Sarga 14
अशोकवनिकाविचारः (Survey of the Aśoka Grove and its Enchanted Landscape)
सुन्दरकाण्ड
សರ್ಗ ១៤ ពិពណ៌នាអំពីព្រះហនុមាន ចុះមកដោយការគ្រប់គ្រងចិត្តនៅជាយព្រំដែនព្រះរាជវាំង ហើយលួចចូលទៅក្នុងអសោកវនិកា ដើម្បីស្វែងរកព្រះនាងវៃទេហី សីតា ដោយសម្ងាត់។ ដោយសារចលនារហ័សរបស់ព្រះអង្គ ដើមឈើផ្កាខ្លះរញ្ជួយ បណ្ដាលឲ្យផ្កាពណ៌ចម្រុះធ្លាក់ដូចភ្លៀង បក្សីភ័យហោះចេញ ហើយសួនមើលទៅដូចនិទាឃរដូវមានរូបរាង។ អត្ថបទប្រើឧបមាដ៏ល្អិតល្អន់—ដើមឈើដូចអ្នកលេងល្បែងចាញ់ និងសួនដូចនារីវ័យក្មេងសក់រញ៉េរញ៉ៃ—បម្លែងការរំខានផ្លូវកាយឲ្យក្លាយជាអត្ថន័យកវី។ ព្រះហនុមានសង្កេតឃើញភាពប្រណីតដែលបានរៀបចំ៖ ជាន់ប铺ដោយកែវមណី មាស និងប្រាក់; ស្រះទឹកមានជណ្តើរត្បូង ផ្លូវកែវស្វតិក គ្រែផ្កាឈូក និងបក្សីទឹក; បឹងសិប្បនិម្មិត និងវិមានដែលគេនិយាយថាជាស្នាដៃរបស់វិស្វកರ್ಮា។ ព្រះអង្គស្គាល់ដើមសិំសុបាមាសដ៏លេចធ្លោ ដែលមានវេទិកាមាសព័ទ្ធជុំវិញ ហើយសម្លេងខ្យល់បក់លាន់ដូចសូរស្បែកជើងកជើង; ព្រះអង្គឡើងលើវា ហើយគិតថា ព្រះនាងសីតា ដែលស៊ាំជីវិតព្រៃ និងធ្វើពិធីសន្ធ្យា អាចមកក្បែរទឹកអភិសេកដ៏មង្គលនៅជិតនោះ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គលាក់ខ្លួនក្នុងស្លឹកនិងផ្កាដ៏ក្រាស់ ស្ថិតក្នុងការប្រុងប្រយ័ត្ន រង់ចាំការបង្ហាញព្រះវត្តមានរបស់ព្រះរាជនី។
Shlokas
Verse 1
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा मनसा चाधिगम्य ताम्।अवप्लुतो महातेजाः प्राकारं तस्य वेश्मनः।।।।
បន្ទាប់ពីគិតពិចារណាបន្តិច ហើយឈានដល់នាងក្នុងចិត្ត នាយវីរបុរសមានតេជៈដ៏មហិមា បានលោតចុះទៅលើជញ្ជាំងព័ទ្ធជុំវិញលំនៅនោះ។
Verse 2
स तु संहृष्टसर्वाङ्गः प्राकारस्थो महाकपिः।पुष्पिताग्रान्वसन्तादौ ददर्श विविधान् द्रुमान्।।।।सालानशोकान् भव्यांश्च चंपकांश्च सुपुष्पितान्।उद्दालकान्नागवृक्षांश्चूतान्कपिमुखानपि।।।।
ស្ថិតលើជញ្ជាំងព្រំដែន មហាកពិ ហនុមាន មានសេចក្តីរីករាយពេញទាំងកាយ បានឃើញដើមឈើជាច្រើនប្រភេទនៅដើមរដូវវសន្ត ដែលកំពូលពោរពេញដោយផ្កា៖ សាល និង អសោក ចម្បកដ៏ស្រស់ស្អាតកំពុងរីកពេញលេញ ហើយក៏មាន ឧទ្ទាលក នាគវೃក្ស និងដើមស្វាយ ដែលផ្លែពណ៌ក្រហមត្រូវបានប្រៀបដូចច្រមុះស្វា។
Verse 3
स तु संहृष्टसर्वाङ्गः प्राकारस्थो महाकपिः।पुष्पिताग्रान्वसन्तादौ ददर्श विविधान् द्रुमान्।।5.14.2।।सालानशोकान् भव्यांश्च चंपकांश्च सुपुष्पितान्।उद्दालकान्नागवृक्षांश्चूतान्कपिमुखानपि।।5.14.3।।
គាត់បានឃើញដើមឈើជាច្រើនប្រភេទកំពុងរីកផ្កាពេញលេញ—សាលៈ អសោកៈ ចម្បកៈដ៏រុងរឿង ឧទ្ទាលកៈ ដើមនាគៈ និងដើមស្វាយ ដែលផ្លែពណ៌ក្រហមស្រអែមត្រូវបានប្រៀបដូចច្រមុះវានរ។
Verse 4
अथाम्रवणसञ्छन्नां लताशतसमावृताम्।ज्यामुक्त इव नाराचः पुप्लुवे वृक्षवाटिकाम्।।।।
បន្ទាប់មក ហនុមានបានលោតចូលទៅក្នុងសួនដើមឈើ ដែលគ្របដណ្ដប់ដោយព្រៃស្វាយ និងព័ទ្ធពេញដោយវល្លិរាប់រយ ដូចព្រួញដែលបានបាញ់ចេញពីខ្សែធ្នូ។
Verse 5
स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम्।राजतैः कांचनैश्चैव पादपैः सर्वतो वृताम्।।।।विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।उदितादित्यसङ्काशां ददर्श हनुमान् कपिः।।।।वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः।कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम्।।।।प्रहृष्टमनुजे काले मृगपक्षिसमाकुले।मत्तबर्हिणसङ्घुष्टां नानाद्विजगणायुताम्।।।।
