Adhyaya 136: A Sūtra-like Manual of Expiations for Ritual Transgressions

Verse 1

अथ प्रायश्चित्तकर्मसूत्रम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ दीपं स्पृष्ट्वा तु यो देवि मम कर्माणि कारयेत् ॥ तस्यापराधाद्वै भूमे पापं प्राप्नोति मानवः

ここに贖罪行の作法が説かれる。聖なるヴァラーハは言った。「女神よ、もし人が灯火に触れたのちに我が儀礼を行うなら、その過失ゆえに、地よ、その者は罪業（不徳）を受ける。」

Verse 2

तच्छृणुष्व महाभागे कथ्यमानं मया अनघे ॥ जायते षष्टिवर्षाणि कुष्ठी गात्रपरिप्लुतः

幸いにして無垢なる者よ、我が語るところを聞け。人は六十年にわたり癩病者として生まれ、病が全身に満ちる。

Verse 3

चाण्डालस्य गृहे तत्र एवमेतन्न संशयः ॥ एवं भुक्त्वा तु तत्कर्म मम क्षेत्रे मृतो यदि

そこではチャンダーラの家に（生まれる）—まことにそのとおりで、疑いはない。そして、その行為の果をかくのごとく受けたのち、我が聖域において死するならば……

Verse 4

मद्भक्तश्चैव जायेत शुद्धे भागवते गृहे ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि दीपस्य स्पर्शनाद्भुवि

まことに彼は我が信徒として生まれ、清浄なるバ―ガヴァタの家に宿るであろう。地上において灯明に触れたことの贖罪を説き示そう。

Verse 5

तरन्ति मनुजा येन कष्टं चाण्डालयोनिषु ॥ यस्य कस्यापि मासस्य शुक्लपक्षे च द्वादशी

これによって人々は、チャンダーラの胎に生まれる苦難を渡り越える。いずれの月であれ、白分（明るい半月）の第十二日（ドヴァーダシー）に…

Verse 6

चतुर्थभक्तमाहारमाकाशशयने स्वपेत् ॥ दीपं दत्त्वापराधाद्वै तरन्ति मनुजा भुवि

食は「第四の食事」としてのみ取り、天を寝床として露座に眠れ。灯明を施すことにより、地上の人々はその罪過を超え渡る。

Verse 7

शुचिर्भूत्वा यथान्यायं मम कर्मपथे स्थितः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे स्पर्शने दीपकस्य तु

清浄となり、正しい規則に従って我が儀礼の道に住する者よ――このことを汝に告げた、善き者よ、灯明に触れることについて。

Verse 8

संसारशोधनं चैव यत्कृत्वा लभते शुभम् ॥ श्मशानं यो नरो गत्वा अस्नात्वैव तु मां स्पृशेत्

またこれは輪廻（サンサーラ）を浄める行でもあり、これを行えば吉祥を得る。もし人が火葬場に赴き、沐浴せずに我に触れるなら…

Verse 9

मम दोषापराधस्य शृणु तत्त्वेन यत्फलम् ॥ जम्बुको जायते भूमौ वर्षाणां नव पञ्च च ॥

我が過失と罪過の果報を、真実のままに聞け。地上において九と五の年、すなわち十四年のあいだ、ジャッカルとして生まれる。

Verse 10

पिशाचो जायते तत्र वर्षाणि नव पञ्च च ॥ ततस्तु कुणपोच्छिष्टं त्रिंशद्वर्षाणि खादति ॥

そこでは九と五の年（十四年）のあいだ、ピシャーチャ（piśāca）として生まれる。さらにその後、三十年にわたり屍の残滓を食らう。

Verse 11

ततो नारायणाच्छ्रुत्वा धरणी वाक्यमब्रवीत् ॥ एतन्मे परमं गुह्यं लोकनाथ जनार्दन ॥

それからナーラーヤナよりこれを聞いて、ダラニーはこう言った。「これは我にとって至上の秘事です。世の主よ、ジャナールダナよ。」

Verse 12

परं कौतूहलं देव निखिलं वक्तुमर्हसि ॥ श्मशानं पुण्डरीकाक्ष ईश्वरेण प्रशंसितम् ॥

デーヴァよ、深い好奇のこの事を余すところなく説くべきです。蓮華眼の御方よ、火葬の地はイーシュヴァラにより讃えられます。

Verse 13

किं त्वत्र त्रिगुणं देव पवित्रे शिवभाषिते ॥ स तव रमते नित्यं भगवान्स्तु महामतिः ॥

