Sarga 30
हनुमता सीतासंवादोपायचिन्ता — Hanuman’s Deliberation on How to Address Sita
सुन्दरकाण्ड
សರ್ಗនេះបង្ហាញយ៉ាងលម្អិតអំពីធម៌របស់ទូត (dūta-nīti) នៅក្រោមការត្រួតពិនិត្យ។ ហនុមានលាក់ខ្លួននៅក្នុងអសោកវន ស្តាប់ការសន្ទនាពាក់ព័ន្ធនឹងសីតា សុបិនរបស់ត្រីជតា និងការគំរាមកំហែងរបស់រាក្សសីនីទាំងឡាយ ហើយបន្ទាប់មកពិចារណាហានិភ័យជាច្រើនជាន់។ លោកយល់ថា បើត្រឡប់ទៅដោយគ្មានសារពីសីតា នឹងធ្វើឲ្យការទទួលខុសត្រូវចំពោះព្រះរាមស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់ ហើយការរៀបចំកងវានរទាំងមូលនឹងក្លាយជាឥតប្រយោជន៍។ តែបើនិយាយបើកចំហ សីតាអាចភ័យខ្លាច—សង្ស័យថាជារាវណៈបន្លំខ្លួន—បណ្តាលឲ្យមានការភ្ញាក់ផ្អើល ការឆ្លើយតបដោយអាវុធ ការចាប់ខ្លួន និងភាពនឿយហត់ដែលរារាំងការឆ្លងសមុទ្រត្រឡប់វិញ។ ដូច្នេះវិបត្តិកណ្ដាលមានពីរផ្លូវ: ស្ងៀមស្ងាត់អាចធ្វើឲ្យវៃទេហីធ្លាក់ក្នុងអស់សង្ឃឹមដល់ថ្នាក់បាត់បង់ជីវិត ខណៈពេលនិយាយមិនត្រឹមកាលអាចបំផ្លាញបេសកកម្ម។ ចុងក្រោយហនុមានសម្រេចចូលទៅដោយភាពទន់ភ្លន់ សរសើរព្រះរាមតាមធម៌ ប្រើភាសាមនុស្សដែលផ្អែមល្ហែម និងបង្កើនទំនុកចិត្ត ដើម្បីឲ្យសីតាស្តាប់បានដោយមិនរំខានចិត្ត។
Shlokas
Verse 1
हनुमानपि विक्रान्तः सर्वं शुश्राव तत्त्वतः।सीतायास्त्रिजटायाश्च राक्षसीनां च तर्जनम्।।।।
ហនុមានផងដែរ—អ្នកក្លាហាន—បានស្តាប់អស់ទាំងអ្វីៗដោយច្បាស់តាមពិត៖ ពាក្យរបស់នាងសីតា ពាក្យរបស់ត្រីជតា និងពាក្យគំរាមកំហែងរបស់នាងរាក្សសីទាំងឡាយ។
Verse 2
अवेक्षमाणस्तां देवीं देवतामिव नन्दने।ततो बहुविधां चिन्तां चिन्तयामास वानरः।।।।
ដោយសម្លឹងមើលព្រះនាងដ៏ទេវីនោះ ដែលប្រហាក់ប្រហែលដូចទេវតានារីនៅក្នុងសួននន្ទនៈសួគ៌ វានរានោះក៏ចូលទៅក្នុងការគិតពិចារណាជាច្រើនប្រភេទ។
Verse 3
यां कपीनां सहस्राणि सुबहून्ययुतानि च।दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते सेयमासादिता मया।।।।
នាងដែលស្វានរាប់ពាន់—មែនទាំងរាប់ម៉ឺនជាច្រើន—បានស្វែងរកគ្រប់ទិសទាំងអស់ នាងសីតានោះឯង ខ្ញុំបានប្រទះឃើញហើយ។
Verse 4
चारेण तु सुयुक्तेन शत्रोश्शक्तिमवेक्षता।गूढेन चरता तावदवेक्षितमिदं मया।।।।