ពេលចូលទៅក្នុងព្រៃអស្ចារ្យនោះ ដែលលាន់សូរច្រៀងនៃបក្សី និងត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយដើមឈើភ្លឺរលោងដូចប្រាក់និងមាស ព្រះហនុមានវានរ បានឃើញព្រៃពណ៌ស្រស់ប្លែកៗ ភ្លឺចែងចាំងដូចព្រះអាទិត្យទើបរះ មានហ្វូងក្តាន់ និងហ្វូងបក្សីជាច្រើន។ ព្រៃនោះព័ទ្ធដោយដើមឈើនានា ដែលសម្បូរផ្កានិងផ្លែ ហើយមានសត្វកុកិលា និងឃ្មុំដូចជាមេម៉ាយដោយទឹកឃ្មុំ មកស្នាក់នៅជានិច្ច។ នៅពេលដែលរីករាយសម្រាប់មនុស្ស ព្រៃនោះពេញដោយសត្វព្រៃ និងបក្សី លាន់សូរដោយសម្លេងមយូរ និងពោរពេញដោយហ្វូងបក្សីនានាជាច្រើន។
Verse 6
स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम्।राजतैः कांचनैश्चैव पादपैः सर्वतो वृताम्।।5.14.5।।विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।उदितादित्यसङ्काशां ददर्श हनुमान् कपिः।।5.14.6।।वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः।कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम्।।5.14.7।।प्रहृष्टमनुजे काले मृगपक्षिसमाकुले।मत्तबर्हिणसङ्घुष्टां नानाद्विजगणायुताम्।।5.14.8।।
ហនុមាន វានរ បានឃើញព្រៃចិត្រកានន៍ដ៏វិចិត្រអស្ចារ្យ ពោរពេញដោយហ្វូងបក្សី និងហ្វូងម្រឹគ ហើយភ្លឺរលោងដូចព្រះអាទិត្យទើបរះ។
Verse 7
स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम्।राजतैः कांचनैश्चैव पादपैः सर्वतो वृताम्।।5.14.5।।विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।उदितादित्यसङ्काशां ददर्श हनुमान् कपिः।।5.14.6।।वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः।कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम्।।5.14.7।।प्रहृष्टमनुजे काले मृगपक्षिसमाकुले।मत्तबर्हिणसङ्घुष्टां नानाद्विजगणायुताम्।।5.14.8।।
ព្រៃនោះត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយដើមឈើជាច្រើនប្រភេទ សម្បូរទាំងផ្កា និងផ្លែ ហើយតែងតែមានសត្វកុកិលា និងហ្វូងឃ្មុំដែលស្រវឹងទឹកឃ្មុំមកស្នាក់នៅជានិច្ច។
Verse 8
स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम्।राजतैः कांचनैश्चैव पादपैः सर्वतो वृताम्।।5.14.5।।विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।उदितादित्यसङ्काशां ददर्श हनुमान् कपिः।।5.14.6।।वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः।कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम्।।5.14.7।।प्रहृष्टमनुजे काले मृगपक्षिसमाकुले।मत्तबर्हिणसङ्घुष्टां नानाद्विजगणायुताम्।।5.14.8।।
នៅពេលវេលាដ៏រីករាយដល់ចិត្ត ព្រៃសួននោះពោរពេញដោយសត្វព្រៃ និងបក្សី ជ្រែកជ្រោមដោយសំឡេងហ្វូងក្ងោកដែលរីករាយ ហើយមានហ្វូងបក្សីនានាប្រភេទច្រើនលើសលប់។
Verse 9
मार्गमाणो वरारोहां राजपुत्रीमनिन्दिताम्।सुखप्रसुप्तान्विहगान् बोधयामास वानरः।।।।
ខណៈកំពុងស្វែងរកព្រះនាងរាជកុមារីដ៏ឥតទោស មានសម្បត្តិសង្ហារស្រស់ស្អាត វានរ បានដាស់បក្សីដែលកំពុងដេកសុខស្រួលឲ្យភ្ញាក់ឡើង។
Verse 10
उत्पतद्भिर्द्विजगणैः पक्षैः सालास्समाहताः।अनेकवर्णा विविधा मुमुचुः पुष्पवृष्टयः।।।।
