Sarga 66

Verse 1

तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम्।हतप्रभमिवाऽऽदित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम्।।।।कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधां शोककर्शिता।उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत।।।।

ពេលឃើញព្រះមហាក្សត្រទៅស្ថិតនៅសួគ៌—ដូចភ្លើងត្រូវបានពន្លត់ភ្លាមៗ ដូចមហាសមុទ្រខ្វះទឹក ដូចព្រះអាទិត្យបាត់ពន្លឺ—ព្រះនាងកោសល្យា ភ្នែកពេញដោយទឹកភ្នែក និងត្រូវទុក្ខសោកជាច្រើនបែបបង្ខិតបង្ខំ បានលើកព្រះសិរីរបស់ព្រះរាជាដាក់លើភ្លៅ ហើយមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់កៃកេយី។

Verse 2

तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम्।हतप्रभमिवाऽऽदित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम्।।2.66.1।। कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधां शोककर्शिता।उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत।।2.66.2।।

ពេលឃើញព្រះមហាក្សត្រឡើងទៅស្ថិតនៅសួគ៌—ដូចភ្លើងដែលរលត់ភ្លាមៗ ដូចមហាសមុទ្រដែលខ្វះទឹក ដូចព្រះអាទិត្យដែលបាត់ពន្លឺ—ព្រះនាងកោសល្យា ភ្នែកពេញដោយទឹកភ្នែក និងត្រូវទុក្ខសោកជាច្រើនបំផ្លាញកាយចិត្ត បានអោបកាន់ព្រះសិរីសក្សត្រ ហើយមានព្រះវាចាទៅកាន់កៃកេយី។

Verse 3

सकामा भव कैकेयि भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम्।त्यक्त्वा राजानमेकाग्रा नृशंसे दुष्टचारिणि।।।।

ចូរឲ្យសម្រេចបំណងទៅ កៃកេយី! ចូររីករាយសោយរាជ្យដែលគ្មានឧបសគ្គ។ ដោយចិត្តផ្តោតតែមួយ អ្នកបានបោះបង់ព្រះរាជា—ឱ ស្ត្រីសាហាវ ឱ អ្នកប្រព្រឹត្តអាក្រក់!

Verse 4

विहाय मां गतो रामः भर्ता च स्वर्गतो मम।विपथे सार्थहीनेव नाहं जीवितुमुत्सहे।।।।

ព្រះរាមបានចាកចេញ ទុកខ្ញុំឲ្យនៅក្រោយ ហើយព្រះស្វាមីរបស់ខ្ញុំ (ទសរថ) ក៏បានទៅកាន់សួគ៌។ ដូចអ្នកដំណើរដែលវង្វេងលើផ្លូវខុស ដោយគ្មានមិត្តរួមដំណើរ ខ្ញុំមិនមានចិត្តចង់រស់បន្តទៀតឡើយ។

Verse 5

भर्तारं तं परित्यज्य का स्त्री दैवतमात्मनः।इच्छेज्जीवितुमन्यत्र कैकेय्यास्त्यक्तधर्मणः।।।।

ស្ត្រីណាអាចបោះបង់ប្តី—ដូចទេវតាមានជីវិតរបស់ខ្លួន—ហើយនៅតែប្រាថ្នាចង់រស់នៅទីផ្សេងទៀត? គ្មានឡើយ លើកលែងតែ កៃកេយី ដែលបានបោះបង់ធម៌។

Verse 6

न लुब्धो बुध्यते दोषान् किम्पाकमिव भक्षयन्।कुब्जानिमित्तं कैकेय्या राघवाणां कुलं हतम्।।।।

មនុស្សលោភលន់ នៅពេលបរិភោគផ្លែគិម្បាកៈ មិនដឹងទោសគុណរបស់វាទេ។ ដូចគ្នានេះ ដោយឥទ្ធិពលនាងខ្នងកោង កៃកេយីបាននាំវង្សរាឃវៈទៅកាន់វិនាស។

Verse 7

अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामं विवासितम्।सभार्यं जनकश्श्रुत्वा परितप्स्यत्यहं यथा।।।।

ពេលព្រះជនកបានឮថា ព្រះរាជាដែលត្រូវបង្ខំឲ្យដើរតាមផ្លូវអធម៌ បាននិរទេសព្រះរាមជាមួយព្រះមហេសី នោះព្រះអង្គនឹងឆេះរំលាយដោយទុក្ខសោក ដូចខ្ញុំកំពុងរងទុក្ខដែរ។

