Adhyaya 15
ជំពូក 2.15 បម្លែងឃ្លាំងស្រូវឲ្យក្លាយជា «មេតាបូលីសម» ដែលអាចវាស់វែងបានរបស់រដ្ឋ ដោយកំណត់ប្រភេទ និងអត្រាបម្លែងទាំងអស់ ដែលធ្វើឲ្យស្រូវក្លាយជាចំណូល ការចែករំលែកជាអាហាររដ្ឋ និងអំណាចយុទ្ធសាស្ត្រ។ វាបង្ហាញ Koṣṭhāgārādhyakṣa ជាអ្នកគ្រប់គ្រងលំហូរ និងការបង្វិលចរាចរណ៍ មិនមែនត្រឹមតែអ្នករក្សាទុកទេ។ វាបង្កើតប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់នៃការទទួល (ស៊ីតា/ពន្ធរដ្ឋ) ការចេញចាយ និងសកម្មភាពទីផ្សារ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការលេចធ្លាយ។ វាចាត់ទុកការកែច្នៃ (កិនស្រូវ ការធ្វើភេសជ្ជៈផ្អែម/ជូរ ការធ្វើប្រេង/អាល់កាលី/អំពៅស្ករ) ជាការបម្លែងដែលត្រូវទទួលខុសត្រូវ និងមានទិន្នផលអាចតាមដានបាន។ វាបំបែកប្រភេទពិសេស (កាកសំណល់ សំណល់ក្រោយកែច្នៃ ស្តុកបាត់/ភ្លេច) ដើម្បីឲ្យការត្រួតពិនិត្យស្អាត និងរកឃើញការលួចបន្លំបាន។ វាភ្ជាប់ការគ្រប់គ្រងឃ្លាំងស្រូវទៅនឹងការផ្គត់ផ្គង់ ការស្ថិរភាពតម្លៃ និងសមត្ថភាពរបស់ Vijigīṣu ក្នុងសង្គ្រាម និងការទូត។
Sutras
Sutra 1
कोष्ठागाराध्यक्षः सीताराष्ट्रक्रयिमपरिवर्तकप्रामित्यकापमित्यकसंहनिकान्यजातव्ययप्रत्यायोपस्थानान्युपलभेत् ॥ कZ_०२.१५.०१ ॥
ប្រធានគ្រប់គ្រងឃ្លាំង ត្រូវតាមដាន និងផ្ទៀងផ្ទាត់៖ ការទទួលចូលពីដីព្រះរាជ (sītā) ចំណូលនៃអាណាចក្រ (rāṣṭra) ស្តុកដែលបានទិញ (krayima) ប្រតិបត្តិការប្តូរ (parivartaka) ស្រូវដែលបានទទួលតាមការទាមទារ/ឥណទាន (prāmityaka) ស្រូវដែលបានទទួលដោយការវាស់ខ្វះ/ថ្លឹងខ្វះដែលត្រូវរកឃើញ (āpamityaka) ស្តុកដែលបានប្រមូលរួម/បង្រួម (saṃhanika) ការទទួលផ្សេងៗ ការចំណាយ ការទូទាត់សង/ការសងវិញ (pratyāya) និងសមតុល្យស្តុក/បរិមាណនៅសល់ (upasthāna)។
Sutra 2
सीताध्यक्षोपनीतः सस्यवर्णकः सीता ॥ कZ_०२.१५.०२ ॥
‘សីតា’ (sītā) គឺជាផលស្រូវ/គ្រាប់ធញ្ញជាតិ (ចាត់តាមប្រភេទ) ដែលបានដឹកមកដោយប្រធានគ្រប់គ្រងដីព្រះរាជ (Sītādhyakṣa)។
Sutra 3
पिण्डकरः षड्भागः सेनाभक्तं बलिः कर उत्सङ्गः पार्श्वं पारिहीणिकमौपायनिकं कौष्ठेयकं च राष्ट्रम् ॥ कZ_०२.१५.०३ ॥
«រាជ្យ» (ចំណូលរដ្ឋ/អាណាចក្រ) រួមមាន៖ ពន្ធបង់ជាកញ្ចប់ (piṇḍakara), ភាគមួយក្នុងប្រាំមួយ (ṣaḍbhāga), ពន្ធស្បៀងសម្រាប់ទ័ព (senābhakta), បាលី/សួយ (bali), ករ/ពន្ធ (kara), ការទាមទារបន្ថែម (utsaṅga), ពន្ធចំហៀង (pārśva), ការប្រមូលសងខ្វះ/បំណុល (pārihīṇika), ប្រាក់/ទំនិញទទួលជាអំណោយ/បូជា (aupāyanika), និងថ្លៃពាក់ព័ន្ធឃ្លាំង (kauṣṭheyaka)។
