Previous Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 66, Shloka 29

अयोध्यायां शोकविलापः

Lamentation in Ayodhya after Daśaratha’s death

नराश्च नार्यश्च समेत्य सङ्घशः विगर्हमाणा भरतस्य मातरम्।तदा नगर्यां नरदेवसङ्क्षये बभूवुरार्ता न च शर्म लेभिरे।।।।

narāś ca nāryaś ca sametya saṅghaśaḥ vigarhamāṇā bharatasya mātaram |

tadā nagaryāṃ naradeva-saṅkṣaye babhūvur ārtā na ca śarma lebhire ||

បន្ទាប់មក ពេលព្រះរាជាដូចទេវតាបានសោយទិវង្គត មនុស្សប្រុសនិងស្រីក្នុងនគរ បានមកប្រមូលផ្តុំជាក្រុមៗ ហើយបន្ទោសមាតារបស់ភរត; ពួកគេរងទុក្ខវេទនា ហើយមិនបានសេចក្តីសុខសាន្តឡើយ។

narāḥmen
narāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
nāryaḥwomen
nāryaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnārī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
sametyahaving assembled
sametya:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootsam-i (धातु)
Formकृदन्त (क्त्वा/absolutive), अव्ययभाव
saṅghaśaḥin groups
saṅghaśaḥ:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsaṅghaśas (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण अव्यय (in groups)
vigarhamāṇāḥdenouncing
vigarhamāṇāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootvi-garh (धातु)
Formकृदन्त (शतृ/वर्तमानकाले), प्रथमा, बहुवचन; पुं/स्त्री (नराः/नार्यः) अनुसार; कर्तरि
bharatasyaof Bharata
bharatasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootbharata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
mātarammother
mātaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmātṛ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
tadāthen
tadā:
Adverbial (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (then)
nagaryāmin the city
nagaryām:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootnagarī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
naradeva-saṅkṣayeat the king's demise
naradeva-saṅkṣaye:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootnara-deva + saṅkṣaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नरदेवस्य सङ्क्षयः)
babhūvuḥbecame
babhūvuḥ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
ārtāḥdistressed
ārtāḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootārta (प्रातिपदिक)
Formपुं/स्त्री, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (नराः/नार्यः)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
śarmacomfort/peace
śarma:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśarman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
lebhireobtained
lebhire:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootlabh (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; नकार-निषेधेन सह

After the demise of the king, men and women in the city assembled in groups and denounced the mother of Bharata. Extremely distressed, they had no peace of mind.ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ৷৷Thus ends the sixtysixth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

A
Ayodhyā
D
Daśaratha
B
Bharata
K
Kaikeyī

FAQs

It highlights social accountability: when adharma is perceived to cause public catastrophe, society openly censures the agent, seeking restoration of righteousness and truth in governance.

Following Daśaratha’s death, the citizens of Ayodhyā collectively blame and denounce Kaikeyī, associating her actions with the kingdom’s suffering.

The citizens’ moral sensitivity is emphasized—their refusal to normalize wrongdoing, even when it involves royalty.