Adhyaya 9
वारुणी सभा — Varuṇa’s Divine Assembly (Nārada’s Description)
Upa-parva: Sabhā-vibhāga (Divine Assembly Halls: Varuṇa-sabhā and transition to Kubera-sabhā)
Nārada narrates to Yudhiṣṭhira the features of Varuṇa’s radiant white assembly hall, constructed by Viśvakarman and situated amid inner waters. The hall is portrayed as climatically balanced and sensorially pleasant, ornamented with gem-like trees bearing flowers and fruits, and populated by multicolored botanical forms and innumerable birds with gentle, indistinct calls. Varuṇa is described as seated with Vāruṇī, adorned with divine garments and ornaments, receiving veneration from Ādityas. A detailed roll of Nāgas follows (including Vāsuki, Takṣaka, Airāvata, and others), characterized by banners, coils, and hoods, attending without fatigue. Daityas and Dānavas are also listed as present—garlanded, crowned, and richly accoutred—depicted as recipients of boons and steadfast in observance within Varuṇa’s order. The chapter expands the court’s constituency to the four oceans, major rivers (e.g., Bhāgīrathī, Kāliṇdī, Narmadā, Sindhu), waterscapes (wells, ponds, lakes), directions, earth, mountains, aquatic beings, and the musical praise of Gandharvas and Apsarases. The unit concludes with Nārada stating he has seen this Vāruṇī sabhā and inviting Yudhiṣṭhira to hear next of Kubera’s hall, marking a transition in the divine-sabhā catalog.
Chapter Arc: वैशम्पायन जनमेजय को उस अद्भुत सभा का वर्णन सुनाते हैं जिसे विश्वकर्मा ने जल के भीतर रचा—रत्नमय वृक्षों, फल-फूलों और दिव्य प्रकाश से भरी हुई। → सभा के भीतर के रंग-रूप और बनावट का विस्तार होता है—नीले, पीले, काले, श्वेत, लाल लता-गुल्म; मञ्जरी-जाल; और अग्नियों के अनेक नामों का स्मरण, मानो यज्ञ-शक्ति स्वयं वास्तु में प्रवाहित हो। फिर सभा में उपस्थित दैत्य-दानव, गन्धर्व-अप्सरा, नदियाँ-तीर्थ और मूर्तिमान रस/पर्वत—सबका क्रमशः परिचय आता है, जिससे यह स्थान केवल भवन नहीं, एक जीवित ब्रह्माण्ड-सभा बन जाता है। → वरुण-सभा में समस्त गन्धर्व-अप्सराएँ वाद्य-गीत सहित वरुण की स्तुति करते हैं; रत्नयुक्त पर्वत और प्रतिष्ठित ‘रस’ मधुर कथाएँ कहते हैं; और वरुण का मन्त्री सुनाभ पुत्र-पौत्रों सहित, ‘गौ’ तथा ‘पुष्कर’ तीर्थ के साथ उपासना में स्थित दिखता है—यह दृश्य सभा की दिव्यता और देव-व्यवस्था की पराकाष्ठा है। → अध्याय सभा की पूर्णता को स्थिर करता है—निर्माण (विश्वकर्मा), अलंकरण (रत्न-वृक्ष, रंग-लताएँ), और निवास/उपासना (वरुण-स्तुति, मन्त्री-परिवार, तीर्थ-नदियाँ) के माध्यम से यह स्पष्ट होता है कि यह सभा धर्म-व्यवस्था और ऐश्वर्य का केन्द्र है। → यह दिव्य वैभव आगे चलकर मनुष्यों की सभा-राजनीति और अहंकार के लिए मानक/प्रलोभन बनेगा।
Shlokas
Verse 1
- नीलकण्ठने अपनी टीकामें इन सत्ताईस पावकोंके नाम इस प्रकार बताये हैं--अंगिरा
