Adhyaya 116

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ६८ श्लोक हैं) ऑपन-माज बछ। जज: चतुर्दशाधिकशततमो< ध्याय: धृतराष्ट्रका विषादयुक्त वचन

ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದನು— ಸಂಜಯ! ನನ್ನ ಸೇನೆ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಮಹಾಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಲವಿದು. ಪಾಂಡವರ ಸೇನೆಯಿಗಿಂತ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲ. ಯುದ್ಧಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಇದರ ವ್ಯೂಹರಚನೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ; ಹೀಗೆ ಮಹಾಯೋಧರ ವಿಶಾಲ ಸಮೂಹವು ಸೇರಿದೆ.

Verse 2

नित्यं पूजितमस्माभिरभिकामं च नः सदा । प्रौढमत्यद्भुताकारं पुरस्ताद्‌ दृष्टविक्रमम्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ನಾವು ಸದಾ ನಮ್ಮ ಸೇನೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದ್ದೇವೆ; ಅದು ಕೂಡ ಸದಾಕಾಲ ನಮ್ಮತ್ತ ಅನುಕೂಲಭಾವದಿಂದಲೇ ಇತ್ತು. ನಮ್ಮ ಯೋಧರು ಯುದ್ಧಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢರು; ಅವರ ರೂಪ-ರಚನೆ ಅತಿಶಯ ಅದ್ಭುತ. ಈ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಪರಾಕ್ರಮ ತೋರಿದವರೇ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

Verse 3

नातिवृद्धमबालं च नाकृशं नातिपीवरम्‌ | लघुवृत्तायतप्रायं सारगात्रमनामयम्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಅವರಲ್ಲಿ ಅತಿವೃದ್ಧನೂ ಇಲ್ಲ, ಬಾಲಕನೂ ಇಲ್ಲ; ಅತಿಕೃಶನೂ ಇಲ್ಲ, ಅತಿಸ್ಥೂಲನವೂ ಇಲ್ಲ. ದೇಹಗಳು ಹಗುರಾಗಿ, ಸಮಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಯವಾಗಿವೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವೂ ದೃಢ; ಎಲ್ಲ ಯೋಧರೂ ನಿರಾಮಯರು—ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯವಂತರು.

Verse 4

आत्तसंनाहसंछन्न॑ बहुशस्त्रपरिच्छदम्‌ । शस्त्रग्रहणविद्यासु बह्मीषु परिनिष्ठितम्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಅವರು ಕಟ್ಟಿದ ಕವಚಗಳಿಂದ ಆವೃತರಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸನ್ನದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಅವರ ಬಳಿ ಆಯುಧಗಳೂ ಉಪಕರಣಗಳೂ ಅಪಾರ. ಆಯುಧಗ್ರಹಣದ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ದೃಢವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

Verse 5

आरोहे पर्यवस्कन्दे सरणे सान्तरप्लुते । सम्यक्प्रहरणे याने व्यपयाने च कोविदम्‌,चढ़ने, उतरने, फैलने, कूद-कूदकर चलने, भली-भाँति प्रहार करने, युद्धके लिये जाने और अवसर देखकर पलायन करनेमें भी कुशल हैं

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಏರುವುದು-ಇಳಿಯುವುದು, ಓಡುತ್ತಾ ಇಳಿದು ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದು, ಕಠಿಣ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಹಾರಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು, ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಸರಿದು-ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಚಲಿಸುವುದು, ನಿಖರವಾಗಿ ಪ್ರಹಾರಿಸುವುದು, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭ ಬಂದಾಗ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗುವುದು—ಇವೆಲ್ಲದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ನಿಪುಣರು.

Verse 6

नागेष्वश्वेषु बहुशो रथेषु च परीक्षितम्‌ परीक्ष्य च यथान्यायं वेतनेनोपपादितम्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆನೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಕುದುರೆಗಳ ಮೇಲೆ, ರಥಗಳ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ; ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಬಳಿಕ ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರ ಅವರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ವೇತನ ನೀಡಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಪೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 7

न गोष्ठया नोपकारेण न सम्बन्धनिमित्तत: । नानाहूत॑ नाप्यभूतं मम सैन्यं बभूव ह

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸಭಾ-ಒತ್ತಡದಿಂದ ಮರುಳುಮಾಡಿ ಅಲ್ಲ, ಉಪಕಾರಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದು ಅಲ್ಲ, ಬಂಧುತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ—ನನ್ನ ಸೇನೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಕರೆಯದೆ ಬಂದವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿದು ತಂದು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿದವನೂ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೇನೆಯ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೇ।

Verse 8

कुलीनार्यजनोपेतं तुष्टपुष्टमनुद्धतम्‌ । कृतमानोपचारं च यशस्वि च मनस्वि च

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಕುಲೀನರಾದ ಆರ್ಯಜನರಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದನು; ತೃಪ್ತನೂ ಪುಷ್ಟನೂ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದವನು. ಯಥೋಚಿತ ಮಾನ-ಸತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಟೋಪಚಾರಗಳನ್ನು ಪಡೆದವನು; ಯಶಸ್ವಿಯೂ ಉನ್ನತಮನಸ್ಕನೂ ಆಗಿದ್ದನು।

Verse 9

इसमें सभी लोग कुलीन, श्रेष्ठ, हृष्ट-पुष्ट, उद्ण्डताशून्य, पहलेसे सम्मानित, यशस्वी तथा मनस्वी हैं ।।

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಲ್ಲ ಕುಲೀನರೂ ಶ್ರೇಷ್ಠರೂ—ಹರ್ಷಪೂರ್ಣರೂ ಪುಷ್ಟರೂ, ಶಿಸ್ತುಹೀನರಲ್ಲ; ಪೂರ್ವದಿಂದಲೇ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು, ಯಶಸ್ವಿಗಳು, ಉನ್ನತಮನಸ್ಕರು. ಮತ್ತು ತಾತ! ನಮ್ಮ ಮಂತ್ರಿಗಳೂ ಇತರ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೂ—ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಿಗಳು, ಲೋಕಪಾಲರಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು, ನರಶ್ರೇಷ್ಠರು—ಸದಾ ಈ ಸೇನೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ।

Verse 10

बहुभि: पार्थिवैर्गुप्तमस्मत्प्रियचिकीर्षुभि: । अस्मानभिसृतै: कामात्‌ सबलै: सपदानुगै:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಮಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಲು ಉತ್ಸುಕರಾದ ಅನೇಕ ರಾಜರು ಈ ಸೇನೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇವಲ ಆಸೆಯಿಂದ ನಮ್ಮತ್ತ ಮುನ್ನಡೆದರು—ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಬಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು।

Verse 11

हमारा प्रिय करनेकी इच्छावाले तथा सेना और अनुचरोंसहित स्वेच्छासे ही हमारे पक्षमें आये हुए बहुत-से भूपालगण भी इसकी रक्षामें तत्पर रहते हैं ।।

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಮಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದನ್ನು ಮಾಡಲು ಉತ್ಸುಕರಾದ ಅನೇಕ ರಾಜರೂ ತಮ್ಮ ಸೇನೆಗಳೂ ಅನುಚರರೂ ಸಹಿತ ಸ್ವಯಂ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ನಮ್ಮ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ; ಅವನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮ ಈ ಸೇನೆ ಮಹಾಸಮುದ್ರದಂತೆ—ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಹರಿದು ಬರುವ ನದಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಗಂಭೀರವೂ ಅಪಾರವೂ ಆಗಿದೆ. ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪಕ್ಷಿಗಳಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುವ ರಥಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಅದು ತುಂಬಿ, ಅಪ್ರತಿಹತ ವೇಗದಿಂದ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ.

