Sarga 35
गङ्गाजन्मवर्णनम् / The Origin of the Ganga (Tripathagā Narrative)
बालकाण्ड
នៅពេលអរុណោទ័យលើឆ្នេរទន្លេ សោណ (Sona) វិស្វាមិត្រ ប្រោសឲ្យព្រះរាម ក្រោកធ្វើពិធីព្រឹក និងត្រៀមធ្វើដំណើរបន្ត។ បន្ទាប់ពីបំពេញកិច្ចពិធីរួច ព្រះរាមសួរថា តើនឹងឆ្លងទន្លេសោណដែលជ្រៅ និងមានសណ្ដោងខ្សាច់តុបតែងយ៉ាងដូចម្តេច; វិស្វាមិត្រ ប្រាប់ឲ្យដើរតាមផ្លូវដែលព្រះឥសីបុរាណបានកំណត់ទុក។ ដំណើរឆ្លងកាត់ព្រៃព្រឹក្សាចម្រុះប្រហែលកន្លះថ្ងៃ ក្រុមបានទៅដល់ ជាហ្នវី (គង្គា) ទន្លេបរិសុទ្ធដែលអ្នកតបសគោរព និងមានហង្សនិងសត្វស្លាបទឹកធ្វើឲ្យមានជីវិត។ ពួកគេបោះជំរំលើឆ្នេរគង្គា ងូតទឹកបរិសុទ្ធ ធ្វើតរពណៈ (tarpaṇa) ជូនបិត្របុព្វបុរស ប្រតិបត្តិអគ្និហោត្រ (agnihotra) ហើយទទួលទានអវសេសព្រះប្រសាទ។ ក្នុងបរិយាកាសឆ្នេរទន្លេដ៏ស្អាតបរិសុទ្ធ ពួកគេឈរជុំវិញវិស្វាមិត្រ ដោយចិត្តស្ងប់ស្ងាត់។ បន្ទាប់មក ព្រះរាមសួរសំណួរដែលផ្តោតលើទស្សនៈលោកធាតុ និងទេវវិទ្យា៖ ហេតុអ្វីគង្គាត្រូវហៅថា “ត្រីបថគា” (tripathagā) និងនាងបានហូរឆ្លងកាត់បរិសុទ្ធបីលោក មុនចូលសមុទ្រយ៉ាងដូចម្តេច។ ដោយសារសំណួរនេះ វិស្វាមិត្រ ចាប់ផ្តើមពោលរឿងកំណើតគង្គា៖ ហិមវាន ព្រះមហាក្សត្រនៃភ្នំ អ្នកមានរ៉ែធាតុជាខ្លាំង និងភរិយា មនោរមា (កូនស្រីមេរុ) មានកូនស្រីពីរ—គង្គា ជាកូនច្បង និងអុម៉ា។ ព្រះទេវតាសុំគង្គាសម្រាប់កិច្ចការទេវភាព; ហិមវានគោរពធម៌ ដើម្បីសុខមង្គលបីលោក ក៏ប្រគល់នាងឲ្យ ហើយទេវតាទាំងឡាយចាកចេញដោយពេញចិត្ត។ អុម៉ា បន្តតបសយ៉ាងតឹងរឹង ហើយបានរៀបការជាមួយ រុទ្រ។ វិស្វាមិត្រ បញ្ចប់ដោយបញ្ជាក់ថា គង្គា ជាទន្លេទេវភាពបំបាត់បាប ដែលឡើងដល់សួគ៌។
Shlokas
Verse 1
उपास्य रात्रिशेषं तु शोणाकूले महर्षिभि:।निशायां सुप्रभातायां विश्वामित्रोऽभ्यभाषत।।1.35.1।।
បន្ទាប់ពីបានស្នាក់នៅ និងបូជាភាវនាចប់សល់នៃរាត្រី នៅលើច្រាំងទន្លេ សោណា ជាមួយមហាឥសីទាំងឡាយ ពេលអរុណរះភ្លឺស្រស់ វិશ્વាមិត្រ ក៏បានមានព្រះវាចា។
Verse 2
सुप्रभाता निशा राम पूर्वा सन्ध्या प्रवर्तते।उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते गमनायाभिरोचय ।।1.35.2।।