しかしここで、デーヴァよ、シヴァが語ったこの清浄の事における三重（グナに関わる）とは何でしょうか。大いなる智慧の主は、まことに常にそれを喜ばれるのです。

Verse 14

कपालं गृह्य देवोऽत्र दीप्तिमन्तं महौजसम् ॥ प्रशंसितं च रुद्रेण भवता किं विनिन्दितम् ॥

ここで神は髑髏を取り、光り輝き大いなる威力を具えている。しかもルドラに讃えられるのに、なぜ汝はそれを非難するのか。

Verse 15

श्मशानं पद्मपत्राक्ष रुद्रस्य च निशि प्रियम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि इदमाख्यानमुत्तमम् ॥

「蓮の葉のような眼をもつ者よ、火葬場は夜においてもルドラに愛される。」聖ヴァラーハは言った。「女神よ、真実に即してこの最上の物語を聴け。」

Verse 16

अद्यापि ते न जानन्ति ह्यनघे संहितव्रताः ॥ कृत्वा सुदुष्करं कर्म सर्वभूतपतिं हरिम् ॥

今なお、咎なき者よ、戒を守り誓願を制する人々は理解しない――きわめて困難な行を成し遂げた後でさえ――一切衆生の主ハリについて。

Verse 17

हत्वा च बालान्वृद्धांश्च त्रिपुरे रूपिणीः स्त्रियः ॥ तेन पापेन सम्बद्धो न शक्नोति विचेष्टितुम् ॥

またトリプラーにおいて幼子と老人、さらに美しい姿の女たちを殺したため、その罪に縛られて自在に振る舞うことができない。

Verse 18

प्रणष्टमानसैश्वर्यो नष्टा माया च योगिनः ॥ विवर्णवदनो भूत्वा तिष्ठते स महेश्वरः ॥

心の自在と主宰の力が失われ、またヨーギーのマーヤーも滅したとき、そのマヘーシュヴァラは顔色を失い、ただそこに留まる。

Verse 19

ततो ध्यातो मया देवि शङ्करः पुनरेष्यति ॥ यावत्पश्यामि तं देवं देवि दिव्येन चक्षुषा

それから、女神よ、私は観想した。「シャンカラは再び帰還する」と。女神よ、神聖なる眼によってその神を見まつるまで。

Verse 20

नष्टं मायाबलं रुद्रं सर्वभूतमहेश्वरम् ॥ ततोऽहं तत्र गत्वा तु यष्टुकामं त्र्यम्बकम्

ルドラ――一切衆生の大自在主――のマーヤーの力は破られた。そこで私は、供犠（ヤジュニャ）を行おうと望む三つ目の主トリヤンバカのもとへ赴いた。

Verse 21

नष्टसंज्ञो हतज्ञानो नष्टयोगबलोऽबलः ॥ तत ईशो मया चोक्तो वाक्यमेवं सुखावहम्

意識を失い、知が損なわれ、ヨーガの力も失って弱りきっていた。そこで私は、安らぎをもたらす次の言葉をもって主に申し上げた。

Verse 22

किमिदं तिष्ठसे रुद्र कश्मलेन समावृतः ॥ त्वं कर्त्ता च विकर्त्ता च विकाराकार एव च

なぜそのように立ち尽くしておられるのです、ルドラよ、迷妄に覆われて。あなたは行為者であり、変容させる者でもある。まことに、あなたこそ変化の形相とその構成そのものです。

Verse 23

त्वं वैशाख्यं वियोगं च त्वं योनिस्त्वं परायणम् ॥ त्वमुग्रदेवदेवादिस्त्वं साम त्वं तथा दिशः