Verse 12

प्रभिन्नकरटैश्वैव द्विरदैरावृतं महत्‌ । यदहन्यत मे सैन्यं किमन्यद्‌ भागधेयत:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕಪೋಲಗಳಿಂದ ಮದ ಹರಿಯುವ ಮಹಾಬಲ ಗಜರಾಜರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನನ್ನ ಈ ಮಹಾಸೇನೆ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಸಂಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ವಿಧಿಯ ಹೊರತು ಇನ್ನೇನು ಕಾರಣ ಇರಬಹುದು?

Verse 13

योधाक्षय्यजलं भीम॑ वाहनोर्मितरज्धिणम्‌ । क्षेपण्यसिगदाशक्तिशरप्रासझषाकुलम्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ನನ್ನ ಸೇನೆ ಭಯಂಕರ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಯೋಧರೇ ಅದರ ಅಕ್ಷಯ ಜಲ; ವಾಹನಗಳೇ ಅದರ ಅಲೆಗಳ ಸರಣಿ. ಕ್ಷೇಪಣೀಯಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಖಡ್ಗ, ಗದೆ, ಶಕ್ತಿ, ಬಾಣ, ಪ್ರಾಸ ಮೊದಲಾದವು ಅದರಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳಂತೆ ತುಂಬಿವೆ.

Verse 14

ध्वजभूषणसम्बाधरत्नोपलसुसंचितम्‌ । वाहनैरभिधावद्धिर्वायुवेगविकम्पितम्‌

ಧ್ವಜಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಅದು ದಟ್ಟವಾಗಿತ್ತು; ರತ್ನೋಪಲಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ರಾಶಿಯಾಗಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು. ವೇಗವಾಗಿ ಧಾವಿಸುವ ವಾಹನಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಗಾಳಿಯ ವೇಗಕ್ಕೆ ಅದು ಕಂಪಿಸಿ ನಡುಗುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 15

द्रोणगम्भीरपातालं कृतवर्ममहाह्दम्‌ । जलसंधमटहाग्राहं कर्णचन्द्रोदयोद्धतम्‌

ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನು ಅದರ ಪಾತಾಳವರೆಗೆ ಹರಡಿರುವ ಗಂಭೀರ ಆಳದಂತೆ; ಕೃತವರ್ಮನು ಅದರೊಳಗಿನ ಮಹಾಹ್ರದದಂತೆ; ಜಲಸಂಧನು (ಜಯದ್ರಥನು) ಅದರಲ್ಲಿನ ಮಹಾಗ್ರಾಹದಂತೆ; ಮತ್ತು ಕರ್ಣನೆಂಬ ಚಂದ್ರನ ಉದಯದಿಂದ ಅದು ಸದಾ ಉಕ್ಕಿ ಅಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 16

गते सैन्यार्णवं भित्त्वा तरसा पाण्डवर्षभे । संजयैकरथेनैव युयुधाने च मामकम्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನನ್ನ ಸೇನೆಯೆಂಬ ಮಹಾಸಾಗರವನ್ನು ವೇಗದಿಂದ ಭೇದಿಸಿ, ಪಾಂಡವಶ್ರೇಷ್ಠ ಸವ್ಯಸಾಚಿ ಅರ್ಜುನನೂ ಸಾತ್ವತವಂಶೀಯ ಉದಾರ ಮಹಾರಥಿ ಯುಯುಧಾನನೂ, ಒಂದೇ ರಥದ ನೆರವಿನಿಂದಲೇ ಎಂಬಂತೆ ಒಳನುಗ್ಗಿದಾಗ, ಓ ಸಂಜಯ, ನನ್ನ ಉಳಿದ ಸೇನೆ ಉಳಿಯುವ ಆಶೆಯನ್ನು ನಾನು ಇನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 17

तत्र शेषं न पश्यामि प्रविष्टे सव्यसाचिनि । सात्वते च रथोदारे मम सैन्यस्य संजय

ಓ ಸಂಜಯ! ಸವ್ಯಸಾಚಿ ಅರ್ಜುನನು ಒಳನುಗ್ಗಿದ ಮೇಲೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಉದಾರ ರಥಧಾರಿ ಸಾತ್ವತವೀರನೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ನನ್ನ ಸೇನೆಯ ಯಾವುದೇ ಶೇಷವನ್ನೂ ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 18

तौ तत्र समतिक्रान्तौ दृष्टवातीव तरस्विनौ । सिन्धुराजं तु सम्प्रेक्ष्य गाण्डीवस्येषुगोचरे

ಅಲ್ಲಿ ಆ ಇಬ್ಬರು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗಶಾಲಿ ವೀರರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿ ಒಳನುಗ್ಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಿಂಧುರಾಜ ಜಯದ್ರಥನು ಗಾಂಡೀವದಿಂದ ಹೊರಟ ಬಾಣಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ—

Verse 19

कि नु वा कुरव: कृत्यं विदधु: कालचोदिता: । दारुणैकायने काले कथं वा प्रतिपेदिरे

ಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಕುರುಗಳು ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು? ಆ ಭೀಕರ ಏಕಮಾರ್ಗ ಸಂಹಾರಕಾಲದಲ್ಲಿ—ಮರಣವಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ದಾರಿ ಇಲ್ಲದಾಗ—ಅವರು ಕರ್ತವ್ಯದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದರು?

Verse 20

ग्रस्तान्‌ हि कौरवान्‌ मन्ये मृत्युना तात संगतान्‌ । विक्रमो5पि रणे तेषां न तथा दृश्यते हि वै

ತಾತಾ! ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವ ಕೌರವರನ್ನು ನಾನು ಮರಣವೇ ಈಗಾಗಲೇ ಗ್ರಸಿಸಿದವರಂತೆ ಎಣಿಸುತ್ತೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ರಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಕ್ರಮವೂ ಹಿಂದಿನಂತಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ।

Verse 21

अक्षतौ संयुगे तत्र प्रविष्टी कृष्णपाण्डवौ । न च वारयिता कश्चित्‌ तयोरस्तीह संजय

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಘೋರ ಸಮರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೂ ಪಾಂಡವ ಅರ್ಜುನನೂ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯಿಲ್ಲದೆ ನಮ್ಮ ಸೇನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು; ಇಲ್ಲಿ, ಓ ಸಂಜಯ, ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನು ತಡೆಯಲು ಒಬ್ಬನೇ ವೀರನೂ ಮುಂದೆ ಬಂದಿಲ್ಲ।

Verse 22

भृताश्न बहवो योधा: परीक्ष्यैव महारथा: । वेतनेन यथायोगं प्रियवादेन चापरे

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅನೇಕ ಮಹಾರಥ ಯೋಧರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಸೇವೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡೆವು; ಇತರರನ್ನು ಯೋಗ್ಯ ವೇತನದಿಂದಲೂ, ಮಧುರವಾದ ಗೌರವಪೂರ್ಣ ವಚನಗಳಿಂದಲೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದೆವು।

Verse 23

असत्कारभृतस्तात मम सैन्ये न विद्यते । कर्मणा हानुरूपेण लभ्यते भक्तवेतनम्‌,तात! मेरी सेनामें कोई भी ऐसा नहीं है, जिसे अनादरपूर्वक रखा गया हो। सबको उनके कार्यके अनुरूप ही भोजन और वेतन प्राप्त होता है

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ತಾತ, ನನ್ನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಮಾನದಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಡುವವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆಹಾರಭತ್ಯವೂ ವೇತನವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 24

न चायोधो5भवत्‌ कश्चिन्मम सैन्ये तु संजय । अल्पदानभृतस्तात तथा चाभूतको नर:,तात संजय! मेरी सेनामें ऐसा एक भी योद्धा नहीं रहा होगा जिसे थोड़ा वेतन दिया जाता हो अथवा बिना वेतनके ही रखा गया हो

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ತಾತ ಸಂಜಯ, ನನ್ನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ವೇತನವಿಲ್ಲದ ಯೋಧನೊಬ್ಬನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅಲ್ಪ ದಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ವೇತನವಿಲ್ಲದೆ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟವನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ।

Verse 25

पूजितो हि यथाशक्त्या दानमानासनैर्मया । तथा पुन्रैश्न मे तात ज्ञातिभिश्न सबान्धवै:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ತಾತ, ನಾನು ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಮಟ್ಟಿಗೆ ದಾನ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಆಸನಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದೆನು; ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಪುತ್ರರೂ, ಬಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಸ್ನೇಹಿತ-ಸಂಬಂಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಆ ಯೋಧರನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದರು।

Verse 26

तेच प्राप्यैव संग्रामे निर्जिता: सव्यसाचिना । शैनेयेन परामृष्टा: किमन्यद्‌ भागधेयत:

ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಅವರು ಸವ್ಯಸಾಚಿ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು; ಶೈನೇಯ ಸಾತ್ಯಕಿಯೂ ಅವರನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟನು. ವಿಧಿಯ ಪಾಲು ಹೊರತು ಇದನ್ನು ಇನ್ನೇನು ಎನ್ನಬಹುದು?