ដោយលាក់ខ្លួនយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន ដូចជាចារកម្មដែលបានត្រៀមល្អ ហើយពិនិត្យមើលកម្លាំងសត្រូវ ខ្ញុំបានដើរទៅមកដោយសម្ងាត់; ឥឡូវនេះ ខ្ញុំបានសង្កេតឃើញទីកន្លែងទាំងមូលនេះរួចហើយ។
Verse 5
राक्षसानां विशेषश्च पुरी चेयमवेक्षिता।राक्षसाधिपतेरस्य प्रभावो रावणस्य च।।।।
ខ្ញុំបានសង្កេតឃើញអំណាចពិសេសរបស់ពួករាក្សស និងបានស្ទង់មើលទីក្រុងនេះរួចហើយ; ហើយខ្ញុំក៏បានឃើញអานุភាពរបស់រាវណៈ មេដឹកនាំពួករាក្សសផងដែរ។
Verse 6
युक्तं तस्याप्रमेयस्य सर्वसत्त्वदयावतः।समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनकाङ्क्षिणीम्।।।।
វាសមគួរណាស់ដែលខ្ញុំនឹងលួងលោមភរិយារបស់ទ្រង់—ទ្រង់ដែលអานุភាពមិនអាចវាស់វែងបាន និងមានមេត្តាករុណាចំពោះសត្វលោកទាំងអស់—នាងដែលប្រាថ្នាចង់ឃើញស្វាមីរបស់នាង។
Verse 7
अहमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम्।अदृष्टदुःखां दुःखार्तां दुःखस्यान्तमगच्छतीम्।।।।
ខ្ញុំនឹងលួងលោមនាង—នាងដែលមុខមាត់ដូចព្រះចន្ទពេញវង់—នាងដែលមិនធ្លាប់ជួបទុក្ខបែបនេះពីមុន ហើយឥឡូវនេះកំពុងរងទុក្ខដោយសោកសៅ មិនឃើញទីបញ្ចប់នៃទុក្ខរបស់នាងឡើយ។
Verse 8
यद्यप्यहमिमां देवीं शोकोपहतचेतनाम्।अनाश्वास्य गमिष्यामि दोषवद्गमनं भवेत्।।।।
ទោះបីខ្ញុំចាកចេញក៏ដោយ បើខ្ញុំទុកព្រះនាងដ៏ប្រសើរនេះ—ដែលចិត្តត្រូវទុក្ខសោកគ្របសង្កត់—ដោយមិនបានលួងលោម នោះការចាកចេញរបស់ខ្ញុំនឹងក្លាយជាកំហុសគួរឲ្យតិះដៀល។
Verse 9
गते हि मयि तत्रेयं राजपुत्री यशस्विनी।परित्राणमविन्दन्ती जानकी जीवितं त्यजेत्।।।।
ព្រោះបើខ្ញុំចាកចេញពីទីនេះ ព្រះរាជកុមារីដ៏មានកិត្តិយស គឺជានាងជានគី ដោយមិនឃើញមធ្យោបាយសង្គ្រោះ អាចបោះបង់ជីវិតរបស់នាង។
Verse 10
मया च स महाबाहुः पूर्णचन्द्रनिभाननः।समाश्यासयितुं न्याय्यस्सीतादर्शनलालसः।।।।
ហើយក៏សមគួរណាស់ដែលខ្ញុំនាំពាក្យលួងលោមទៅកាន់ព្រះរាមមហាបាហុ—ព្រះមុខដូចព្រះចន្ទពេញវង់—ដែលកំពុងប្រាថ្នាចង់ឃើញនាងសីតា។
Verse 11
निशाचरीणां प्रत्यक्षमनर्हं चाभिभाषितम्।कथन्नु खलु कर्तव्यमिदं कृच्छ्रगतो ह्यहम्।।।।
ការនិយាយទៅកាន់នាងដោយបើកចំហនៅចំពោះមុខពួកអ្នកដើររាត្រីទាំងនេះ គឺមិនសមគួរឡើយ។ ដូច្នេះ តើខ្ញុំគួរធ្វើដូចម្តេច ក្នុងពេលដែលខ្ញុំជាប់ក្នុងភាពលំបាកនេះ?