Sutra 4
धान्यमूल्यं कोशनिर्हारः प्रयोगप्रत्यादानं च क्रयिमम् ॥ कZ_०२.१५.०४ ॥
«ក្រយិម» (ស្តុកដែលបានទិញ) រួមមាន៖ ស្រូវ/ធញ្ញជាតិដែលទិញដោយតម្លៃ (dhānyamūlya), ការចំណាយពីឃ្លាំងប្រាក់សម្រាប់ការទិញនោះ (kośanirhāra), និងការចេញប្រើ និងការត្រឡប់/ទូទាត់ទំនិញដែលបានផ្តល់ឲ្យប្រើ (prayoga-pratyādāna)។
Sutra 5
सस्यवर्णानामर्घान्तरेण विनिमयः परिवर्तकः ॥ कZ_०२.१५.०५ ॥
«បរិវર્તក» គឺការប្តូរធញ្ញជាតិប្រភេទមួយទៅជាប្រភេទមួយទៀត ដោយគិតគូរពីភាពខុសគ្នានៃតម្លៃ/អត្រា។
Sutra 6
सस्ययाचनमन्यतः प्रामित्यकम् ॥ कZ_०२.१५.०६ ॥
«ប្រាមិត្យក» គឺធញ្ញជាតិដែលបានមកដោយការស្នើសុំ/ទាមទារយកពីប្រភព ឬតំបន់ផ្សេងទៀត។
Sutra 7
तदेव प्रतिदानार्थमापमित्यकम् ॥ कZ_०२.१५.०७ ॥
បរិមាណ/មាត្រដដែលនោះ ត្រូវយកជាមាត្រដ្ឋានសម្រាប់ការផ្តល់តបវិញ (អ្វីដែលត្រូវសង/ចេញត្រឡប់) ដែលហៅថា «āpam/ityaka» (មាត្រដ្ឋានថេរសម្រាប់ការសងត្រឡប់)។
Sutra 8
कुट्टकरोचकसक्तुशुक्तपिष्टकर्म तज्जीवनेषु तैलपीडनमौद्रचाक्रिकेष्विक्षूणां च क्षारकर्म संहनिका ॥ कZ_०२.१५.०८ ॥
សម្រាប់អ្នកដែលចិញ្ចឹមជីវិតដោយការកែច្នៃដូចជា ការបុក ការខាត់/ប៉ូលា ការធ្វើម្សៅ/អាហារម្សៅ ការធ្វើឲ្យជូរ/ដាក់ឲ្យជូរ និងការធ្វើជាប៉ាស្តា ក៏មានការងារដូចជា ការច្របាច់ប្រេងផងដែរ; ហើយនៅក្នុងស្ថាប័ន audra-cākrika មានការកែច្នៃអំពៅដោយវិធីអាល់កាលី/ស្ករ។ នេះត្រូវរាប់បញ្ចូលក្រោម «saṃhanikā» (ចំណងជើង/តារាងសរុបនៃប្រតិបត្តិការទាំងនេះ)។
Sutra 9
नष्टप्रस्मृतादिरन्यजातः ॥ कZ_०२.१५.०९ ॥
វត្ថុដែលបានកត់ត្រាថា «បាត់» «ភ្លេច/ខកខាន» និងអ្វីៗស្រដៀងគ្នា ត្រូវចាត់ទុកជា «anyajāta» គឺជាការខុសគ្នាដែលកើតពីមូលហេតុផ្សេងៗ (មិនមែនពីការផលិត/ចេញធម្មតា)។
Sutra 10
विक्षेपव्याधितान्तरारम्भशेषं च व्ययप्रत्यायः ॥ कZ_०२.१५.१० ॥
ការខ្វះខាតដែលបណ្តាលមកពីការបង្វែរ/កេងបន្លំ ជំងឺ ការរាំងស្ទះ/ផ្អាក និងការងារដែលនៅសល់មិនទាន់បញ្ចប់ ត្រូវចាត់ទុកក្រោម «vyaya-pratyāya» គឺត្រូវគណនាជាចំណាយ/ការខាតបង់ដែលអាចចោទបន្ទុកបាន ដោយបញ្ជាក់មូលហេតុ។
Sutra 11
तुलामानान्तरं हस्तपूरणमुत्करो व्याजी पर्युषितं प्रार्जितं चोपस्थानम् । इति ॥ कZ_०२.१५.११ ॥
ភាពខុសគ្នានៃការថ្លឹង/វាស់, «បំពេញដោយដៃ» (បន្ថែមឬបន្ថយលួចលាក់ដោយដៃ), ការដាក់ជាគំនរ, ការលាយបន្លំ/ការជួញដូរបោកប្រាស់, ស្តុកចាស់, និងការប្រមូលស្តុកលាក់លៀម—ទាំងនេះជា (ទម្រង់នៃ) «upasthāna» គឺជាការលេងល្បិចមិនប្រក្រតីដែលត្រូវត្រួតពិនិត្យ។ ដូច្នេះ។