Verse 8

स मामनाथां विधवां नाद्य जानाति धार्मिकः।रामः कमलपत्राक्षः जीवन्नाशमितो गतः।।।।

ព្រះរាមដ៏ប្រកបដោយធម៌ មានព្រះនេត្រដូចស្លឹកផ្កាឈូក មិនទាន់ជ្រាបនៅថ្ងៃនេះថា ខ្ញុំបានក្លាយជាមេម៉ាយគ្មានទីពឹង។ ទោះព្រះអង្គនៅមានជីវិត ក៏សម្រាប់ខ្ញុំ ព្រះអង្គដូចបានចាកទៅដល់ទីដែលគ្មានសង្ឃឹមតាមទាន់។

Verse 9

विदेहराजस्य सुता तथा सीता तपस्विनी।दुःखस्यानुचिता दुःखं वने पर्युद्विजिष्यति।।।।

ដូចគ្នានេះដែរ សីតា កូនស្រីនៃព្រះរាជាវិទេហៈ មានចិត្តដូចអ្នកបំពេញតបៈ—មិនសមគួរទ្រាំទុក្ខលំបាកបែបនេះ—នឹងរងការរន្ធត់យ៉ាងខ្លាំងដោយសោកសៅនៅក្នុងព្រៃ។

Verse 10

नदतां भीमघोषाणां निशासु मृगपक्षिणाम्।निशम्य नूनं सन्त्रस्ता राघवं संश्रयिष्यति।।।।

ពេលយប់ ឮសំឡេងហៅអាក្រក់គួរឱ្យភ័យរបស់សត្វព្រៃ និងបក្សីទាំងឡាយ សីតានឹងភ័យខ្លាចជាក់ជាមិនខាន ហើយនឹងចូលសុំជ្រកកោនក្រោមរាឃវ (ព្រះរាម)។

Verse 11

वृद्धश्चैवाल्पपुत्रश्च वैदेहीमनुचिन्तयन्।सोऽपि शोकसमाविष्टो ननु त्यक्ष्यति जीवितम्।।।।

ព្រះជនកៈដែលចាស់ជរា និងគ្មានព្រះរាជបុត្រា ក៏ដូចគ្នា—ដោយគិតគូរអំពីវៃទេហី (សីតា) ជានិច្ច—ពេលត្រូវទុក្ខសោកគ្របដណ្តប់ នឹងបោះបង់ជីវិតជាក់ជាមិនខាន។

Verse 12

साऽहमद्यैव दिष्टान्तं गमिष्यामि पतिव्रता।इदं शरीर मालिङ्ग्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्।।।।

ខ្ញុំ ជាភរិយាស្មោះត្រង់ចំពោះស្វាមី (បតិវ្រតា) នឹងទៅដល់មរណភាពនៅថ្ងៃនេះឯង; ឱបកាយនេះជាប់ទ្រូង ហើយខ្ញុំនឹងចូលទៅក្នុងភ្លើងបរិសុទ្ធ (ហុតាសន)។

Verse 13

तां ततस्सम्परिष्वज्य विलपन्तीं तपस्विनीम्।व्यपनीय सुदुःखार्तां कौसल्यां व्यावहारिकाः।।।।

បន្ទាប់មក ស្ត្រីបម្រើបានឱបព្រះនាងកោសល្យា អ្នកបួសតបស្យា ដែលកំពុងយំសោកស្តាយ; ហើយពួកនាងបាននាំព្រះនាងដែលទុក្ខព្រួយខ្លាំង ចេញទៅដោយទន់ភ្លន់។

Verse 14

तैलद्रोण्यामथामात्या सम्वेश्य जगतीपतिम्।राज्ञस्सर्वाण्यथादिष्टाश्चक्रुः कर्माण्यनन्तरम्।।।।

បន្ទាប់មក អាមាត្យទាំងឡាយ តាមព្រះបញ្ជា បានដាក់ព្រះមហាក្សត្រ អម្ចាស់ផែនដី ឲ្យសម្រាកក្នុងអាងប្រេង; ហើយបានប្រតិបត្តិពិធីការទាំងអស់ដែលត្រូវធ្វើភ្លាមៗបន្ទាប់មក។

Verse 15

न तु सङ्कलनं राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः।सर्वज्ञाः कर्तुमीषुस्ते ततो रक्षन्ति भूमिपम्।।।।

