतद्भवान् मत्प्रसादात् पन्नगेन्द्रापरं च यत् ॥

ತ್ರಯ ಮತ್ತು ಚತುರ್ವಿಧ ಆತೋದ್ಯ (ವಾದ್ಯಗಳು) ಇವನ್ನು ನಾನು ನೀಡಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನೀನು ಇದನ್ನೂ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ನಾಗೇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿಯುವೆ.

Verse 55

अस्यान्तर्गतमा यत्तं स्वरव्यञ्जनसंमितम् । तदशेषं मया दत्तं भवतः कंबलस्य च ॥

ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಂಜನಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಅವುಗಳಿಂದ ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗಿರುವುದೆಲ್ಲ—ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೂ ಕಂಬಲನಿಗೂ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ.

Verse 56

तथा नान्यस्य भूर्लोके पाताले चापि पन्नग । प्रणेता रौ भवन्तौ च सर्वस्यास्य भविष्यतः । पाताले देवलोके च भूर्लोके चैव पन्नगौ ॥

ಹೇ ನಾಗ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಪಾತಾಳದಲ್ಲಾಗಲಿ ನಿಮ್ಮ ಸಮಾನ ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿದ್ಯೆಯ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗುವಿರಿ—ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ, ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ಹೇ ನಾಗಗಳೇ.

Verse 57

जड उवाच इत्युक्त्वा सा तदा देवी सर्वजिह्वा सरस्वती । जगामादर्शनं सद्यो नागस्य कमलेक्षणा ॥

ಜಡನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ, ಪದ್ಮಲೋಚನೆ ಸರ್ವಜಿಹ್ವಾ ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನಾಗನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಂತರಧಾನವಾಯಿತು।

Verse 58

तयोश्च तद्यथावृत्तं भ्रात्रोः सर्वमजायत । विज्ञानमुभयोर्ग्र्यं पदतालस्वरादिकम् ॥

ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ದೇವಿ ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ನಡೆಯಿತು. ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಪದ, ತಾಳ, ಸ್ವರ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಕುರಿತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜ್ಞಾನ ಉದಯವಾಯಿತು।

Verse 59

ततः कैलासशैलेन्द्र-शिखरस्थितमीश्वरम् । गीतकैः सप्तभिर्नागौ तन्त्रीलयसमन्वितौ ॥

ನಂತರ ಆ ಇಬ್ಬರು ನಾಗರು ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನು, ತಂತ್ರೀ-ವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಲಯಯುಕ್ತ ಏಳು ಗೀತೆಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದರು।

Verse 60

आरिराधयिषू देवं अनङ्गाङ्गहरं हरम् । प्रचक्रतुः परं यत्नमुभौ संहतवाक्कलौ ॥

ಅನಂಗ (ಕಾಮ)ನ ದೇಹವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಹರ ದೇವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ಸ್ವರ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕವಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಪರಮ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು।

Verse 61

प्रातर्निशायां मध्याह्ने सन्ध्ययोश्चापि तत्परौ । तयोः कालेन महता स्तूयमानो वृषध्वजः ॥

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ರಾತ್ರಿ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ—ಆ ಉಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರಾಗಿ—ದೀರ್ಘಕಾಲ ವೃಷಧ್ವಜ (ಶಿವ)ನು ಅವರಿಬ್ಬರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು।

Verse 62

तुतोष गीतकैस्तौ च प्राहेशो गृह्यतां वरः । ततः प्रणम्याश्वतरः कंबलेन समं तदा ॥

ಅವರ ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—“ವರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಿ.” ಆಗ ಕಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಅಶ್ವತರನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.