ឱ ព្រះរាម រាត្រីបានភ្លឺក្លាយជាព្រឹកហើយ សន្ធ្យាពេលព្រឹកសម្រាប់ពិធីក៏បានចាប់ផ្តើម។ ចូរត្រោកឡើង ចូរត្រោកឡើង—សូមសិរីមង្គលមានដល់ព្រះអង្គ។ ចូររៀបចំដើម្បីចេញដំណើរ។
Verse 3
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम् ।गमनं रोचयामास वाक्यं चेदमुवाच ह।।1.35.3।।
ព្រះរាមបានឮពាក្យរបស់ព្រះអង្គនោះហើយ បានប្រតិបត្តិកិច្ចពេលព្រឹក (ពូវ៌ាហ្និក) រួចរាល់ ក៏រៀបចំខ្លួនសម្រាប់ចេញដំណើរ ហើយបន្ទាប់មកបានមានព្រះបន្ទូលដូចតទៅនេះ។
Verse 4
अयं शोणश्शुभजलोऽगाध: पुलिनमण्डित:।कतरेण पथा ब्रह्मन् सन्तरिष्यामहे वयम्।।1.35.4।।
ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍អ្នកដឹងព្រហ្មៈ ទន្លេ សោណ នេះមានទឹកជាមង្គល បរិសុទ្ធ ជ្រៅណាស់ ហើយតុបតែងដោយសណ្ដោងខ្សាច់។ តើយើងទាំងឡាយគួរឆ្លងតាមផ្លូវណា?
Verse 5
एवमुक्तस्तु रामेण विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम् ।एष पन्था मयोद्दिष्टो येन यान्ति महर्षय:।।1.35.5।।
ពេលព្រះរាមមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះ វិស្វាមិត្រ បានឆ្លើយថា៖ «នេះហើយជាផ្លូវដែលខ្ញុំបានចង្អុលបង្ហាញ—ជាផ្លូវដែលមហាឫសីទាំងឡាយធ្វើដំណើរ»។
Verse 6
एवमुक्ता महर्षयो विश्वामित्रेण धीमता।पश्यन्तस्ते प्रयाता वै वनानि विविधानि च।।1.35.6।।
បន្ទាប់ពីទទួលការណែនាំពីវិស្វាមិត្រ អ្នកប្រាជ្ញធំ នោះមហាឫសីទាំងឡាយក៏បន្តដំណើរទៅមុខ ដោយមើលឃើញព្រៃឈើនានាប្រភេទតាមផ្លូវ។
Verse 7
ते गत्वा दूरमध्वानं गतेऽर्धदिवसे तदा।जाह्नवीं सरितां श्रेष्ठां ददृशुर्मुनिसेविताम्।।1.35.7।।
ក្រោយពេលធ្វើដំណើរឆ្ងាយ ហើយពេលកន្លះថ្ងៃបានកន្លងទៅ ពួកគេបានឃើញទន្លេ ជាហ្នវី (Jāhnavī) ដែលល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមទន្លេទាំងឡាយ ជាទន្លេដែលព្រះមុនីរីសីគោរព និងមកសេវាបម្រើជាញឹកញាប់។
Verse 8
तां दृष्ट्वा पुण्यसलिलां हंससारससेविताम्।बभूवुर्मुदिता स्सर्वे मुनयस्सह राघवा:।।1.35.8।।