ពេលហ្វូងបក្សីហោះឡើង ដើមសាលាត្រូវប៉ះទង្គិចដោយស្លាបរបស់ពួកវា ហើយបានបញ្ចេញភ្លៀងផ្កាចម្រុះពណ៌ និងចម្រុះប្រភេទជាច្រើន។
Verse 11
पुष्पावकीर्णश्शुशुभे हनुमान् मारुतात्मजः।अशोकवनिकामध्ये यथा पुष्पमयो गिरिः।।।।
ពេលត្រូវគ្របដណ្តប់ដោយផ្កា ហនុមាន—បុត្រនៃព្រះមារុត—បានភ្លឺរលោងនៅកណ្ដាលព្រៃអសោក ដូចជាភ្នំដែលបង្កើតពីផ្កាទាំងឡាយ។
Verse 12
दिशस्सर्वाः प्रधावन्तं वृक्षषण्डगतं कपिम्।दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि वसन्त इति मेनिरे।।।।
ពេលសត្វទាំងអស់បានឃើញស្វានោះរត់ប្រញាប់ទៅគ្រប់ទិសនៅក្នុងក្រុមដើមឈើ ពួកវាគិតថា «នេះហើយជារដូវវសន្តផ្ទាល់»។
Verse 13
वृक्षेभ्यः पतितैः पुष्पैरवकीर्णा पृथग्विदैः।रराज वृक्षेभ्यः तत्र प्रमदेव विभूषिता।।।।
នៅទីនោះ ផែនដីដែលពោរពេញដោយផ្កានានាប្រភេទធ្លាក់ពីដើមឈើ បានភ្លឺរលោង—ដូចនារីវ័យក្មេងតុបតែងដោយគ្រឿងអលង្ការ។
Verse 14
तरस्विना ते तरवस्तरसाभिप्रकम्पिताः।कुसुमानि विचित्राणि ससृजुः कपिना तदा।।।।
បន្ទាប់មក ដើមឈើទាំងនោះត្រូវបានស្វាដែលរហ័សរហួនញ័រយ៉ាងខ្លាំង ហើយបានបង្ហូរផ្កាចម្រុះពណ៌ដូចភ្លៀង។
Verse 15
निर्धूतपत्रशिखराः शीर्णपुष्पफला द्रुमाः।निक्षिप्तवस्त्राभरणा धूर्ता इव पराजिताः।।।।
កំពូលស្លឹករបស់ពួកវាត្រូវបានបក់ចេញ ផ្កានិងផ្លែរលួយធ្លាក់ចុះ; ដើមឈើទាំងនោះមើលទៅដូចអ្នកលេងល្បែងដែលចាញ់—ត្រូវបានដកអាវពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការចេញបន្ទាប់ពីបាត់បង់ភ្នាល់។
Verse 16
हनूमता वेगवता कम्पितास्ते नगोत्तमाः।पुष्पपर्णफलान्याशु मुमुचुः पुष्पशालिनः।।।।
ដោយហនុមានដែលរហ័សរហួនធ្វើឲ្យរញ្ជួយ ដើមឈើឧត្តមទាំងនោះដែលពោរពេញដោយផ្កា បានបោះទម្លាក់ផ្កា ស្លឹក និងផ្លែចុះយ៉ាងឆាប់រហ័ស។
Verse 17
विहङ्गसङ्घैर्हीनास्ते स्कन्धमात्राश्रया द्रुमाः।बभूवुरगमाः सर्वे मारुतेव निर्धुताः।।।
ពេលបាត់បង់ហ្វូងបក្សី ហើយនៅសល់តែគល់ដើមជាទីពឹង ដើមឈើទាំងអស់នោះឈរទទេ ស្រាតស្រងាត់ ដូចជាត្រូវខ្យល់កន្ត្រាក់ខ្លាំងបក់ក្រឡុកឲ្យរលួយ។
Verse 18
निर्धूतकेशी युवतिर्यथा मृदितवर्णका।निष्पीतशुभदन्तोष्ठी नखैर्दन्तैश्च विक्षता।।।।तथा लाङ्गूलहस्तैश्च चरणाभ्यां च मर्दिता।बभूवाशोकवनिका प्रभग्नवरपादपा।।।।
ត្រូវហនុមានបំផ្លាញ និងជាន់កម្ទេចដោយកន្ទុយ ដៃ និងជើង សួនអសោក—ដែលដើមឈើល្អបំផុតត្រូវបាក់បែក—មើលទៅដូចនារីវ័យក្មេងម្នាក់៖ សក់រញ៉េរញ៉ៃ ស្នាមសិនឌូរលើថ្ងាសត្រូវលាបលុប ធ្មេញស និងបបូរមាត់ស្រស់ត្រូវស្នាមជាំដោយការថើប ហើយរាងកាយមានស្នាមកោសពីក្រចក និងធ្មេញ។
Verse 19
निर्धूतकेशी युवतिर्यथा मृदितवर्णका।निष्पीतशुभदन्तोष्ठी नखैर्दन्तैश्च विक्षता।।5.14.18।।तथा लाङ्गूलहस्तैश्च चरणाभ्यां च मर्दिता।बभूवाशोकवनिका प्रभग्नवरपादपा।।5.14.19।।
ខនេះបន្តធៀបដដែល៖ សួនអសោកដែលត្រូវហនុមានកម្ទេចដោយកន្ទុយ ដៃ និងជើង ហើយដើមឈើល្អបំផុតបាក់បែក មើលទៅដូចនារីវ័យក្មេងសក់រញ៉េរញ៉ៃ ស្នាមសិនឌូរលាបលុប ហើយបបូរមាត់និងរាងកាយមានស្នាមជាំ និងរបួសពីសេចក្តីស្នេហាដ៏រឹងរ៉ៃ។
Verse 20
महालतानां दामानि व्यथमत्तरसा कपिः।यथा प्रावृषि विन्ध्यस्य मेघजालानि मारुतः।।।।
ដោយកម្លាំងដ៏មហិមា កបិ (វានរ) នោះបានធ្វើឲ្យខ្សែពួរពីវល្លិធំៗរវើរវាយ ដូចខ្យល់រដូវវស្សាដែលបក់បោក និងបណ្តេញក្រុមពពកលើជួរភ្នំវិន្ធ្យ។