Verse 63

व्यज्ञापयन्महादेवं शितिकण्ठमुमापतिम् । यदि नौ भगवान्प्रीतो देवदेवस्त्रिलोचनः ॥

ಅವರು ನೀಲಕಂಠನಾದ ಮಹಾದೇವನನ್ನು, ಉಮಾಪತಿಯನ್ನು, ತ್ರಿನೇತ್ರ ದೇವದೇವನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು—“ದೇವಾಧಿದೇವ ತ್ರಿನೇತ್ರ ಭಗವಾನ್ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದರೆ…”

Verse 64

ततो यथाभिलषितं वरमेनं प्रयच्छ नौ । मृता कुवलयाश्वस्य पत्नी देव ! मदालसा ॥

ಆದುದರಿಂದ, ಓ ದೇವಾ, ನಮ್ಮ ಇಷ್ಟದಂತೆ ಈ ವರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು—ಕುವಲಯಾಶ್ವನ ಪತ್ನಿ ಮದಾಲಸಾ ಮೃತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 65

तेनैव वयसा सद्यो दुहितृत्वं प्रयातु मे । जातिस्मरा यथा पूर्वं तद्वत्कान्तिसमन्विता । योगिनी योगमाता च मद्गेहे जायतां भव ॥

ಅವಳು ಅದೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣವೇ ನನ್ನ ಮಗಳಾಗಿ ದೊರಕಲಿ; ಹಿಂದಿನಂತೆ ಪೂರ್ವಜನ್ಮಸ್ಮರಣೆ ಹೊಂದಿರಲಿ; ಅದೇ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿರಲಿ; ಮತ್ತು ಯೋಗಿನೀ—ನಿಜವಾಗಿ ಯೋಗಮಾತೆ—ಆಗಿ ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಲಿ.

Verse 66

महादेव उवाच यथोक्तं पन्नगश्रेष्ठ ! सर्वमेतद्भविष्यति । मत्प्रसादादसन्दिग्धं शृणु चेदं भुजङ्गम ॥

ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದನು—“ಓ ನಾಗಶ್ರೇಷ್ಠ, ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಂಭವಿಸುವುದು. ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಈಗ ಕೇಳು, ಓ ನಾಗ.”

Verse 67

श्राद्धे तु समनुप्राप्ते मध्यमं पिण्डमात्मना । भक्षयेथाः फणिश्रेष्ठ ! शुचिः प्रयतमांसनः ॥

ಶ್ರಾದ್ಧಕಾಲವು ಬಂದಾಗ, ಹೇ ಫಣಿಧರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನೀನು ಸ್ವಯಂ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಮಧ್ಯ ಪಿಂಡವನ್ನು ಭುಂಜಿಸು।

Verse 68

भक्षिते तु ततस्तस्मिन् भवतो मध्यमात्फणात् । समुत्पत्स्यति कल्याणी तथारूपा यथामृता ॥

ಆ ಪಿಂಡವನ್ನು ಭುಂಜಿದ ನಂತರ, ನಿನ್ನ ಮಧ್ಯ ಫಣದಿಂದ ಆ ಶುಭಾಂಗಿನಿ ಸ್ತ್ರೀ ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಉದ್ಭವಿಸುವಳು।

Verse 69

कामञ्चेममभिध्याय कुरु त्वं पितृतर्पणम् । तत्क्षणादेव सा सुभ्रूः श्वसतो मध्यमात्फणात् ॥

ಈ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಪಿತೃ-ತರ್ಪಣವನ್ನು ಮಾಡು; ನೀನು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುವ ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮಧ್ಯ ಫಣದಿಂದ ಆ ಸುಂದರಭ್ರೂ ಸ್ತ್ರೀ ಉದ್ಭವಿಸುವಳು।

Verse 70

समुत्पत्स्यति कल्याणी तथारूपा यथामृता । एतच्छ्रुत्वा ततस्तौ तु प्रणिपत्य महेश्वरम् ॥

ಆ ಶುಭಾಂಗಿನಿ ಸ್ತ್ರೀ ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಉದ್ಭವಿಸುವಳು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದರು।

Verse 71

रसातलं पुनः प्राप्तौ परितोषसमन्वितौ । तथा च कृतवान् श्राद्धं स नागः कंबलानुजः ॥

ಆ ಇಬ್ಬರೂ ತೃಪ್ತಚಿತ್ತರಾಗಿ ಮತ್ತೆ ರಸಾತಲಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಕಂಬಲನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನಾದ ಆ ನಾಗನು ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು।

Verse 72

पिण्डञ्च मध्यमं तद्वद्यथावदुपभुक्तवान् । तञ्चापि ध्यायः कामं ततः सा तनुमध्यमाः ॥

ಅವನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಗ್ರಾಸವನ್ನೂ ಭುಜಿಸಿದನು. ನಂತರ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಅದನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸಣ್ಣ ನಡುಕಟ್ಟಿನ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಳು.