ពេលបានឃើញទន្លេនោះដែលមានទឹកបរិសុទ្ធជាបុណ្យ មានហង្ស និងសារស (សត្វក្រៀល) មកសេវាស្នាក់នៅ ព្រះមុនីទាំងអស់ ព្រមទាំងព្រះរាឃវៈទាំងពីរ ក៏រីករាយសប្បាយចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 9
तस्यास्तीरे ततश्चक्रुस्त आवासपरिग्रहम्।ततस्स्नात्वा यथान्यायं सन्तर्प्य पितृदेवता:।।1.35.9।।हुत्वा चैवाग्निहोत्राणि प्राश्य चामृतवद्धवि: ।विविशुर्जाह्नवीतीरे शुचौ मुदितमानसा:।।1.35.10।।विश्वामित्रं महात्मानं परिवार्य समन्तत:।
បន្ទាប់មក នៅលើច្រាំងទន្លេនោះ ពួកគេបានរៀបចំទីស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្ន។ រួចងូតទឹកតាមប្រពៃណី ហើយធ្វើតර්បណៈជូនពិត្រ និងទេវតា; បន្ទាប់មកប្រតិបត្តិអគ្និហោត្រ ហើយទទួលទានសំណល់ហវិស ដូចអម្រឹត ដោយចិត្តរីករាយ។ ពួកគេបានដំណើរទៅកាន់ច្រាំងដ៏បរិសុទ្ធនៃទន្លេ ជាហ្នវី ដោយព័ទ្ធជុំវិញមហាត្មា វិશ્વាមិត្រ ពីគ្រប់ទិស។
Verse 10
तस्यास्तीरे ततश्चक्रुस्त आवासपरिग्रहम्।ततस्स्नात्वा यथान्यायं सन्तर्प्य पितृदेवता:।।1.35.9।।हुत्वा चैवाग्निहोत्राणि प्राश्य चामृतवद्धवि: ।विविशुर्जाह्नवीतीरे शुचौ मुदितमानसा:।।1.35.10।।विश्वामित्रं महात्मानं परिवार्य समन्तत:।
បន្ទាប់មក នៅលើច្រាំងទន្លេនោះ ពួកគេបានរៀបចំទីស្នាក់នៅ។ ក្រោយងូតទឹកតាមប្រពៃណី ពួកគេបានធ្វើតර්បណ (tarpaṇa) ដល់បិត្រទេវតា និងទេវតាទាំងឡាយ; បានប្រតិបត្តិពិធីអគ្និហោត្រ (agnihotra) ហើយទទួលទានសំណល់ហវិស (havis) ដែលបរិសុទ្ធដូចអម្រឹត។ ដោយចិត្តរីករាយ ពួកគេបានចូលទៅកាន់ច្រាំងជាហ្នវីដ៏បរិសុទ្ធ ហើយព័ទ្ធជុំវិញព្រះមហាត្មា វិශ්วามិត្រ (Viśvāmitra) ពីគ្រប់ទិស។
Verse 11
अथ तत्र तदा रामो विश्वामित्रमथाब्रवीत्।।1.35.11।। भगवन् श्रोतुमिच्छामि गङ्गां त्रिपथगां नदीम्।त्रैलोक्यं कथमाक्रम्य गता नदनदीपतिम्।।1.35.12।।
នៅពេលនោះ នៅទីនោះ ព្រះរាមបានទូលទៅកាន់វិશ્વាមិត្រថា៖ «បគវន្ត! ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់ស្តាប់អំពីទន្លេ គង្គា ដែលហៅថា ត្រីបថគា—នាងបានឆ្លងកាត់ត្រីលោកយ៉ាងដូចម្តេច ហើយបន្ទាប់មកបានទៅដល់ម្ចាស់នៃទន្លេទាំងឡាយ គឺសមុទ្រ?»