Verse 21
स तत्र मणिभूमीश्च राजतीश्च मनोरमाः।तथा काञ्चनभूमीश्च ददर्श विचरन्कपिः।।।।
ពេលវានរនោះដើរលេងនៅទីនោះ គាត់បានឃើញកម្រាលដីដ៏រីករាយបំពាក់ដោយរតនៈ ទាំងកម្រាលប្រាក់ភ្លឺរលោង និងផ្លូវមាសរុងរឿង។
Verse 22
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा।महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः।।।।मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः।काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभिताः।।।।फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः।नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः।।।।दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः।अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः।।।।लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः।नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः।।।।
គាត់បានឃើញស្រះទឹកមានរាងរាល់បែប ពេញដោយទឹកស្អាតបរិសុទ្ធ ហើយមានជណ្តើរឡើងចុះបំពាក់ដោយរតនៈមានតម្លៃដាក់នៅទីនេះទីនោះ។ ខ្សាច់ដូចមុត្រា និងព្រាវ៉ាល់ កម្រាលខាងក្នុងភ្លឺថ្លាដូចកញ្ចក់ស្វាដិក; រង្វង់ស្រះត្រូវបានលម្អដោយដើមឈើមាសពណ៌ចម្រុះ។ មានព្រៃផ្កាឈូក និងអុតបលាបានរីកពេញស្រះ សូរស័ព្ទនកចក្រវាកក៏ក្រអូបក្រអាល រួមទាំងសម្លេងនកនាត្យូហា និងសូរសត្វហង្សជាមួយសារសា។ ជុំវិញមានលូទឹកវែងៗមានដើមឈើជួរជាប់ៗ ទឹកដូចអម្រឹត ជាមង្គល និងតុបតែងយ៉ាងល្អ។ ទីនោះត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយវល្លិរាប់រយ ឆ្អែតដោយផ្កាសន្តានកៈ ក្រាស់ដោយព្រៃព្រឹក្សាចម្រុះ ហើយភ្លឺស្រស់ដោយកន្លែងៗដែលមានរុក្ខជាតិការវីរ។
Verse 23
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा। महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः।।5.14.22।। मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः। काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभिताः।।5.14.23।। फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः। नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः।।5.14.24।। दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः। अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः।।5.14.25।। लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः। नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः।।5.14.26।।
គាត់បានឃើញស្រះទឹកដែលមានខ្សាច់ដូចមុត្រា និងព្រាវ៉ាល់ កម្រាលខាងក្នុងបំពាក់ដោយកញ្ចក់ស្វាដិកថ្លា ហើយរុងរឿងឡើងដោយដើមឈើមាសពណ៌ចម្រុះនៅតាមមាត់ស្រះ។
Verse 24
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा। महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः।।5.14.22।। मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः। काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभिताः।।5.14.23।। फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः। नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः।।5.14.24।। दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः। अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः।।5.14.25।। लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः। नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः।।5.14.26।।
