Adhyaya 299
Ajñātavāsa-saṅkalpaḥ — Yudhiṣṭhira’s Resolve and Dhaumya’s Exempla on Concealment
Upa-parva: Ajñātavāsa-prastāna (Preparation for the Thirteenth-Year Concealment)
Vaiśaṃpāyana reports that the Pandavas, having been permitted (abhyanujñāta) in accordance with dharma, sit together with firm vows to announce their intent to undertake the thirteenth year in concealment. They address the forest-dwelling brāhmaṇas and ascetics who are devoted to them, explaining the background of dispossession by the Dhārtarāṣṭras and the necessity of remaining hidden lest hostile rivals (Suyodhana, Karṇa, Śakuni) exploit knowledge of their whereabouts. Yudhiṣṭhira, overwhelmed by grief, briefly loses composure; the brāhmaṇas and brothers console him. Dhaumya then delivers a stabilizing instruction: even great beings have faced adversity and acted in concealment to restrain adversaries, citing exemplary precedents (e.g., Indra’s hidden residence; Viṣṇu’s concealed strategies including Vāmana; other mythic instances of covert action). The counsel reframes concealment as dharmically compatible when used for protection and lawful completion of vows. Bhīma follows by affirming disciplined obedience and readiness, noting the restraint previously exercised despite capability. The brāhmaṇas offer blessings and depart; the Pandavas, with Dhaumya and Draupadī, set out and begin technical deliberation—seated separately as experts in śāstra and counsel, attentive to timing of alliance and conflict (saṃdhi-vigraha-kāla).
Chapter Arc: वन के श्रम में सत्यवान के शरीर पर अचानक विपत्ति उतरती है—लकड़ी चीरते-चीरते पसीना, थकान और सिर में तीव्र वेदना; सावित्री के लिए यह वही घड़ी है जिसकी छाया वह पहले से पहचानती है। → सत्यवान की पीड़ा बढ़ती है; सावित्री दौड़कर आती है, पति का सिर अपनी गोद में रखकर धरती पर बैठ जाती है। जीवन की डोर ढीली पड़ती दिखती है और वन का सन्नाटा मृत्यु की आहट बन जाता है। यमराज प्रकट होकर सावित्री को लौट जाने और और्ध्वदेहिक कर्म करने का आदेश देते हैं—पर सावित्री का धैर्य और वाक्-शक्ति पीछे नहीं हटती। → यम के दिए वरदानों की शर्तों को सावित्री अपने सत्य-वचन और बुद्धि से जीवन-दान में बदल देती है—‘आपने मुझे शतपुत्रता का वर दिया है; पति के बिना वह असंभव है; अतः सत्यवान जीवित हों।’ यम का वचन सत्य सिद्ध होता है और मृत्यु का निर्णय पलट जाता है। → यम संतुष्ट होकर सत्यवान को जीवन लौटाते हैं और सावित्री को अनेक वरदान देकर विदा करते हैं। रात्रि गहराती है; सावित्री सत्यवान से कहती है कि प्रातः सब यथावृत्त बताएगी। सत्यवान का सिर-दर्द उतरता है, वह माता-पिता से मिलने की इच्छा प्रकट करता है और समय से पहले घर लौटने की चिंता करता है। → रात भर वन में ठहरने और भोर में लौटने का संकेत—सत्यवान के माता-पिता को क्या ज्ञात होगा, और सावित्री कल किस प्रकार समस्त घटना सुनाएगी—यह अगले प्रसंग पर टिका रहता है।
Shlokas
Verse 1
#:73:.8 #::3:.7 (0) हि २ 7 सप्तनवर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: सावित्री और यमका संवाद
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಅನಂತರ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಸಹಚರಳಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವೀರ್ಯವಂತನಾದ ಸತ್ಯವಾನ್ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿ ಒಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಬುಟ್ಟಿಯನ್ನು ತುಂಬಿದನು. ಬಳಿಕ ಅವನು ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಚೀರಿ ಒಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 2
तस्य पाटयत: काष्ठ स्वेदो वै समजायत । व्यायामेन च तेनास्य जज्ञे शिरसि वेदना
ಅವನು ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಚೀರುತ್ತಿರುವಾಗ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬೆವರು ಹರಿಯಿತು; ಆ ಶ್ರಮದಿಂದ ಅವನ ತಲೆಗೆ ನೋವು ಉಂಟಾಯಿತು.
Verse 3
सत्यवानुवाच व्यायामेन ममानेन जाता शिरसि वेदना
ಸತ್ಯವಾನ್ ಹೇಳಿದನು— “ಇಂದು ಕಟ್ಟಿಗೆ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಶ್ರಮದಿಂದ ನನ್ನ ತಲೆಗೆ ನೋವು ಬಂದಿದೆ. ದೇಹವೆಲ್ಲಾ ಪೀಡಿಸುತ್ತಿದೆ; ಹೃದಯವು ದಗ್ಧವಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಮಿತಭಾಷಿಣಿ ಪ್ರಿಯೆ, ನಾನು ನನ್ನನ್ನೇ ಅಸ್ವಸ್ಥನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ. ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಯಾರೋ ಶೂಲಗಳಿಂದ ನನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಚುಚ್ಚುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ನಾನು ಮಲಗಿ ನಿದ್ರಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ನನಗಿಲ್ಲ.”
Verse 4
अड्जनि चैव सावित्रि हृदयं दूयतीव च । अस्वस्थमिव चात्मानं॑ लक्षये मितभाषिणि
“ಇಂದು, ಓ ಸಾವಿತ್ರಿ, ನನ್ನ ಹೃದಯವು ದಗ್ಧವಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ; ಓ ಮಿತಭಾಷಿಣಿ, ನಾನು ನನ್ನನ್ನೇ ಅಸ್ವಸ್ಥನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ.”
Verse 5
शूलैरिव शिरो विद्धमिदं संलक्षयाम्यहम् । तत् स्वप्तुमिच्छे कल्याणि न स्थातु शक्तिरस्ति मे
“ನನ್ನ ತಲೆ ಶೂಲಗಳಿಂದ ಚುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಯಾಣಿ, ನನ್ನ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಮಲಗಿ ನಿದ್ರಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ನನಗಿಲ್ಲ.”
Verse 6
सा समासाद्य सावित्री भर्तारमुपगम्य च । उत्सड्रेडस्य शिर: कृत्वा निषसाद महीतले,यह सुनकर सावित्री शीघ्र अपने पतिके पास आयी और उनका सिर गोदीमें लेकर पृथ्वीपर बैठ गयी
ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ತಕ್ಷಣ ತನ್ನ ಭರ್ತನ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪಿದಳು. ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಳು.