Verse 12
अथ तत्र तदा रामो विश्वामित्रमथाब्रवीत्।।1.35.11।। भगवन् श्रोतुमिच्छामि गङ्गां त्रिपथगां नदीम्।त्रैलोक्यं कथमाक्रम्य गता नदनदीपतिम्।।1.35.12।।
ដោយបានជំរុញដោយព្រះវាចារបស់ព្រះរាម មហាមុនី វិશ્વាមិត្រ បានចាប់ផ្តើមពោលអំពីកំណើតនៃគង្គា និងដំណើររីកពង្រីករបស់នាងបន្ទាប់មក។
Verse 13
चोदितो रामवाक्येन विश्वामित्रो महामुनि:।वृद्धिं जन्म च गङ्गाया वक्तुमेवोपचक्रमे।।1.35.13।।
ដោយបានជំរុញដោយព្រះវាចារបស់ព្រះរាម មហាមុនី វិશ્વាមិត្រ បានចាប់ផ្តើមពោលអំពីកំណើតនៃគង្គា និងដំណើររីកពង្រីករបស់នាងបន្ទាប់មក។
Verse 14
शैलेन्द्रो हिमवान्नाम धातूनामाकरो महान्।तस्य कन्याद्वयं राम रूपेणाप्रतिमं भुवि।।1.35.14।।
«ឱ ព្រះរាម! ភ្នំជេន្រ ហិមវាន នាម ជាមហាឃ្លាំងនៃលោហៈ និងរ៉ែធាតុទាំងឡាយ។ គាត់មានកូនស្រីពីរនាក់ ដែលសម្រស់គ្មានអ្វីប្រៀបបានលើផែនដី»។
Verse 15
या मेरुदुहिता राम तयोर्माता सुमध्यमा।नाम्ना मनोरमा नाम पत्नी हिमवत: प्रिया।।1.35.15।।
ឱ ព្រះរាម មាតារបស់នាងទាំងពីរ—អ្នកមានចង្កេះស្រស់ស្អាត—ជាកូនស្រីនៃភ្នំមេរុ ជាព្រះភរិយាដែលជាទីស្រឡាញ់របស់ហិមវាន មាននាមល្បីថា «មនោរមា»។
Verse 16
तस्यां गङ्गेयमभवज्ज्येष्ठा हिमवतस्सुता।उमा नाम द्वितीयाभून्नाम्ना तस्यैव राघव।।1.35.16।।
ពីនាងនោះបានកើតមាន «គង្គា» នេះ ជាកូនស្រីច្បងរបស់ហិមវាន។ កូនស្រីទីពីរ ឱ រាឃវៈ ក៏កើតមានដល់ព្រះអង្គដែរ ហើយមាននាមថា «ឧមា»។
Verse 17
अथ ज्येष्ठां सुरास्सर्वे देवतार्थचिकीर्षया। शैलेन्द्रं वरयामासुर्गङ्गां त्रिपथगां नदीम्।।1.35.17।।
បន្ទាប់មក ព្រះទេវតាទាំងអស់ ដោយប្រាថ្នាចង់បំពេញបេសកកម្មដ៏ទេវីយៈ បានទៅសុំចំពោះស្តេចនៃភ្នំ នូវកូនស្រីច្បងរបស់ព្រះអង្គ—«គង្គា» ទន្លេដែលហូរតាមបីមាគ៌ា។
Verse 18
ददौ धर्मेण हिमवान् तनयां लोकपावनीम्।स्वच्छन्दपथगां गङ्गां त्रैलोक्यहितकाम्यया।।1.35.18।।
ដោយប្រាថ្នាសុខមង្គលដល់ត្រៃលោក ហិមវាន ប្រព្រឹត្តតាមធម៌ បានប្រគល់កូនស្រីរបស់ខ្លួន គង្គា អ្នកបរិសុទ្ធបំផុតសម្រាប់លោកទាំងឡាយ ដែលហូរតាមផ្លូវសេរីរបស់នាង។
Verse 19
प्रतिगृह्य ततो देवास्त्रिलोकहितकारिण:।गङ्गामादाय तेऽगच्छन् कृतार्थेनान्तरात्मना।।1.35.19।।
បន្ទាប់មក ពួកទេវតា ដែលបំពេញកិច្ចដើម្បីប្រយោជន៍ត្រៃលោក បានទទួលគង្គា ហើយនាំនាងទៅជាមួយ ពួកគេបានចាកចេញដោយចិត្តខាងក្នុងពេញបរិបូរណ៍។
Verse 20
या चान्या शैलदुहिता कन्यासीद्रघुनन्दन।उग्रं सा व्रतमास्थाय तपस्तेपे तपोधना।।1.35.20।।
ឱ អ្នកជាក្តីរីករាយនៃវង្សរាឃុ កូនស្រីមួយទៀតរបស់ហិមវាន គឺជាកញ្ញា ដែលទ្រព្យសម្បត្តិរបស់នាងគឺតបៈ។ នាងបានទទួលវ្រតដ៏តឹងរឹង ហើយបំពេញតបៈយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 21