Sutra 12
धान्यस्नेहक्षारलवणानां धान्यकल्पं सीताध्यक्षे वक्ष्यामः ॥ कZ_०२.१५.१२ ॥
នីតិវិធី (kalpa) សម្រាប់ធញ្ញជាតិ ប្រេង/ខ្លាញ់ ផលិតផលអាល់កាលី និងអំបិល—តាមគំរូធញ្ញជាតិ—យើងនឹងពន្យល់ក្រោមប្រធានការកសិកម្ម (Sītādhyakṣa)។
Sutra 13
सर्पिस्तैलवसामज्जानः स्नेहाः ॥ कZ_०२.१५.१३ ॥
ប៊ឺសុទ្ធ (ghee), ប្រេង, ខ្លាញ់ និងខួរឆ្អឹង ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជា «ស្នេហៈ» (ទំនិញមានជាតិប្រេង/ខ្លាញ់)។
Sutra 14
फाणितगुडमत्स्यण्डिकाखण्डशर्कराः क्षारवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१४ ॥
ទឹកអំពៅខាប់ (phāṇita), ស្ករត្នោត/ស្ករដុំ (guḍa), ស្ករគ្រីស្តាល់ (matsyaṇḍikā), ស្ករគ្រាប់/ស្ករដុំធំ (khaṇḍa) និងស្ករគ្រាប់តូច (śarkarā) ស្ថិតក្នុងប្រភេទ «kṣāra-varga» (ក្រុមអាល់កាលី/ក្រុមស្ករ)។
Sutra 15
सैन्धवसामुद्रबिडयवक्षारसौवर्चलोद्भेदजा लवणवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१५ ॥
អំបិលថ្ម (saindhava), អំបិលសមុទ្រ (sāmudra), អំបិល biḍa, អំបិលអាល់កាលី yava-kṣāra, អំបិល sauvarcala និងអំបិល udbhedaja (កើតពីដី) រួមគ្នាជា «lavaṇa-varga» (ក្រុមអំបិល)។
Sutra 16
क्षौद्रं मार्द्वीकं च मधु ॥ कZ_०२.१५.१६ ॥
ទឹកឃ្មុំ (kṣaudra) និងស្រាទំពាំងបាយជូរ (mārdvīka) ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ក្នុង «madhu» (ប្រភេទទឹកឃ្មុំ/ភេសជ្ជៈស្រវឹង)។
Sutra 17
इक्षुरसगुडमधुफाणितजाम्बवपनसानामन्यतमो मेषशृङ्गीपिप्पलीक्वाथाभिषुतो मासिकः षाण्मासिकः सांवत्सरिको वा चिद्भिटोर्वारुकेक्षुकाण्डाम्रफलामलकावसुतः शुद्धो वा शुक्तवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१७ ॥
«ក្រុមភេសជ្ជៈជូរ/កកើត» (śukta-varga) រួមមាន៖ ស្រាកកើតដែលធ្វើពីមួយក្នុងចំណោម ទឹកអំពៅ ស្ករត្នោត/ស្ករដុំ (jaggery) ទឹកឃ្មុំ ម៉ូឡាស (molasses) ផ្លែជាំប៊ូ (jambu) ឬផ្លែខ្នុរ; លាយជាមួយទឹកស្ងោរពីរុក្ខជាតិ meṣaśṛṅgī និង pippalī; ទុកឲ្យចាស់រយៈពេលមួយខែ ប្រាំមួយខែ ឬមួយឆ្នាំ; ហើយក៏រួមទាំងទឹកខ្មេះ/ជាតិជូរកកើតដែលបានពី cidbhiṭa, vāruka, ដើមអំពៅ, ផ្លែម្នាស់ (mango), āmalaka ឬពីការកកើតសុទ្ធផងដែរ។
Sutra 18
वृक्षाम्लकरमर्दाम्रविदलामलकमातुलुङ्गकोलबदरसौवीरकपरूषकादिः फलाम्लवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१८ ॥