Verse 27

रक्ष्यते यश्ष संग्रामे ये च संजय रक्षिण: । एक: साधारण: पन्था रक्ष्यस्य सह रक्षिभि:

ಸಂಜಯಾ! ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವವನಿಗೂ ಅವನ ರಕ್ಷಕರಿಗೂ—ರಕ್ಷ್ಯನೊಂದಿಗೆ ರಕ್ಷಕರಿಗೆ ಒಂದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ: ಅವರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕು, ಇಲ್ಲವೇ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಬೀಳಬೇಕು.

Verse 28

अर्जुन समरे दृष्टवा सैन्धवस्याग्रत: स्थितम्‌ । पुत्रो मम भृशं मूढ: कि कार्य प्रत्यपद्यत,अर्जुनको समरांगणमें सिन्धुराजके सामने खड़ा देख अत्यन्त मोहग्रस्त हुए मेरे पुत्रने कौन-सा कर्तव्य निश्चित किया?

ಸಮರದಲ್ಲಿ ಸೈಂಧವನ ಎದುರು ಅರ್ಜುನನು ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನ ಪುತ್ರನು ಭಾರೀ ಮೋಹಗ್ರಸ್ತನಾದನು; ಅವನು ಯಾವ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು?

Verse 29

सात्यकिं च रणे दृष्टवा प्रविशन्‍्तम भीतवत्‌ । कि नु दुर्योधन: कृत्यं प्राप्तकालममन्यत,सात्यकिको रफक्षेत्रमें निर्भय-सा प्रवेश करते देख दुर्योधनने उस समयके लिये कौन- सा कर्तव्य उचित माना?

ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿಯು ಭಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಸಂಕಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನು ಯಾವ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಯುಕ್ತವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು?

Verse 30

सर्वशस्त्रातिगौ सेनां प्रविष्टी रथिसत्तमौ । दृष्टवा कां वै धृतिं युद्धे प्रत्यपद्यन्त मामका:

ಎಲ್ಲಾ ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ರಥಿಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಸಾತ್ಯಕಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನು ನನ್ನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನ ಪಾಳೆಯವರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಹಿಡಿದರು?

Verse 31

दृष्टवा कृष्णं तु दाशार्हमर्जुनार्थे व्यवस्थितम्‌ । शिनीनामृषभं चैव मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

ಅರ್ಜುನನ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ರಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ದಾಶಾರ್ಹ ವೀರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನೂ, ಶಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ವೃಷಭನಾದ ಸಾತ್ಯಕಿಯನ್ನೂ ಕಂಡು, ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 32

दृष्टवा सेनां व्यतिक्रान्तां सात्वतेनार्जुनेन च । पलायमानांश्व कुरून्‌ मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

ಸಾತ್ಯಕಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರು ಸೇನೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಚೀರಿ ಹೋಗುವುದನ್ನೂ, ಕುರು ಯೋಧರು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಿಂದ ಓಡಿಹೋಗುವುದನ್ನೂ ಕಂಡು, ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 33

विद्रुतान्‌ रथिनो दृष्टवा निरुत्साहान्‌ द्विषज्जये । पलायनकृतोत्साहान्‌ मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

ಶತ್ರುವಿಜಯಕ್ಕೆ ಉತ್ಸಾಹವಿಲ್ಲದೆ ರಥಯೋಧರು ಓಡಿಹೋಗುವುದನ್ನೂ, ಓಡಿಹೋಗುವುದಲ್ಲೇ ‘ಶೌರ್ಯ’ ತೋರಿಸುವುದನ್ನೂ ಕಂಡು, ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 34

शून्यान्‌ कृतान्‌ रथोपस्थान्‌ सात्वतेनार्जुनेन च । हतांश्व योधान्‌ संदृश्य मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

ಸಾತ್ಯಕಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರು ರಥಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಶೂನ್ಯಗೊಳಿಸಿ ಯೋಧರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ತೀವ್ರ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 35

व्यश्वनागरथान्‌ दृष्टवा तत्र वीरान्‌ सहस्रश: । धावमानान्‌ रणे व्यग्रान्‌ मन्‍्ये शोचन्ति पुत्रका:

ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವೀರರು ಕುದುರೆ, ಆನೆ, ರಥವಿಲ್ಲದೆ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತವಾಗಿ ಓಡಾಡುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ನನ್ನ ಪುತ್ರರು ಶೋಕ-ನಿರಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 36

महानागान्‌ विद्रवतो दृष्टवार्जुनशराहतान्‌ । पतितान्‌ पततक्चान्यान्‌ मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅರ್ಜುನನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ಮಹಾಗಜಗಳು ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾ, ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತಾ, ಇನ್ನಾವುವೋ ಈಗಾಗಲೇ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರು ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 37

विहीनांश्व॒ कृतानश्चान्‌ विरथांश्व कृतान्‌ नरान्‌ । तत्र सात्यकिपार्थाभ्यां मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥ (ಅರ್ಜುನ) ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸವಾರರಹಿತವಾಗಿಸಿ, ಯೋಧರನ್ನು ರಥರಹಿತರಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಇದನ್ನು ನೋಡಿ-ಕೇಳಿ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರು ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 38

हयौघान्‌ निहतान्‌ दृष्टवा द्रवमाणांस्ततस्तत: । रणे माधवपार्थाभ्यां मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಧವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥರಿಂದ ಹತರಾದ ಕುದುರೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರು ಶೋಕಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 39

पत्तिसंघान्‌ रणे दृष्टवा धावमानांश्व सर्वश: । निराशा विजये सर्वे मन्ये शोचन्ति पुत्रका:,पैदल सिपाहियोंको रणक्षेत्रमें सब ओर भागते देख मैं समझता हूँ, मेरे सभी पुत्र विजयसे निराश हो शोक कर रहे होंगे

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲಾಳು ಸೇನೆಯ ಗುಂಪುಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ವಿಜಯದ ಆಶೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಪುತ್ರರು ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 40

द्रोणस्प समतिक्रान्तावनीकमपराजितौ । क्षणेन दृष्टवा तौ वीरौ मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾರಿಂದಲೂ ಸೋಲದ ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು—ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಸಾತ್ಯಕಿ—ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಅಜೇಯ ಸೇನಾ-ವ್ಯೂಹವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರು ಶೋಕದಿಂದ ಆವರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 41

सम्मूढो 5स्मि भृशं तात श्रुत्वा कृष्णधनंजयौ । प्रविष्टी मामकं सैन्यं सात्वतेन सहाच्युतौ

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ತಾತ! ಸಾತ್ಯಕಿಯೊಡನೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ (ಅರ್ಜುನ) ನಮ್ಮ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವಾರ್ತೆ ಕೇಳಿ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ವಿಮೂಢನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಅವರು ಅಚ್ಯುತರು—ಧರ್ಮಮರ್ಯಾದೆಯಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಚ್ಯುತರಾಗದವರು।

Verse 42

तस्मिन्‌ प्रविष्टे पृतनां शिनीनां प्रवरे रथे । भोजानीकं व्यतिक्रान्ते किमकुर्वत कौरवा:,शिनिप्रवर महारथी सात्यकि जब कृतवर्माकी सेनाको लाँचधकर कौरवी सेनामें प्रविष्ट हो गये तब कौरवोंने क्या किया?