ក្នុងស្រះនោះមានព្រៃផ្កាឈូក និងអុតបលារីកស្រស់ សូរស័ព្ទនកចក្រវាកក៏ក្រអូបក្រអាល រង្គើដោយសម្លេងនកនាត្យូហា ហើយពេញដោយសូរសត្វហង្ស និងសារសា។
Verse 25
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा।महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः।।5.14.22।।मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः।काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभितैः।।5.14.23।।फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः।नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः।।5.14.24।।दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः।अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः।।5.14.25।।लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः।नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः।।5.14.26।।
ជុំវិញមានលូទឹក និងច្រកទឹកវែងៗមានដើមឈើជួរជាប់ៗ ទឹកមានរសជាតិដូចអម្រឹត ជាមង្គល ហើយត្រូវបានរៀបចំតុបតែងយ៉ាងប្រណិតតាមរចនាសួន។
Verse 26
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा।महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः।।5.14.22।।मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः।काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभितैः।।5.14.23।।फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः।नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः।।5.14.24।।दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः।अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः।।5.14.25।।लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः।नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः।।5.14.26।।
ទីនោះត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយវល្លិរាលដាលរាប់រយ និងពោរពេញដោយចង្កោមផ្កាសន្តានកៈ; ក្រាស់ដោយព្រៃព្រឹក្សានានា ហើយតុបតែងជាចន្លោះៗដោយរុក្ខជាតិករវីរៈ។
Verse 27
ततोऽम्बुधरसङ्काशं प्रवृद्धशिखरं गिरिम्।विचित्रकूटं कूटैश्च सर्वतः परिवारितम्।।।।शिलागृहैरवततं नानावृक्षैः समावृतम्।ददर्श हरिशार्दूलो रम्यं जगति पर्वतम्।।।।
បន្ទាប់មក វានរអ្នកដូចខ្លាធំក្នុងចំណោមវានរ បានឃើញភ្នំដ៏រម្យ ដែលលាតសន្ធឹងដោយគុហាថ្ម និងត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយដើមឈើនានាប្រភេទ។
Verse 28
ततोऽम्बुधरसङ्काशं प्रवृद्धशिखरं गिरिम्।विचित्रकूटं कूटैश्च सर्वतः परिवारितम्।।5.14.27।।शिलागृहैरवततं नानावृक्षैः समावृतम्।ददर्श हरिशार्दूलो रम्यं जगति पर्वतम्।।5.14.28।।
បន្ទាប់មក វានរអ្នកដូចខ្លាធំក្នុងចំណោមវានរ បានឃើញភ្នំដ៏រម្យ ដែលលាតសន្ធឹងដោយគុហាថ្ម និងត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយដើមឈើនានាប្រភេទ។
Verse 29