Verse 73

जज्ञे निश्वसतः सद्यस्तद्रूपा मध्यमात् फणात् । न चापि कथयामास कंस्यचित् स भुजङ्गमः ॥

ಅವನು ಉಸಿರೆಳೆದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ, ಅದೇ ರೂಪದ ಒಂದು ಸರ್ಪದ ಮಧ್ಯಫಣದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಜನ್ಮವಾಯಿತು. ಆ ನಾಗನು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.

Verse 74

अन्तर्गृहे तां सुदतीं स्त्रीभिर्गुप्तामधारयत् । तौ चानुदिनमागम्य पुत्रौ नागपतेः सुखम् ॥

ಅವನು ಸುಂದರ ದಂತಗಳಿದ್ದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಕಾವಲಿನೊಂದಿಗೆ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದನು. ಆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ದಿನೇದಿನೇ ಬಂದು ನಾಗಾಧಿಪತಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದರು.

Verse 75

ऋतध्वजेन सहितौ चिक्र्रीडातेऽमराविव । एकदा तु सुतौ प्राह नागराजौ मुदान्वितः ॥

ಋತಧ್ವಜನೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಅಮರರಂತೆ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಿನ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ ನಾಗರಾಜನು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 76

यन्मया पूर्वमुक्तन्तु क्रियते किं न तत्तथा । स राजपुत्रो युवयोरुपकारी ममान्तिकम् ॥

ನಾನು ಮೊದಲು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಏಕೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ? ನಿಮ್ಮ ಉಪಕಾರಿಯಾದ ಆ ಯುವರಾಜನನ್ನು ನನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಕರೆತನ್ನಿರಿ.

Verse 77

कस्मान्नानीयते वत्सावुपकाराय मानदः । एवमुक्तौ ततस्तेन पित्रा स्नेहवता तु तौ ॥

‘ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರರೇ, ಅವನ ಉಪಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿದಾನ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಹೇ ಮಾನದಾ, ಅವನನ್ನು ಏಕೆ ಕರೆತರುವುದಿಲ್ಲ?’ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಸ्नेಹಮಯ ತಂದೆ ಆ ಇಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದನು।

Verse 78

गत्वा तस्य पुरं सख्यू रेमाते तेन धीमता । ततः कुवलयाश्वं तौ कृत्वा किञ्चित्कथान्तरम् ॥

ಅವನ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆ ಇಬ್ಬರು ಸ್ನೇಹಿತರು ಆ ಜ್ಞಾನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಾಲ ಕಳೆಯಿದರು. ನಂತರ ಕುವಲಯಾಶ್ವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಇತರ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಬಳಿಕ ಅವರು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು।

Verse 79

अब्रूतां प्रणयोपेतं स्वगेहगमनं प्रति । तावाह नृपपुत्रोऽसौ नन्विदं भवतोर्गृहम् ॥

ಅವರು ಸ्नेಹದಿಂದ ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಮರಳುವ ವಿಚಾರವನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ಆಗ ಆ ರಾಜಕುಮಾರನು ಅವರಿಗೆ—‘ಇದು ಕೂಡ ನಿಮ್ಮ ಮನೆ ಅಲ್ಲವೇ?’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು।

Verse 80

धनवाहनवस्त्रादि यन्मदीयं तदेव वाम् । यत्तु वां वाञ्छितं दातुं धनं रत्नमथापि वा ॥

‘ನನ್ನದು ಏನೇ ಇದ್ದರೂ—ಧನ, ವಾಹನಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮುಂತಾದವು—ಅವೆಲ್ಲವೂ ನಿಮ್ಮದೇ. ಮತ್ತು ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಏನು ಕೊಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ—ಧನವಾಗಲಿ ರತ್ನವಾಗಲಿ—ಅದನ್ನು ಹೇಳಿರಿ.’