ប្រភេទ «ផ្លែជូរ» (phalāmla-varga) រួមមានផ្លែជូរពីដើមឈើ និងអ្វីៗស្រដៀងគ្នា ដូចជា karamarda, ស្វាយ, vidalā, āmalaka, mātuluṅga (ក្រូចឆ្មាធំ/citron), kola (ផ្លែ jujube), badara, sauvīraka, parūṣaka និងរបស់ស្រដៀងៗ។
Sutra 19
दधिधान्याम्लादिर्द्रवाम्लवर्गः ॥ कZ_०२.१५.१९ ॥
ទឹកដោះគោជូរ (curd), dhānyāmla (ទឹកជូរពីធញ្ញជាតិដែលបានបំពង់/fermented grain-sour) និងរាវស្រដៀងៗ គឺជាប្រភេទ «រាវជូរ» (dravāmla-varga)។
Sutra 20
पिप्पलीमरिचशृङ्गिबेराजाजीकिराततिक्तगौरसर्षपकुस्तुम्बुरुचोरकदमनकमरुवकशिग्रुकाण्डादिः कटुकवर्गः ॥ कZ_०२.१५.२० ॥
ប្រភេទ «ហឹរ/គ្រឿងទេស» (kaṭuka-varga) រួមមាន pippalī, ម្រេចខ្មៅ (marica), śṛṅgī, ខ្ញី (bera), ajājī, kirāta-tikta, មូស្តាតស (gaura-sarṣapa), kustumburu (ស្លឹកជីរ/គ្រាប់ជីរ—coriander), coraka, damanaka, maruvaka, ដើម/កន្ទុយស៊ីគ្រុ (śigru-stalk) និងរបស់ហឹរស្រដៀងៗ។
Sutra 21
शुष्कमत्स्यमांसकन्दमूलफलशाकादि च शाकवर्गः ॥ कZ_०२.१५.२१ ॥
ប្រភេទ «បន្លែ/ស្បៀង» (śāka-varga) រួមមានត្រីស្ងួត សាច់ស្ងួត មើម ឫស ផ្លែឈើ បន្លែ និងរបស់ស្រដៀងៗ។
Sutra 22
ततोऽर्धमापदर्थं जानपदानां स्थापयेदर्धमुपयुञ्जीत ॥ कZ_०२.१५.२२ ॥
ក្នុងស្បៀងទាំងនេះ គាត់គួរទុកពាក់កណ្តាលជាស្តុកបម្រុងសម្រាប់ពេលអាសន្ន ដើម្បីប្រើសម្រាប់ជនបទ/តំបន់ជនបទ (jānapada) ហើយប្រើពាក់កណ្តាលទៀតសម្រាប់តម្រូវការបច្ចុប្បន្ន។
Sutra 23
नवेन चानवं शोधयेत् ॥ कZ_०२.१५.२३ ॥
ហើយដោយស្តុកថ្មី គាត់គួរតែសម្អាត/ប្តូរចេញស្តុកចាស់។
Sutra 24
क्षुण्णघृष्टपिष्टभृष्टानामार्द्रशुष्कसिद्धानां च धान्यानां वृद्धिक्षयप्रमाणानि प्रत्यक्षीकुर्वीत ॥ कZ_०२.१५.२४ ॥
គាត់គួរតែពិនិត្យផ្ទាល់ (ដោយការសង្កេត និងវាស់វែង) ស្តង់ដារនៃការកើន និងការថយ (ចំណេញ/ខាត) នៃធញ្ញជាតិ—មិនថាត្រូវបានកិនបំបែក បោក/សម្អាត កិនជាម្សៅ ឬអាំង; ហើយមិនថាសើម ស្ងួត ឬចម្អិន/កែច្នៃរួច។
Sutra 25
कोद्रवव्रीहीणामर्धं सारः शालीनामर्धभागोनः त्रिभागोनो वरकाणाम् ॥ कZ_०२.१५.२५ ॥
សម្រាប់ kodrava និងអង្ករធម្មតា (vrīhi) ទិន្នផលស្នូលដែលអាចយកបាន (sāra) គឺពាក់កណ្តាល; សម្រាប់អង្ករ śāli ល្អ វាតិចជាងពាក់កណ្តាលដោយមួយភាគ; ហើយសម្រាប់ varaka វាតិចជាងដោយមួយភាគបី។
Sutra 26
प्रियङ्गूणामर्धं सारो नवभागवृद्धिश्च ॥ कZ_०२.१५.२६ ॥