នារទៈបាននិយាយថា៖ «ឱ យុធិષ્ઠិរា! សាលាសភាទេវតារបស់វរុណៈភ្លឺចែងចាំងដោយពន្លឺអសীম។ ទំហំរបស់វាស្មើនឹងសាលារបស់យមរាជ ហើយជញ្ជាំងព័ទ្ធជុំវិញ និងទ្វារច្រកទាំងឡាយ សុទ្ធតែស្រស់ស្អាតលើសលប់»។
Verse 2
अन्त:ःसलिलमास्थाय विदहिता विश्वकर्मणा । दिव्यै रत्नमयैर्वृक्षै:ः फलपुष्पप्रदैर्युता,विश्वकर्माने उस सभाको जलके भीतर रहकर बनाया है। वह फल-फूल देनेवाले दिव्य रत्नमय वृक्षोंसे सुशोभित होती है
នារទៈបាននិយាយថា៖ សាលានោះ វិស្វកರ್ಮា បានស្ថាបនាឡើង ខណៈដែលស្ថិតនៅក្នុងទឹក។ វាត្រូវបានតុបតែងដោយដើមឈើទេវតាដែលដូចជាគ្រឿងរតនៈ បង្កើតផ្លែ និងផ្កា ឲ្យស្រស់បំព្រង។
Verse 3
नीलपीतासितश्यामै: सितैलॉहितकैरपि । अवतानैस्तथा गुल्मैर्मज्जरीजालधारिभि:
នារទៈពិពណ៌នាថា៖ តំបន់នានានៃសាលានោះ ត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយវល្លិ និងព្រៃរុក្ខជាតិពណ៌ខៀវ លឿង ខ្មៅ ស ស្រអែម និងក្រហម។ វល្លិទាំងនោះកាន់កាប់ជាចង្កោមផ្កាដ៏ស្រស់ស្អាត ដូចជាសំណាញ់ផ្កាដែលព្យួរចុះ។
Verse 4
तथा शकुनयस्तस्यां विचित्रा मधुरस्वरा: । अनिर्देश्या वपुष्मन्त: शतशो5थ सहस्रश:
នារទៈបាននិយាយថា៖ «នៅក្នុងសាលានោះ មានបក្សីរាប់រយរាប់ពាន់ ចម្រុះពណ៌ និងមានសំឡេងផ្អែមល្ហែម ច្រៀងច្រៀងមិនដាច់។ សម្រស់ និងរូបរាងដ៏វិសេសរបស់ពួកវា មិនអាចពិពណ៌នាឲ្យច្បាស់បានឡើយ; រាងកាយរបស់វាស្រស់ស្អាតយ៉ាងក្រៃលែង»។
Verse 5
सा सभा सुखसंस्पर्शा न शीता न च घर्मदा । वेश्मासनवती रम्या सिता वरुणपालिता
វរុណៈសភានោះ ប៉ះពាល់ហើយឲ្យសុខស្រួលយ៉ាងក្រៃលែង; នៅទីនោះ មិនមានត្រជាក់ក៏មិនមានក្តៅ។ វាមានពណ៌សស្អាត មានបន្ទប់ និងអាសនៈជាច្រើន (ដូចជាវេទិកាទេវតា) ត្រូវបានរៀបចំ។ សាលានោះ ដែលវរុណៈថែរក្សា មើលទៅរមណីយដ្ឋានយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 6
यस्यामास्ते स वरुणो वारुण्या च समन्वित: । दिव्यरत्नाम्बरधरो दिव्याभरणभूषित:,उसमें दिव्य रत्नों और वस्त्रोंकी धारण करनेवाले तथा दिव्य अलंकारोंसे अलंकृत वरुणदेव वारुणी देवीके साथ विराजमान होते हैं
នៅក្នុងសាលានោះ ព្រះវរុណៈផ្ទាល់ ទ្រង់គង់នៅជាមួយព្រះនាងវារុណី។ ទ្រង់ស្លៀកពាក់អាវព្រះសួគ៌ដែលបំពាក់ដោយគ្រឿងអលង្ការត្បូងពេជ្ររលោងភ្លឺ និងតុបតែងដោយអលង្ការទេវតា—ជារូបភាពនៃព្រះរាជសិរីរុងរឿង និងសេចក្តីអធិបតេយ្យដ៏មានរបៀបរៀបរយ។
Verse 7
स्रग्विणो दिव्यगन्धाश्न दिव्यगन्धानुलेपना: । आदित्यास्तत्र वरुणं जलेश्वरमुपासते,उस सभामें दिव्य हार, दिव्य सुगन्ध तथा दिव्य चन्दनका अंगराग धारण करनेवाले आदित्यगण जलके स्वामी वरुणकी उपासना करते हैं
នារទៈបាននិយាយថា៖ ក្នុងសភាទេវតានោះ ព្រះអាទិត្យទាំងឡាយ—ពាក់កម្រងផ្កាទេវតា ក្រអូបដោយក្លិនទេវសុគន្ធ និងលាបចន្ទន៍ទេវតា—បានគោរពបូជាព្រះវរុណៈ ម្ចាស់នៃទឹក។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញពីលំដាប់របៀបនៃលោកធាតុ ដែលសូម្បីតែទេវតាធំៗក៏គោរពដល់អធិបតីត្រឹមត្រូវនៃដែនអំណាចរបស់ទ្រង់ ដោយសេវាកម្មដ៏គោរព។
Verse 8
इस प्रकार श्रीमहाभारत सभापवके अन्तर्गत लोकपालयभाख्यानपर्वमें यमस भा-वर्णन नामक आठवाँ अध्याय पूरा हुआ
ដូច្នេះ ក្នុង «សភាបវ៌» នៃ «មហាភារត» ក្រោម «លោកបាលសភាខ្យានបវ៌» ជំពូកទី៨ ដែលមានចំណងជើង «ពិពណ៌នាព្រះយម» បានបញ្ចប់។ ហើយមានពួកនាគដ៏មានកម្លាំង៖ វាសុកិ, តक्षक, នាគឯរាវត, ក្រឹෂ್ಣ, លោហិត, បទ្ម និង ចិត្រ។