Verse 81

तद्दोयतां द्विजसुतौ यदि वां प्रणयो मयि । एतावता अहं दैवेन वञ्चितोऽस्मि दुरात्मना ॥

‘ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುತ್ರರೇ, ನಿಮಗೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸ्नेಹವಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನೇ ಕೊಡಿ. ನಾನು ಇಷ್ಟರಲ್ಲೇ ದೈವ—ಆ ನಿರ್ದಯ ಶಕ್ತಿ—ಇದರಿಂದ ವಂಚಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.’

Verse 82

यद्भवद्भ्यां ममत्‍वं नो मदीये क्रियते गृहे । यदि वां मत्प्रियं कार्यमनुग्राह्योऽस्मि वां यदि ॥

ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಕಾರಣದಿಂದ ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಮಮತ್ವಬುದ್ಧಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ—ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾದರೆ—

Verse 83

तद्धने मम गेहे च ममत्‍वमनुकल्प्यताम् । युवयोऱ्यन्मदीयं तन्मामकं युवयोः स्वकम् ॥

ಆದುದರಿಂದ ಆ ಧನಕ್ಕೂ ನನ್ನ ಮನೆಯಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ವಾಮ್ಯಭಾವವನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಿ. ನನ್ನದು ಏನಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ನಿಮ್ಮದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ; ನಿಮ್ಮದು ಏನಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ನಿಮ್ಮದೇ, ನಿಶ್ಚಿಂತವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವೆಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.

Verse 84

एतत् सत्यं विजानीतं युवां प्राणा बहिश्चराः । पुनर्नैवं विभिन्नार्थं वक्तव्यं द्विजसत्तमौ ॥

ಇದನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ—ನೀವುಿಬ್ಬರೂ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳೇ, ನನ್ನ ಹೊರಗೆ ಚಲಿಸುವಂತೆಯೇ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತೆ ಮಾತಾಡಬೇಡಿ.

Verse 85

मत्प्रसादपरौ प्रीत्या शापितौ हृदयेन मे । ततः स्नेहार्द्रवदनौ तावुभौ नागनन्दनौ ॥

ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದರೂ, ಸ्नेಹದಿಂದ ನಾನು ಹೃದಯದಿಂದಲೇ ಅವರನ್ನು ಶಪಿಸಿದೆ. ಆಗ ಸ्नेಹದಿಂದ ಮೃದುವಾದ ಮುಖಗಳಿದ್ದ ಆ ಇಬ್ಬರು ನಾಗಕುಮಾರರು (ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ) ಮಾತನಾಡಿದರು.

Verse 86

ऊचतुर्नृपतेः पुत्रं किञ्चित् प्रणयकोपितौ । ऋतध्वज ! न सन्देहो यथैवाह भवानिदम् ॥

ಸ್ನೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೋಪಗೊಂಡು ಅವರು ರಾಜಪುತ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—‘ಋತಧ್ವಜ, ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ; ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ.’

Verse 87

तथैव चास्मन्मनसि नात्र चिन्त्यमतोऽन्यथा । किन्त्वावयोः स्वयं पित्रा प्रोक्तमेतन्महात्मना ॥

ಇದೇ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯ; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಮಾತನ್ನು ನಮ್ಮ ತಂದೆಯೇ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನು, ನಮಗೆ ಸ್ವತಃ ಹೇಳಿದರು.

Verse 88

द्रष्टुं कुवलयाश्वं तमिच्छामीति पुनः पुनः । ततः कुवलयाश्वोऽसौ समुत्थाय वरासनात् । यथाह तातेति वदन् प्रणाममकरोद्भुवि ॥

ಅವರು ಹೇಳಿದರು—“ಆ ಕುವಲಯಾಶ್ವನನ್ನು ನಾವು ಮರುಮರು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ.” ಆಗ ಕುವಲಯಾಶ್ವನು ತನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನದಿಂದ ಎದ್ದು, “ಏವಮಸ್ತು, ಪ್ರಿಯ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು.

Verse 89

कुवलयाश्व उवाच धन्योऽहमति पुण्योऽहं कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया । यत्तातो मामभिद्रष्टुं करोति प्रवणं मनः ॥

ಕುವಲಯಾಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—“ನಾನು ಧನ್ಯನು; ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯವಂತನು. ನನ್ನಂತವನು ಇನ್ನಾರು? ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನಸ್ಸು ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಒಲಿಯುತ್ತದೆ.”

