
អធ្យាយនេះបង្ហាញជាសន្ទនារវាងទេវី និងព្រះឥស្វរ អំពីហេតុផល និងអានុភាពនៃពិធី “កង្កណ” គឺការបោះខ្សែដៃចូលសមុទ្រនៅប្រាភាសា ជាប់ទាក់ទងនឹងសោមេស្វរ។ ទេវីសួរពីវិធីធ្វើ មន្ត្រ វិធីវិន័យ ពេលវេលា និងរឿងគំរូបុរាណ។ ព្រះឥស្វរឆ្លើយដោយលើករឿងព្រះបាទព្រឹហទ្រថ និងព្រះមហេសីឥន្ទុមតី ដែលទទួលស្វាគមន៍ឥសីកណ្ណវៈ។ បន្ទាប់ពីធម្មកថា កណ្ណវៈបង្ហាញជាតិមុនរបស់ឥន្ទុមតី៖ នាងធ្លាប់ជាស្ត្រីអាភីរីក្រីក្រ មានប្តីប្រាំ នាំគ្នាទៅសោមេស្វរ; ខណៈងូតទឹកសមុទ្រ នាងត្រូវរលកគប់ បាត់ខ្សែដៃមាស ហើយក្រោយមកស្លាប់ ទើបកើតជារដ្ឋវង្ស។ កណ្ណវៈបញ្ជាក់ថា សេចក្តីសុខសម្បត្តិបច្ចុប្បន្នមិនមកពីវ្រត តបស ឬទានធំៗទេ ប៉ុន្តែពាក់ព័ន្ធនឹងព្រឹត្តិការណ៍ខ្សែដៃ និងផលពិសេសនៃទីរីថៈនោះ។ ដូច្នេះ ព្រះមហេសី និងរាជវង្សរៀនអំពី “ផល” នៃពិធីខ្សែដៃ ហើយធ្វើជាប្រចាំឆ្នាំ បន្ទាប់ពីងូតទឹកទឹកប្រៃនៅសោមេស្វរ ដោយបានពិពណ៌នាថា ជាអំពើបំផ្លាញបាប និងបំពេញបំណងទាំងអស់។
Verse 1
देव्युवाच । किमर्थं कंकणं देव क्षिप्यते लवणांभसि । तस्या पुण्यं न पूर्वोक्तं यथावद्वक्तुमर्हसि
ទេវីបានមានព្រះវាចា៖ «ហេតុអ្វីបានជា ឱ ព្រះអម្ចាស់ កងកណៈ (ខ្សែដៃ) ត្រូវបានបោះចូលក្នុងសមុទ្រទឹកប្រៃ? បុណ្យផលរបស់វាមិនទាន់បានពន្យល់ពីមុនទេ—សូមព្រះអម្ចាស់ពណ៌នាឲ្យត្រឹមត្រូវ ដូចដែលវាពិតប្រាកដ»។
Verse 2
के मंत्राः किं विधानं तत्कस्मिन्काले महत्फलम् । किं पुराभूच्च तद्वृत्तं भगवन्कंकणाश्रितम्
«មន្តអ្វីខ្លះត្រូវសូត្រ? វិធីបូជានោះមានរបៀបដូចម្តេច? ហើយនៅពេលណាទើបឲ្យផលធំ? ព្រមទាំងរឿងបុរាណអ្វីដែលពាក់ព័ន្ធនឹងកងកណ៌នោះ សូមព្រះអម្ចាស់មានព្រះគុណប្រាប់ផង»។
Verse 3
ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महीपालो बृहद्रथ इति श्रुतः । तस्य भार्याऽभवत्साध्वी नाम्ना चेंदुमती प्रिया
ព្រះអម្ចាស់មានព្រះបន្ទូលថា៖ «កាលពីបុរាណ មានព្រះមហាក្សត្រមួយ ព្រះនាម បૃហទ្រថា ដែលល្បីល្បាញ។ ព្រះមហេសីជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះអង្គ ជាស្ត្រីសុចរិត នាម ឥន្ទុមតី»។
Verse 4
न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च किंनरी । तादृग्रूपा महादेवि यादृशी सा सुमध्यमा
«នាងមិនមែនជាទេវតា មិនមែនជាស្រីគន្ធರ್ವ មិនមែនជាអសុរី ឬកិន្នរីឡើយ។ ទោះយ៉ាងណា ឱ មហាទេវី ស្ត្រីចង្កេះស្រឡូននោះ មានរូបសោភាដូចពួកនាងទាំងនោះ»។
Verse 5
शीलरूपगुणोपेता नित्यं सा तु पतिवता । सर्वयोषिद्गुणैर्युक्ता यथा साध्वी ह्यरुन्धती