សម្រាប់ priyaṅgu ទិន្នផលស្នូល (sāra) គឺពាក់កណ្តាល ហើយមានការកើនឡើងដែលវាស់បានជា មួយភាគប្រាំបួន (navabhāga-vṛddhi) ផងដែរ។
Sutra 27
उदारकस्तुल्यः यवा गोधूमाश्च क्षुण्णाः तिला यवा मुद्गमाषाश्च घृष्टाः ॥ कZ_०२.१५.२७ ॥
ស្រូវបាលី និងស្រូវសាលីដែលបានកិនបំបែក ត្រូវចាត់ទុកថាស្មើនឹង «ឧទារក»; ដូចគ្នានេះដែរ សេសាម និងស្រូវបាលីដែលបានខាត់ (ដកសំបក/សម្អាត) និងសណ្ដែកមុង និងសណ្ដែកខ្មៅដែលបានខាត់ ត្រូវចាត់ទុកថាស្មើគ្នា (សម្រាប់ការគណនា និងការចែកចាយ)។
Sutra 28
पञ्चभागवृद्धिर्गोधूमः सक्तवश्च ॥ कZ_०२.१५.२८ ॥
ស្រូវសាលី និងម្សៅស្ងោត (saktu) ត្រូវគណនាដោយបន្ថែមមួយភាគប្រាំ (បូក ១/៥ ក្នុងមេគុណគណនេយ្យ)។
Sutra 29
पादोना कलायचमसी ॥ कZ_०२.१५.२९ ॥
សម្រាប់ kalāya និង camasa (ទាំងពីរ) ត្រូវកំណត់ (ទិន្នផល/ការចេញ) ឲ្យតិចជាងស្តង់ដារមួយភាគបួន។
Sutra 30
मुद्गमाषाणामर्धपादोना ॥ कZ_०२.१५.३० ॥
សម្រាប់ mung និងសណ្តែកខ្មៅ (black gram) (ទិន្នផល/ការចេញ) ត្រូវតិចជាងស្តង់ដារមួយភាគប្រាំបី។
Sutra 31
शौम्ब्यानामर्धं सारः त्रिभागोनो मसूराणाम् ॥ कZ_०२.१५.३१ ॥
សម្រាប់ śaumbyas គ្រាប់ដែលអាចប្រើបាន (sāra) មានត្រឹមពាក់កណ្តាល; សម្រាប់ masūra (សណ្តែកក្រហម/លេនទីល) វាតិចជាងមួយភាគបី។
Sutra 32
पिष्टमामं कुल्माषाश्चाध्यर्धगुणाः ॥ कZ_०२.१५.३२ ॥
ម្សៅឆៅ (piṣṭa; មិនទាន់ដុត/មិនទាន់ចម្អិន) និង kulmāṣa (គ្រាប់ធញ្ញ/សណ្តែកដែលស្ងោរ ឬជ្រលក់) ត្រូវគណនាដោយមេគុណមួយកន្លះ (១.៥ ដង)។
Sutra 33
द्विगुणो यावकः पुलाकः पिष्टं च सिद्धम् ॥ कZ_०२.१५.३३ ॥
យាវកៈ ពុលាកៈ និងម្សៅដែលចម្អិនរួច ត្រូវរាប់ជាពីរដង។
Sutra 34
कोद्रववरकोदारकप्रियङ्गूणां त्रिगुणमन्नं चतुर्गुणं व्रीहीणाम् पञ्चगुणं शालीनाम् ॥ कZ_०२.१५.३४ ॥
សម្រាប់ កោទ្រវៈ វរកៈ ឧទារកៈ និង ព្រីយង្គូ អាហារចម្អិន (anna) គឺបីដង; សម្រាប់អង្ករធម្មតា (vrīhi) គឺបួនដង; សម្រាប់អង្ករ śāli គឺប្រាំដង។
Sutra 35
तिमितमपरान्नं द्विगुणमर्धाधिकं विरूढानाम् ॥ कZ_०२.१५.३५ ॥
សម្រាប់អាហារចម្អិនផ្សេងៗ (aparānna) ស្តង់ដារគឺពីរដង; សម្រាប់គ្រាប់ធញ្ញជាតិដែលដុះពន្លក (virūḍha) គឺពីរដងកន្លះ។
Sutra 36
पञ्चभागवृद्धिर्भृष्टानाम् ॥ कZ_०२.१५.३६ ॥
សម្រាប់របស់អាំង/លីង ស្តង់ដារគណនាគឺបន្ថែមមួយភាគប្រាំ។
Sutra 37
कलायो द्विगुणः लाजा भरुजाश्च ॥ कZ_०२.१५.३७ ॥
សម្រាប់សណ្តែក (kalāya) បរិមាណចេញ/អត្រាចេញ គឺទ្វេដង; ហើយដូចគ្នានេះសម្រាប់អង្ករបំពង (lājā) និងផលិតផលគ្រាប់ធញ្ញជាតិអាំង/បំពងប្រភេទដូចគ្នា (bharujāḥ) ផងដែរ។