ददर्श च नगात्तस्मान्नदीं निपतितां कपिः।अङ्कादिव समुत्पत्य प्रियस्य पतितां प्रियाम्।।।।जले निपतिताग्रैश्च पादपैरुपशोभिताम्।वार्यमाणामिव क्रुद्धां प्रमदां प्रियबन्धुभिः।।।।पुनरावृत्ततोयां च ददर्श स महाकपिः।प्रसन्नामिव कान्तस्य कान्तां पुनरुपस्थिताम्।।।।
ហើយមហាកពិបានឃើញទឹកវិលត្រឡប់ជាវង់ៗ—ដូចនារីជាទីស្រឡាញ់ ដែលបានស្ងប់ចិត្តហើយ ត្រឡប់មករកស្វាមីជាទីពេញចិត្តម្តងទៀត។
Verse 30
ददर्श च नगात्तस्मान्नदीं निपतितां कपिः।अङ्कादिव समुत्पत्य प्रियस्य पतितां प्रियाम्।।5.14.29।।जले निपतिताग्रैश्च पादपैरुपशोभिताम्।वार्यमाणामिव क्रुद्धां प्रमदां प्रियबन्धुभिः।।5.14.30।।पुनरावृत्ततोयां च ददर्श स महाकपिः।प्रसन्नामिव कान्तस्य कान्तां पुनरुपस्थिताम्।।5.14.31।।
គាត់បានឃើញវាតុបតែងដោយដើមឈើដែលចុងកំពូលលំអៀងធ្លាក់ចូលទៅក្នុងទឹក—ដូចស្ត្រីកំពុងខឹង ដែលចង់ចាកចេញ តែត្រូវបានសាច់ញាតិជាទីស្រឡាញ់ទប់ស្កាត់។
Verse 31
ददर्श च नगात्तस्मान्नदीं निपतितां कपिः।अङ्कादिव समुत्पत्य प्रियस्य पतितां प्रियाम्।।5.14.29।।जले निपतिताग्रैश्च पादपैरुपशोभिताम्।वार्यमाणामिव क्रुद्धां प्रमदां प्रियबन्धुभिः।।5.14.30।।पुनरावृत्ततोयां च ददर्श स महाकपिः।प्रसन्नामिव कान्तस्य कान्तां पुनरुपस्थिताम्।।5.14.31।।
ហើយមហាកពិបានឃើញទឹកវិលត្រឡប់ជាវង់ៗ—ដូចនារីជាទីស្រឡាញ់ ដែលបានស្ងប់ចិត្តហើយ ត្រឡប់មករកស្វាមីជាទីពេញចិត្តម្តងទៀត។
Verse 32
तस्या दूरात्सपद्मिन्यो नानाद्विजगणायुताः।ददर्श हरिशार्दूलो हनुमान् मारुतात्मजः।।।।
មិនឆ្ងាយពីទីនោះទេ ហនុមាន—សីហៈក្នុងចំណោមវានរ និងជាបុត្រព្រះវាយុ—បានឃើញស្រះផ្កាឈូកជាច្រើន ដែលពេញទៅដោយហ្វូងបក្សីទឹកនានាប្រភេទ។
Verse 33
कृत्रिमां दीर्घिकां चापि पूर्णां शीतेन वारिणा।मणिप्रवरसोपानां मुक्तासिकतशोभिताम्।।।।विविधैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।प्रासादैस्सुमहद्भिश्च निर्मितैर्विश्वकर्मणा।।।।काननैः कृत्रिमैश्चापि सर्वतः समलङ्कृताम्।
ព្រះអង្គក៏បានឃើញស្រះទឹកសិប្បនិម្មិតមួយមានរាងវែង ពេញដោយទឹកត្រជាក់ មានជណ្តើរចុះស្រះតុបតែងដោយត្បូងមណីដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ហើយច្រាំងស្រះស្រស់ស្អាតដូចបានរាយខ្សាច់មុត្ដា។ ស្រះនោះកាន់តែវិចិត្រដោយហ្វូងសត្វនានា ហើយគ្រប់ទិសត្រូវបានលម្អដោយព្រៃសួនដែលរៀបចំសិប្បនិម្មិត និងប្រាសាទធំៗ ដូចជាការបង្កើតរបស់ព្រះវិශ්វកರ್ಮា។
Verse 34
कृत्रिमां दीर्घिकां चापि पूर्णां शीतेन वारिणा।मणिप्रवरसोपानां मुक्तासिकतशोभिताम्।।5.14.33।।विविधैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।प्रासादैस्सुमहद्भिश्च निर्मितैर्विश्वकर्मणा।।5.14.34।।काननैः कृत्रिमैश्चापि सर्वतः समलङ्कृताम्।
នៅទីនោះមានស្រះទឹកដែលបានសាងសង់ដោយចេតនា យូរលង់ និងពេញដោយទឹកត្រជាក់; ជណ្តើរចុះស្រះតុបតែងដោយរតនៈដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ហើយខ្សាច់ភ្លឺរលោងដូចមុត្រា។ មានហ្វូងសត្វព្រៃជាច្រើនប្រភេទ និងព្រៃឈើពណ៌ស្រស់ស្អាត ហើយមានប្រាសាទធំៗដូចជាវិស្វកರ್ಮាបានបង្កើត—តុបតែងស្រស់ស្អាតគ្រប់ទិសទាំងអស់។
Verse 35
ये केचित्पादपास्तत्र पुष्पोपगफलोपगाः।।।।सच्छत्रास्सवितर्दीकास्सर्वे सौवर्णवैदिकाः।
នៅទីនោះ ដើមឈើមានផ្កា និងផ្លែស្ថិតនៅជិតដៃអាចយកបានងាយ; ហើយសាលាដូចឆ័ត្រ និងកៅអីលើកខ្ពស់ទាំងអស់ តាំងលើវេទិកាមាស។
Verse 36
लताप्रतानैर्बहुभिःपर्णैश्च बहुभिर्वृताम्।।।।काञ्चनीं शिंशुपामेकां ददर्श हरियूथपः।वृतां हेममयीभिस्तु वेदिकाभिस्समन्ततः।।।।
មេដឹកនាំកងវានរ បានឃើញដើមសិṃសុបាមួយដើមពណ៌មាស ត្រូវគ្របដណ្តប់ដោយសំណាញ់វល្លិជាច្រើន និងស្លឹកដុះសម្បូរ ហើយត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញគ្រប់ទិសដោយវេទិកាមាស។
Verse 37
लताप्रतानैर्बहुभिःपर्णैश्च बहुभिर्वृताम्।।5.14.36।।काञ्चनीं शिंशुपामेकां ददर्श हरियूथपः।वृतां हेममयीभिस्तु वेदिकाभिस्समन्ततः।।5.14.37।।
ក្នុងការបញ្ជូនស្របគ្នា ក៏បាននិយាយស្ទួនទិដ្ឋភាពដដែល: មេវានរឃើញដើមសិṃសុបាពណ៌មាសតែមួយ ដុះក្រាស់ដោយវល្លិ និងស្លឹក ហើយមានវេទិកាមាសព័ទ្ធជុំវិញគ្រប់ទិស។
Verse 38
सोऽपश्यद्भूमिभागांश्च गर्तप्रस्रवणानि च।सुवर्णवृक्षानपरान् ददर्श शिखिसन्निभान्।।।।
គាត់បានឃើញផ្នែកដីជាច្រើន និងលំហូរទឹកដែលហូរចេញពីប្រភពទឹក; ហើយគាត់ក៏បានឃើញដើមឈើផ្សេងៗទៀតមានពណ៌មាសភ្លឺចែងចាំង ដូចភ្លើងកំពុងឆេះ។
Verse 39
तेषां द्रुमाणां प्रभया मेरोरिव दिवाकरः।अमन्यत तदा वीरः काञ्चनोऽस्मीति वानरः।।।।
ដោយពន្លឺរុងរឿងនៃដើមឈើទាំងនោះ ដូចព្រះអាទិត្យដែលហាក់ដូចជាមានពណ៌មាសដោយសិរីល្អនៃភ្នំមេរុ វានរវីរបុរសនៅពេលនោះគិតថា «ខ្ញុំហាក់ដូចជាក្លាយជាមាស»។
Verse 40
तां काञ्चनैस्तरुगणैर्मारुतेन च वीजिताम्।किङ्किणीशतनिर्घोषां दृष्ट्वा विस्मयमागमत्।।।।
ពេលឃើញទីនោះត្រូវខ្យល់បក់ប៉ះពាល់នៅកណ្ដាលជួរដើមឈើពណ៌មាស ហើយមានសំឡេងកង្វក់ដូចសូរស្រែកកណ្ដឹងតូចៗរាប់រយ ហនុមានក៏កើតអស្ចារ្យចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 41
स पुष्पिताग्रां रुचिरां तरुणाङ्कुरपल्लवाम्।तामारुह्य महाबाहुश्शिंशुपां पर्णसंवृताम्।।।।
បន្ទាប់មក ហនុមានអ្នកមានដៃធំកម្លាំងខ្លាំង បានឡើងទៅលើដើមឈើសិṃសុបាដ៏ស្រស់ស្អាតនោះ ដែលកំពូលកំពុងរីកផ្កា ហើយមែកសាខាត្រូវបានគ្របដណ្តប់យ៉ាងក្រាស់ដោយពន្លកក្មេង ស្លឹកទន់ និងស្លឹកឈើស្រស់ជុំវិញ។
Verse 42
इतो द्रक्ष्यामि वैदेहीं रामदर्शनलालसाम्।इतश्चेतश्च दुःखार्तां सम्पतन्तीं यदृच्छया।।।।
«ពីទីនេះ ប្រហែលខ្ញុំនឹងបានឃើញវៃដេហី—អ្នកប្រាថ្នាចង់បានទស្សនៈព្រះរាម—កំពុងដើររវល់ទៅមក ដោយទុក្ខសោកស្តាយ ហើយជួបប្រទះតាមចៃដន្យ»។
Verse 43
अशोकवनिका चेयं दृढं रम्या दुरात्मनः।चम्पकैश्चन्दनैश्चापि वकुलैश्च विभूषिता।।।।
«អសោកវនិកានេះពិតជាស្រស់ស្អាតណាស់—តុបតែងដោយដើមចម្បកា ដើមចន្ទន៍ និងដើមវកុល—ប៉ុន្តែវាជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកចិត្តអាក្រក់នោះ (រាវណ)»។
Verse 44
इयं च नलिनी रम्या द्विजसङ्घनिषेविता।इमां सा राममहिषी नूनमेष्यति जानकी।।।।
ហើយស្រះផ្កាឈូកដ៏ស្រស់ស្អាតនេះ ដែលហ្វូងបក្សីមកស្នាក់នៅជានិច្ច—ពិតប្រាកដថា ព្រះនាងជានគី មហេសីរបស់ព្រះរាម នឹងយាងមកកន្លែងនេះ។
Verse 45
सा रामा राममहिषी राघवस्य प्रिया सती।वनसञ्चारकुशला नूनमेष्यति जानकी।।।।
ព្រះនាងជានគីនោះ—ជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះរាឃវៈ មហេសីរបស់ព្រះរាម ស្ត្រីសុចរិតបរិសុទ្ធ និងជំនាញក្នុងការធ្វើដំណើរនៅព្រៃ—ពិតជានឹងយាងមកទីនេះ។