Verse 9
कम्बलाश्चतरौ नागौ धृतराष्ट्रबलाहकौ । (मणिनागश्न नागश्न मणि: शड्खनखस्तथा । कौरव्य: स्वस्तिकश्नैव एलापत्रश्ष॒ वामन: ।।
នារទៈបាននិយាយថា៖ «មាននាគពីរឈ្មោះ កម្បល និង អશ્વតរ; ហើយមាន ធೃತរाष्ट्र និង បលាហក។ ដូចគ្នានេះ មាន មណិនាគ, នាគ, មណិ និង សង្ខនខ; កૌរវ្យ, ស្វស្តិក, ឯលាបត្រ និង វាមន; អបរាជិត, ដោស, នន្ទក និង ពូរណ; អភីក, សិភិក, ស្វេត, ភទ្រ និង ភទ្រេស្វរ; ហើយក៏មាន មណិមាន, កុណ្ឌធារ, ករកោតក និង ធនញ្ជយ»។ ក្នុងការពិពណ៌នាសភារបស់ព្រះវរុណៈ បញ្ជីឈ្មោះនាគនេះបង្ហាញពីកងពលធំទូលាយ និងមានលំដាប់របៀបរបស់លោកបាល—បង្ហាញការគ្រប់គ្រងលោកធាតុថាមានរចនាសម្ព័ន្ធ និងពោរពេញដោយអង្គមានអំណាចដែលបម្រើក្នុងរបៀបធម៌ និងពិធីការដ៏ធំ។
Verse 10
पाणिमान् कुण्डधारश्न बलवान् पृथिवीपते । प्रहादो मूषिकादश्व॒ तथैव जनमेजय:
នារទៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃផែនដី មាននាគឈ្មោះ បាណិមាន, កុណ្ឌធារ, បលវាន, ប្រហ្លាទ, មូសិកាទ និង ជនមេជយ ផងដែរ»។ ក្នុងបរិបទនេះ នារទៈកំពុងរាយនាមអធិរាជនាគសំខាន់ៗដែលមកចូលរួមសភាដ៏រុងរឿងរបស់ព្រះវរុណៈ—តុបតែងដោយទង់ បង្វិលខ្លួន និងផ្នែកក្បាលពស់។ នៅទីនោះ សូម្បីតែព្រះអនន្ត (សេស) ក៏មានវត្តមាន និងទទួលការគោរព។ អត្ថបទនេះបង្ហាញធម៌នៃរាជសាលា៖ ព្រះវរុណៈទទួលស្វាគមន៍អ្នកធំៗដោយការអភិវាទ និងការបូជាតាមគួរ; នាគផ្សេងៗឈរដោយដៃប្រណម្យ ហើយគ្រាន់តែអង្គុយលើអាសនៈតាមសមគួរ បន្ទាប់ពីទទួលព្រះបញ្ជារបស់សេស ដោយគោរពបូជាដោយគ្មានទុក្ខកង្វល់។
Verse 11
पाणिमान्ू, बलवान कुण्डधार, प्रहाद, मूषिकाद, जनमेजय आदि नाग जो पताका, मण्डल और फणोंसे सुशोभित वहाँ उपस्थित होते हैं, महानाग भगवान् अनन्त भी वहाँ स्थित होते हैं, जिन्हें देखते ही जलके स्वामी वरुण आसन आदि देते और सत्कारपूर्वक उनका पूजन करते हैं। वासुकि आदि सभी नाग हाथ जोड़कर उनके सामने खड़े होते और भगवान् शेषकी आज्ञा पाकर यथायोग्य आसनोंपर बैठकर वहाँकी शोभा बढ़ाते हैं। युधिष्ठि!! ये तथा और भी बहुतसे नाग उस सभामें क्लेशरहित हो महात्मा वरुणकी उपासना करते हैं
Narada says: Many serpent-lords—Pāṇimān, the mighty Kuṇḍadhāra, Prahlāda, Mūṣikāda, Janamejaya, and others—adorned with banners, circular emblems, and splendid hoods, are present there. The great serpent, the divine Ananta, is also seated in that assembly; at the very sight of him Varuṇa, lord of the waters, rises to honor him, offers him a seat and other courtesies, and worships him with due reverence. Vāsuki and the other nāgas stand before him with folded hands; then, by the command of the blessed Śeṣa, they take their appropriate seats and enhance the splendor of the hall. O Yudhiṣṭhira, these and many other nāgas dwell there without distress, devotedly attending upon the great-souled Varuṇa. The passage highlights a moral order in which even powerful beings observe hierarchy, humility, and proper hospitality toward the truly venerable.