Sutra 38
षट्कं तैलमतसीनाम् ॥ कZ_०२.१५.३८ ॥
សម្រាប់គ្រាប់លីនស៊ីដ (atasī) បរិមាណប្រេងដែលចេញ គិតតាមអត្រា ១/៦ (ṣaṭka)។
Sutra 39
निम्बकुशाम्रकपित्थादीनां पञ्चभागः ॥ कZ_०२.१५.३९ ॥
សម្រាប់វត្ថុដូចជា នីម (neem), គុស (kuśa), ស្វាយ, កាពិត្ថ (wood-apple) និងអ្វីៗស្រដៀងគ្នា អត្រាគឺ ១/៥ (pañcabhāga)។
Sutra 40
चतुर्भागिकास्तिलकुसुम्भमधूकेङ्गुदीस्नेहाः ॥ कZ_०२.१५.४० ॥
ប្រេង/ខ្លាញ់ពីល្ង, កុសុម្ភ (safflower), មធូក (madhūka) និង អិង្គុឌី (iṅgudī) គិតតាមអត្រា ១/៤ (caturbhāgika)។
Sutra 41
कार्पासक्षौमाणां पञ्चपले पलं सूत्रम् ॥ कZ_०२.१५.४१ ॥
សម្រាប់កប្បាស និងក្រណាត់លីនិន/ហ្វ្លាក់ស៍ ពីសរសៃ ៥ បាលា (pala) លទ្ធផលស្តង់ដារគឺ ខ្សែស្រឡាយ ១ បាលា។
Sutra 42
पञ्चद्रोणे शालीनां द्वादशाढकं तण्डुलानां कलभभोजनमेकादशकं व्यालानाम् दशकमौपवाह्यानां नवकं साम्नाह्यानामष्टकं पत्तीनां सप्तकं मुख्यानां षट्कं देवीकुमाराणाम् पञ्चकं राज्ञामखण्डपरिशुद्धानां वा तुअण्डुलानां प्रस्थः ॥ कZ_०२.१५.४२ ॥
ពីស្រូវសាលី (śālī) ៥ ដ្រូណា (droṇa) លទ្ធផលស្តង់ដារគឺ អង្ករ ១២ អាឌ្ឍក (āḍhaka)។ បរិមាណបាយឆ្អិនដែលចែកចាយថេរ (គិតជា ប្រាស្ថ (prastha) ពីអង្ករគ្រាប់ពេញ និងសម្អាតល្អ) គឺ៖ ១១ សម្រាប់កន្លែងចិញ្ចឹមដំរី (kalabha), ១០ សម្រាប់សត្វព្រៃ/សត្វសាហាវ (vyāla), ៩ សម្រាប់សត្វទំនិញ/សត្វដឹកជញ្ជូន (aupavāhya), ៨ សម្រាប់អ្នកនៅក្នុងស្ថាប័នរួម (sāmnāhya), ៧ សម្រាប់ទ័ពថ្មើរជើង (pattī), ៦ សម្រាប់មេក្រុម/មេការងារ (mukhya), ៥ សម្រាប់ព្រះមហេសី និងព្រះរាជកុមារ (devī-kumāra), និង ៥ សម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រ។
Sutra 43
तण्डुलानां प्रस्थः चतुर्भागः सूपः सूपषोडशो लवणस्यांशः चतुर्भागः सर्पिषस्तैलस्य वैकमार्यभक्तं पुंसः ॥ कZ_०२.१५.४३ ॥
សម្រាប់អាហារស្តង់ដាររបស់បុរស៖ អង្ករ ១ ប្រស្ថៈ; ស៊ុបមានបរិមាណ ១/៤ (នៃអង្ករនោះ); អំបិល ១/១៦ (នៃបរិមាណស៊ុប); និងខ្លាញ់/ប្រេង (ស្ពី) ១/៤ (នៃបរិមាណស៊ុប)។
Sutra 44
षड्भागः सूपः अर्धस्नेहमवराणाम् ॥ कZ_०२.१५.४४ ॥
សម្រាប់អ្នកទទួលថ្នាក់ទាប៖ ស៊ុបមាន ១/៦ ហើយខ្លាញ់/ប្រេង (ស្ពី) មានកន្លះ (នៃបរិមាណស្តង់ដារ)។
Sutra 45
पादोनं स्त्रीणाम् ॥ कZ_०२.१५.४५ ॥
សម្រាប់ស្ត្រី បរិមាណចែកចាយត្រូវកាត់បន្ថយ ១/៤។
Sutra 46
अर्धं बालानाम् ॥ कZ_०२.१५.४६ ॥
សម្រាប់កុមារ បរិមាណចែកចាយមានកន្លះ។