Verse 90

तदुत्तिष्ठत गच्छामस्ताताज्ञां क्षणमप्यहम् । नातिक्रान्तुमिहेच्छामि पदेभ्यां तस्य शपाम्यहम् ॥

ಆದ್ದರಿಂದ ಏಳಿರಿ—ನಾವು ಹೋಗೋಣ. ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ತಡಮಾಡಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಶಪಥ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

Verse 91

जड उवाच एवमुक्त्वा ययौ सोऽथ सह ताभ्यां नृपात्मजः । प्राप्तश्च गोमतीं पुण्यां निर्गम्य नगराद्वहिः ॥

ಜಡನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ರಾಜಕುಮಾರನು ಆ ಇಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು; ನಗರದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಪವಿತ್ರ ಗೋಮತಿ ನದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದನು.

Verse 92

तन्मध्येन ययुस्ते वै नागेन्द्रनृपनन्दनाः । मेने च राजपुत्रोऽसौ पारे तस्यास्तयोर् गृहम् ॥

ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ದಾಟಿ ನಾಗರಾಜನ ಪುತ್ರರು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದರು. ಆ ರಾಜಕುಮಾರನು ಅವರ ನಿವಾಸವು ಅದರ ಆಚೆಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದನು.

Verse 93

ततश्चाकृष्य पातालं ताभ्यां नीतो नृपात्मजः । पाताले ददृशे चोभौ स पन्नगकुमारकौ ॥

ನಂತರ ಆ ಇಬ್ಬರು ಅವನನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿ ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ಅವನು ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಕಂಡನು—ಯುವ ನಾಗರಾಜಕುಮಾರರನ್ನು.

Verse 94

फणामणिकृतोद्योतौ व्यक्तस्वस्तिकलक्षणौ । विलोक्य तौ सुरूपाङ्गौ विस्मयोत्फुल्ललोचनः ॥

ಅವರ ಹುಡಿಗಳ ಮೇಲಿನ ರತ್ನಗಳ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಅವರು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಶುಭ ಸ್ವಸ್ತಿಕ-ಚಿಹ್ನಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಸುಂದರ ಅಂಗಗಳ ಯುವಕರನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು.

Verse 95

विहस्य चाब्रवीत् प्रेम्णा साधु भो द्विजसत्तमौ । कथयामासतुस् तौ च पितरं पन्नगेश्वरम् ॥

ಅವನು ನಗುತ್ತಾ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಹೇಳಿದನು—“ಸಾಧು, ಸಾಧು, ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ!” ನಂತರ ಆ ಇಬ್ಬರು ಅವನಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯಾದ ನಾಗಾಧಿಪತಿಯ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು.

Verse 96

शान्तमश्वतरं नाम माननीयं दिवौकसाम् । रमणीयं ततोऽपश्यत् पातालं स नृपात्मजः ॥

ಅವನು ‘ಶಾಂತಮಶ್ವತರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವನನ್ನು, ದೇವಲೋಕವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪೂಜ್ಯನಾಗಿರುವವನನ್ನು ಕುರಿತು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಆ ರಾಜಕುಮಾರನು ಪಾತಾಳವನ್ನು ಕಂಡನು—ನೋಡಲು ಮನೋಹರವಾದುದನ್ನು.

Verse 97

कुमारैस्तरुणैर्वृद्धैरुरगैरुपशोभितम् । तथैव नागकन्याभिः क्रीडन्तीभिरितस्ततः ॥

ಆ ಪಾತಾಳವು ಸರ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು—ಬಾಲಕರು, ಯುವಕರು, ವೃದ್ಧರು ಎಲ್ಲರೂ; ಹಾಗೆಯೇ ನಾಗಕನ್ಯೆಯರೂ ಇಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾ ಅದನ್ನು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 98

चारुकुण्डलहाराभिस्ताराभिर्गगनं यथा । गीतशब्दैस्तथान्यत्र वीणावेणुस्वनानुगैः ॥

ಸುಂದರ ಕುಂಡಲಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರಗಳಿಂದ ಅದು ನಕ್ಷತ್ರಭರಿತ ಆಕಾಶದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ವೀಣೆ ಮತ್ತು ವೇಣುವಿನ ಸ್ವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೀತಧ್ವನಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 99