Verse 7
ततः सा नारदवचो विमृशन्ती तपस्विनी । त॑ मुहूर्त क्षणं वेलां दिवसं च युयोज ह,फिर वह तपस्विनी राजकन्या नारदजीकी बात याद करके उस मुहूर्त, क्षण, समय और दिनका योग मिलाने लगी
ಆಮೇಲೆ ಆ ತಪಸ್ವಿನಿ ರಾಜಕನ್ಯೆ ನಾರದನ ವಚನಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಮುಹೂರ್ತ, ಕ್ಷಣ, ವೇಳಾ ಮತ್ತು ದಿನ—ಇವೆಲ್ಲದರ ಯೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದಳು।
Verse 8
मुहूतदिव चापश्यत् पुरुष॑ रक्तवाससम् । बद्धमौलिं वपुष्मन्तमादित्यसमतेजसम्
ಅಲ್ಪಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವಳು ಒಂದು ದಿವ್ಯಪುರುಷನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದುದನ್ನು ಕಂಡಳು—ರಕ್ತವಸ್ತ್ರಧಾರಿ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಿರೀಟದಂತೆ ಮೌಳಿ ಕಟ್ಟಿದವನು, ದೇಹವಂತನು, ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುವವನು।
Verse 9
श्यामावदातं रक्ताक्ष॑ं पाशहस्तं भयावहम् । स्थितं सत्यवत: पारश्व निरीक्षन्तं तमेव च
ಅವನು ಶ್ಯಾಮವರ್ಣನಾದರೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ; ಕಣ್ಣುಗಳು ರಕ್ತವರ್ಣ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪಾಶ, ರೂಪ ಭಯಂಕರ. ಸತ್ಯವಾನನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ನಿಂತು ಮರುಮರು ಅವನನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 10
त॑ दृष्टवा सहसोत्थाय भर्तुन्यस्य शनै: शिर: । कृताञ्जलिर्वाचार्ता हृदयेन प्रवेपती
ಅವನನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ಸಾವಿತ್ರಿ ಸಹಸಾ ಎದ್ದು ನಿಂತಳು. ನಿಧಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಪತಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಇಟ್ಟು, ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ಹೃದಯ ಕಂಪಿಸುತ್ತಾ, ಆರ್ಥ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು।
Verse 11
सावित्रयुवाच दैवतं त्वाभिजानामि वपुरेतद्धयमानुषम् | कामया ब्रूहि देवेश कस्त्वं कि चिकीर्षसि
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದಳು—ನೀವು ದೈವತವೆಂದು ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನಿಮ್ಮ ಈ ದೇಹ ಮಾನವದಂತೆ ಇಲ್ಲ. ದೇವೇಶ, ನಿಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ಹೇಳಿರಿ—ನೀವು ಯಾರು, ಏನು ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತೀರಿ?
Verse 12
यम उवाच पतिव्रतासि सावित्रि तथैव च तपो<न्विता । अतस्त्वामभिभाषामि विद्धि मां त्वं शुभे यमम्
ಯಮನು ಹೇಳಿದನು—ಸಾವಿತ್ರಿ! ನೀ ಪತಿವ್ರತೆ; ಹಾಗೆಯೇ ತಪೋಬಲದಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿದ್ದೀ. ಆದಕಾರಣ ನಾನು ನಿನ್ನೊಡನೆ ಮಾತಾಡುತ್ತೇನೆ. ಶುಭೇ! ನನನ್ನು ಯಮರಾಜನೆಂದು ತಿಳಿ.
Verse 13
अयं ते सत्यवान् भर्ता क्षीणायु: पार्थिवात्मज: । नेष्यामि तमहं बद्ध्वा विद्धयेतन्मे चिकीर्षितम्
ನಿನ್ನ ಪತಿ ರಾಜಕುಮಾರ ಸತ್ಯವಾನ್ ತನ್ನ ನಿಯತ ಆಯುಷ್ಯದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದಾನೆ. ನಾನು ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ—ಇದೇ ನನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪವೆಂದು ತಿಳಿ.
Verse 14
सावित्रयुवाच श्रूयते भगवन् दूतास्तवागच्छन्ति मानवान् । नेतुं किल भवान् कस्मादागतो<सि स्वयं प्रभो
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದಳು—ಭಗವನ್! ಮಾನವರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ನಿಮ್ಮ ದೂತರು ಬರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಭೋ! ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನೀವು ಸ್ವತಃ ಇಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ?
Verse 15
मार्कण्डेय उवाच इत्युक्त: पितृराजस्तां भगवान् स्वचिकीर्षितम् | यथावत् सर्वमाख्यातुं तत्प्रियार्थ प्रचक्रमे
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ! ಹೀಗೆ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಪಿತೃರಾಜನಾದ ಭಗವಾನ್ ಯಮನು, ಅವಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 16
अयं च धर्मसंयुक्तो रूपवान् गुणसागर: । नाहों मत्पुरुषैनेतुमतो5स्मि स्वयमागत:
ಈ ಸತ್ಯವಾನ್ ಧರ್ಮಸಂಯುಕ್ತನು, ರೂಪವಂತನು, ಗುಣಸಾಗರನು. ನನ್ನ ದೂತರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಸ್ವತಃ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.
Verse 17
ततः सत्यवत: कायात् पाशबद्ध॑ वशं गतम् । अड्गुष्ठमात्रं पुरुषं निश्चकर्ष यमो बलात्,तदनन्तर यमराजने सत्यवानके शरीरसे पाशमें बँधे हुए अंगुष्ठमात्र परिमाणवाले विवश हुए जीवको बलपूर्वक खींचकर निकाला
ಆಗ ಯಮನು ಸತ್ಯವಾನನ ದೇಹದಿಂದ ತನ್ನ ಪಾಶದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾಗಿ ವಶಗೊಂಡಿದ್ದ ಅಂಗುಷ್ಠಮಾತ್ರ ಪುರುಷರೂಪ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಎಳೆದು ಹೊರತೆಗೆದನು।
Verse 18
ततः: समुद्धृतप्राणं गतश्वासं हतप्रभम् । निर्विचेष्ट शरीरं तद् बभूवाप्रियदर्शनम्,फिर तो प्राण निकल जानेसे उसकी साँस बंद हो गयी--अंगकान्ति फीकी पड़ गयी और शरीर निश्रेष्ट होकर अपरूप दिखायी देने लगा
ನಂತರ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಎಳೆದು ತೆಗೆದಾಗ ಅವನ ಉಸಿರು ನಿಂತಿತು; ದೇಹಕಾಂತಿ ಮಂಗಾಯಿತು; ಆ ದೇಹ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪ್ರಿಯ ದೃಶ್ಯವಾಯಿತು।
Verse 19
यमस्तु त॑ं ततो बद्ध्वा प्रयातो दक्षिणामुख: । सावित्री चैव दुःखार्ता यममेवान्वगच्छत । नियमव्रतसंसिद्धा महाभागा पतिव्रता
ಯಮನು ಆ ಜೀವವನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಜೊತೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದಕ್ಷಿಣಮುಖವಾಗಿ ಹೊರಟನು. ದುಃಖಾರ್ತಳಾದ ಸಾವಿತ್ರಿಯೂ ಯಮನನ್ನೇ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ನಡೆಯತೊಡಗಿದಳು।
Verse 20
यम उवाच निवर्त गच्छ सावित्रि कुरुष्वास्यौर्ध्वदेहिकम् कृतं भर्तुस्त्वया5<नृण्यं यावद् गम्यं गतं त्वया
ಯಮನು ಹೇಳಿದನು—“ಸಾವಿತ್ರಿ, ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹೋಗು. ಇವನ ಔರ್ಧ್ವದೇಹಿಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು. ನೀ ಭರ್ತೃಋಣವನ್ನು ತೀರಿಸಿದ್ದೀ; ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ನೀ ಬರಬೇಕಾದಷ್ಟು ದೂರ ಬಂದಿರುವೆ.”