Verse 12
बलिवैंरोचनो राजा नरकः पृथिवींजय: । प्रह्मादो विप्रचित्तिश्ष कालखज्जाश्नल दानवा:
Narada said: “King Bali, son of Virocana, and Naraka the conqueror of the earth; Prahlada, Vipracitti, and the Danavas such as Kalakhañja—along with many other Daityas and Danavas—appear in that celestial assembly adorned with charming earrings, beautiful garlands, crowns, and divine garments and ornaments. There they continually attend upon the great Varuṇa, bearer of the noose of Dharma. Having obtained boons, they are mighty in valor and free from death; their conduct and vows are described as excellent.”
Verse 13
सुहनुर्दुर्मुख: शुड्ख: सुमना: सुमतिस्तत: । घटोदरो महापार्शच: क्रथन: पिठरस्तथा
Nārada said: “Suhanu, Durmukha, Śaṅkha, Sumanas, Sumati; Ghaṭodara, Mahāpārśva, Krathana, Piṭhara; King Bali, son of Virocana; the earth-conquering Narakāsura; Prahlāda; Vipracitti; the Dānava Kālakhañja; and many others—Viśvarūpa, Svarūpa, Virūpa, Mahāśiras, the ten-headed Rāvaṇa, Vālī, Meghavāsa, Daśāvara, Ṭiṭṭibha, Viṭabhūta, Saṃhāda, Indratāpana, and the rest—these hosts of Daityas and Dānavas, adorned with charming earrings, splendid garlands, crowns, and divine garments and ornaments, continually worship in that assembly the great god Varuṇa, the noble bearer of the ‘noose of Dharma’. Having obtained boons, they have become valorous and free from death; their conduct and vows are declared to be exceedingly excellent.”
Verse 14
विश्वरूप: स्वरूपश्ष विरूपो5थ महाशिरा: । दशग्रीवक्ष॒ वाली च मेघवासा दशावर:
Narada said: There in that assembly are gathered hosts of Daityas and Danavas—Viśvarūpa, Svarūpa, Virūpa, Mahāśiras; Daśagrīva (Rāvaṇa), Vālī, Meghavāsa, Daśāvara; King Bali, son of Virocana; the earth-conqueror Narakāsura; Prahlāda; Vipracitti; the Danava Kālakhañja; Suhanu, Durmukha, Śaṅkha, Sumanas, Sumati, Ghaṭodara, Mahāpārśva, Krathana, Piṭhara, and others. Adorned with charming earrings, splendid garlands, crowns, and divine garments and ornaments, they continually worship the great-souled god Varuṇa, who bears the noose of dharma. Having obtained boons, they are endowed with valor and have become free from death; their conduct and their vowed observances are described as exceedingly excellent.
Verse 15
टिट्टिभो विटभूतश्न संद्वादश्रेन्द्रतापन: । देत्यदानवसड्घाश्च सर्वे रुचिरकुण्डला:
Nārada said: “There are many hosts of Daityas and Dānavas—adorned with charming earrings—such as Ṭiṭṭibha, Viṭabhūta, Saṃdvāda, Indratāpana, the king Bali (son of Virocana), the earth-conqueror Narakāsura, Prahlāda, Vipracitti, Kālakhañja, Suhanu, Durmukha, Śaṅkha, Sumanas, Sumati, Ghaṭodara, Mahāpārśva, Krathana, Piṭhara, Viśvarūpa, Svarūpa, Virūpa, Mahāśiras, the ten-headed Rāvaṇa, Vālī, Meghavāsa, Daśāvara, and others. Wearing beautiful garlands, crowns, and divine garments and ornaments, they continually worship in that assembly the great Varuṇa, who bears the noose of Dharma. Having obtained boons, they have become valorous and free from death; their conduct and vows are described as exceedingly excellent.”