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಶಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಯೋಧನಾದ ಸಾತ್ಯಕಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಭೋಜರ ಸೇನಾ ದಳವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಕೌರವ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಆಗ ಕೌರವರು ಏನು ಮಾಡಿದರು?

Verse 43

तथा द्रोणेन समरे निगृहीतेषु पाण्डुषु । कथें युद्धम भूत्‌ तत्र तनन्‍्ममाचक्ष्व संजय

ಸಂಜಯಾ! ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯನು ಸಮರಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಕಂಡ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ತಡೆದು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವು ಹೇಗೆ ನಡೆಯಿತು? ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ನನಗೆ ತಿಳಿಸು।

Verse 44

द्रोणो हि बलवान श्रेष्ठ: कृतास्त्रो युद्धदुर्मद: । पज्चालास्ते महेष्वासं प्रत्यविध्यन्‌ कथं रणे

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ದ್ರೋಣನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಬಲವಂತ, ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟು, ಯುದ್ಧಮದದಿಂದ ಉಗ್ರ; ಹಾಗಾದರೆ ರಣದಲ್ಲಿ ಪಾಂಚಾಲರು ಆ ಮಹಾಧನುರ್ಧರನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಹತ ನೀಡಿದರು?

Verse 45

बद्धवैरास्ततो द्रोणे धनंजयजयैषिण: । द्रोणाचार्य अस्त्रविद्यामें निपुण, युद्धमें उन्‍्मत्त होकर लड़नेवाले, बलवान एवं श्रेष्ठ वीर हैं। पांचाल-सैनिकोंने उस समय रणक्षेत्रमें महाधनुर्धर द्रोणको किस प्रकार घायल किया? क्योंकि वे द्रोणाचार्यसे वैर बाँधकर अर्जुनकी विजयकी अभिलाषा रखते थे || ४४ $ ।।

ಆಮೇಲೆ ದ್ರೋಣನ ಮೇಲೆ ವೈರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಧನಂಜಯ (ಅರ್ಜುನ)ನ ವಿಜಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತ ಪಾಂಚಾಲರು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಸಮರಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿದರು. ಅವರ ಮಧ್ಯೆ ಭಾರದ್ವಾಜಪುತ್ರ ದ್ರೋಣನು ದೃಢವೈರ ಹೊಂದಿದ ಮಹಾರಥಿಯಾಗಿ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದನು.

Verse 46

अर्जुनश्वापि यच्चक्रे सिन्धुराजवध॑ प्रति । तन्मे सर्व समाचक्ष्व कुशलो हासि संजय

ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಸಿಂಧುರಾಜ (ಜಯದ್ರಥ) ವಧವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅರ್ಜುನನು ಏನು ಏನು ಮಾಡಿದನೋ, ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ನನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳು. ಸಂಜಯ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸು—ನೀನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದೀಯೇ?

Verse 47

संजय! भरद्वाजके पुत्र महारथी अश्वत्थामा भी पांचालोंसे दृढ़तापूर्वक वैर बाँधे हुए थे। अर्जुनने सिन्धुराज जयद्रथका वध करनेके लिये जो-जो उपाय किया, वह सब मुझसे कहो; क्योंकि तुम कथा कहनेमें कुशल हो ।।

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಈ ವಿಪತ್ತು ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಅಪರಾಧದಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ. ವೀರನೇ, ಇದನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಸಾಮಾನ್ಯನಂತೆ ಶೋಕಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.

Verse 48

पुरा यदुच्यसे प्राज्जैः सुहृद्धिर्विदुरादिभि: । मा हार्षी: पाण्डवान्‌ राजन्निति तन्न त्वया श्रुतम्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹಿಂದೆ ವಿದುರಾದಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಹಿತಕಾಮಿಗಳೂ ಆದ ಸುಹೃದರು ‘ರಾಜನೇ, ಪಾಂಡವರ ಮೇಲೆ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡಬೇಡ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ನೀನು ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ.

Verse 49

सुहृदां हितकामानां वाक्‍्यं यो न शूणोति ह । स महद्‌ व्यसन प्राप्प शोचते वै यथा भवान्‌,जो हितैषी सुहृदोंकी बात नहीं सुनता है, वह भारी संकटमें पड़कर आपके ही समान शोक करता है

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಸುಹೃದರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳದವನು ಮಹಾ ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ, ನಿನ್ನಂತೆಯೇ ಶೋಕಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 50

याचितो<सि पुरा राजन्‌ दाशार्हैण शमं प्रति । नच तं लब्धवान्‌ काम॑ त्वत्त: कृष्णो महायशा:

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ, ಹಿಂದೆ ದಾಶಾರ್ಹ ವಂಶದ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು; ಆದರೆ ನಿನ್ನಿಂದ ಅವನ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ನೆರವೇರಲಿಲ್ಲ.

Verse 51

तव निर्गुणतां ज्ञात्वा पक्षपातं सुतेषु च । द्वैधीभावं तथा धर्मे पाण्डवेषु च मत्सरम्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ತತ್ತ್ವಜ್ಞನೂ ಸರ್ವಲೋಕೇಶ್ವರನೂ ಆದ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ನಿನ್ನ ಗುಣಹೀನತೆ, ಪುತ್ರರ ಮೇಲಿನ ಪಕ್ಷಪಾತ, ಧರ್ಮವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮನದ ದ್ವಂದ್ವ, ಪಾಂಡವರ ಮೇಲಿನ ಅಸೂಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿದಾಗ, ಕೌರವ–ಪಾಂಡವರ ಮಹಾಯುದ್ಧವನ್ನು ಸಂಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು।

Verse 52

तव जिद्दामभिप्रायं विदित्वा पाण्डवान्‌ प्रति | आर्तप्रलापांश्व बहूनू मनुजाधिपसत्तम

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮನుజಾಧಿಪಸತ್ತಮನೇ! ಪಾಂಡವರ प्रति ನಿನ್ನ ಹಠದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೂ ನಿನ್ನ ಅನೇಕ ಆರ್ಥಪ್ರಲಾಪಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದು, ಸರ್ವಲೋಕತತ್ತ್ವಜ್ಞನೂ ಸರ್ವಲೋಕೇಶ್ವರನೂ ಆದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ನೀನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಗುಣಹೀನನೆಂದು—ಪುತ್ರರ ಮೇಲೆ ಪಕ್ಷಪಾತಿ, ಧರ್ಮವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದ್ವಂದ್ವಚಿತ್ತ, ಪಾಂಡವರ ಮೇಲೆ ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ದಹಿಸುವವ, ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಕಪಟ ಯುಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವವ, ದುಃಖಿತನಂತೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಬಹಳ ಮಾತಾಡುವವ—ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಿದನು. ಆದಕಾರಣ ಕೌರವ–ಪಾಂಡವರ ಮಹಾಯುದ್ಧವನ್ನು ಸಂಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು।

Verse 53

सर्वलोकस्य तत्त्वज्ञ: सर्वलोकेश्वर: प्रभु: वासुदेवस्ततो युद्ध कुरूणामकरोन्महत्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಆಗ ಸರ್ವಲೋಕತತ್ತ್ವಜ್ಞನೂ ಸರ್ವಲೋಕೇಶ್ವರನೂ ಆದ ಪ್ರಭು ವಾಸುದೇವನು ಕುರುಗಳ ಮಹಾಯುದ್ಧವನ್ನು ಸಂಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು।