Verse 12
अनेन रात्रिशेषेण यदि नाश्वास्यते मया।सर्वथा नास्ति सन्देहः परित्यक्ष्यति जीवितम्।।।।
បើក្នុងពេលរាត្រីដែលនៅសល់នេះ ខ្ញុំមិនបានលួងលោមនាងទេ នោះគ្មានសង្ស័យអ្វីឡើយ—នាងនឹងបោះបង់ជីវិត។
Verse 13
रामश्च यदि पृच्छेन्मां किं मां सीताब्रवीद्वचः।किमहं तं प्रति ब्रूयामसंभाष्य सुमध्यमाम्।।।।
ហើយបើព្រះរាមសួរខ្ញុំថា «ព្រះនាងសីតាបានមានព្រះវាចាផ្ញើអ្វីមក?» តើខ្ញុំអាចទូលព្រះអង្គដោយសច្ចៈអ្វីបាន ដោយមិនទាន់បានជួប និងសន្ទនាជាមួយព្រះនាងអ្នកមានចង្កេះស្រស់ស្អាតនោះ?
Verse 14
सीतासन्देशरहितं मामितस्त्वरयाऽगतम्।निर्दहेदपि काकुत्स्य क्रुद्धस्तीव्रेण चक्षुषा।।।।
បើខ្ញុំចាកចេញពីទីនេះ ហើយត្រឡប់ទៅយ៉ាងប្រញាប់ ដោយគ្មានសារព្រះនាងសីតា នោះព្រះរាម ព្រះរាជបុត្រនៃកកុតស្ថៈ ពេលកំហឹង នឹងដុតខ្ញុំដោយភាពមុតស្រួចនៃព្រះនេត្រ។
Verse 15
यदि चोद्योजयिष्यामि भर्तारं रामकारणात्।व्यर्थमागमनं तस्य ससैन्यस्य भविष्यति।।।।
បើដោយសារព្រះរាម ខ្ញុំទៅរំញោចព្រះអធិរាជវានរ និងកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គ ដោយមិនទាន់ទទួលបានការធានាច្បាស់ពីព្រះនាងសីតាជាមុន នោះការមកដល់របស់ព្រះអង្គជាមួយពលសេនានឹងក្លាយជាឥតប្រយោជន៍។
Verse 16
अन्तरं त्वहमासाद्य राक्षसीनामिह स्थितः।शनैराश्वासयिष्यामि सन्तापबहुळामिमाम्।।।।
ខ្ញុំនឹងស្ថិតនៅទីនេះ; ពេលខ្ញុំរកឃើញឱកាសមួយនៅចន្លោះនារីរាក្សសីទាំងនេះ ខ្ញុំនឹងលួងលោមព្រះនាងនេះ ដែលពោរពេញដោយទុក្ខសោក ឲ្យស្ងប់សាន្តដោយស្រទន់ភ្លន់។
Verse 17
अहं त्वतितनुश्चैव वानरश्च विशेषतः।वाचं चोदाहरिष्यामि मानुषीमिह संस्कृताम्।।।।
ទោះបីខ្ញុំមានរាងកាយតូចណាស់ ហើយជាពិសេសខ្ញុំជាវានរ ក៏នៅទីនេះខ្ញុំនឹងនិយាយពាក្យដូចមនុស្ស ជាភាសាសំស្ក្រឹតដ៏ល្អិតល្អន់បរិសុទ្ធ។
Verse 18
यदि वाचं प्रदास्यामि द्विजातिरिव संस्कृताम्।रावणं मन्यमाना मां सीता भीता भविष्यति।।।।वानरस्य विशेषेण कथं स्यादभिभाषणम्।
បើខ្ញុំនិយាយភាសាសំស្ក្រឹតដ៏ល្អិតល្អន់ ដូចព្រាហ្មណ៍ នាងសីតាអាចភ័យខ្លាច សង្ស័យថាខ្ញុំជារាវណៈ ព្រោះជាពិសេស វានរមួយនឹងអាចនិយាយបែបនោះដូចម្តេចបាន?