Verse 16
स्रग्विणो मौलिनश्वैव तथा दिव्यपरिच्छदा: । सर्वे लब्धवरा: शूरा: सर्वे विगतमृत्यव:
នារ៉ទៈបានមានពាក្យថា៖ «ពួកគេពាក់កម្រងផ្កា និងមកុដ ស្លៀកពាក់អាវព្រះទិព្វ ទាំងអស់ជាវីរបុរស ហើយទាំងអស់បានក្លាយជាអមរភាពដោយពរ—ព្រះបាលី ព្រះរាជបុត្រនៃវិរោចនៈ; នរកាសុរៈ អ្នកឈ្នះផែនដី; ប្រហ្លាទៈ; វិប្រចិត្តិ; ដានវៈ កាលខញ្ចៈ; សុហនុ; ទុរមុខៈ; សង្ខៈ; សុមនៈ; សុមតិ; ឃដោទរៈ; មហាបារស្វៈ; ក្រថនៈ; ពិឋរៈ; វិស្វរូបៈ; ស្វរូបៈ; វិរូបៈ; មហាសិរៈ; រាវណៈមុខដប់; វាលី; មេឃវាសៈ; ទសាវរៈ; ទិដ្ឋិភៈ; វិដភូតៈ; សំហាទៈ; ឥន្ទ្រតាបនៈ និងអ្នកដទៃទៀត—ក្រុមដៃត្យ និងដានវៈទាំងនេះ តុបតែងដោយក្រវិលគួរឱ្យស្រឡាញ់ ខ្សែកម្រងស្រស់ស្អាត មកុដ និងសម្លៀកបំពាក់-អលង្ការទិព្វ នៅក្នុងសភានោះ បានបូជានមស្ការជានិច្ចដល់ព្រះវរុណៈ មហាត្មា អ្នកកាន់ខ្សែព្រ័ត្រនៃធម៌។ ដោយបានពរ ពួកគេមានសេចក្តីក្លាហាន និងរួចផុតពីមរណៈ; ចរិត និងវ្រតរបស់ពួកគេ ត្រូវបានពិពណ៌នាថាល្អឥតខ្ចោះ»។
Verse 17
ते तस्यां वरुणं देवं धर्मपाशधरं सदा । उपासते महात्मानं सर्वे सुचरितव्रता:
នារ៉ទៈបានមានពាក្យថា៖ «នៅក្នុងសភានោះ ពួកគេបូជានមស្ការជានិច្ចដល់ព្រះវរុណៈ ព្រះទេវៈអ្នកកាន់ខ្សែព្រ័ត្រនៃធម៌—មហាត្មា និងមានស្ថេរភាពជានិច្ច។ នៅទីនោះ ក្រុមដៃត្យ និងដានវៈ—បាលី បុត្រនៃវិរោចនៈ; នរកាសុរៈ អ្នកឈ្នះផែនដី; ប្រហ្លាទៈ; វិប្រចិត្តិ; ដានវៈ កាលខញ្ចៈ; សុហនុ; ទុរមុខៈ; សង្ខៈ; សុមនៈ; សុមតិ; ឃដោទរៈ; មហាបារស្វៈ; ក្រថនៈ; ពិឋរៈ; វិស្វរូបៈ; ស្វរូបៈ; វិរូបៈ; មហាសិរៈ; រាវណៈមុខដប់; វាលី; មេឃវាសៈ; ទសាវរៈ; ទិដ្ឋិភៈ; វិដភូតៈ; សំហាទៈ; ឥន្ទ្រតាបនៈ និងអ្នកដទៃទៀត—តុបតែងដោយក្រវិលគួរឱ្យស្រឡាញ់ កម្រងផ្កាដ៏រុងរឿង មកុដ និងសម្លៀកបំពាក់-អលង្ការទិព្វ បានគោរពបូជាព្រះវរុណៈ អ្នកថែរក្សាវិន័យធម៌ ដោយមិនដាច់។ ដោយបានពរ ពួកគេមានសេចក្តីក្លាហាន និងត្រូវបាននិយាយថារួចផុតពីមរណៈ; ចរិត និងវ្រតរបស់ពួកគេ ត្រូវបានពិពណ៌នាថាល្អឥតខ្ចោះយ៉ាងពិសេស»។
Verse 18
तथा समुद्राश्चत्वारो नदी भागीरथी च सा | कालिन्दी विदिशा वेणा नर्मदा वेगवाहिनी,चारों समुद्र, भागीरथी नदी, कालिन्दी, विदिशा, वेणा, नर्मदा, वेगवाहिनी,
នារ៉ទៈបានមានពាក្យថា៖ «ដូច្នេះដែរ មានសមុទ្រទាំងបួន និងទន្លេភាគីរថីដ៏ល្បីនោះ; ហើយមានទន្លេកាលិន្ទី វិទិសា វេណា និងនរមទា ដែលហូរលឿន»។
Verse 19
विपाशा च शठतद्गुश्न चन्द्रभागा सरस्वती । इरावती वितस्ता च सिन्धुर्देवनदी तथा,विपाशा, शतद्रु, चन्द्रभागा, सरस्वती, इरावती, वितस्ता, सिन्धु, देवनदी,