मृदङ्गपणवातोद्यम् हारिवेश्मशताकुलम् । वीक्षमाणः स पातालं ययौ शत्रुजितः सुतः ॥

ಪಾತಾಳವು ಮೃದಂಗ ಮತ್ತು ಪಣವಗಳ ವಾದ್ಯಕ್ರೀಡೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ನೂರಾರು ವೈಭವಶಾಲಿ ಮಂಟಪ-ಭವನಗಳಿಂದ ಗಿಜಿಗುಡಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಶತ್ರುಜಿತನ ಪುತ್ರನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದನು.

Verse 100

सह ताभ्यामभीष्टाभ्यां पन्नगाभ्यामरिन्दमः । ततः प्रविश्य ते सर्वे नागराजनिवेशनम् ॥

ಆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಿಯ ನಾಗರೊಂದಿಗೆ ಶತ್ರುನಿಗ್ರಹಕನಾದ ಆ ವೀರನು, ಅವರ ಎಲ್ಲರೊಡನೆ, ನಂತರ ನಾಗರಾಜನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 101

ददृशुस्ते महात्मानमुरगाधिपतिं स्थितम् । दिव्यमाल्याम्बरधरं मणिकुण्डलभूषणम् ॥

ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ನಾಗಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ನಿಂತಿರುವಂತೆ ಕಂಡರು—ದಿವ್ಯ ಮಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮಣಿಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ.

Verse 102

स्वच्छमुक्ताफललताहारिहारोपशोभितम् । केयूरिणं महाभागमासने सर्वकाञ्चने ॥

ಆ ನಾಗೇಂದ್ರನು ನಿರ್ಮಲ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಮುತ್ತಿನ ಸೂತ್ರಗುಚ್ಛಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ, ಕೇಯೂರಧಾರಿಯಾಗಿ, ಪರಮ ಭಾಗ್ಯವಂತನಾದ ಪ್ರಭುವಾಗಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರ್ಣಮಯ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು।

Verse 103

मणिविद्रुमवैदूर्य-जालान्तरितरूपके । स ताभ्यां दर्शितस्तस्य तातोऽस्माकमसाविति ॥

ರತ್ನ, ಪ್ರವಾಳ ಮತ್ತು ವೈಡೂರ್ಯ ಜಾಲಗಳಿಂದ ಅಂತರಾಲವಾಗಿ ಅಲೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ರೂಪದೊಳಗೆ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಅವನನ್ನು ತೋರಿಸಿ—“ಇವನೇ ನಮ್ಮ ತಂದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು।

Verse 104

वीरः कुवलयाश्वोऽयं पित्रे चासौ निवेदितः । ततो ननाम चरणौ नागेन्द्रस्य ऋतध्वजः ॥

“ಇವನು ವೀರ ಕುವಲಯಾಶ್ವ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನನ್ನು ತಂದೆಯ ಮುಂದೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು. ಆಗ ಋತಧ್ವಜನು ನಾಗೇಂದ್ರನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು।

Verse 105

तमुत्थाप्य बलाद्गाढं नागेन्द्रः परिषस्वजे । मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय चिरं जीवेत्युवाच सः ॥

ನಾಗೇಂದ್ರನು ಅವನನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಎತ್ತಿ ದೃಢವಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಘ್ರಾಣಮಾಡಿ (ಚುಂಬಿಸಿ) “ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಮಾನಾಗು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು।

Verse 106

निहतामित्रवर्गश्च पित्रोः सुश्रूषणं कुरु । वत्स ! धन्यस्य कथ्यन्ते परोक्षस्यापि ते गुणाः ॥

“ಶತ್ರುಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಈಗ ತಂದೆತಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಸೇವಿಸು. ಓ ಪುತ್ರಾ! ಧನ್ಯರ ಗುಣಗಳು ಅವರು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು।

Verse 107

भवतो मम पुत्राभ्यामसामान्या निवेदिताः । त्वमेवानेन वर्धेथा मनोवाक्कायचेष्टितैः ॥

ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ನಿಮ್ಮ ಅಪರೂಪದ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ನೀವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇದರಿಂದ ಸಮೃದ್ಧರಾಗಿರಿ.