あなたはヴァイシャーキャ（Vaiśākhya）であり、また離別でもある。あなたは根源の胎であり、究竟の帰依処である。あなたはウグラ（Ugra）、神々と神聖なる者たちの始まり。あなたはサーマンの聖歌であり、また方角そのものでもある。

Verse 24

किं न बुध्यति चात्मानं गणैः परिवृतो भवान् ॥ किमिदं देवदेवेश विवर्णः पृथुलोचनः

汝は自らを悟らぬのか、ガナ（gaṇa）に囲まれていながら。これは何事か、神々の主よ——顔色は蒼く、眼は大きく見開かれている。

Verse 25

तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन यत्पृष्टोऽसि मया भवान् ॥ स्मर योगं च मायां च पश्य विष्णोर्महात्मनः

ゆえに、我が問いに対し真実のままに告げよ。ヨーガとマーヤー（māyā）を想起し、大いなる魂なるヴィシュヌ（Viṣṇu）のそれらを観よ。

Verse 26

तव चैव प्रियार्थाय येनाहमिह चागतः ॥ ततो मम वचः श्रुत्वा लब्धसंज्ञो महेश्वरः

まことに汝の安寧のためにこそ、我はここへ来た。すると我が言葉を聞いて、マヘーシュヴァラ（Maheśvara）は正気を取り戻した。

Verse 27

उवाच मधुरं वाक्यं पापसंतप्तलोचनः ॥ शृणु तत्त्वेन मे देव कोऽन्योऽप्येवं करिष्यति

彼は甘美なる言葉を語ったが、その眼は罪の熱に灼かれていた。「聞け、神よ、我が真実の語りを——他に誰がこのようにするであろうか。」

Verse 28

लब्धो योगश्च साङ्ख्यं च जातोऽस्मि विगतज्वरः ॥ त्वत्प्रसादेन जातोऽस्मि पूर्णाम्बुरिव सागरः

ヨーガとサーンキヤ（Sāṅkhya）を取り戻し、我は煩熱の苦より解き放たれた。汝の恩寵により、我は水満ちる大海のごとく満ち足りた。

Verse 29

अहं त्वां तु विजानामि मां त्वं जानासि माधव ॥ आवयोरन्तरं कोऽपि न पश्यति जनार्दन

まことに私は汝を知り、汝もまた我を知る、マーダヴァよ。われらの間に隔てを見いだす者は誰もいない、ジャナールダナよ。

Verse 30

ब्रह्माणं तु विजानाति नावयोरन्तरेण हि ॥ साधु विष्णो महाभाग सर्वमायाकरण्डक

まことに（ただ）ブラフマーのみがこの真理を知る。われらの間には実に差別がないからである。善いかな、ヴィシュヌよ、至福の者よ――一切のマーヤーを収める匣（はこ）なる者よ。

Verse 31

एवं मह्यं हरो वाक्यमुक्त्वा भूतमहेश्वरः ॥ मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय पुनः प्रोवाच माधवि

かくして我に言葉を告げたのち、ハラ――衆生の大自在主――はしばし瞑想に入り、やがて再び語った、マーダヴィーよ。

Verse 32

तव विष्णो प्रसादेन मया तत्त्रिपुरं हतम् ॥ निहता दानवास्तत्र गर्भिण्यश्च निपातिताः

汝の恩寵により、ヴィシュヌよ、我はかのトリプラを討ち滅ぼした。そこではダーナヴァらが斃れ、身重の女たちさえ倒された。

Verse 33

बालवृद्धा हतास्तत्र विस्फुरन्तो दिशो दश ॥ तस्य पापस्य दोषेण न शक्नोमि विचेष्टितुम्

そこでは幼子も老いた者も殺され、十方が震えるかのようだ。その罪の咎により、我は正しく身動きできない。

Verse 34

प्रणष्टयोगमायश्च नष्टैश्वर्यश्च माधव ॥ किं कर्त्तव्यं मया विष्णो पापावस्थेन सम्प्रति