នារ៉ទៈបានមានពាក្យថា៖ «មានទន្លេបរិសុទ្ធទាំងនេះផងដែរ—វិបាសា សតទ្រុ ចន្ទ្រភាគា សរស្វតី ឥរាវតី វិតស្តា សិន្ធុ ហើយដូចគ្នានោះ ទន្លេទេវី-នទី»។
Verse 20
गोदावरी कृष्णवेणा कावेरी च सरिद्वधरा । किम्पुना च विशल्या च तथा वैतरणी नदी,गोदावरी, कृष्णवेणा, सरिताओंमें श्रेष्ठ कावेरी, किम्पुना, विशल्या, वैतरणी नदी,
នារ៉ទៈបានមានពាក្យថា៖ «(មាន) ទន្លេគោទាវរី ក្រឹෂ್ಣវេណា និងកាវេរី—ជាទន្លេឧត្តមក្នុងចំណោមទន្លេទាំងឡាយ—រួមទាំងកិម្បុនា វិសល្យា និងទន្លេវೈតរណី»។
Verse 21
तृतीया, ज्येष्ठलिला, महानद शोण, चर्मण्वती, पर्णाशा, महानदी,
នារ៉ទៈ បន្តរាយនាមទន្លេដ៏ល្បីៗថា៖ ត្រីតិយា (Tṛtīyā), ជ្យេឋលីលា (Jyeṣṭhalīlā), ទន្លេធំ សោណ (Śoṇa), ចರ್ಮណ្វតី (Carmaṇvatī), បរណាសា (Parṇāśā) និងទន្លេធំមួយទៀត។
Verse 22
सरयूर्वारवत्याथ लाड़्ली च सरिद्वरा । करतोया तथात्रेयी लौहित्यशक्ष महानद:,सरयू, वारखत्या, सरिताओंमें श्रेष्ठ लांगली, करतोया, आत्रेयी, महानद लौहित्य,
នារ៉ទៈ បានមានពាក្យថា៖ «មានទន្លេទាំងនេះផងដែរ—សរយូ (Sarayu), វរាវតី (Varavatī), និងទន្លេល្អឥតខ្ចោះ ឡង្គលី (Laṅgalī); ដូចគ្នានេះ ករโตយា (Karatoyā) និង អាត្រេយី (Ātreyī); ហើយទន្លេធំ លោហិត្យ (Lauhitya)»។
Verse 23
तृतीया ज्येछ्ठिला चैव शोणश्लवापि महानद: । चर्मण्वती तथा चैव पर्णाशा च महानदी
នារ៉ទៈ បានមានពាក្យថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រល្អឥតខ្ចោះ មានទីរថៈ (tīrtha) ដ៏ល្បីល្បាញទាំងនេះផងដែរ—ត្រីតិយា (Tṛtīyā), ជ្យេឋិលា (Jyeṣṭhilā), សោណស្លវា (Śoṇaślavā), ទន្លេធំ ចರ್ಮណ្វតី (Carmaṇvatī), និង បរណាសា (Parṇāśā) ដែលជាទន្លេដ៏មហិមា; ហើយក៏មាន ឡង្គហតី (Laṅghatī), គោមាតី (Gomātī), សន្ធ្យា (Sandhyā), និង ត្រីហ្ស្រូតសី (Triḥsrotasī)។ ទាំងនេះ និងទៀតជាច្រើន ត្រូវបានលោកស្គាល់ថាជាទីរថៈដ៏ប្រសើរ»។
Verse 24
सरित: सर्वतश्नान्यास्तीर्थानि च सरांसि च | कूृपाश्न सप्रस्रवणा देहवन्तो युधिष्ठिर
នារ៉ទៈ បានមានពាក្យថា៖ «ឱ យុធិឋិរៈ ទន្លេទាំងអស់ដែលសមស្របសម្រាប់ងូតទឹក ទីរថៈទាំងអស់ និងបឹងទាំងអស់; អណ្ដូង និងប្រភពទឹកដែលមានច្រកហូរចេញ—ទាំងអស់នេះ ដោយទទួលរូបកាយជាសត្វមានជីវិត គោរពបូជាព្រះវរុណ (Varuṇa) អ្នកមានព្រលឹងធំ។ ដូចគ្នានេះ សត្វទឹកទាំងអស់ក៏ថ្វាយការគោរពដល់ព្រះអង្គដែរ»។
Verse 25