Verse 54

आत्मापराधात्‌ सुमहान्‌ प्राप्तस्ते विपुल: क्षय: । नैन॑ दुर्योधने दोष कर्तुमहसि मानद,मानद! अपने ही अपराधसे आपके सामने यह महान्‌ जनसंहार प्राप्त हुआ है। आपको यह सारा दोष दुर्योधनपर नहीं मढ़ना चाहिये

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಾನದನೇ! ನಿನ್ನದೇ ಅಪರಾಧದಿಂದ ನಿನಗೆ ಈ ಅತಿಮಹಾನ್ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಕ ನಾಶವು ಬಂದೊದಗಿದೆ. ಈ ದೋಷವನ್ನು ದುರ್ಯೋಧನನ ಮೇಲೆ ಹಾಕುವುದು ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ।

Verse 55

न हि ते सुकृतं किंचिदादौ मध्ये च भारत । दृश्यते पृष्ठतश्चैव त्वन्मूलो हि पराजय:,भारत! मुझे तो आगे, पीछे या बीचमें आपका कोई भी शुभ कर्म नहीं दिखायी देता। इस पराजयकी जड़ आप ही हैं

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭಾರತನೇ! ಆರಂಭದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಅಂತದಲ್ಲಾಗಲಿ—ನಿನ್ನ ಯಾವುದೇ ಸತ್ಕೃತ್ಯ ನನಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸೋಲಿನ ಬೇರು ನೀನೇ।

Verse 56

तस्मादवस्थितो भूत्वा ज्ञात्वा लोकस्य निर्णयम्‌ । शृणु युद्ध यथावृत्तं घोरं देवासुरोपमम्‌

ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಲೋಕದ ನಿಶ್ಚಿತ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿದು, ದೇವಾಸುರ-ಸಂಗ್ರಾಮದಂತೆ ಘೋರವಾದ ಈ ಯುದ್ಧವು ನಡೆದಂತೆ ಯಥಾರ್ಥ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳು.

Verse 57

प्रविष्टे तव सैन्यं तु शैनेये सत्यविक्रमे । भीमसेनमुखा: पार्था: प्रतीयुर्वाहिनीं तव,जब सत्यपराक्रमी सात्यकि कौरव-सेनामें प्रविष्ट हो गये, तब भीमसेन आदि कुन्तीकुमारोंन आपकी विशाल वाहिनीपर आक्रमण किया

ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಿಯಾದ ಶೈನೇಯ ಸಾತ್ಯಕಿ ನಿನ್ನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಭೀಮಸೇನನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥರು ನಿನ್ನ ಮಹಾ ವಾಹಿನಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದರು.

Verse 58

आगच्छतस्तान्‌ सहसा क्रुद्धरूपान्‌ सहानुगान्‌ । दधारैको रणे पाण्डून्‌ कृतवर्मा महारथ:,सेवकोंसहित कुपित होकर सहसा आक्रमण करनेवाले उन पाण्डववीरोंको रणक्षेत्रमें एकमात्र महारथी कृतवर्माने रोका

ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಡನೆ ಕ್ರುದ್ಧರೂಪದಿಂದ ಸಹಸಾ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ ಬಂದ ಆ ಪಾಂಡವರನ್ನು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಮಹಾರಥಿ ಕೃತವರ್ಮ ತಡೆದನು.

Verse 59

यथोद्वृत्तं वारयते वेला वै सलिलार्णवम्‌ | पाण्डुसैन्यं तथा संख्ये हार्दिक्य: समवारयत्‌

ಹೇಗೆ ಕರಾವಳಿ ಉಬ್ಬಿ ಬಂದ ಸಾಗರಜಲವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ ಕೃತವರ್ಮ ಪಾಂಡವಸೈನ್ಯವನ್ನು ತಡೆದನು.

Verse 60

तत्राद्भुतमपश्याम हार्दिक्यस्य पराक्रमम्‌ । यदेनं सहिता: पार्था नातिचक्रमुराहवे,वहाँ हमने कृतवर्माका अद्भुत पराक्रम देखा। सारे पाण्डव एक साथ मिलकर भी समरांगणमें उसे लाँधच न सके

ಅಲ್ಲಿ ನಾವು ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ ಕೃತವರ್ಮನ ಅದ್ಭುತ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡೆವು—ಪಾರ್ಥರು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿದ್ದರೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ದಾಟಲಿಲ್ಲ.

Verse 61

ततो भीमस्टत्रिभिर्विंद्ध्वा कृतवर्माणमाशुगै: । शड्खं दध्मौ महाबाहुर्हर्षयन्‌ सर्वपाण्डवान्‌,तदनन्तर महाबाहु भीमने तीन बाणोंद्वारा कृतवर्माको घायल करके समस्त पाण्डवोंका हर्ष बढ़ाते हुए शंख बजाया

ಆಗ ಮಹಾಬಾಹು ಭೀಮನು ವೇಗವಾದ ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ವಿದ್ಧಮಾಡಿ, ಸಮಸ್ತ ಪಾಂಡವರ ಹರ್ಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತ ಶಂಖನಾದ ಮಾಡಿದನು।

Verse 62

सहदेवस्तु विंशत्या धर्मराजश्न पञ्चभि: । शतेन नकुलश्नापि हार्दिक्यं समविध्यत,सहदेवने बीस, धर्मराजने पाँच और नकुलने सौ बाणोंसे कृतवर्माको बींध डाला

ಸಹದೇವನು ಇಪ್ಪತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಐದು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಮತ್ತು ನಕುಲನು ಸಹ ನೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ವಿದ್ಧಮಾಡಿದರು।

Verse 63

द्रौपदेयास्त्रिसप्तत्या सप्तभिश्न घटोत्कच: । धृष्टद्युम्नस्त्रिभिश्वापि कृतवर्माणमार्दयत्‌,द्रौपदीके पुत्रोंने तिहत्तर, घटोत्कचने सात और धृष्टद्युम्नने तीन बाणोंद्वारा उसे गहरी चोट पहुँचायी

ದ್ರೌಪದೇಯರು ಎಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಘಟೋತ್ಕಚನು ಏಳು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆರ್ಡಯಿಸಿದರು (ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೊಡೆದರು)।

Verse 64

विराटो द्रुपदश्चैव याज्ञसेनिश्व पञ्चभि: । शिखण्डी चैव हार्दिक्यं विद्ूध्वा पजचभिराशुगै:

ವಿರಾಟ, ದ್ರುಪದ ಮತ್ತು ಯಾಜ್ಞಸೇನಿಯು ತಲಾ ಐದು ವೇಗವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹಾರ್ದಿಕ್ಯನನ್ನು ವಿದ್ಧಮಾಡಿದರು; ಶಿಖಂಡಿಯೂ ಐದು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ವಿದ್ಧಮಾಡಿದನು।

Verse 65

पुनर्विव्याध विंशत्या सायकानां हसन्निव | विराट

ನಂತರ ಶಿಖಂಡಿಯು ನಗುವಿನಂತೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿದ್ಧಮಾಡಿದನು। ಆಮೇಲೆ, ರಾಜನೇ, ಕೃತವರ್ಮನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿ ಆ ಮಹಾರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನೂ ಐದು ಐದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧಮಾಡಿ, ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಏಳು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು। ತಕ್ಷಣವೇ ಅವರ ಧನುಸ್ಸುಗಳನ್ನೂ ಧ್ವಜಗಳನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಸಿ ಅವರನ್ನು ರಥಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳಿಸಿದನು।

Verse 66

एकैकं पज्चभिर्विद्ध्वा भीमं॑ विव्याध सप्तभि: । धनुर्ध्वजं चास्य तथा रथाद्‌ भूमावपातयत्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು— ಕೃತವರ್ಮನು ಆ ಮಹಾರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನೂ ಐದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧಮಾಡಿ, ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಏಳು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು. ನಂತರ, ಓ ರಾಜನೇ, ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಭೀಮನ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ಧ್ವಜವನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಸಿ ರಥದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳಿಸಿದನು.