「我がヨーガの力は滅び、王者の威光も失われました、マーダヴァよ。いま罪に汚れた境地にあるこの身は、ヴィシュヌよ、何をなすべきでしょうか。」

Verse 35

विष्णो तत्त्वेन मे ब्रूहि शोधनं पापनाशनम् ॥ येन वै कृतमात्रेण शुद्धो मुच्येत किल्बिषात्

「ヴィシュヌよ、真実に基づいて、罪を滅する浄化の法を我に説き給え。それをたとえ一度行うだけでも、人は清められ、罪過より解き放たれるという。」

Verse 36

एवं चिन्तात्मनस्तस्य मया रुद्रस्य भाषितम् ॥ कपालमालां गृहीत्वा समलं गच्छ शङ्कर

「彼（ルドラ）がこのように不安の思いに沈んでいたとき、私は告げた。『髑髏の鬘を取り、行け、シャṅカラよ、不浄の地へ。』」

Verse 37

कीदृशः समलो विष्णो यत्र गच्छामहे वयम् ॥ ततस्तस्य वचः श्रुत्वा शङ्करस्य महेश्वरि

「『ヴィシュヌよ、我らが赴くべき“不浄の地”とは、いかなる所なのか。』それから、シャṅカラの言葉を聞いて、マヘーシュヴァリーよ……」

Verse 38

तत्पापशोधनार्थाय मया वाक्यं प्रभाषितम् ॥ श्मशानं समलं रुद्र पूतिको व्रणगन्धिकः

「その罪を浄めるために、私は次の言葉を告げた。『火葬場（シュマシャーナ）は不浄である、ルドラよ――腐り、悪臭を放ち、傷の臭気が漂う。』」

Verse 39

स्वयं तिष्ठन्ति वै तत्र मनुजा विगतस्पृहाः ॥ तत्र गृह्य कपालानि रम तत्रैव शङ्कर ॥

そこではまことに、人々は自らの意志でとどまり、渇愛を離れている。そこにて髑髏の鉢を取り、まさにその地に住し遊べ、ああ、シャンカラよ。

Verse 40

तत्र वर्षसहस्राणि दिव्यान्येव दृढव्रतः ॥ ततो भक्षय मांसानि पापक्शयचिकीर्षुकः ॥

そこにて、堅固なる誓戒を保ち、幾千の天上の歳月を過ごせ。しかる後、罪滅を願いつつ肉を食せ。

Verse 41

हतानां चैव मांसानि ये च भोज्यास्तव प्रियाः ॥ एवं सर्वैर्गणैः सार्द्धं वस तत्र सुनिश्चितः ॥

また、殺された者たちの肉—食すべく、汝に愛しきもの—を取り、かくして一切のガナ（gaṇa）と共に、確乎たる決意でそこに住せ。

Verse 42

पूर्णे वर्षसहस्रे तु स्थित्वा त्वं समले पुनः ॥ गच्छाश्रमपदं पश्चाद्गौतमस्य महामुनेः ॥

千年が満ちたなら、再びその不浄の地にとどまった後、ついで大牟尼ガウタマの住処たるアーシュラマへ赴け。

Verse 43

तत्र ज्ञास्यसि चात्मानं गौतमाश्रमसंस्थितः ॥ प्रसादाद्गौतममुनेर्भवता गतकिल्बिषः ॥

そこにて、ガウタマのアーシュラマに安住し、汝は自らのアートマンを知るであろう。ガウタマ牟尼の恩寵により、汝は罪過を離れる。

Verse 44

सततं पापसम्पन्नं कपालं शिरसि स्थितम् ॥ ऋषिः पातयितुं शक्तस्त्वत्प्रसादान्न सशङ्क्यः ॥

罪に常に満ちた髑髏は、あなたの頭上にとどまっている。聖仙（リシ）はそれを落とす力を持つ――あなたの恩寵によって、これは疑うべきではない。

Verse 45

एवं रुद्रं वरं दत्त्वा तत्रैवान्तरहितोऽभवम् ॥ रुद्रोऽपि भ्रमते तत्र श्मशाने पापसंवृते ॥