Verse 108

जीवितं गुणिनः श्लाघ्यं जीवान्नेव मृतोऽगुणः । गुणवान् निर्वृतिं पित्रोः शत्रूणां हृदयज्वरम् ॥

ಸಜ್ಜನರ ಜೀವನ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ; ದುರ್ಜನನು ಜೀವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ಮೃತಸಮಾನ. ಸದ್ಗುಣವಂತನು ತಂದೆತಾಯಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಜ್ವರವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 109

करोत्यात्महितं कुर्वन् विश्वासञ्च महाजने । देवताः पितरो विप्रा मित्रार्थिविकलादयः ॥

ಹೀಗೆ ನಡೆದು ಅವನು ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮಹನೀಯರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ದೇವರುಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಯಾಚಕರು, ಪೀಡಿತರು ಮತ್ತು ಇತರರೂ ಅವನನ್ನೇ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 110

बान्धवाश्च तथैच्छन्ति जीवितं गुणिनश्चिरम् । परिवादनिवृत्तानां दुर्गतेषु दयावताम् । गुणिनां सफलं जन्म संश्रितानां विपद्गतैः ॥

ಬಂಧುಗಳೂ ಸಜ್ಜನರು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯರಾಗಿರಲಿ ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ನಿಂದೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದೀನರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರುವವರ ಸಜ್ಜನಜನ್ಮ ಸಾರ್ಥಕ—ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಆಪತ್ತಿಗೆ ಒಳಗಾದವರಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 111

जड उवाच एवमुक्त्वा स तं वीरं पुत्राविदमथाब्रवीत् । पूजां कुवलयाश्वस्य कर्तुकामो भुजङ्गमः ॥

ಜಡನು ಹೇಳಿದರು: ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ತನ್ನ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಪರಿಚಿತನಾಗಿದ್ದ ಆ ವೀರನನ್ನು ಅವನು ಆಗ ಸಂಬೋಧಿಸಿದನು. ಇತ್ತ ನಾಗರಾಜನು ಕುವಲಯಾಶ್ವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾದನು.

Verse 112

स्नानादिकक्रमं कृत्वा सर्वमेव यथाक्रमम् । मधुपानादिसम्भोगमाहारञ्च यथेप्सितम् ॥

ಸ್ನಾನಾದಿ ಕ್ರಮವನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಅವನು ನಂತರ ಮಧುಪಾನ ಮೊದಲಾದ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡಿದನು।

Verse 113

ततः कुवलयाश्वेन हृदयोत्सवभूतया । कथया स्वल्पकं कालं स्थास्यामो हृष्टचेतसः ॥

ನಂತರ ಕುವಲಯಾಶ್ವನೊಂದಿಗೆ, ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬದಂತಾಗುವ ಆ ಸಂಭಾಷಣೆಯಿಂದ, ನಾವು ಹರ್ಷಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಉಳಿಯುವೆವು।

Verse 114

अनुमेना च तन्मौनं वचः शत्रुजितः सुतः । तथा चकार नृपतिः पन्नगानामुदारधीः ॥

ಶತ್ರುಜಿತನ ಪುತ್ರನು ಸಹ ಮೌನದಿಂದ ಆ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದನು; ಹೀಗೆ ಆ ರಾಜನು, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ನಾಗಾಧಿಪತಿ, ಅದರಂತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡನು।

Verse 115

समेत्य तैरात्मजभूपनन्दनैर्महोरगाणामधिपः स सत्यवाक् । मुदान्वितोऽन्नानि मधूनि चात्मवान् यथोपयोगं बुभुजे स भोगभुक् ॥

ಆ ರಾಜಪುತ್ರರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಸತ್ಯವಂತನಾದ ಮಹೋರಗಾಧಿಪತಿ ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ಸಂಯಮದಿಂದ, ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಆಹಾರಗಳನ್ನೂ ಮಧುಪಾನಗಳನ್ನೂ ಸೇವಿಸಿದನು—ಅವನು ಭೋಗಭೋಕ್ತನು।