Verse 19
अवश्यमेव वक्तव्यं मानुषं वाक्यमर्थवत्।।।।मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यथेयमनिन्दिता।
ដូច្នេះ ខ្ញុំត្រូវតែប្រាកដជានិយាយពាក្យដូចមនុស្ស ដែលមានអត្ថន័យច្បាស់លាស់; មានតែបែបនេះទេ ខ្ញុំអាចលួងលោមស្ត្រីដ៏ឥតមន្ទិលនេះបាន—គ្មានវិធីផ្សេងទៀតឡើយ។
Verse 20
सेयमालोक्य मे रूपं जानकी भाषितं तथा।।।।रक्षोभिस्त्रासिता पूर्वं भूयस्त्रासं गमिष्यति।
នាងជានគីនេះ ដែលមុនមកត្រូវរាក្សសធ្វើឲ្យភ័យខ្លាចរួចហើយ ប្រសិនបើបានឃើញរូបរាងខ្ញុំ និងឮខ្ញុំនិយាយបែបនោះ នាងអាចនឹងភ័យឡើងវិញ។
Verse 21
ततो जातपरित्रासा शब्दं कुर्यान्मनस्विनी।।।।जानमाना विशालाक्षी रावणं कामरूपिणम्।
បន្ទាប់មក ស្ត្រីមានចិត្តអារម្មណ៍ល្អិតល្អន់ ភ្នែកធំស្រស់ស្អាតនោះ ពេលត្រូវភ័យគ្របដណ្តប់ អាចនឹងស្រែកឡើង ដោយគិតថាខ្ញុំជារាវណៈ អ្នកអាចបម្លែងរូបបានតាមចិត្ត។
Verse 22
सीतया च कृते शब्दे सहसा राक्षसीगणा:।नानाप्रहरणो घोर: समेयादन्तकोपम:।।।।
ហើយបើព្រះនាងសីតាបន្លឺសំឡេងហៅឡើង នាងរាក្សសីអ្នកយាមដ៏គួរភ័យខ្លាចនឹងប្រមូលផ្តុំភ្លាមៗ កាន់អាវុធនានា សាហាវដូចមរណៈផ្ទាល់។
Verse 23
ततो मां सम्परिक्षिप्य सर्वतो विकृताननाः।।।।वधे च ग्रहणे चैव कुर्युर्यत्नं यथाबलम्।
បន្ទាប់មក នាងរាក្សសីមុខអាក្រក់ទាំងនោះ នឹងព័ទ្ធខ្ញុំពីគ្រប់ទិស ហើយតាមកម្លាំងរបស់នាងៗ នឹងខិតខំប្រឹងប្រែង ដើម្បីចាប់ឬសម្លាប់ខ្ញុំ។
Verse 24
गृह्य शाखाः प्रशाखाश्च स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम्।।।।दृष्ट्वा विपरिधावन्तं भवेयुर्भयशङ्किताः।
ពេលឃើញខ្ញុំចាប់យកមែក មែករង និងដើមឈើខ្ពស់ៗ ហើយរត់លោតទៅមក នាងរាក្សសីអ្នកយាមនឹងភ្ញាក់ផ្អើល សង្ស័យដោយភ័យខ្លាច។
Verse 25
मम रूपं च सम्प्रेक्ष्य वने विचरतो महत्।।।।राक्षस्यो भयवित्रस्ता भवेयुर्विकृताननाः।
ហើយពេលឃើញរូបកាយដ៏ធំធេងរបស់ខ្ញុំដើរលេងក្នុងព្រៃសួន នាងរាក្សសីមុខអាក្រក់ទាំងនោះ នឹងភ័យស្លន់ស្លោ ដោយភាពភ័យខ្លាច។
Verse 26
ततः कुर्युस्समाह्वानं राक्षस्यो रक्षसामपि।।।।राक्षसेन्द्रनियुक्तानां राक्षसेन्द्रनिवेशने।