Verse 46
अथवा मृगशाबाक्षी वनस्यास्य विचक्षणा।वनमेष्यति साऽर्येह रामचिन्तानुकर्शिता।।।।
ឬមិនដូច្នោះទេ ស្ត្រីអរិយៈភ្នែកដូចកូនក្តាន់ ដែលស្គាល់ព្រៃនេះយ៉ាងច្បាស់—ដោយត្រូវទាញនាំដោយការគិតដល់ព្រះរាម—អាចនឹងចូលមកក្នុងឧទ្យាននេះ។
Verse 47
रामशोकाभिसन्तप्ता सा देवी वामलोचना।वनवासे रता नित्यमेष्यते वनचारिणी।।।।
ព្រះនាងដេវីភ្នែកស្រស់ស្អាតនោះ ត្រូវឆេះរំលាយដោយទុក្ខសោកចំពោះព្រះរាម; អ្នកដែលរីករាយនឹងការរស់នៅព្រៃ និងដើរលេងក្នុងព្រៃជានិច្ច—នាងនឹងយាងមកទីនេះ។
Verse 48
वनेचराणां सततं नूनं स्पृहयते पुरा।रामस्य दयिता भार्या जनकस्यसुता सती।।।।
ពិតប្រាកដថា កាលពីមុន ព្រះកញ្ញាសុចរិតរបស់ព្រះជនក—ភរិយាជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះរាម—តែងតែស្រឡាញ់ និងប្រាថ្នាសហវាសជាមួយអ្នករស់នៅ និងដើរលេងក្នុងព្រៃជានិច្ច។
Verse 49
सन्ध्याकालमनाः श्यामा ध्रुवमेष्यति जानकी।नदीं चेमां शुभजलां सन्ध्यार्थे वरवर्णिनी।।।।
ដោយចិត្តផ្ដោតលើពេលសន្ធ្យា នាងជានគី—សម្បុរខ្មៅតែស្រស់ស្អាត—ប្រាកដជានឹងមកដល់ទន្លេនេះ ដែលមានទឹកជាមង្គល ដើម្បីប្រតិបត្តិពិធីសន្ធ្យាពេលល្ងាច។
Verse 50
तस्याश्चाप्यनुरूपेयमशोकवनिका शुभा।शुभा या पार्थिवेन्द्रस्य पत्नी रामस्य सम्मता।।।।
សម្រាប់នាងសីតាអ្នកមានមង្គលនោះ—ជាព្រះមហេសីជាទីស្រឡាញ់ និងជាភរិយាដែលព្រះរាម ព្រះមហាក្សត្រលើក្សត្រ ទទួលស្គាល់—សួនអសោកដ៏មង្គលនេះ ពិតជាសមរម្យនឹងនាង។
Verse 51
यदि जीवति सा देवी ताराधिपनिभानना।आगमिष्यति साऽवश्यमिमां शिवजलां नदीम्।।।।
បើព្រះនាងដេវីនោះ នៅមានជីវិត—ព្រះមហេសីដែលមុខមាត់ដូចព្រះចន្ទ ជាម្ចាស់នៃផ្កាយ—នាងប្រាកដជានឹងមកដល់ទន្លេនេះ ដែលមានទឹកជាមង្គល។
Verse 52
एवं तु मत्वा हनुमान्महात्मा प्रतीक्षमाणो मनुजेन्द्रपत्नीम्।अवेक्षमाणश्च ददर्श सर्वं सुपुष्पिते पर्णघने निलीनः।।।।
ដោយគិតដូច្នេះ ព្រះហនុមានអ្នកមានចិត្តធំ បានរង់ចាំភរិយានៃព្រះអធិរាជមនុស្ស ហើយលាក់ខ្លួននៅក្នុងដើមឈើដែលស្លឹកក្រាស់ និងផ្ការីកស្រស់ស្អាត ព្រមទាំងសង្កេតមើលអ្វីៗទាំងអស់ដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Hanumān’s transition from movement to concealment: after vigorously traversing the grove, he chooses disciplined stealth—climbing the śiṃśupā and hiding in dense foliage—so the mission (locating Sītā) is not compromised by display of power.
Inner deliberation governs outer strength: Hanumān’s reasoning that Sītā may come to sacred waters at twilight shows that successful action arises from attentive intelligence, empathy for another’s habits, and devotion aligned with practical judgment.
Aśokavanikā is mapped through its boundary wall, golden śiṃśupā with surrounding golden platforms, gem-and-metal floors, lotus ponds with jeweled steps and crystal pavements, artificial lakes and mansions (Viśvakarmā), and the culturally marked twilight (sandhyā) river for ritual observance.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.