ប៉ុន្តែអាមាត្យទាំងឡាយ ដែលជាអ្នកជំនាញក្នុងពិធីការ មិនចង់ធ្វើពិធីបុណ្យសព និងអន្ត្យេស្តិ (ពិធីចុងក្រោយ) របស់ព្រះរាជា ដោយគ្មានព្រះរាជបុត្រ; ដូច្នេះពួកគេបានយាមរក្សាព្រះសពរបស់អម្ចាស់ផែនដី។

Verse 16

तैलद्रोण्यां तु सचिवैश्शायितं तं नराधिपम्।हा मृतोऽयमिति ज्ञात्वा स्त्रियस्ताः पर्यदेवयन्।।।।

ពេលឃើញព្រះនរាធិប អម្ចាស់លើមនុស្ស ត្រូវអាមាត្យដាក់ឲ្យសម្រាកក្នុងអាងប្រេង ស្ត្រីទាំងនោះបានដឹងថា «អាលាស! ព្រះองค์បានសោយទិវង្គតហើយ» ហើយបានយំសោកគ្រហឹម។

Verse 17

बाहूनुद्यम्य कृपणाः नेत्रप्रस्रवणैर्मुखैः।रुदन्त्य श्शोकसन्तप्ताः कृपणं पर्यदेवयन्।।।।

ពួកនាងលើកដៃឡើង មុខសើមដោយទឹកភ្នែកហូរ ត្រូវភ្លើងទុក្ខសោកដុតឆេះ ហើយស្រែកយំសោកស្តាយយ៉ាងគួរឲ្យអាណិត ដោយមិនអាចទប់ទល់បាន។

Verse 18

हा महाराज रामेण सततं प्रियवादिना।विहीनास्सत्यसन्धेन किमर्थं विजहासि नः।।।।

អូ ព្រះមហារាជ! ពេលដែលយើងបានខ្វះព្រះរាម ដែលតែងមានព្រះវាចាផ្អែមល្ហែម និងឈរជាប់លើសច្ចៈរួចហើយ ហេតុអ្វីព្រះអង្គនៅតែបោះបង់យើងទៀត?

Verse 19

कैकेय्या दुष्टभावायाः राघवेण वियोजिताः।कथं पतिघ्नया वत्स्याम स्समीपे विधवा वयम्।।।।

ដោយសារកៃកេយីដែលមានចិត្តអាក្រក់ យើងត្រូវបានបំបែកចេញពីរាឃវៈ ហើយឥឡូវក្លាយជាមេម៉ាយ—យើងនឹងរស់នៅជិតនាង ដែលបានក្លាយជាអ្នកសម្លាប់ស្វាមីរបស់ខ្លួន ដូចម្តេចបាន?

Verse 20

स हि नाथस्सदास्माकं तव च प्रभुरात्मवान्।वनं रामो गतश्श्रीमान्विहाय नृपतिश्रियम्।।।।

ព្រោះព្រះរាម—ជាអ្នកជ្រកកោនរបស់យើងជានិច្ច និងជាព្រះអម្ចាស់របស់អ្នកផងដែរ មានព្រះហឫទ័យគ្រប់គ្រងខ្លួន និងប្រកបដោយកិត្តិយស—បានចេញទៅព្រៃ ដោយបោះបង់សិរីល្អនៃរាជ្យ។

Verse 21

त्वया तेन च वीरेण विना व्यसनमोहिताः।कथं वयं निवत्स्यामः कैकेय्या च विदूषिताः।।।।

ដោយគ្មានព្រះអង្គ និងគ្មានព្រះរាមវីរបុរសនោះ យើងខ្ញុំដែលត្រូវគ្រោះវិនាស និងសោកសៅគ្របដណ្ដប់ នឹងរស់បន្តដូចម្តេចបាន ខណៈដែលត្រូវកៃកេយីបន្ថែមការប្រមាថទៀត?

Verse 22

यया तु राजा रामश्च लक्ष्मणश्च महाबलः।सीतया सह सन्त्यक्ता स्साकमन्यं न हास्यति।।।।

នាងដែលអាចបោះបង់ព្រះរាជា ព្រះរាម និងព្រះលក្ខមណ៍ដ៏មហាកម្លាំង—ជាមួយព្រះនាងសីតា—កៃកេយីនោះ តើមានអ្នកណាដែលនាងមិនបោះបង់ទៀត?