उग्रेण तपसा युक्तां ददौ शैलवरस्सुताम्।रुद्रायाप्रतिरूपाय उमां लोकनमस्कृताम्।।1.35.21।।
ហិមវាន ជាអធិរាជនៃភ្នំទាំងឡាយ បានប្រគល់កូនស្រីរបស់ខ្លួន ឧមា ដែលប្រកបដោយតបៈដ៏តឹងរឹង និងត្រូវបានលោកទាំងមូលគោរពបូជា ទៅឲ្យ រុទ្រា អ្នកគ្មានអ្នកប្រៀបបាន។
Verse 22
एते ते शैलराजस्य सुते लोकनमस्कृते।गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा उमादेवी च राघव।।1.35.22।।
ឱ រាឃវៈ! នេះជាព្រះនាងទាំងពីរ ជាព្រះធីតានៃស្តេចភ្នំ (ហិមវាន) ដែលពិភពលោកគោរពបូជា៖ ព្រះគង្គា ជាស្ទឹងដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមទន្លេទាំងឡាយ និងព្រះនាងឧមា ទេវីផងដែរ។
Verse 23
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा त्रिपथगा नदी।खं गता प्रथमं तात गतिं गतिमतां वर ।।1.35.23।।
ឱ កូនអើយ—អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកមានល្បឿន—ខ្ញុំបានប្រាប់អស់ហើយថា ទន្លេគង្គា ដែលហៅថា “អ្នកដើរតាមបីផ្លូវ” នោះ បានទៅដល់មេឃជាលើកដំបូងដូចម្តេច។
Verse 24
सैषा सुरनदी रम्या शैलेन्द्रस्य सुता तदा।सुरलोकं समारूढा विपापा जलवाहिनी।।1.35.24।।
ដូច្នេះ ទន្លេទេវតាដ៏ស្រស់ស្អាតនោះ—ជាព្រះធីតានៃសៃលេន្រ្ទរ (ហិមវាន)—នៅពេលនោះបានឡើងទៅកាន់សួគ៌លោក; ជាចរន្តទឹកបរិសុទ្ធ បំបាត់បាប ហូរនាំទឹកទៅមុខជានិច្ច។
Frequently Asked Questions
The pivotal action is not a conflict-choice but a dharmic procedure: the group’s transition from travel to sanctified conduct—bathing, pitṛ offerings, and agnihotra—showing that movement through geography is ethically framed by ritual responsibility and purity before receiving sacred narration.
Rāma’s inquiry models disciplined curiosity: cosmology is approached through respectful questioning, and knowledge is transmitted as ākhyāna by an authoritative teacher. The narrative links sacred geography (Ganga) with welfare ethics—Himavān’s gift is explicitly for triloka-hita, presenting generosity aligned with duty as a world-sustaining act.
Key landmarks include the Śoṇa River (as a crossing point and travel marker) and the Jahnavī/Ganga (as an ascetic-frequented sacred river). Cultural practices highlighted are dawn sandhyā observance, pitṛ-tarpaṇa (ancestral oblations), agnihotra, and the riverside āvāsa (ritualized encampment) that frames the reception of sacred history.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.