បន្ទាប់មក នាងរាក្សសីទាំងនោះ នឹងបន្លឺសំឡេងរោទិ៍ ហៅទាំងពួករាក្សសាអ្នកយាម ដែលស្តេចរាក្សសាបានតែងតាំង នៅក្នុងព្រះនិវេសន៍របស់ស្តេចរាក្សសា។
Verse 27
ते शूलशक्तिनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः।।।।आपतेयुर्विमर्देऽस्मिन्वेगेनोद्वेगकारणात्।
បន្ទាប់មក ពួកគេ—ដែលកាន់ត្រីសូលា លំពែង ដាវ និងអាវុធនានានៅក្នុងដៃ—បានស្ទុះចូលទៅក្នុងការប៉ះទង្គិចនោះយ៉ាងលឿន ដោយសារភាពរំភើបច្របូកច្របល់ និងការភ័យខ្លាច។
Verse 28
समृद्धस्तैस्तु परितो विधमन् रक्षसां बलम्।।।।शक्नुयां न तु संप्राप्तुं परं पारं महोदधेः।
ត្រូវបានពួកគេល้อมព័ទ្ធជុំវិញទាំងអស់ទិស ទោះបីខ្ញុំអាចបំបែកកម្លាំងរាក្សសឲ្យខ្ចាត់ខ្ចាយក៏ដោយ ខ្ញុំក៏ប្រហែលមិនអាចទៅដល់ឆ្នេរឆ្ងាយនៃមហាសមុទ្រនោះទេ ព្រោះកម្លាំងខ្ញុំនឹងអស់ទៅក្នុងការប្រយុទ្ធ។
Verse 29
मां वा गृह्णीयुराप्लुत्य बहवश्शीघ्रकारिणः।।।।स्यादियं चागृहीतार्था मम च ग्रहणं भवेत्।
ឬក៏មានជាច្រើនក្នុងចំណោមពួកគេ—អ្នករហ័សរហួនក្នុងការធ្វើការ—អាចលោតមកចាប់ខ្ញុំ; ដូច្នេះ នាង (សីតា) នឹងនៅដោយមិនទទួលសារ ហើយខ្ញុំផ្ទាល់នឹងត្រូវចាប់ជាឈ្លើយ។
Verse 30
हिंसाभिरुचयो हिंस्युरिमां वा जनकात्मजाम्।।।।विपन्नं स्यात्ततः कार्यं रामसुग्रीवयोरिदम्।
ពួកដែលរីករាយនឹងអំពើហិង្សា អាចធ្វើបាបកូនស្រីរបស់ជនកនេះ; ហើយបន្ទាប់មក កិច្ចការនេះរបស់ព្រះរាម និងសុគ្រីវ នឹងក្លាយជាបរាជ័យវិនាស។
Verse 31
उद्देशे नष्टमार्गेऽस्मिन् राक्षसैः परिवारिते।।।।सागरेण परिक्षिप्ते गुप्ते वसति जानकी।
នៅទីកន្លែងនេះ ដែលផ្លូវចូលត្រូវបានបាំងបាត់ ហើយត្រូវពួករាក្សសល้อมព័ទ្ធ និងសមុទ្រធំវង់ជុំវិញ នាងជានគីស្នាក់នៅដោយលាក់ខ្លួន។
Verse 32
विशस्ते वा गृहीते वा रक्षोभिर्मयि संयुगे।।।।नान्यं पश्यामि रामस्य सहायं कार्यसाधने।
បើនៅក្នុងសង្គ្រាម ខ្ញុំត្រូវពួករាក្សសសម្លាប់ ឬចាប់ខ្លួន ខ្ញុំមិនឃើញមានជំនួយការផ្សេងទៀតសម្រាប់ព្រះរាម ដើម្បីសម្រេចកិច្ចការនេះឡើយ។
Verse 33
विमृशंश्च न पश्यामि यो हते मयि वानरः।।।।शतयोजनविस्तीर्णं लङ्घयेत महोदधिम्।