Sutra 47
मांसपलविंशत्या स्नेहार्धकुडुबः पलिको लवणस्यांशः क्षारपलयोगो द्विधरणिकः कटुकयोगो दध्नुश्चार्धप्रस्थः ॥ कZ_०२.१५.४७ ॥
សម្រាប់ចំណីមួយចំណែកមានសាច់ ២០ បលៈ៖ បន្ថែមខ្លាញ់កន្លះ គុឌុបៈ; អំបិលចំណែក ១ បលៈ; សារធាតុអាល់កាលីបន្ថែម ១ បលៈ; គ្រឿងទេសហឹរបន្ថែមមានតម្លៃ ២ ធរណិកៈ; និងទឹកដោះគោជូរកន្លះ ប្រស្ថៈ។
Sutra 48
तेनोत्तरं व्याख्यातम् ॥ कZ_०२.१५.४८ ॥
ដោយច្បាប់នេះ អ្វីដែលបន្តទៅក្រោយក៏ត្រូវបានពន្យល់រួចហើយ (មានន័យថា គោលការណ៍ដូចគ្នានេះអនុវត្តចំពោះបទប្បញ្ញត្តិបន្ទាប់ៗ)។
Sutra 49
शाकानामध्यर्धगुणः शुष्काणां द्विगुणः स चैव योगः ॥ कZ_०२.१५.४९ ॥
សម្រាប់បន្លែ (ស្លឹកបៃតងស្រស់) បរិមាណគឺមួយកន្លះដង; សម្រាប់របស់ស្ងួត គឺពីរដង—ហើយច្បាប់សមាមាត្រដូចគ្នានេះក៏អនុវត្តចំពោះការលាយផងដែរ។
Sutra 50
हस्त्यश्वयोस्तदध्यक्षे विधाप्रमाणं वक्ष्यामः ॥ कZ_०२.१५.५० ॥
សម្រាប់ដំរី និងសេះ យើងនឹងបញ្ជាក់ច្បាប់ និងមាត្រដ្ឋានដែលបានកំណត់សម្រាប់អធិការរបស់ពួកវា។
Sutra 51
बलीवर्दानां माषद्रोणं यवानां वा पुलाकः शेषमश्वविधानम् ॥ कZ_०२.१५.५१ ॥
សម្រាប់គោព្រៃ (គោទាញ): សណ្តែកមាស (māṣa) មួយ droṇa; ឬស្រូវសាលី (barley) ជា pulāka (គ្រាប់粗)។ អ្វីដែលនៅសល់ អនុវត្តតាមច្បាប់ផ្គត់ផ្គង់សម្រាប់សេះ។
Sutra 52
विशेषो घाणपिण्याकतुला कणकुण्डकं दशाढकं वा ॥ कZ_०२.१५.५२ ॥
ជាអាហារបន្ថែមពិសេស: នំប្រេងសង្កត់ (ghāṇa-piṇyāka) មួយ tulā; ឬ kaṇakuṇḍaka រហូតដល់ដប់ āḍhaka។
Sutra 53
द्विगुणं महिषोष्ट्राणाम् ॥ कZ_०२.१५.५३ ॥
សម្រាប់ក្របី និងអូដ្ឋ របបអាហារគឺទ្វេដង។
Sutra 54
अर्धद्रोणं खरपृषतरोहितानाम् ॥ कZ_०२.१५.५४ ॥
ពាក់កណ្តាលដ្រូណា គឺជារបបអាហារសម្រាប់លា និងសម្រាប់ pṛṣata និង rohita (ប្រភេទក្តាន់/អង់ទីឡូប)។
Sutra 55
आढकमेणकुरङ्गाणाम् ॥ कZ_०२.१५.५५ ॥
សម្រាប់ eṇaka និង kuraṅga (ប្រភេទក្តាន់/អង់ទីឡូប) របបអាហារគឺមួយ āḍhaka។
Sutra 56
अर्धाढकमजैडकवराहाणाम् द्विगुणं वा कणकुण्डकम् ॥ कZ_०२.१५.५६ ॥
សម្រាប់ពពែ ចៀម និងជ្រូកព្រៃ៖ ពាក់កណ្តាល āḍhaka; ឬ (ជាជម្រើស) ទ្វេដងនៃ kaṇakuṇḍaka (អាហារកន្ទក់/សំបកស្រូវ)។
Sutra 57
प्रस्थौदनः शुनाम् ॥ कZ_०२.१५.५७ ॥
សម្រាប់ឆ្កែ អាហារបាយឆ្អិនត្រូវកំណត់ជា ១ ប្រស្ថៈ (prastha) (មាត្រដ្ឋានស្តង់ដារ)។
Sutra 58
हंसक्रौञ्चमयूराणामर्धप्रस्थः ॥ कZ_०२.१५.५८ ॥
សម្រាប់ក្ងាន ក្រពើ និងក្ងោក របបអាហារកំណត់ឲ្យកន្លះប្រស្ថ។
Sutra 59