पल्वलानि तडागानि देहवन्त्यथ भारत । दिशस्तथा मही चैव तथा सर्वे महीधरा:
នារ៉ទៈ បានមានពាក្យថា៖ «ឱ ភារតៈ ស្រះល្បាប់ និងបឹងទាំងឡាយ; សត្វមានរូបកាយ; ទិសទាំងបួន; ផែនដីផ្ទាល់; ហើយភ្នំទាំងអស់—ទាំងនេះសុទ្ធតែឈរជាផ្នែកនៃលោកដែលមានរបៀបរៀបរយ»។
Verse 26
गीतवादित्रवन्तश्न गन्धर्वाप्सरसां गणा:
នារទៈបានមានពាក្យថា៖ «នៅទីនោះមានក្រុមហ្វូងគន្ធರ್ವ និងអប្សរា ជាច្រើន សូរស័ព្ទរំពងដោយបទចម្រៀង និងតន្ត្រីពីឧបករណ៍ភ្លេង»។
Verse 27
महीधरा रत्नवन्तो रसा ये च प्रतिछ्िता:
នារទៈបានមានពាក្យថា៖ «ភ្នំទាំងឡាយសម្បូរទៅដោយរត្នៈ ហើយដែនដីនានាត្រូវបានបង្កើតឲ្យមាំមួន ព្រមទាំងមានសារធាតុជីវិតរបស់ខ្លួន»។
Verse 28
वारुणश्न तथा मन्त्री सुनाभ: पर्युपासते
នារទៈបានមានពាក្យថា៖ «ដូចគ្នានេះដែរ វារុណស្ន និងមន្ត្រី សុនាភៈ ស្ថិតនៅជិតជានិច្ច បម្រើដោយការខិតខំ និងត្រៀមខ្លួនរួចរាល់»។
Verse 29
सर्वे विग्रहवन्तस्ते तमीश्वरमुपासते,ये सभी शरीर धारण करके लोकेश्वर वरुणकी उपासना करते रहते हैं
នារទៈបានមានពាក្យថា៖ «ពួកគេទាំងអស់នោះ មានរាងកាយជាក់លាក់ ហើយបន្តបន្ទាប់គោរពបូជាព្រះអម្ចាស់នោះ—វរុណៈ អធិរាជនៃលោកទាំងមូល»។
Verse 30
एषा मया सम्पतता वारुणी भरतर्षभ | दृष्टपूर्वा सभा रम्या कुबेरस्य सभां शूणु,भरतश्रेष्ठ। पहले सब ओर घूमते हुए मैंने वरुणजीकी इस रमणीय सभाका भी दर्शन किया है। अब तुम कुबेरकी सभाका वर्णन सुनो
នារទៈបានមានពាក្យថា៖ «ឱ កូនគោដ៏ឧត្តមក្នុងពួកភារតៈ ខណៈដែលខ្ញុំបានដើរទស្សនាទៅមក ខ្ញុំបានឃើញរួចហើយនូវសភាដ៏រីករាយរបស់វរុណៈនេះ។ ឥឡូវនេះ ឱ ភារតៈដ៏ប្រសើរ សូមស្តាប់ខ្ញុំពណ៌នាសភារបស់កុបេរៈ»។
Verse 113
पताकिनो मण्डलिन: फणावन्तश्न सर्वश: । (अनन्तश्न महानागो यं स दृष्टवा जलेश्वर: । अभ्यर्चयति सत्कारैरासनेन च त॑ विभुम् ।।
នារទៈ បាននិយាយថា៖ «នៅទីនោះមានពួកនាគគ្រប់ប្រភេទ—កាន់ទង់ជ័យ សង្កត់ខ្លួនជាវង់ៗ ហើយលើកក្បាលពាក់ផ្កាខ្យល់ជាផ្នែកក្បាលពស់។ ពេលឃើញនាគមហាអនន្តៈ ព្រះអម្ចាស់នៃទឹក (វរុណ) ក៏ក្រោកឡើងគោរពសក្ការៈ ដោយថ្វាយបូជាដោយកិត្តិយស និងប្រគល់អាសនៈដល់អង្គដ៏មហិទ្ធិ។ វាសុកិ និងនាគមេដឹកនាំដទៃទៀត ឈរដោយដៃប្រណម្យ; ហើយដោយការអនុញ្ញាតពីសេសៈ ខ្ញុំក៏អង្គុយតាមសមគួរដែរ។ នាគទាំងនេះ និងនាគជាច្រើនទៀត ឱ យុធិષ્ઠិរា បម្រើបូជាព្រះវរុណដ៏មានព្រះហឫទ័យធំ នៅទីនោះ ដោយគ្មានភាពនឿយហត់។»
Verse 253
उपासते महात्मानं॑ सर्वे जलचरास्तथा । समस्त सरिताएँ