«នាងប្រកបដោយសីលធម៌ រូបសោភា និងគុណធម៌ជាច្រើន; នាងជានារីស្មោះត្រង់ចំពោះស្វាមីជានិច្ច។ នាងមានគុណលក្ខណៈនារីគ្រប់យ៉ាង ដូចអរុន្ធតី ស្ត្រីសុចរិត»។
Verse 6
प्रधान हस्रस्य सौभाग्यमदगर्विता । न विना स तया रेमे मुहूर्त्तमपि पार्थिवः
«ដោយមោទនភាពនៃសំណាងល្អ នាងឈរលើសគេក្នុងចំណោមស្ត្រីទាំងឡាយ។ ព្រះមហាក្សត្រមិនអាចរីករាយបានសូម្បីមួយភ្លែត ដោយគ្មាននាង»។
Verse 7
एकदा तस्यराजर्षेरर्द्धासनगता सती । यावत्तिष्ठति राजेंद्रमृषिस्तावदुपागतः । कण्वो नाम महातेजास्तपस्वी वेदपारगः
ម្តងមួយ ព្រះមហារិសិរាជនោះ ខណៈព្រះមហេសីដ៏សុចរិត អង្គុយលើពាក់កណ្តាលរាជាសនៈ ស្រាប់តែមានឥសីមកដល់រាជសភា។ គាត់គឺឥសីកណ្ណវៈដ៏មានតេជៈធំ ជាតបស្វី និងជាអ្នកឆ្លងកាត់វេទទាំងឡាយ។
Verse 8
तमागतमथो दृष्ट्वा सहसोत्थाय पार्थिवः । पूजां कृत्वा यथान्यायं दत्त्वा चार्घ्यमनुत्तमम्
ព្រះបាទឃើញឥសីនោះមកដល់ ក៏លោតឈរឡើងភ្លាមៗ។ បន្ទាប់មក ទ្រង់ធ្វើបូជាតាមពិធីដ៏ត្រឹមត្រូវ ហើយប្រគេនអឃ្យៈដ៏ប្រសើរ គឺទឹកគោរពសម្រាប់ទទួលភ្ញៀវ។
Verse 9
सुखासीनं ततो मत्वा विश्रांतं मुनिपुंगवम् । आपृच्छत्कुशलं राजा स सर्वं चान्वमोदयत्
បន្ទាប់មក ព្រះបាទឃើញមុនីដ៏ប្រសើរ ដូចគោឧសភក្នុងចំណោមឥសីទាំងឡាយ អង្គុយសុខស្រួល និងសម្រាកល្អហើយ ក៏សួរអំពីសុខទុក្ខ។ ឥសីនោះក៏ឆ្លើយទទួលដោយមេត្តា ចំពោះអ្វីៗទាំងអស់ដែលបានសួរ។
Verse 10
ततो धर्मकथां चक्रे स ऋषिर्नृपसन्निधौ
បន្ទាប់មក ឥសីនោះបានបរិយាយធម៌កថា នៅចំពោះមុខព្រះបាទ។
Verse 11
ततः कथावसाने सा भार्या तस्य महीपतेः । अब्रवीदमृतं वाक्यं कृतांजलिपुटा सती
ពេលធម៌កថាបញ្ចប់ ព្រះមហេសីរបស់ព្រះបាទនោះ ជាស្ត្រីសុចរិត ដាក់ដៃប្រណម្យជាកញ្ចប់ ក៏បាននិយាយពាក្យដូចទឹកអម្រឹត។
Verse 12
इन्दुमत्युवाच । त्वं वेत्सि भगवन्सर्वमतीतानागतं विभो । पृच्छे त्वां कौतुकाविष्टा तस्मात्त्वं क्षंतुमर्हसि
ឥន្ទុមតីបានទូលថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏បរិសុទ្ធ ឱ ព្រះម្ចាស់ដ៏អស្ចារ្យ អ្នកជ្រាបគ្រប់យ៉ាង ទាំងអតីត និងអនាគត។ ខ្ញុំសួរអ្នកដោយចិត្តពេញដោយក្តីចង់ដឹង ដូច្នេះសូមអត់ទោស និងអត់ធ្មត់ចំពោះខ្ញុំផង»។
Verse 13
अन्यदेहोद्भवं कर्म मम सर्वं प्रकीर्त्तय । ईदृशं मम सौभाग्यं पतिर्देवसुतोपमः
«សូមប្រកាសប្រាប់ខ្ញុំអំពីកិច្ចកម្មទាំងអស់របស់ខ្ញុំ ដែលកើតឡើងពីរាងកាយមុន។ ហេតុអ្វីបានជាខ្ញុំមានសំណាងដ៏ល្អបែបនេះ—មានស្វាមីដូចកូនព្រះទេវតា?»