Verse 67

अथैनं छिन्नधन्वानं त्वरमाणो महारथ: । आजपघानोरसि क्रुद्ध: सप्तत्या निशितै: शरै:,भीमसेनका धनुष कट जानेपर महारथी कृतवर्माने कुपित हो बड़ी उतावलीके साथ सत्तर पैने बाणोंद्वारा उनकी छातीमें गहरा आघात किया

ನಂತರ ಧನುಸ್ಸು ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು ನಿರಸ್ತನಾದ ಅವನ ಮೇಲೆ ಮಹಾರಥಿ ಕೃತವರ್ಮನು ಕ್ರೋಧದಿಂದಲೂ ಆತುರದಿಂದಲೂ ಎಪ್ಪತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲಕ್ಕೆ ಭಾರೀ ಆಘಾತ ಮಾಡಿದನು.

Verse 68

स गाढविद्धो बलवान हार्दिक्यस्य शरोत्तमै: । चचाल रथमध्यस्थ: क्षितिकम्पे यथाचल:

ಹಾರ್ದಿಕ್ಯನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ವಿದ್ಧನಾದ ಬಲಿಷ್ಠ ಭೀಮಸೇನನು ರಥದೊಳಗೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಭೂಕಂಪದಲ್ಲಿ ನಡುಗುವ ಪರ್ವತದಂತೆ ಕಂಪಿಸಿದನು.

Verse 69

भीमसेनं तथा दृष्टवा धर्मराजपुरोगमा: । विसृजन्त: शरान्‌ राजन्‌ कृतवर्माणमार्दयन्‌,राजन! भीमसेनको वैसी अवस्थामें देखकर धर्मराज आदि महारथियोंने बाणोंकी वर्षा करके कृतवर्माको बड़ी पीड़ा दी

ಓ ರಾಜನೇ, ಭೀಮಸೇನನನ್ನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಧರ್ಮರಾಜ (ಯುಧಿಷ್ಠಿರ) ಮುನ್ನಡೆಸಿದ ಮಹಾರಥಿಗಳು ಬಾಣವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಸಿ ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪೀಡಿಸಿದರು.

Verse 70

त॑ं तथा कोष्ठकीकृत्य रथवंशेन मारिष । विव्यधु: सायकै्ईश्टा रक्षार्थ मारुतेर्मुधे

ಪೂಜ್ಯ ನೃಪನೇ, ಪಾಂಡವ ಯೋಧರು ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಮಾರುತಿನಂದನ ಭೀಮಸೇನನ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ರಥಗಳ ಅಡ್ಡಗೋಡೆಯಿಂದ ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ಬಂದಿಸಿದಂತೆ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಯುದ್ಧಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಯ್ದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ವಿದ್ಧಮಾಡಿದರು.

Verse 71

प्रतिलभ्य तत: संज्ञां भीमसेनो महाबल: । शक्ति जग्राह समरे हेमदण्डामयस्मयीम्‌,इसी बीचमें महाबली भीमसेनने सचेत होकर समरांगणमें सुवर्णमय दण्डसे विभूषित एक लोहेकी शक्ति हाथमें ले ली

ನಂತರ ಸಂಜ್ಞೆ ಮರಳಿ ಪಡೆದ ಮಹಾಬಲ ಭೀಮಸೇನನು ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣದಂಡದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಬ್ಬಿಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡನು।

Verse 72

चिक्षेप च रथात्‌ तूर्ण कृतवर्मरथं प्रति । सा भीमभुजनिर्मुक्ता निर्मुक्तोरगसंनिभा

ನಂತರ ಅವನು ರಥದಿಂದಲೇ ತಕ್ಷಣ ಅದನ್ನು ಕೃತವರ್ಮನ ರಥದ ಕಡೆಗೆ ಎಸೆದನು। ಭೀಮನ ಭುಜದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಆ ಶಕ್ತಿ, ಚರ್ಮ ಬಿಟ್ಟ ಸರ್ಪದಂತೆ ದೂಡಿತು।

Verse 73

तामापतन्तीं सहसा युगान्ताग्निसमप्रभाम्‌

ಆ ಶಕ್ತಿ ಸಹಸಾ ಧಾವಿಸಿ ಬಂತು—ಯುಗಾಂತಾಗ್ನಿಯ ಸಮಾನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತ।

Verse 74

द्वाभ्यां शराभ्यां हार्दिक्यो निजघान द्विधा तदा । उस समय अपने ऊपर आती हुई प्रलयकालकी अग्निके समान उस शक्तिको सहसा दो बाण मारकर कृतवर्माने उसके दो टुकड़े कर दिये | ७३ $ ।।

ಆಗ ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ (ಕೃತವರ್ಮ)ನು ಎರಡು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಹೊಡೆದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಚಿದ್ರಗೊಳಿಸಿದನು। ಸ್ವರ್ಣಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಶಕ್ತಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು।

Verse 75

शक्ति विनिहतां दृष्टवा भीमश्लुक्रोध वै भूशम्‌

ತನ್ನ ಶಕ್ತಿ ಆಯುಧವು ನಾಶವಾದುದನ್ನು ಕಂಡ ಭೀಮಸೇನನು ಭಾರೀ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು। ಮಹಾ ಟಂಕಾರಧ್ವನಿಯನ್ನೆಬ್ಬಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ವೇಗಶಾಲಿ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು, ಕೋಪದಿಂದ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೃತವರ್ಮನ ಎದುರಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆದನು।

Verse 76

ततोअन्यद्‌ धनुरादाय वेगवत्‌ सुमहास्वनम्‌ । भीमसेनो रणे क्रुद्धो हार्दिक्यं समवारयत्‌

ಆಗ ಭೀಮಸೇನನು ಮತ್ತೊಂದು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು—ಅತಿವೇಗವಂತದು, ಮಹಾ ಟಂಕಾರಧ್ವನಿಯುಳ್ಳದು. ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದು ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ತಡೆದನು.

Verse 77

अथैनं पञ्चभिर्बाणैराजघान स्तनान्तरे । भीमो भीमबलो राजंस्तव दुर्मन्त्रितेन च,राजन्‌! आपकी ही कुमन्त्रणासे वहाँ भयंकर बलशाली भीमसेनने कृतवर्माकी छातीमें पाँच बाण मारे

ನಂತರ ಭೀಕರಬಲವಂತನಾದ ಭೀಮನು ಅವನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಐದು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ರಾಜನೇ, ಇದೂ ನಿನ್ನ ದುರ್ಮಂತ್ರದ ಫಲವೇ.

Verse 78

भोजतस्तु क्षतसर्वाजड्रो भीमसेनेन मारिष | रक्ताशोक इवोत्फुल्लो व्यभ्राजत रणाजिरे

ಪೂಜ್ಯ ರಾಜನೇ! ಭೋಜವಂಶೀಯ ಕೃತವರ್ಮನು ಭೀಮಸೇನನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಸರ್ವಾಂಗವೂ ಗಾಯಗೊಂಡು, ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ರಕ್ತಸಿಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಅರಳಿದ ರಕ್ತಾಶೋಕ ವೃಕ್ಷದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.

Verse 79

ततः क्रुद्धस्त्रिभिर्बाणैर्भीमसेनं हसन्निव । अभिहत्य दृढं युद्धे तान्‌ सर्वान्‌ प्रत्यविध्यत

ನಂತರ ಅವನು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ, ನಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರಿ, ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೀಮಸೇನನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾದ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿ, ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಭೇದಿಸಿದನು.

Verse 80

तेडपि त॑ प्रत्यविध्यन्त सप्तभि: सप्तभि: शरै:

ಅವರೂ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅವನನ್ನು ತಲಾ ಏಳು ಏಳು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿಸಿದರು. ಆಗ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಹಾರಥಿ ಕೃತವರ್ಮನು ನಗುತ್ತಿರುವಂತೆ, ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಕ್ಷುರಪ್ರ ಬಾಣದಿಂದ ಶಿಖಂಡಿಯ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 81

शिखण्डिनस्ततः: क्रुद्धः क्षुरप्रेण महारथ: । धनुश्रिच्छेद समरे प्रहसन्निव सात्वत:

ಆಗ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದ ಮಹಾರಥಿ ಕೃತವರ್ಮನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ನಗುತ್ತಾ ಕ್ಷುರಪ್ರ ಬಾಣದಿಂದ ಶಿಖಂಡಿಯ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು।

Verse 82

शिखण्डी तु ततः क्रुद्धश्छिन्ने धनुषि सत्वर: | असिं जग्राह समरे शतचन्द्रं च भास्वरम्‌

ಧನುಸ್ಸು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಶಿಖಂಡಿ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡು ತಕ್ಷಣ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗವನ್ನೂ, ನೂರು ಚಂದ್ರಚಿಹ್ನೆಗಳಿರುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಕವಚವನ್ನೂ ಹಿಡಿದನು।

Verse 83

भ्रामयित्वा महच्चर्म चामीकरविभूषितम्‌ । तमसिं प्रेषयामास कृतवर्मरथं प्रति,उसने स्वर्णभूषित विशाल ढालको घुमाकर कृतवर्मके रथपर वह तलवार दे मारी

ಚಿನ್ನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಾ ಕವಚವನ್ನು ಸುತ್ತಿಸುತ್ತಾ, ಅವನು ತನ್ನ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಕೃತವರ್ಮನ ರಥದ ಕಡೆಗೆ ಎಸೆದನು।

Verse 84

स तस्य सशरं चापं छित्त्वा राजन्‌ महानसि: । अभ्यगाद्‌ धरणीं राजंश्ष्युतं ज्योतिरिवाम्बरात्‌,राजन! वह महान्‌ खड्ग कृतवर्माके बाणसहित धनुषको काटकर आकाशशसे टूटे हुए तारेके समान धरतीमें समा गया

ರಾಜನೇ! ಆ ಮಹಾ ಖಡ್ಗವು ಬಾಣಗಳೊಡನೆ ಕೃತವರ್ಮನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಆಕಾಶದಿಂದ ಜಾರಿದ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು।

Verse 85

एतस्मिन्नेव काले तु त्वरमाणं महारथा: । विव्यधु: सायकैर्गाढं कृतवर्माणमाहवे,इसी समय पाण्डव महारथियोंने युद्धमें जल्दी-जल्दी हाथ चलानेवाले कृतवर्माको अपने बाणोंद्वारा भारी चोट पहुँचायी

ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿದ್ದ ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ಪಾಂಡವರ ಮಹಾರಥಿಗಳು ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿದ್ಧಿಸಿದರು।

Verse 86

अथान्यद्‌ धनुरादाय त्यक्त्वा तच्च महद्‌ धनु: । विशीर्ण भरतश्रेष्ठ: हार्दिक्य: परवीरहा

ಆಮೇಲೆ, ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಶತ್ರುವೀರಸಂಹಾರಕ ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ ಕೃತವರ್ಮನು ಚೂರಾಗಿ ಹೋದ ಆ ಮಹಾಧನುಸ್ಸನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಯುದ್ಧದ ಘೋರ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಮೂರು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿ, ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನೂ ಅನೇಕ ಶರಗಳಿಂದ ಭೇದಿಸಿದನು.

Verse 87

विव्याध पाण्डवान्‌ युद्धे त्रिभिस्त्रिभिरजिद्वागै: । शिखण्डिनं च विव्याध त्रिभि: पठचभिरेव च

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಕೃತವರ್ಮನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಮೂರು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿಸಿದನು. ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನೂ ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ನಂತರ ಐದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 88

धनुरन्यत्‌ समादाय शिखण्डी तु महायशा: । अवारयन्‌ कूर्मनखैराशुगै्दिकात्मजम्‌,तत्पश्चात्‌ महायशस्वी शिखण्डीने भी दूसरा धनुष लेकर कछुओंके नखोंके समान धारवाले बाणोंद्वारा कृतवर्माका सामना किया

ನಂತರ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಶಿಖಂಡಿಯೂ ಮತ್ತೊಂದು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಆಮೆಯ ನಖಗಳಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಮುನಿಯುಳ್ಳ ವೇಗಶರಗಳಿಂದ ದಿಕಾತ್ಮಜ ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ತಡೆದನು.

Verse 89

ततः क्रुद्धो रणे राजन्‌ हृदिकस्यात्मसम्भव: । अभिदुद्राव वेगेन याज्ञसेनिं महारथम्‌

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಆಗ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಹೃದಿಕನ ಪುತ್ರ ಕೃತವರ್ಮನು ಮಹಾರಥ ಯಾಜ್ಞಸೇನಿ ಶಿಖಂಡಿಯ ಮೇಲೆ ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು.

Verse 90

भीष्मस्य समरे राजन मृत्योहेतुं महात्मन: । विदर्शयन्‌ बल॑ शूर: शार्टूल इव कुज्जरम्‌

ರಾಜನೇ! ಮಹಾತ್ಮ ಭೀಷ್ಮನ ಮರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದ ಶಿಖಂಡಿಯ ಮೇಲೆ ಆ ಶೂರನು ತನ್ನ ಬಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾ, ಶಾರ್ದೂಲನು ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಜಿಗಿಯುವಂತೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು.

Verse 91

तौ दिशां गजसंकाशौ ज्वलिताविव पावकौ । समापेततुरन्योन्यं शरसड्घैररिंदमौ

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ದಿಕ್ಕುಗಳ ದಿಗ್ಗಜಗಳಂತೆ ಮಹಾಕಾಯರೂ, ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಜ್ವಲಿಸುವವರೂ ಆದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಶತ್ರುದಮನ ವೀರರು ಪರಸ್ಪರರ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ಬಾಣಸಮೂಹಗಳ ಘನ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು.

Verse 92

विधुन्वानौ धनुःश्रेष्ठे संदथधानौ च सायकान्‌ | विसृजन्तो च शतशो गभस्तीनिव भास्वरौ

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಇಬ್ಬರು ಭಾಸ್ವರ ವೀರರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಕಂಪಿಸಿ, ಬಾಣಗಳನ್ನು ನಾರಿನಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿ, ನೂರಾರು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು—ಬೆಂಕಿಯ ಕಿರಣಗಳಂತೆ.

Verse 93

जैसे दो सूर्य पृथक्‌ू-पृथक्‌ अपनी किरणोंका विस्तार करते हों, उसी प्रकार वे दोनों वीर अपने श्रेष्ठ धनुष हिलाते और उनपर सैकड़ों बाणोंका संधान करके छोड़ते थे ।।

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಎರಡು ಸೂರ್ಯರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹರಡುವಂತೆ, ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಕಂಪಿಸಿ ನೂರಾರು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಸಂಧಾನಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶರಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತಾ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾರಥಿಗಳು ಯುಗಾಂತದ ಎರಡು ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು.

Verse 94

कृतवर्मा च समरे याज्ञसेनिं महारथम्‌ | विद्ध्वेषुभिस्त्रिसप्तत्या पुनर्विव्याध सप्तभि:,कृतवर्माने समरांगणमें महारथी शिखण्डीको पहले तिहत्तर बाणोंसे घायल करके फिर सात बाणोंसे क्षत-विक्षत कर दिया

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸಮರದಲ್ಲಿ ಕೃತವರ್ಮನು ಮಹಾರಥಿ ಯಾಜ್ಞಸೇನಿ ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ಎಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಏಳು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪುನಃ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 95

स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत्‌ | विसृज्य सशरं चापं मूर्च्छयाभिपरिप्लुत:,उन बाणोंकी गहरी चोट खाकर शिखण्डी व्यथित एवं मूर्च्छित हो धनुष-बाण त्यागकर रथकी बैठकमें बैठ गया

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಗಾಢವಾಗಿ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿತನಾಗಿ ಶಿಖಂಡಿ ವ್ಯಥಿತನಾಗಿ ಮೂರ್ಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಬಾಣಗಳೊಡನೆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರಥದ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಸಿದು ಕೂತನು.