នារទៈ បាននិយាយថា៖ «សត្វទឹកទាំងអស់ក៏បូជាបម្រើព្រះវរុណដ៏មានព្រះហឫទ័យធំដូចគ្នា។ ទន្លេ និងប្រភពទឹកគ្រប់ប្រភេទ—បឹង អណ្ដូង ប្រភពទឹកហូរ ស្រះ និងអាងទឹក—រួមទាំងទិសទាំងឡាយ ផែនដី និងភ្នំទាំងអស់ ព្រមទាំងសត្វដែលចល័តក្នុងទឹកទាំងមូល សុទ្ធតែយករូបរាងតាមសភាពរបស់ខ្លួន ហើយថ្វាយការគោរពបូជាចំពោះវរុណ។»
Verse 263
स्तुवन्तो वरुणं तस्यां सर्व एव समासते । सभी गन्धर्व और अप्सराओंके समुदाय भी गीत गाते और बाजे बजाते हुए उस सभामें वरुणदेवताकी स्तुति एवं उपासना करते हैं
នារទៈ បាននិយាយថា៖ «នៅក្នុងសាលាដ៏រុងរឿងនោះ អ្នកទាំងអស់គ្នាអង្គុយរួមគ្នា ហើយសរសើរព្រះវរុណ។ ពួកគន្ធರ್ವ និងក្រុមអប្សរា ច្រៀង និងលេងតន្ត្រី ថ្វាយស្តុតិជាបូជាការដល់វរុណ—បង្ហាញថាការគោរព និងការប្រតិបត្តិតាមពិធីគឺជាកិច្ចសមគួរនៅក្នុងសភាទេវតា។»
Verse 276
कथयन्त: सुमधुरा: कथास्तत्र समासते । रत्नयुक्त पर्वत और प्रतिष्ठित रस (मूर्तिमान् होकर) अत्यन्त मधुर कथाएँ कहते हुए वहाँ निवास करते हैं
នារទៈ បាននិយាយថា៖ «នៅទីនោះ ពួកគេអង្គុយរួមគ្នា និយាយរឿងរ៉ាវផ្អែមល្ហែមយ៉ាងខ្លាំង និងរីករាយ។ សូម្បីតែភ្នំដែលតុបតែងដោយរតនៈ និងសារធាតុរសជាតិដែលបានតាំងមូលដ្ឋាន—យករូបកាយជាក់ស្តែង—ក៏ស្នាក់នៅទីនោះ ហើយបន្តនិទានរឿងដ៏ផ្អែមល្ហែមអស្ចារ្យជានិច្ច។»
Verse 286
पुत्रपौत्रै: परिवृतों गोनाम्ना पुष्करेण च | वरुणका मन्त्री सुनाभ अपने पुत्र-पौत्रोंसे घिरा हुआ गौ तथा पुष्कर नामवाले तीर्थके साथ वरुणदेवकी उपासना करता है
នារទៈ បាននិយាយថា៖ «សុនាភៈ—រដ្ឋមន្ត្រីរបស់វរុណ—ដែលមានកូន និងចៅព័ទ្ធជុំវិញ បន្តបូជាព្រះវរុណ ដោយភ្ជាប់ជាមួយទីរមណីយដ្ឋានបរិសុទ្ធឈ្មោះ “គោ” និងទីធម្មយាត្រាឈ្មោះ “បុស្ស្ករ”។»
Frequently Asked Questions
The motif is accountability through moral restraint: Varuṇa’s sovereignty is presented as rule that binds wrongdoing and stabilizes order, implying governance grounded in enforceable ethical norms.
It instructs that authority is validated by ordered integration—ritual, environment, and diverse constituencies—so a sabhā symbolizes not only power but the capacity to harmonize domains under a coherent rule.
No formal phalaśruti appears; the closing functions as narrative meta-direction, with Nārada asserting eyewitness credibility and shifting the discourse toward Kubera’s sabhā as the next comparative exemplar.