Verse 14
सौभाग्यं पतिदेवत्वं शीलं त्रैलोक्यविश्रुतम् । किं प्रभावो व्रतस्यैष उताहोपोषितस्य वा
«សំណាងល្អនេះ ការគោរពស្វាមីដូចព្រះ និងសីលធម៌ដែលល្បីល្បាញទូទាំងលោកទាំងបី—ហេតុអ្វីជាមូលហេតុ? តើដោយអានុភាពនៃវ្រត (ពិធីបួសសច្ចា) ឬដោយការអត់អាហារបួស?»
Verse 15
दानस्य वा मुनिश्रेष्ठ यन्मे सौभाग्यमुत्तमम् । वशो राजा महाबाहुर्मम वाक्यानुगः सदा
«ឬក៏ដោយទានបរិច្ចាគ ឱ មុនីដ៏ប្រសើរ ដែលធ្វើឲ្យខ្ញុំមានសំណាងដ៏ឧត្តម—ដល់ថ្នាក់ព្រះរាជាដ៏មានព្រះពាហុធំ ក៏ស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលខ្ញុំជានិច្ច តែងតែធ្វើតាមពាក្យខ្ញុំ?»
Verse 16
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे
«សូមប្រាប់ខ្ញុំអំពីទាំងអស់នេះ ព្រោះក្តីចង់ដឹងរបស់ខ្ញុំធំមែនទែន»។
Verse 17
सूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ध्यात्वा च सुचिरं मुनिः । अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं कण्वो वेदविदां वरः
សូត្រាបានមានពាក្យថា៖ ព្រះមុនីបានស្តាប់ពាក្យនាងហើយ សមាធិគិតយូរណាស់; បន្ទាប់មក កណ្ណវៈ អ្នកដឹងវេទដ៏ប្រសើរ បាននិយាយដោយញញឹម។
Verse 18
कण्व उवाच । शृणु राज्ञि प्रवक्ष्यामि अन्यदेहोद्भवं तव । न रोषश्च त्वया कार्यो लज्जा वापि सुमध्यमे
កណ្ណវៈបានមានពាក្យថា៖ ស្តាប់ចុះ ព្រះមហេសី; ខ្ញុំនឹងប្រាប់អំពីអ្វីដែលកើតពីរាងកាយមុនរបស់អ្នក។ កុំខឹងឡើយ ហើយកុំអៀនផងដែរ នារីចង្កេះស្រស់ស្អាត។
Verse 19
त्वमासीदन्यदेहे तु आभीरी पंचभर्तृका । सौराष्ट्रविषये हीना देवं सोमेश्वरं गता
នៅក្នុងរាងកាយមុន អ្នកជាស្ត្រីអាភីរី មានប្តីប្រាំ។ ទោះក្រីក្រនៅដែនសૌរាស្ត្រ ក៏បានទៅគោរពព្រះសោមេស្វរ (សោមណាថ)។
Verse 20
ततः स्नातुं प्रविष्टा च सागरे लवणांभसि । हता कल्लोलमालाभिर्विह्वलत्वमुपागता
បន្ទាប់មក នាងចូលទៅក្នុងសមុទ្រទឹកប្រៃ ដើម្បីងូតទឹក។ ត្រូវរលកជាច្រើនជាន់បុកប៉ះ នាងក៏ភ័យរអាក់រអួល និងស្រពិចស្រពិល។
Verse 21
तव हस्ताच्च्युतं तत्र हैमं कंकणमेव च । नष्टं समुद्रसलिले पश्चात्तापस्तु ते स्थितः
នៅទីនោះ កងដៃមាសមួយបានរអិលចេញពីដៃអ្នក ហើយបាត់ទៅក្នុងទឹកសមុទ្រ។ បន្ទាប់មក ការសោកស្តាយបានកាន់កាប់ចិត្តអ្នក។
Verse 22
अथ कालेन महता पंचत्वं त्वमुपागता । दशार्णाधिपतेर्गेहे ततो जातासि सुन्दरि