Verse 23

ता बाष्पेण च संवीताश्शोकेन विपुलेन च।व्यवेष्टन्त निरानन्दा राघवस्य वरस्त्रियः।।।।

ព្រះមហេសីដ៏ប្រសើររបស់រាឃវៈ ត្រូវទឹកភ្នែកគ្របដណ្ដប់ និងសោកសៅដ៏ធំល្វឹងល្វើយលេបលាន់ ដេករមួលរមែងដោយគ្មានសេចក្តីរីករាយសោះ។

Verse 24

निशा चन्द्रविहीनेव स्त्रीव भर्तृविवर्जिता।पुरी नाराजतायोध्या हीना राज्ञा महात्मना।।।।

អយោធ្យា ដែលខ្វះព្រះរាជាដ៏មហាត្មា មិនភ្លឺរលោងទៀតឡើយ—ដូចរាត្រីគ្មានព្រះចន្ទ ដូចស្ត្រីដែលបាត់បង់ស្វាមី។

Verse 25

बाष्पपर्याकुलजना हाहाभूतकुलाङ्गना।शून्यचत्वरवेश्मान्ता न बभ्राज यथापुरम्।।।।

ប្រជាជនរវល់រវាងទឹកភ្នែក ស្ត្រីក្នុងគ្រួសាររអ៊ូរ៉ាវថា «អាសូរ អាសូរ» ទីលាន និងចំណុចប្រសព្វផ្លូវស្ងាត់ទទេ ទីក្រុងមិនភ្លឺរលោងដូចមុនទៀតឡើយ។

Verse 26

गते तु शोकात् त्रिदिवं नराधिपे महीतलस्थासु नृपाङ्गनासु च।निवृत्तचारस्सहसा गतो रविः प्रवृत्तचारा रजनी ह्युपस्थिता।।।।

កាលព្រះមហាក្សត្រ ជាអធិបតីនៃមនុស្ស ដោយសោកសៅ បានទៅកាន់សួគ៌ ហើយព្រះមហេសីទាំងឡាយដេកលើផែនដី នោះដូចជាព្រះអាទិត្យបានផ្អាកដំណើររបស់ខ្លួនភ្លាមៗ rồi លិចទៅ ហើយរាត្រីដែលអនុគ្រោះដល់អ្នកដើរលេងក្នុងភាពងងឹត ក៏មកដល់ភ្លាមៗ។

Verse 27

ऋते तु पुत्राद्धहनं महीपतेर्नरोचयन्ते सुहृदस्समागताः।इतीव तस्मिन् शयने न्यवेशयन् वनिचिन्त्य राजानमचिन्त्य दर्शनम्।।।।

ប៉ុន្តែព្រោះព្រះរាជបុត្រានៃព្រះមហាក្សត្រ មិនមាននៅទីនោះ មិត្តសហាយដែលមកប្រជុំគ្នា មិនព្រមអនុញ្ញាតឲ្យបំភ្លើងបូជាសពឡើយ។ ដូច្នេះ ក្រោយពិភាក្សាគ្នា ពួកគេបានដាក់ព្រះរាជា—ដែលឥឡូវស្ថិតក្នុងសភាពមិនគួរឲ្យឃើញដោយមិនរំពឹង—លើគ្រែ​នោះ។

Verse 28

गतप्रभा द्यौरिव भास्करं विना व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी।पुरी बभासे रहिता महात्मना न चास्रकण्ठाऽकुलमार्गचत्वरा।।।।

ពេលខ្វះព្រះរាជាអ្នកមានព្រះហឫទ័យធំ នគរនោះក៏ស្រកពន្លឺ—ដូចមេឃគ្មានព្រះអាទិត្យ ដូចរាត្រីគ្មានក្រុមផ្កាយ; ហើយផ្លូវនិងចំណុចប្រសព្វទាំងឡាយពោរពេញដោយសម្លេងយំសោកដែលស្ទះបំពង់ក។

Verse 29

नराश्च नार्यश्च समेत्य सङ्घशः विगर्हमाणा भरतस्य मातरम्।तदा नगर्यां नरदेवसङ्क्षये बभूवुरार्ता न च शर्म लेभिरे।।।।

បន្ទាប់មក ពេលព្រះរាជាដូចទេវតាបានសោយទិវង្គត មនុស្សប្រុសនិងស្រីក្នុងនគរ បានមកប្រមូលផ្តុំជាក្រុមៗ ហើយបន្ទោសមាតារបស់ភរត; ពួកគេរងទុក្ខវេទនា ហើយមិនបានសេចក្តីសុខសាន្តឡើយ។