ទោះបានពិចារណាយ៉ាងម៉ត់ចត់ក៏ដោយ ខ្ញុំមិនឃើញវានរផ្សេងណាម្នាក់ដែល—បើខ្ញុំត្រូវសម្លាប់—អាចលោតឆ្លងសមុទ្រធំដ៏ទូលាយ ប្រវែងមួយរយយោជន៍ ដើម្បីមកដល់ទីនេះម្ដងទៀតបានឡើយ។
Verse 34
कामं हन्तुं समर्थोऽस्मि सहस्राण्यपि रक्षसाम्।।।।न तु शक्ष्यामि सम्प्राप्तुं परं पारं महोदधेः।
ខ្ញុំអាច—បើខ្ញុំចង់—សម្លាប់រាក្សសបានសូម្បីតែជាពាន់ៗ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីនោះ ខ្ញុំប្រហែលមិនអាចទៅដល់ឆ្នេរឆ្ងាយនៃសមុទ្រធំនោះវិញបានទេ។
Verse 35
असत्यानि च युद्धानि संशयो मे न रोचते।।।।कश्च निस्संशयं कार्यं कुर्यात्प्राज्ञः ससंशयम्।
ម្យ៉ាងទៀត សង្គ្រាមគឺមិនប្រាកដទេ ខ្ញុំមិនពេញចិត្តនឹងសេចក្តីសង្ស័យឡើយ។ តើអ្នកប្រាជ្ញណាម្នាក់នឹងចាប់ផ្តើមធ្វើកិច្ចការណាមួយ ខណៈដែលវានៅពោរពេញដោយភាពមិនច្បាស់លាស់?
Verse 36
प्राणत्यागश्च वैदेह्या भवेदनभिभाषणे।।।।एष दोषो महान्हि स्यान्मम सीताभिभाषणे।
បើខ្ញុំមិននិយាយទេ វៃទេហី (សីតា) អាចបោះបង់ជីវិត; តែបើខ្ញុំនិយាយទៅកាន់ព្រះនាងសីតា វាក៏មានហានិភ័យធំចំពោះខ្ញុំដែរ—នេះជាកំហុសធំដែលខ្ញុំត្រូវពិចារណា នៅពេលនិយាយជាមួយព្រះនាងសីតា។
Verse 37
भूताश्चार्था विनश्यन्ति देशकालविरोधिताः।।।।विक्लबं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा।
សូម្បីតែការងារដែលហាក់ដូចជាមានសេចក្តីប្រាកដ ក៏អាចវិនាសបាន បើទីកន្លែង និងកាលៈទេសៈប្រឆាំង; ជាពិសេសបើពឹងផ្អែកលើទូតដែលស្ទាក់ស្ទើរ និងច្របូកច្របល់—ដូចភាពងងឹតរលាយពេលព្រះអាទិត្យរះ។
Verse 38
अर्थानर्थान्तरे बुद्धिनिश्चितापि न शोभते।।।।घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः।
សូម្បីតែបញ្ញាដែលបានសម្រេចចិត្តរួច ក៏មិនសមរម្យទេ បើនៅតែរវល់រវាងផលប្រយោជន៍ និងវិនាសកម្ម; ព្រោះទូតដែលអួតខ្លួនថាជាបណ្ឌិត ជាញឹកញាប់បំផ្លាញភារកិច្ចនោះឯង។
Verse 39
न विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लब्यं न कथं भवेत्।।।।लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत्।
តើភារកិច្ចនេះនឹងមិនវិនាសបានដូចម្តេច? តើភាពបរាជ័យនឹងមិនកើតឡើងបានដូចម្តេច? ហើយការឆ្លងសមុទ្ររបស់ខ្ញុំនេះ នឹងមិនក្លាយជាឥតប្រយោជន៍បានដូចម្តេច?