ក្រោយកាលយូរណាស់ អ្នកបានទៅដល់ភាពស្លាប់; បន្ទាប់មក ឱ នារីស្រស់ស្អាត អ្នកបានកើតឡើងក្នុងគេហដ្ឋាននៃអធិរាជដាសារណ។
Verse 23
बृहद्रथेन चोढासि कंकणस्य प्रभा वतः । न व्रतं न तपो दानं त्वया चीर्णं पुरा शुभे
អ្នកបានរៀបការជាមួយព្រះប្ដីបૃហද්រថ—គួរឱ្យអស្ចារ្យ ដោយអานุភាពនៃកងដៃនោះ។ កាលពីមុន ឱ នារីមានមង្គល អ្នកមិនបានអនុវត្តវ្រត មិនបានធ្វើតបៈ មិនបានបរិច្ចាគទានឡើយ។
Verse 24
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तच्छ्रुत्वा सा विशालाक्षी त्रपयाऽधो मुखी तथा । आसीत्तूष्णीं तदा देवी श्रुत्वा वाक्यं च तादृशम्
«អ្វីៗទាំងនេះ ខ្ញុំបានប្រាប់អ្នករួចហើយ តាមអ្វីដែលអ្នកសួរខ្ញុំ»។ ពេលនាងភ្នែកធំបានស្តាប់ នាងខ្មាសអៀន ហើយទម្លាក់មុខចុះ; ព្រះមហេសីក៏នៅស្ងៀម បន្ទាប់ពីបានឮពាក្យដូច្នោះ។
Verse 25
एवं निवेद्य स मुनी राजपत्नीं वरानने । जगाम भवनं स्वं च आमंत्र्य वसुधाधिपम्
ព្រះមុនីបានជម្រាបដល់ភរិយារបស់ព្រះរាជា នារីមុខស្រស់ស្អាត ដូច្នេះហើយ; បន្ទាប់ពីសុំលាព្រះមហាក្សត្រ អធិរាជនៃដែនដី នោះទ្រង់បានចេញទៅកាន់លំនៅរបស់ខ្លួន។
Verse 26
ज्ञात्वा फलं कंकणस्य मुनेस्तस्य प्रभावतः । गत्वा सोमेश्वरं देवं स्नात्वा च लवणांभसि
ពេលបានដឹងផលនៃកងដៃ ដោយអานุភាពនៃពាក្យព្រះមុនីនោះ នាងបានទៅកាន់ព្រះសោមេស្វរ ហើយងូតទឹកក្នុងទឹកប្រៃ។
Verse 27
प्राक्षिपत्कंकणं तत्र प्रतिवर्षं महाप्रभे । ततो देवत्वमापन्ना प्रभावात्तस्य भामिनि
នាងបានបោះខ្សែកងដៃនោះនៅទីនោះរៀងរាល់ឆ្នាំ ឱ ព្រះអង្គមានពន្លឺដ៏មហិមា; ដោយអานุភាពរបស់វា ឱ នារីដ៏ស្រស់សោភា នាងបានឈានដល់ស្ថានភាពទេវតា។
Verse 28
ईश्वर उवाच । एष प्रभावः सुमहान्कंकणस्य प्रकीर्तितः । सर्वकामप्रदो देवि सर्वपापप्रणाशनः
ព្រះអីស្វរៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «អานุភាពដ៏មហាអស្ចារ្យនៃខ្សែកងដៃនេះ ត្រូវបានប្រកាសហើយ ឱ ព្រះនាង; វាប្រទានគ្រប់បំណង និងបំផ្លាញបាបទាំងអស់»។
Verse 37
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सोमेश्वरमाहात्म्ये कंकणमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः
ដូច្នេះ បញ្ចប់ជំពូកទី៣៧ មានចំណងជើង «ការពិពណ៌នាព្រះមហិមានៃកង្កណ» ក្នុងសោមេស្វរមាហាត្ម្យា ដែលស្ថិតក្នុងប្រភាសក្សេត្រមាហាត្ម្យា នៃប្រភាសខណ្ឌ ផ្នែកទីមួយ នៃស្កន្ទមហាបុរាណដ៏រុងរឿង (មាន៨១,០០០ គាថា)។