Verse 96

तं॑ विषण्णं रणे दृष्टवा तावका: पुरुषर्षभ । हार्दिक्यं पूजयामासुर्वासांस्यादुधुवुश्च ह,नरश्रेष्ठ! रणक्षेत्रमें शिखण्डीको विषादग्रस्त देख आपके सैनिक कृतवर्माकी प्रशंसा करने और वस्त्र हिलाने लगे

ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ವಿಷಣ್ಣನಾಗಿ ಕಂಡು, ಓ ಪುರುಷರ್ಷಭ, ನಿಮ್ಮ ಯೋಧರು ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ (ಕೃತವರ್ಮ)ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ತಮ್ಮ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅಲೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು।

Verse 97

शिखण्डिनं तथा ज्ञात्वा हार्दिक्यदशरपीडितम्‌ । अपोवाह रणाद यन्ता त्वरमाणो महारथम्‌,महारथी शिखण्डीको कृतवर्माके बाणोंसे पीड़ित जान सारथि बड़ी उतावलीके साथ उसे रणभूमिसे बाहर ले गया

ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ (ಕೃತವರ್ಮ)ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಶಿಖಂಡಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪೀಡಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಸಾರಥಿ ಆತುರದಿಂದ ಆ ಮಹಾರಥಿಯನ್ನು ರಣಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು।

Verse 98

सादितं तु रथोपस्थे दृष्टवा पार्था: शिखण्डिनम्‌ । परिवव्रू रथैस्तूर्ण कृतवर्माणमाहवे

ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ರಥದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಪೃಥಾಪುತ್ರರು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಥಗಳಿಂದ ಕೃತವರ್ಮನನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸುತ್ತುವರಿದರು।

Verse 99

तत्राद्भुतं परं चक्रे कृतवर्मा महारथ: । यदेक: समरे पार्थान्‌ वारयामास सानुगान्‌

ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾರಥಿ ಕೃತವರ್ಮನು ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ತೋರಿದನು—ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದರೂ, ಅನುಚರರೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಪಾರ್ಥರನ್ನು (ಪಾಂಡವರನ್ನು) ಸಮರಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತಡೆದನು।

Verse 100

पार्थान्‌ जित्वाजयच्चेदीन्‌ पज्चालान्‌ सृञ्जयानपि । केकयांश्व महावीर्यान्‌ कृतवर्मा महारथ:

ಮಹಾರಥಿ ಕೃತವರ್ಮನು ಪಾರ್ಥರನ್ನು (ಪಾಂಡವರನ್ನು) ಜಯಿಸಿ, ಚೇದಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು; ನಂತರ ಪಾಂಚಾಲರು, ಸೃಂಜಯರು ಮತ್ತು ಮಹಾವೀರ್ಯ ಕೇಕಯರನ್ನೂ ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿದನು।

Verse 101

ते वध्यमाना: समरे हार्दिक्येन सम पाण्डवा: | इतश्रैतश्न धावन्तो नैव चक्रुर्धुतिं रणे,समरांगणमें कृतवर्मके बाणोंकी मार खाकर पाण्डव-सैनिक इधर-उधर भागने लगे। वे रणभूमिमें कहीं भी स्थिर न हो सके

ಸಮರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ ಕೃತವರ್ಮನ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪಾಂಡವರ ಸೇನೆ ದಿಕ್ಕುತಪ್ಪಿ ಇತ್ತಿಚ್ಚೆ ಓಡತೊಡಗಿತು. ಆ ಬಾಣಮಳೆಯ ನಡುವೆ ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಯೂರಲಾರದೆ, ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯವನ್ನೂ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.

Verse 102

जित्वा पाण्डुसुतान्‌ युद्धे भीमसेनपुरोगमान्‌ । हार्दिक्य: समरे$तिष्ठद्‌ विधूम इव पावक:,युद्धमें भीमसेन आदि पाण्डवोंको जीतकर कृतवर्मा उस रणक्षेत्रमें धूमरहित अग्निके समान शोभा पाता हुआ खड़ा था

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಪಾಂಡವಪುತ್ರರನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ ಕೃತವರ್ಮನು ಆ ಸಮರಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಧೂಮರಹಿತ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತನು.

Verse 103

ते द्राव्यमाणा: समरे हार्दिक्येन महारथा: । विमुखा: समपद्यन्त शरवृष्टिभिरार्दिता:,समरांगणमें कृतवर्माके द्वारा खदेड़े गये और उसकी बाण-वर्षसे पीड़ित हुए पूर्वोक्त सभी महारथियोंने युद्धसे मुँह मोड़ लिया

ಸಮರದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ದಿಕ್ಯ ಕೃತವರ್ಮನು ಅವರನ್ನು ಓಡಿಸಿದಾಗ, ಅವನ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ಆ ಮಹಾರಥರೆಲ್ಲ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿ ಹಿಂಜರಿದು ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.

Verse 114

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिप्रवेशे कृतवर्मपराक्रमे चतुर्दशाधिकशततमो<ध्याय:

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಜಯದ್ರಥವಧಪರ್ವದೊಳಗೆ, ಸಾತ್ಯಕಿಯ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಕೃತವರ್ಮನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ನೂರ ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.

Verse 723

कृतवर्माणमभित: प्रजज्वाल सुदारुणा | और शीघ्र ही उसे अपने रथसे कृतवर्मके रथपर चला दिया। भीमसेनके हाथोंसे छूटी हुई, केंचुलसे निकले हुए सर्पके समान वह भयंकर शक्ति कृतवर्मके समीप जाकर प्रज्वलित हो उठी

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನ ಕೈಯಿಂದ ಹೊರಟ ಆ ಅತಿಭೀಕರ ಶಕ್ತಿ, ಅವನ ರಥದಿಂದ ಕೃತವರ್ಮನ ರಥದತ್ತ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಧಾವಿಸಿತು. ಕೆಂಚುಲು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಬರುವ ಸರ್ಪದಂತೆ ಅದು ಕೃತವರ್ಮನ ಸಮೀಪ ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಸುತ್ತಲೂ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸಿತು.

Verse 743

द्योतयन्ती दिशो राजन्‌ महोल्केव नभश्च्युता । राजन! सम्पूर्ण दिशाओंको प्रकाशित करती हुई वह सुवर्णभूषित शक्ति कटकर आकाशशसे गिरी हुई बड़ी भारी उल्काके समान पृथ्वीपर गिर पड़ी

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾ, ಸ್ವರ್ಣಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಆ ಶಕ್ತಿ ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು, ಆಕಾಶದಿಂದ ಬಿದ್ದ ಮಹಾ ಉಲ್ಕೆಯಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿತು।

Verse 796

त्रिभिस्त्रिभिर्महेष्वासो यतमानान्‌ महारथान्‌ । तदनन्तर उस महाथधनुर्धरने क्रोधमें भरकर हँसते हुए ही तीन बाणोंद्वारा भीमसेनको गहरी चोट पहुँचाकर युद्धमें विजयके लिये प्रयत्न करनेवाले उन सभी महारथियोंको तीन- तीन बाणोंसे बींध डाला

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ಮಹಾಧನುರ್ಧರನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತುಂಬಿ, ನಗುತ್ತಲೇ ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೀಮಸೇನನಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಗಾಯಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಎಲ್ಲ ಮಹಾರಥಿಗಳನ್ನು ಅವನು ತಲಾ ಮೂರು ಮೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿಸಿದನು।