Sukta 16
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: Remedy/Herb as potent agent (implicit); alternatively the addressed power behind the medicine
Chandas: Not fully determinable from the truncated opening; Atharvanic mixed style
ಈ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೂಕ್ತವು ಔಷಧೀಯ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಶಕ್ತಿಮಂತಗೊಳಿಸುವ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ—ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ಬಲದ “ವೃಷಭ”ವೆಂದು, ಹಾಗೆಯೇ ಹರಿದುಹೊಮ್ಮುವ ರಸ (ರಸ)ವೆಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿ—ವೃಷ-ರೋಗವೆಂಬ ಉಪದ್ರವವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. “ನೀನು … ಆಗಿದ್ದರೆ” ಎಂಬ ಗುರುತಿಸುವ ವಾಕ್ಯಪ್ರಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ತೇಜಸ್ಸು ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶೀತಕರ, ಶುದ್ಧಿಕರ ಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಆ ದ್ರವ್ಯವು “ನೀರುಗಳನ್ನು ನೀಡುವವ” (ಅಪೋದಕ)ವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಜೀವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
Mantras
Mantra 1
वृषरोगशमनम्। यद्ये॑कवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ವೃಷ-ರೋಗ ಶಮನಕ್ಕಾಗಿ ಮಂತ್ರ: ನೀನು ಏಕೈಕ ವೃಷಭನಾಗಿದ್ದರೆ, ನೀನು ಹರಿಯುವ ರಸವಂತನಾಗಿದ್ದರೆ (ಸೃಜಾರಸ)—
Mantra 2
यदि॑ द्विवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ನೀನು ದ್ವಿವಿಧ ವೃಷ-ಬಲವುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದರೆ, ನೀನು ಹರಿಯುವ ರಸ (ಸಾಪ)ವುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದರೆ—ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ.
Mantra 3
यदि॑ त्रिवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ನೀನು ತ್ರಿವೃಷ (ಮೂರುಪಟ್ಟು ವೃಷ-ಬಲ) ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ನೀನು ಸೃಜಾರಸ (ಹರಿಯುವ ರಸ/ಸತ್ವ) ಹೊಂದಿದ್ದರೆ—ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ.
Mantra 4
यदि॑ चतुर्वृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ನೀನು ಚತುರ್ವೃಷ (ನಾಲ್ಕುಪಟ್ಟು ವೃಷ-ಬಲ) ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ನೀನು ಸೃಜಾರಸ (ಹರಿಯುವ ರಸ/ಸತ್ವ) ಹೊಂದಿದ್ದರೆ—ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ.
Mantra 5
यदि॑ पञ्चवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ನೀನು ಪಂಚವೃಷ (ಐದುಪಟ್ಟು ವೃಷ-ಬಲ) ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ನೀನು ಸೃಜಾರಸ (ಹರಿಯುವ ರಸ/ಸತ್ವ) ಹೊಂದಿದ್ದರೆ—ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ.
Mantra 6
यदि॑ षड्-वृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ನೀನು ಷಡ್ವೃಷನಾಗಿದ್ದರೆ (ಆರುಮಟ್ಟದ ವೃಷ-ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ), ನೀನು ಸೃಜಾರಸನಾಗಿದ್ದರೆ (ಸೃಜಾ-ರಸದಿಂದ ಹರಿಯುವವನಾಗಿದ್ದರೆ)—ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ.
Mantra 7
यदि॑ सप्तवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ನೀನು ಸಪ್ತವೃಷನಾಗಿದ್ದರೆ (ಏಳುಮಟ್ಟದ ವೃಷ-ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ), ನೀನು ಸೃಜಾರಸನಾಗಿದ್ದರೆ (ಸೃಜಾ-ರಸ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ)—ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ.
Mantra 8
यद्य॑ष्टवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ನೀನು ಅಷ್ಟವೃಷನಾಗಿದ್ದರೆ (ಎಂಟುಮಟ್ಟದ ವೃಷ-ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ), ನೀನು ಸೃಜಾರಸನಾಗಿದ್ದರೆ (ಸೃಜಾ-ರಸ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ)—ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ.
Mantra 9
यदि॑ नववृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ನೀನು ಒಂಬತ್ತು-ವೃಷಭಗಳವನು (ನವವೃಷ) ಆಗಿದ್ದರೆ, ನೀನು ಸೃಜಾ-ರಸ (sṛjā-rasa) ಹೊಂದಿದ್ದರೆ—
Mantra 10
यदि॑ दशवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ನೀನು ಹತ್ತು-ವೃಷಭಗಳವನು (ದಶವೃಷ) ಆಗಿದ್ದರೆ, ನೀನು ಸೃಜಾ-ರಸ (sṛjā-rasa) ಹೊಂದಿದ್ದರೆ—
Mantra 11
यद्ये॑काद॒शोऽसि॒ सोऽपो॑दको ऽसि
ನೀನು ಹನ್ನೊಂದು (ಏಕಾದಶ) ಆಗಿದ್ದರೆ, ನೀನು ನೀರಿನ ದಾತನು; ನೀರನ್ನು ನೀಡುವವನು.
Frequently Asked Questions
It is used to calm and cure an illness named vṛṣa-roga by empowering a medicinal sap/juice (rasa) through mantra-recitation and then applying or administering it.
That formula is a consecration technique: the remedy is identified with increasing measures of strength (“bull-power”), so the medicine is ritually intensified and made protective as well as curative.
It signals the final healing mode: the empowered agent is aligned with the purifying Waters—bringing cooling, cleansing, and restorative hydration, especially suitable for heat, irritation, or impurity-linked illness.
Ask anything about Sukta 16 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.