Verse 21
सावित्रयुवाच यत्र मे नीयते भर्ता स्वयं वा यत्र गच्छति । मया च तत्र गन्तव्यमेष धर्म: सनातन:
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದಳು—“ನನ್ನ ಭರ್ತನನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೋ, ಅಥವಾ ಅವನು ಸ್ವತಃ ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೋ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ನಾನೂ ಹೋಗಬೇಕು; ಇದೇ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ.”
Verse 22
तपसा गुरुभवत्या च भर्तुः स्नेहाद् ब्रतेन च । तव चैव प्रसादेन न मे प्रतिहता गति:,तपस्या, गुरुभक्ति, पतिप्रेम, व्रतपालन तथा आपकी कृपासे मेरी गति कहीं भी रुक नहीं सकती
ಯಮನು ಹೇಳಿದನು—ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ, ಹಿರಿಯರ प्रति ಭಕ್ತಿಸೇವೆಯಿಂದ, ಪತಿಪ್ರೇಮದಿಂದ, ವ್ರತಪಾಲನೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನನ್ನ ಗತಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ತಡೆಯಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 23
प्राहु: साप्तपदं मैत्रं बुधास्तत्त्वार्थदर्शिन: । मित्रतां च पुरस्कृत्य किज्चिद् वक्ष्यामि तच्छुणु
ತತ್ತ್ವಾರ್ಥದರ್ಶಿಗಳಾದ ಪಂಡಿತರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಏಳು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಡೆದಷ್ಟೇ ಮಿತ್ರತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಮಿತ್ರತೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಾನು ನಿನಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಕೇಳು।
Verse 24
नानात्मवन्तस्तु वने चरन्ति धर्म च वासं च परिश्रमं च । विज्ञानतो धर्ममुदाहरन्ति तस्मात् सन््तो धर्ममाहु: प्रधानम्
ಯಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅಂತರಾತ್ಮ ಚಂಚಲವಾಗಿರುವವರು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದವರು, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಧರ್ಮಾಚರಣೆ, ನಿಯಮಬದ್ಧ ವಾಸ (ಗುರುಕುಲವಾಸ) ಹಾಗೂ ಕಷ್ಟಸಹನ ತಪಸ್ಸು—ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಧರಿಸಲಾರರು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿವೇಕದಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸಜ್ಜನರು ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಪರಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 25
एकस्य धर्मेण सता मतेन सर्वे सम त॑ मार्गमनुप्रपन्ना: । मा वै द्वितीयं मा तृतीयं च वाउ्छे तस्मात् सन््तो धर्ममाहु: प्रधानम्
ಯಮನು ಹೇಳಿದನು—ಸಜ್ಜನರು ಸಮರ್ಥಿಸಿ ಯುಕ್ತವೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ ಒಂದೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅದೇ ಸಮಾನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ—ಅದು ಜ್ಞಾನಲಕ್ಷ್ಯದ ಪಥ. ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಎರಡನೆಯದು’ ಅಥವಾ ‘ಮೂರನೆಯದು’ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಯಸಬಾರದು. ಹೀಗಾಗಿ ಸತ್ಪುರುಷರು ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 26
सो$भिगम्य प्रियां भार्यामुवाच श्रमपीडित: । लकड़ी चीरते समय परिश्रमके कारण उनके शरीरसे पसीना निकल आया और उसी परिश्रमसे उनके सिरमें दर्द होने लगा। तब वे श्रमसे पीड़ित हो अपनी प्यारी पत्नीके पास जाकर बोले--
ಶ್ರಮದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು. ಆಗ ಯಮನು ಹೇಳಿದನು—“ಅನಿಂದಿತೆ! ಹಿಂತಿರುಗು. ಸ್ವರ, ಅಕ್ಷರ, ವ್ಯಂಜನ ಮತ್ತು ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮನ್ವಿತವಾದ ನಿನ್ನ ವಾಣಿಯಿಂದ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನಿಂದ ಒಂದು ವರವನ್ನು ಬೇಡು; ಸತ್ಯವಾನನ ಜೀವವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.”
Verse 27
सावित्रयुवाच च्युत: स्वराज्याद् वनवासमाश्रितो विनष्टचक्षु: श्वशुरो ममाश्रमे । स लब्धचक्षुर्बलवान् भवेन्नूप- स्तव प्रसादाज्ज्वलनार्कसंनिभ:
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದರು—ಭಗವನ್! ನನ್ನ ಮಾವನು ಸ್ವರಾಜ್ಯದಿಂದ ಚ್ಯುತನಾಗಿ ವನವಾಸವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನನ್ನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಅವನ ದೃಷ್ಟಿ ನಾಶವಾಗಿದೆ. ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಆ ರಾಜನು ಪುನಃ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ, ಬಲವಂತನಾಗಲಿ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಲಿ।
Verse 28
यम उवाच ददानि ते5हं तमनिन्दिते वरं यथा त्वयोक्तंभविता च तत् तथा । तवाध्वना ग्लानिमिवोपलक्षये निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत्
ಯಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅನಿಂದಿತೆ! ನಾನು ನಿನಗೆ ಆ ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಅದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ದಾರಿಯ ಪ್ರಯಾಣದಿಂದ ಬಂದ ದಣಿವು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹೋಗು—ನಿನಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಶ್ರಮವಾಗದಿರಲಿ।
Verse 29
सावित्रयुवाच श्रम: कुतो भर्त्समीपतो हि मे यतो हि भर्ता मम सा गतिर्धुवा । यतः पतिं नेष्यसि तत्र मे गति: सुरेश भूयश्व वचो निबोध मे
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದರು—ಭರ್ತನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ನನಗೆ ಶ್ರಮ ಎಲ್ಲಿ? ನನ್ನ ಪತಿ ಇರುವುದೇ ನನ್ನ ನಿಶ್ಚಿತ ಗತಿ. ನೀವು ನನ್ನ ಪ್ರಾಣನಾಥನನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುವಿರೋ, ಅಲ್ಲಿಗೇ ನನ್ನ ಗಮನವೂ ಅನಿವಾರ್ಯ. ದೇವೇಶ್ವರ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ।
Verse 30
सतां सकृत्संगतमीप्सितं परं ततः परं मित्रमिति प्रचक्षते । न चाफल सत्पुरुषेण सड़तं ततः सतां सन्निवसेत् समागमे
ಯಮನು ಹೇಳಿದರು—ಸಜ್ಜನರೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಸಲವಾದರೂ ಸಂಗಮವು ಪರಮ ಇಷ್ಟಕರ; ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದರೆ ಅವರನ್ನು ಮಿತ್ರರಾಗಿ ಪಡೆಯುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸತ್ಪುರುಷರ ಸಂಗವು ಎಂದಿಗೂ ನಿಷ್ಫಲವಾಗದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಸಜ್ಜನರ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಿ ಅವರ ಸಂಗದಲ್ಲಿರಬೇಕು।
Verse 31
यम उवाच मनो<नुकूलं बुधबुद्धिवर्धनं त्वया यदुक्तं वचन हिताश्रयम् । विना पुन: सत्यवतो<स्य जीवितं वरं द्वितीयं वरयस्व भामिनि
ಯಮನು ಹೇಳಿದರು—ಭಾಮಿನಿ! ನೀನು ಹೇಳಿದ ಹಿತವಚನವು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ; ಅದು ಪಂಡಿತರ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನೂ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸತ್ಯವಾನನ ಜೀವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಎರಡನೆಯ ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು।
Verse 32
सावित्रयुवाच ह्वतं पुरा मे श्वशुरस्य धीमतः स्वमेव राज्यं लभतां स पार्थिव: । जह्यात् स्वधर्म न च मे गुरुर्यथा द्वितीयमेतद् वरयामि ते वरम्
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದಳು—ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಾವನವರ ಸ್ವರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕಸಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು; ಅದೇ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆ ರಾಜನು ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಿ. ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಪೂಜ್ಯ ಗುರು ಮಹಾರಾಜ ದ್ಯುಮತ್ಸೇನನು ಎಂದಿಗೂ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸದಿರಲಿ. ಇದು ನಾನು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಆರಿಸುವ ಎರಡನೆಯ ವರ.
Verse 33
यम उवाच स्वमेव राज्यं प्रतिपत्स्यते5चिरा- न्नच स्वधर्मात् परिहास्यते नृपः । कृतेन कामेन मया नृपात्मजे निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत्
ಯಮನು ಹೇಳಿದನು—ಬಹಳ ಕಾಲದ ನಂತರವಾದರೂ ಆ ರಾಜನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತನ್ನದೇ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವನು; ಮತ್ತು ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ಸ್ವಧರ್ಮದಿಂದ ತಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜಕುಮಾರಿಯೇ, ನನ್ನಿಂದ ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆ ನೆರವೇರಿದೆ. ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹೋಗು; ನಿನಗೆ ಶ್ರಮವಾಗದಿರಲಿ.
Verse 34
सावित्रयुवाच प्रजास्त्वयैता नियमेन संयता नियम्य चैता नयसे निकामया । ततो यमत्वं तव देव विश्रुतं निबोध चेमां गिरमीरितां मया
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದಳು—ದೇವಾ, ನೀವು ನಿಯಮದಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂಯಮದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತೀರಿ; ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ನಿಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಅವುಗಳ-ಅವುಗಳ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ನಡೆಸುತ್ತೀರಿ. ಆದಕಾರಣ ‘ಯಮ’ ಎಂಬ ನಿಮ್ಮ ನಿಯಾಮಕತ್ವ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಹೇಳುವ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
Verse 35
अद्रोह: सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा । अनुग्रहश्न दानं च सतां धर्म: सनातन:,मन, वाणी और क्रियाद्वारा किसी भी प्राणीसे द्रोह न करना, सबपर दयाभाव बनाये रखना और दान देना यह साधु पुरुषोंका सनातन धर्म है
ಕರ್ಮದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ವಾಣಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೂ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವದು, ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಅನುಗ್ರಹಭಾವವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ದಾನ ಮಾಡುವುದು—ಇದೇ ಸತ್ಪುರುಷರ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ.
Verse 36
एवंप्रायश्न॒ लोको<यं मनुष्या: शक्तिपेशला: । सन्तस्त्वेवाप्यमित्रेषु दयां प्राप्तेषु कुर्वते
ಬಹುತೇಕ ಈ ಲೋಕ ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ—ಮಾನವರು ಅಲ್ಪಾಯುಷ್ಯರು; ಅವರ ದುರ್ಬಲತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಆದರೂ ಸಜ್ಜನರು ಶರಣಾಗಿ ಬಂದ ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೂ ದಯೆ ತೋರುತ್ತಾರೆ.
Verse 37
यम उवाच पिपासितस्येव भवेद् यथा पय- स्तथा त्वया वाक्यमिदं समीरितम् | विना पुन: सत्यवतो<स्य जीवितं वरं वृणीष्वेह शुभे यदिच्छसि
ಯಮನು ಹೇಳಿದರು—ಶುಭೆ! ದಾಹದಿಂದ ಬಳಲುವವನಿಗೆ ನೀರು ದೊರೆತಂತೆ ಹೇಗೆ ಆನಂದವಾಗುವುದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ಹೇಳಿದ ಈ ಮಾತುಗಳು ನನಗೆ ಅಪಾರ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ತಂದಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ಯವಾನನ ಜೀವವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಬೇರೆ ಯಾವ ವರವನ್ನಾದರೂ ಬೇಡು.
Verse 38
सावित्रयुवाच ममानपत्य: पृथिवीपति: पिता भवेत् पितु: पुत्रशतं तथौरसम् | कुलस्य सन््तानकरं च यद् भवेत् तृतीयमेतद् वरयामि ते वरम्
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದರು—ಭಗವನ್! ನನ್ನ ತಂದೆ ಭೂಪತಿ ರಾಜನು ಸಂತಾನಹೀನನು. ಕುಲದ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ನೂರು ಔರಸ ಪುತ್ರರು ಅವನಿಗೆ ದೊರಕುವಂತೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿರಿ. ಇದೇ ನಾನು ಬೇಡುವ ಮೂರನೇ ವರ.
Verse 39
यम उवाच कुलस्य सन्तानकरं सुवर्चसं शतं सुतानां पितुरस्तु ते शुभे । कृतेन कामेन नराधिपात्मजे निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता
ಯಮನು ಹೇಳಿದರು—ಶುಭೆ! ನಿನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಕುಲಸಂತತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ನೂರು ತೇಜಸ್ವಿ ಪುತ್ರರು ಉಂಟಾಗುವರು. ರಾಜಕುಮಾರಿಯೇ! ನಿನ್ನ ಆಶಯ ನೆರವೇರಿತು. ಈಗ ಹಿಂದಿರುಗು; ನೀನು ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಬಹಳ ದೂರ ಬಂದಿದ್ದೀಯೆ.
Verse 40
सावित्रयुवाच न दूरमेतन्मम भर्तूसंनिधौ मनो हि मे दूरतरं प्रधावति । अथ व्रजन्नेव गिरं समुद्यतां मयोच्यमानां शृणु भूय एव च
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದರು—ಭಗವನ್! ನಾನು ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳ ನನಗೆ ದೂರವಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಇನ್ನೂ ದೂರಕ್ಕೆ ಓಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನೀವು ಸಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುವಾಗ, ನಾನು ಹೇಳುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿರಿ.
Verse 41
विवस्वतस्त्वं तनय: प्रतापवां- स्ततो हि वैवस्वत उच्यसे बुध: । समेन धर्मेण चरन्ति ता: प्रजा- स्ततस्तवेहेश्वर धर्मराजता
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದರು—ದೇವೇಶ್ವರ! ನೀವು ವಿವಸ್ವಾನ್ (ಸೂರ್ಯ)ನ ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿ ಪುತ್ರ; ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಿಮಗೆ ‘ವೈವಸ್ವತ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನೀವು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಭಾವದಿಂದ ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ನಡೆದು ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತೀರಿ; ಹೀಗಾಗಿ ನೀವು ‘ಧರ್ಮರಾಜ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದೀರಿ.
Verse 42
आत्मन्यपि न विश्वासस्तथा भवति सत्सु यः । तस्मात् सत्सु विशेषेण सर्व: प्रणयमिच्छति
ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ತನ್ನ ಮೇಲೆಯೂ ಅಷ್ಟೊಂದು ನಂಬಿಕೆ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ; ಸತ್ಪುರುಷರ ಮೇಲೆ ಹುಟ್ಟುವ ನಂಬಿಕೆಯಷ್ಟು ಅಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಸಜ್ಜನರ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ನೇಹ-ಪ್ರಣಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 43
सौद्दात् सर्वभूतानां विश्वासो नाम जायते । तस्मात् सत्सु विशेषेण विश्वासं कुरुते जन:
ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಪರಸ್ಪರ ‘ವಿಶ್ವಾಸ’ ಎಂಬುದು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನರು ಸಜ್ಜನರ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ನಂಬಿಕೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರಲ್ಲೇ ಸೌಹಾರ್ದ ಮತ್ತು ಹಿತಭಾವ ಇರುತ್ತದೆ.
Verse 44
यम उवाच उदादह्वतं ते वचन यदड्ने शुभे न तादृक् त्वदते श्रुतं मया । अनेन तुष्टो5स्मि विनास्य जीवितं वरं चतुर्थ वरयस्व गच्छ च
ಯಮನು ಹೇಳಿದನು—ಕಲ್ಯಾಣಿ! ಇಂದು ನೀನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ವಚನವನ್ನು ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ನಾನು ಕೇಳಿಲ್ಲ. ಶುಭೆ! ಇದರಿಂದ ನಾನು ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಸತ್ಯವಾನನ ಜೀವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾಲ್ಕನೇ ವರವನ್ನು ಬೇಡು; ಈಗ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗು.
Verse 45
सावित्रयुवाच ममात्मजं सत्यवतस्तथौरसं भवेदुभाभ्यामिह यत् कुलोद्वहम् । शतं सुतानां बलवीर्यशालिना- मिदं चतुर्थ वरयामि ते वरम्
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದಳು—ನನ್ನೂ ಸತ್ಯವಾನನೂ ಸೇರಿ, ವಂಶವನ್ನು ಧರಿಸಿ ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ, ಬಲ-ವೀರ್ಯಸಂಪನ್ನವಾದ ನೂರು ಔರಸ ಪುತ್ರರು ನಮಗೆ ಜನಿಸಲಿ. ಇದೇ ನಿಮ್ಮಿಂದ ನಾನು ಬೇಡುವ ನಾಲ್ಕನೇ ವರ.
Verse 46
यम उवाच शतं सुतानां बलवीर्यशालिनां भविष्यति प्रीतिकरं तवाबले । परिश्रमस्ते न भवन्नपात्मजे निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता
ಯಮನು ಹೇಳಿದನು—ಸೌಮ್ಯಳೇ! ಬಲ-ವೀರ್ಯಸಂಪನ್ನವಾದ ನೂರು ಪುತ್ರರು ನಿನಗೆ ಆಗುವರು; ಅವರು ನಿನಗೆ ಆನಂದಕಾರಕರಾಗುವರು. ರಾಜಕುಮಾರಿಯೇ! ಈಗ ಹಿಂತಿರುಗು, ನಿನಗೆ ದಣಿವು ಆಗದಿರಲಿ; ನೀನು ದಾರಿಯಿಂದ ಬಹಳ ದೂರ ಬಂದಿದ್ದೀಯೆ.
Verse 47
सावित्रयुवाच सतां सदा शाश्चवतधर्मवृत्ति: सन््तो न सीदन्ति न च व्यथन्ति । सतां सद्भि्नाफल: सड़मो<स्ति सद्धभयो भयं नानुवर्तन्ति सन्त:
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದರು—ಸತ್ಪುರುಷರ ನಡೆ ಸದಾ ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ; ಅವರು ನಿರಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಥಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಸಜ್ಜನರ ಸಂಗವು ಎಂದಿಗೂ ನಿಷ್ಫಲವಾಗದು; ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜನರು ಭಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 48
सन््तो हि सत्येन नयन्ति सूर्य सन््तो भूमिं तपसा धारयन्ति | सन््तो गतिर्भूतभव्यस्य राजन् सतां मध्ये नावसीदन्ति सन्त:
ಯಮನು ಹೇಳಿದರು—ಸತ್ಪುರುಷರು ಸತ್ಯಬಲದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಗತಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ; ಸತ್ಪುರುಷರೇ ತಪಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಜನೇ! ಭೂತವೂ ಭವಿಷ್ಯವೂ ಅವಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯವೂ ಮಾರ್ಗವೂ ಸತ್ಪುರುಷರೇ. ಸಜ್ಜನರ ಮಧ್ಯೆ ವಾಸಿಸುವ ಸಜ್ಜನರು ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 49
आर्यजुष्टमिदं वृत्तमिति विज्ञाय शाश्वतम् | सन्त: परार्थ कुर्वाणा नावेक्षन्ति परस्परम्
ಯಮನು ಹೇಳಿದರು—ಇದು ಆರ್ಯರು ಅನುಮೋದಿಸಿ ಆಚರಿಸಿದ ಶಾಶ್ವತ ಸದಾಚಾರವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಸತ್ಪುರುಷರು ಪರಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಸ್ವಾರ್ಥದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 50
न च प्रसाद: सत्पुरुषेषु मोघो न चाप्यर्थो नश्यति नापि मान: । यस्मादेतन्नियतं सत्सु नित्यं तस्मात् सन््तो रक्षितारों भवन्ति
ಯಮನು ಹೇಳಿದರು—ಸತ್ಪುರುಷರಲ್ಲಿಯೇ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದವು ಎಂದಿಗೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಯೋಗ್ಯ ಲಾಭ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮಾನವೂ ಕುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಸಾದ, ಅರ್ಥ, ಮಾನ—ಈ ಮೂರೂ ಸಜ್ಜನರಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ನಿಯತವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ಪುರುಷರು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕದ ರಕ್ಷಕರಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 51
यम उवाच यथा यथा भाषसि धर्मसंहितं मनोअ<नुकूलं सुपद॑ महार्थवत् | तथा तथा मे त्वयि भक्तिरुत्तमा वरं वृणीष्वाप्रतिमं पतिव्रते
ಯಮನು ಹೇಳಿದರು—ಪತಿವ್ರತೆಯೇ! ನೀನು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವಾಗಿ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿ, ಸುಪದಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಮಹಾರ್ಥವತ್ತಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಎಷ್ಟು ಹೇಳುತ್ತೀಯೋ, ಅಷ್ಟು ಅಷ್ಟು ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ನನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನಿಂದ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ವರವನ್ನು ಬೇಡು.
Verse 52
सावित्रयुवाच न ते5पवर्ग: सुकृताद् विनाकृत- स्तथा यथान्येषु वरेषु मानद । वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं यथा मृता होवमहं पतिं विना
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದರು—ಮಾನದಾ! ನೀವು ನೀಡಿದ ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ವರವು ಪುಣ್ಯಮಯ ದಾಂಪತ್ಯಸಂಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ ಫಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಅಂತಿಮ ವರವು ಇತರ ವರಗಳಂತೆ ಅಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಅದೇ ವರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ—ಸತ್ಯವಾನ್ ಜೀವಿಸಲಿ; ಪತಿಯಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಮೃತಸಮಾನಳೇ.
Verse 53
न कामये भर्तृविनाकृता सुखं न कामये भर्त॒विनाकृता दिवम् । न कामये भर्तविनाकृता श्रियं न भर्तहीना व्यवसामि जीवितुम्
ಪತಿಯಿಲ್ಲದೆ ದೊರೆಯುವ ಸುಖ ನನಗೆ ಬೇಡ. ಪತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವರ್ಗವೂ ಬೇಡ. ಪತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯೂ ಬೇಡ. ನಿಜವಾಗಿ, ಪತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುವುದಕ್ಕೂ ನಾನು ಸಂಕಲ್ಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 54
वरातिसर्ग: शतपुत्रता मम त्वयैव दत्तो ह्वियते च मे पति: । वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं तवैव सत्यं वचनं भविष्यति
ನನಗೆ ಶತಪುತ್ರತ್ವದ ವರವನ್ನು ನೀವೇ ನೀಡಿದ್ದೀರಿ; ಮತ್ತೆ ನೀವೇ ನನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅದೇ ವರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ—ಸತ್ಯವಾನ್ ಜೀವಿಸಲಿ; ಆಗ ನಿಮ್ಮ ವಚನವೇ ಸತ್ಯವಾಗುವುದು.
Verse 55
मार्कण्डेय उदाच तथेत्युक्त्वा तु तं पाश मुक्त्वा वैवस्वतो यम: । धर्मराज: प्रह्ृष्टात्मा सावित्रीमिदमब्रवीत्
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ಹೇಳಿದರು—“ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ವೈವಸ್ವತ ಯಮನು ಅವನನ್ನು ಪಾಶದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಧರ್ಮರಾಜ ಯಮನು ಹರ್ಷಿತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಾವಿತ್ರಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 56
मार्कण्डेयजी कहते हैं--युधिष्ठिर! तदनन्तर “तथास्तु” कहकर सूर्यपुत्र धर्मराज यमने सत्यवानका बन्धन खोल दिया और प्रसन्नचित्त होकर सावित्रीसे इस प्रकार कहा-- एष भटद्रे मया मुक्तो भर्ता ते कुलनन्दिनि । (तोषितो<हं त्वया साध्थवि वाक्यैर्थर्मार्थसंहितै: ।) अरोगस्तव नेयश्न सिद्धार्थ: स भविष्यति
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ಹೇಳಿದರು—ಯುಧಿಷ್ಠಿರ! ನಂತರ “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರನಾದ ಧರ್ಮರಾಜ ಯಮನು ಸತ್ಯವಾನನ ಬಂಧನವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು. ಬಳಿಕ ಹರ್ಷಿತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಾವಿತ್ರಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು—“ಭದ್ರೇ! ಕುಲನಂದಿನಿ! ನಿನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ನಾನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸಾಧ್ವಿ! ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಂಯುಕ್ತವಾದ ನಿನ್ನ ವಚನಗಳಿಂದ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಸತ್ಯವಾನ್ ನಿರೋಗಿಯಾಗಿರುವನು, ಅವನ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುವವು, ಮತ್ತು ನೀನು ಅವನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹಿಂತಿರುಗಲು ಯೋಗ್ಯನಾಗಿರುವನು.”
Verse 57
चतुर्वर्षशतायुश्च त्वया सार्धमवाप्स्यति । इष्ट्वा यज्जैश्व धर्मेण ख्यातिं लोके गमिष्यति
ಯಮನು ಹೇಳಿದನು— ನಿನ್ನ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಅವನು ನಾಲ್ಕು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಯಜ್ಞಗಳ ಮೂಲಕ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಧರ್ಮವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿ, ಲೋಕವೆಲ್ಲೆಡೆ ಖ್ಯಾತನಾಗುವನು.
Verse 58
त्वयि पुत्रशतं चैव सत्यवान् जनयिष्यति । ते चापि सर्वे राजान: क्षत्रिया: पुत्रपौत्रिण:,'सत्यवान् तेरे गर्भसे सौ पुत्र उत्पन्न करेगा और वे सभी राजकुमार राजा होनेके साथ ही पुत्र-पौत्रोंसे सम्पन्न होंगे
ಯಮನು ಹೇಳಿದನು— ನಿನ್ನ ಮೂಲಕ ಸತ್ಯವಾನ್ ನೂರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆಯುವನು. ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಕ್ಷತ್ರಿಯರೂ ರಾಜರೂ ಆಗುವರು; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧರಾಗುವರು.
Verse 59
ख्यातास्त्वन्नामधेयाश्व॒ भविष्यन्तीह शाश्वृता: । पितुश्न ते पुत्रशतं भविता तव मातरि
ಯಮನು ಹೇಳಿದನು— ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿನ್ನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಧರಿಸಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಖ್ಯಾತರಾಗುವರು; ‘ಸಾವಿತ್ರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗುವರು. ಮತ್ತೂ, ನಿನ್ನ ತಂದೆಯಿಂದ ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೂರು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸುವರು.
Verse 60
मालव्यां मालवा नाम शाश्रचताः पुत्रपौत्रिण: । भ्रातरस्ते भविष्यन्ति क्षत्रियास्त्रिदशोपमा:
ಯಮನು ಹೇಳಿದನು— ನಿನ್ನ ತಾಯಿ ಮಾಲವಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವರು ‘ಮಾಲವ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಖ್ಯಾತರಾಗುವರು; ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧರಾಗುವರು. ಅವರು ನಿನ್ನ ಸಹೋದರರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ದೇವತೆಗಳಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾಗುವರು.
Verse 61
एवं तस्यै वरं दत्त्वा धर्मराज: प्रतापवान् । निवर्तयित्वा सावित्रीं सस््वमेव भवनं ययौ,सावित्रीको इस प्रकार वरदान दे प्रतापी धर्मराज उसे लौटाकर अपने लोकको चले गये
ಹೀಗೆ ಪ್ರತಾಪವಂತನಾದ ಧರ್ಮರಾಜನು ಸಾವಿತ್ರಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿ ಅವಳನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿ, ತಾನೇ ತನ್ನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.
Verse 62
सावित्र्यपि यमे याते भर्तारें प्रतिलभ्य च । जगाम तत्र यत्रास्या भर्तु: शावं कलेवरम्,यमराजके चले जानेपर सावित्री अपने पतिको पाकर उसी स्थानपर गयी; जहाँ पतिका मृत शरीर पड़ा था
ಯಮರಾಜನು ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ ಸಾವಿತ್ರಿ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆದು, ಅವನ ನಿರ್ಜೀವ ದೇಹ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಅದೇ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹೋದಳು.
Verse 63
सा भूमौ प्रेक्ष्य भर्तारमुपसुत्योपगृह च । उत्सड़े शिर आरोप्य भूमावुपविवेश ह,वह पृथ्वीपर अपने पतिको पड़ा देख उनके पास गयी और पृथ्वीपर बैठ गयी, फिर पतिको उठाकर उसने उनके मस्तकको गोदीमें रख लिया
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಪತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಅವಳು ತಕ್ಷಣ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಓಡಿ ಹೋಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು. ನಂತರ ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಳು.
Verse 64
संज्ञां चस पुनर्लब्ध्वा सावित्रीम भ्यभाषत । प्रोष्यागत इव प्रेम्णा पुन: पुनरुदीक्ष्य वै
ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಪಡೆದ ಸತ್ಯವಾನ್ ಸಾವಿತ್ರಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. ದೀರ್ಘ ವಿಯೋಗದ ಬಳಿಕ ಮರಳಿದವನಂತೆ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ನೋಡುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು.
Verse 65
सत्यवानुवाच सुचिरं बत सुप्तो5स्मि किमर्थ नावबोधित: । क्व चासौ पुरुष: श्यामो यो5सौ मां संचकर्ष ह
ಸತ್ಯವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—“ಪ್ರಿಯೆ! ಅಯ್ಯೋ, ನಾನು ಬಹಳ ಕಾಲ ನಿದ್ರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನನ್ನು ಏಕೆ ಎಬ್ಬಿಸಲಿಲ್ಲ? ಮತ್ತು ನನ್ನನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋದ ಆ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣ ಪುರುಷನು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ?”
Verse 66
सावित्रयुवाच सुचिरं त्वं प्रसुप्तोडसि ममाड्के पुरुषर्षभ । गत: स भगवान् देव: प्रजासंयमनो यम:
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದರು—“ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ! ನೀವು ನನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲ ನಿದ್ರಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಆ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಭು—ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಯಮ—ಅವರೇ; ಅವರು ಈಗ ತೆರಳಿದ್ದಾರೆ.”
Verse 67
विश्रान्तोडसि महाभाग विनिद्रश्न नृपात्मज । यदि शकक््यं समुन्तिष्ठ विगाढां पश्य शर्वरीम्
ಮಹಾಭಾಗ ರಾಜಕುಮಾರನೇ! ನೀ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದಿದ್ದೀಯೆ; ನಿನ್ನ ನಿದ್ರೆಯೂ ತೀರಿದೆ. ಶಕ್ತಿ ಇದ್ದರೆ ಈಗ ಏಳು; ನೋಡು—ರಾತ್ರಿ ಗಾಢವಾಗಿ, ಘನ ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.
Verse 68
मार्कण्डेय उदाच उपलभ्य तत: संज्ञां सुखसुप्त इवोत्थित: । दिश: सर्वा वनान्तांश्व निरीक्ष्योवाच सत्यवान्
ಆಮೇಲೆ ಸಂಜ್ಞೆ ಮರಳಿ ಬಂದಾಗ ಸತ್ಯವಾನ್ ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸಿ ಎದ್ದವನಂತೆ ಎದ್ದು ನಿಂತನು. ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ, ಅರಣ್ಯದ ಅಂಚುಗಳನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡಿದನು.
Verse 69
फलाहारो<स्मि निष्क्रान्तस्त्वया सह सुमध्यमे । ततः पाटयत: काष्ठं शिरसो मे रुजाभवत्
ಸುಮಧ್ಯಮೇ! ನಾನು ನಿನ್ನೊಡನೆ ಮನೆಯಿಂದ ಹಣ್ಣು ತರಲು ಹೊರಟೆ. ನಂತರ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಚೀರುತ್ತಿರುವಾಗ ನನ್ನ ತಲೆಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು ಉಂಟಾಯಿತು.
Verse 70
शिरोऊ5भितापसंतप्त: स्थातुं चिरमशवनुवन् । तवोत्सज्ले प्रसुप्तो5स्मि इति सर्व स्मरे शुभे
ಶುಭೇ! ತಲೆಯ ಆ ಉರಿಯುವ ನೋವಿನಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟು ನಾನು ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ‘ನಿನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ತಲೆ ಇಟ್ಟು ನಾನು ನಿದ್ರಿಸಿದ್ದೆ’—ಇದೆಲ್ಲವೂ ಈಗ ನನಗೆ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತಿದೆ.
Verse 71
त्वयोपगूढस्य च मे निद्रयापहतं मन: । ततो<पश्यं तमो घोर पुरुषं च महौजसम्
ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಾಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಆವರಿತವಾಯಿತು. ನಂತರ ನಾನು ಭಯಂಕರವಾದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಕಂಡೆ; ಜೊತೆಗೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ, ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠನಾದ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನನ್ನೂ ಕಂಡೆ.
Verse 72
तद् यदि त्वं विजानासि किं तद् ब्रूहि सुमध्यमे । स्वप्लो मे यदि वा दृष्टो यदि वा सत्यमेव तत्
ಸುಮಧ್ಯಮೆ! ನಿನಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ಹೇಳು—ಅದು ಏನು? ನಾನು ಕಂಡದ್ದು ಕನಸೇ, ಅಥವಾ ಅದು ನಿಜವಾದ ಸತ್ಯವೇ?
Verse 73
तमुवाचाथ सावित्री रजनी व्यवगाहते । श्वस्ते सर्व यथावृत्तमाख्यास्यामि नृपात्मज,तब सावित्री उनसे बोली--राजकुमार! रात बढ़ती जा रही है। कल सबेरे मैं आपसे सब बातें ठीक-ठीक बताऊँगी
ಆಗ ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜಕುಮಾರನೇ! ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ನಾಳೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನಡೆದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 74
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते पितरौ पश्य सुव्रत । विगाढा रजनी चेयं निवृत्तश्न दिवाकर:,'सुत्रत! उठिये, उठिये, आपका कल्याण हो। आप चलकर माता-पिताका दर्शन तो कीजिये। सूर्य डूब गये तथा रात घनी हो गयी है
ಎದ್ದೇಳು, ಎದ್ದೇಳು—ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ, ಓ ಸುವ್ರತ! ಹೋಗಿ ತಂದೆತಾಯಿಗಳನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡು. ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಮಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಈ ರಾತ್ರಿ ಗಾಢವಾಗಿದೆ.
Verse 75
नक्तंचराश्नरन्त्येते हृष्ट: क्रराभिभाषिण: । श्रूयन्ते पर्णशब्दाश्व॒ मृगाणां चरतां वने
ಈ ರಾತ್ರಿಚರರು ಇಲ್ಲಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುವ ಜಿಂಕೆಗಳ ಕಾಲಿನಿಂದ ಎಲೆಗಳ ಸದ್ದು ಕೂಡ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 76
एता घोरं शिवा नादान् दिशं दक्षिणपश्चिमाम् । आस्थाय विरुवन्त्युग्रा: कम्पयन्त्यो मनो मम,“दक्षिण और पश्चिमके कोणकी दिशामें जाकर ये उग्र सियारिनें भयंकर शब्द कर रही हैं, जिससे मेरा हृदय काँप उठता है
ಈ ಉಗ್ರ ಶ್ಯಾಲಿನಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಿವೆ; ಅವರ ಅಪಶಕುನದ ಕೂಗು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಡುಗಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 77
सत्यवानुवाच वन॑ प्रतिभयाकारं घनेन तमसा55वृतम् । न विज्ञास्यसि पन्थानं गन्तुं चैव न शक्ष्यसि
ಸತ್ಯವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಿಯೆ, ಈ ಅರಣ್ಯವು ದಟ್ಟವಾದ ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ದಾರಿ ತಿಳಿಯದು; ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ।
Verse 78
सावित्रयुवाच अस्मिन्नद्य वने दग्धे शुष्कवृक्ष: स्थितो ज्वलन् । वायुना धम्यमानोजअत्र दृश्यतेडग्नि: क्वचित् क्वचित्
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದರು—ಇಂದು ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಒಣಗಿದ ಒಂದು ಮರ ನಿಂತಿದೆ; ಅದು ಇನ್ನೂ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಗಾಳಿಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಅದರೊಳಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಮಿನುಗುತ್ತ ಕಾಣುತ್ತದೆ।
Verse 79
ततो<ग्निमानयित्वेह ज्वालयिष्यामि सर्वतः । काष्ठानीमानि सन्तीह जहि सन््तापमात्मन:,वहींसे आग ले आकर मैं सब ओर लकड़ियाँ जलाऊँगी। यहाँ बहुत-से काठ-कबाड़ पड़े हैं। आप मनसे चिन्ता निकाल दीजिये
ನಂತರ ನಾನು ಅಲ್ಲಿ നിന്ന് ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ತಂದು ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಇಂಧನಕಟ್ಟೆಗಳು ಇವೆ; ನಿಮ್ಮ ಮನದ ತಾಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ।
Verse 80
यदि नोत्सहसे गन्तुं सरुज॑ त्वां हि लक्षये । न च ज्ञास्यसि पन्थानं तमसा संवृते वने
ನೀನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಉತ್ಸಾಹವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ—ನೀನು ನೋವಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ—ಮತ್ತು ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾರಿಯೂ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೆ, ಆಗ…
Verse 81
श्वः प्रभाते वने दृश्ये यास्थावो 5नुमते तव। वसावेह क्षपामेकां रुचितं यदि तेडनघ
ನಾಳೆ ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವಾಗ, ನಿನ್ನ ಅನುಮತಿ ಇದ್ದರೆ ನಾವು ಹೊರಡೋಣ. ಅನಘೆ, ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಿದ್ದರೆ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಂಗೋಣ।
Verse 82
सत्यवानुवाच शिरोरुजा निवृत्ता मे स्वस्थान्यज्राननि लक्षये | मातापितृभ्यामिच्छामि संगम त्वत्प्रसादजम्
ಸತ್ಯವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಿಯೆ! ನನ್ನ ತಲೆನೋವು ನಿವೃತ್ತವಾಗಿದೆ; ನನ್ನ ಅಂಗಾಂಗಗಳು ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈಗ ನಿನ್ನ ಕೃಪಾಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ನನ್ನ ತಾಯಿ-ತಂದೆಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 83
न कदाचिद् विकालं हि गतपूर्वो मया55श्रम: । अनागतायां सन्ध्यायां माता मे प्ररुणद्धि माम्
ನಾನು ಹಿಂದೆಂದೂ ಅಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಂದು ಸಂಧ್ಯೆ ಬರುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ನನ್ನ ತಾಯಿ ನನ್ನನ್ನು ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾಳೆ.
Frequently Asked Questions
Whether concealment can remain consistent with dharma: the Pandavas must balance truthfulness and openness against the lawful requirement of secrecy to complete the exile terms and prevent adversarial exploitation.
Adversity does not negate righteous identity; disciplined secrecy, when oath-bound and oriented to protection rather than harm, can be an ethically valid means to preserve dharma and enable future restoration.
Rather than a formal phalaśruti, the chapter supplies a justificatory frame: exempla from divine and exemplary figures function as interpretive guidance, positioning ajñātavāsa as a sanctioned method within the epic’s broader dharma discourse.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.