शेषाणामतो मृगपशुपक्षिव्यालानामेकभक्तादनुमानं ग्राहयेत् ॥ कZ_०२.१५.५९ ॥
សម្រាប់សត្វដែលនៅសល់—សត្វព្រៃ សត្វចិញ្ចឹម បក្សី និងសត្វសាហាវ—គាត់ត្រូវកំណត់(របបអាហារ)ដោយការប៉ាន់ស្មាន ដោយយក «ចំណែកអាហារមួយពេល» ជាមូលដ្ឋាន។
Sutra 60
अङ्गारांस्तुषान् लोहकर्मान्तभित्तिलेप्यानां हारयेत् ॥ कZ_०२.१५.६० ॥
គាត់ត្រូវចែកចាយធ្យូង និងសំបកស្រូវ សម្រាប់រោងដែក និងសម្រាប់ការលាប/ប៉ាន់ជញ្ជាំង។
Sutra 61
कणिका दासकर्मकरसूपकाराणामतोऽन्यदौदनिकापूपिकेभ्यः प्रयच्छेत् ॥ कZ_०२.१५.६१ ॥
កណិកា (បបរ/ទឹកបបរ) ត្រូវផ្តល់ឲ្យទាសករ កម្មករជួល និងចុងភៅ; អាហារផ្សេងទៀត ត្រូវផ្តល់ឲ្យអ្នកធ្វើម្ហូបបាយស និងនំ។
Sutra 62
तुलामानभाण्डं रोचनीदृषन्मुसलोलूखलकुट्टकरोचकयन्त्रपत्त्रकशूर्पचालनिकाकण्डोलीपिटकसम्मार्जन्यश्चोपकरणानि ॥ कZ_०२.१५.६२ ॥
ឧបករណ៍រួមមាន៖ ជញ្ជីង និងភាជន៍វាស់; ថ្មកិន; ដំបងកិន; អូខល (mortars); ឧបករណ៍បុក; ឧបករណ៍កូរ; ឧបករណ៍មេកានិច; ស្លាបព្រា/ចាន; កន្ត្រករែងស្រូវ; តម្រង; កន្ត្រក; កន្ត្រកធំ (hampers); និងអំបោស។
Sutra 63
मार्जकरक्षकधरकमायकमापकदायकदापकशलाकाप्रतिग्राहकदासकर्मकरवर्गश्च विष्टिः ॥ कZ_०२.१५.६३ ॥
អ្នកបោសសម្អាត អ្នកយាម អ្នកដឹកជញ្ជូន អ្នកវាស់ អ្នកត្រួតពិនិត្យការវាស់ អ្នកផ្តល់ អ្នកទទួល អ្នកកាន់ឈើសម្គាល់ (tally-stick) អ្នកទទួលសញ្ញាប័ណ្ណ និងក្រុមទាសករ និងកម្មករ—ទាំងនេះជាការបម្រើបង្ខំ (វិṣṭិ) សម្រាប់ស្ថាប័ន។
Sutra 64
मृत्काष्ठकोष्ठाः स्नेहस्य पृथिवी लवणस्य च ॥ कZ_०२.१५.६४च्द् ॥
ប្រេង/ខ្លាញ់ (sneha) ត្រូវរក្សាទុកក្នុងភាជន៍ដីឥដ្ឋ ឬឈើ; អំបិល ត្រូវរក្សាទុកឲ្យប៉ះដី (ស្តុកលើដី)។
Frequently Asked Questions
Stable provisioning and price discipline through accountable stocks: the state can feed the army, prevent famine-scarcity manipulation, reduce corruption losses, and ensure reliable public revenue from agriculture and commodity processing.
This chapter itself mostly defines categories; penalties are implied via the broader Arthashastra regime: officials committing under-measurement, concealment, adulteration, false entries, or misappropriation face graded fines, restitution, dismissal, and in severe cases harsher daṇḍa as specified in related chapters on weights/measures, accounting, and embezzlement.