Verse 40
कथं नु खलु वाक्यं मे शृणुयान्नोद्विजेत वा।इति सञ्चिन्त्य हनुमांश्चकार मतिमान्मतिम्।।।।
ដោយគិតថា «តើខ្ញុំនឹងនិយាយយ៉ាងដូចម្តេចឲ្យនាងស្តាប់ពាក្យខ្ញុំ ហើយមិនភ័យខ្លាច?» ហនុមានអ្នកមានប្រាជ្ញា បានរៀបចំគំនិតផែនការយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងចិត្ត។
Verse 41
राममक्लिष्टकर्माणं सुबन्धुमनुकीर्तयन्।।।।नैनामुद्वेजयिष्यामि तद्बन्धुगतमानसाम्।
ដោយពោលសរសើរព្រះរាម ដែលមាំមួនក្នុងកិច្ចការ និងជាទីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងរបស់នាង ខ្ញុំនឹងមិនធ្វើឲ្យនាងភ័យឡើយ ព្រោះចិត្តនាងបានផ្តោតលើសាច់ញាតិជាទីស្រឡាញ់នោះ។
Verse 42
इक्ष्वाकूणां वरिष्ठस्य रामस्य विदितात्मनः।।।।शुभानि धर्मयुक्तानि वचनानि समर्पयन्।श्रावयिष्यामि सर्वाणि मधुरां प्रब्रुवन् गिरम्।।।।श्रद्धास्यति यथाहीयं तथा सर्वं समादधे।
ខ្ញុំនឹងនាំយកពាក្យពេចន៍អមង្គល និងស្របតាមធម៌ អំពីព្រះរាម—អ្នកប្រសើរបំផុតនៃវង្សអិក្ស្វាគុ ជាអ្នកដឹងខ្លួន និងដឹងសច្ចៈ—ទៅថ្វាយជូននាង។ ខ្ញុំនឹងឲ្យនាងស្តាប់ទាំងអស់ ដោយសំឡេងផ្អែមល្ហែម ដើម្បីឲ្យព្រះនាងជឿទុកចិត្តលើខ្ញុំ; ដូច្នេះខ្ញុំនឹងបញ្ជូនសារទាំងមូលឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។
Verse 43
इक्ष्वाकूणां वरिष्ठस्य रामस्य विदितात्मनः।।5.30.42।।शुभानि धर्मयुक्तानि वचनानि समर्पयन्।श्रावयिष्यामि सर्वाणि मधुरां प्रब्रुवन् गिरम्।।5.30.43।।श्रद्धास्यति यथाहीयं तथा सर्वं समादधे।
វាសមគួរណាស់ដែលខ្ញុំនឹងលួងលោមភរិយារបស់ទ្រង់—ទ្រង់ដែលអานุភាពមិនអាចវាស់វែងបាន និងមានមេត្តាករុណាចំពោះសត្វលោកទាំងអស់—នាងដែលប្រាថ្នាចង់ឃើញស្វាមីរបស់នាង។
Verse 44
इति स बहुविधं महानुभावोजगतिपतेः प्रमदामवेक्षमाणः।मधुरमवितथं जगाद वाक्यंद्रुमविटपान्तरमास्थितो हनूमान्।।।।
ដូច្នេះ ហនុមានអ្នកមានចិត្តធំ ស្ថិតនៅចន្លោះមែកឈើ ហើយមើលព្រះមហេសីជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះអម្ចាស់លោក; គាត់បាននិយាយពាក្យពេចន៍ផ្អែមល្ហែម ប៉ុន្តែពិតប្រាកដមិនខុសឆ្គង សរសើរព្រះองค์ដោយវិធីជាច្រើន។
Frequently Asked Questions
Hanumān faces a dharma-sankat: if he does not speak, Sītā may abandon life in despair; if he speaks improperly or at the wrong time, she may panic, summon the rākṣasīs and guards, and the mission may end in capture or futile combat that prevents his return across the ocean.
Right action depends on deśa-kāla (place and time) and the recipient’s state of mind: compassion must be executed with discernment. The text frames successful dharma as truthful intent plus skillful means—speech that is sweet, confidence-building, and aligned with righteousness.
Laṅkā’s fortified environment and Aśoka-vana (the grove where Sītā is held) are central, with the Mahodadhi/Sāgara (the great ocean) functioning as the logistical boundary that makes needless combat a strategic failure for the return journey.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.