このようにしてルドラに恩恵を授け、私はその場で姿を消した。ルドラもまた、罪に覆われたその火葬場をさまよっている。

Verse 46

एतत्ते कथितं भद्रे श्मशानं मे जुगुप्सितम् ॥ विना तु कृतसंस्कारो मम कर्मपरायणः ॥

優しき者よ、これを汝に告げた。火葬場は私にとって忌まわしい。だが定められた儀礼を行わずしては、私はなお義務の遂行に専心する者である。

Verse 47

प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन शुध्यति किल्बिषात् ॥ कृत्वा चतुर्थभक्षं तु दिनानि दश पञ्च च ॥

我は、過失から清められるための贖罪法を説こう。「第四の食事」の戒を採り、十日と五日、すなわち十五日間これを守れ。

Verse 48

आकाशशयनं कुर्यादेकवस्त्रः कुशासने ॥ प्रभाते पञ्चगव्यं च पातव्यं कर्मशोधनम् ॥

露天に寝て、衣は一枚のみとし、クシャ草の座に身を置け。朝には、儀礼の行いを清めるものとしてパンチャガヴャ（pañcagavya）を飲むべし。

Verse 49

विमुक्तः सर्वपापेभ्यो मम लोकं स गच्छति ॥ पिण्याकं भक्षयित्वा तु यो देवमुपसर्पति

一切の罪から解き放たれた者は、わが世界へ赴く。また、ピṇヤーカ（油粕）を食してのち、礼拝のために神に近づく者は……

Verse 50

तस्य वै शृणु सुश्रोणि प्रायश्चित्तं सुशोधनम् ॥ उलूको दश वर्षाणि कच्छपस्तु समास्त्रयः

そのことについて聞きなさい、麗しき腰の者よ、よく浄める贖罪を。（人は）十年は梟として、また一定の年数は亀として生まれ変わると言われる。

Verse 51

जायते मानवस्तत्र मम कर्मपरायणः ॥ यांस्तु दोषान्प्रपश्यन्ते संसारेऽस्मिन्वसुन्धरे

そこに人として生まれ、わが定めた行いに専心する者となる。だが、この輪廻の世において彼らが見いだす過失については、ヴァスンダラー（大地）よ……

Verse 52

तस्य वक्ष्यामि सुश्रोणि प्रायश्चित्तं महौजसम् ॥ किल्बिषाद्येन मुच्येत संसारान्तं च गच्छति

それゆえ、麗しき腰の者よ、わたしは大いなる威力ある贖罪を説こう。それによって罪から解き放たれ、サンサーラの終わりに至る。

Verse 53

यावकेन दिनैकं तु गोमूत्रेण च कारयेत् ॥ रात्रौ वीरासनं कुर्यादाकाशशयने वसेत्

一日のあいだ、ヤーヴァカの穀と牛尿とによってこの行をなすべし。夜にはヴィーラーサナ（vīrāsana）の坐法をとり、天蓋なき露床に住すべし。

Verse 54

न स गच्छति संसारं मम लोकं स गच्छति ॥ वराहमांसनेन तु यो मम कुर्वीत प्रापणम्

彼は再びサンサーラ（輪廻）へは赴かず、わが世界へ至る。だが、猪の肉をもって我に供物をなす者は…

Verse 55

यावद्रोम वराहस्य मम गात्रेषु संस्थितम् ॥ तावद्वर्षसहस्राणि नरके पच्यते भुवि

猪の毛が一本でも我が肢体に付着しているかぎり、その同じ幾千年ものあいだ、彼は地獄の界にて煮えたぎらされる。

Verse 56

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ वाराहेण तु मांसनेन यस्तु कुर्वीत प्रापणम्

さらに汝に語ろう—それを聞け、ヴァスンダラーよ。猪の肉をもって供養をなす者は…

Verse 57

यावत् तत्तनुसंस्थं तु भजते तु प्रतिष्ठितम् ॥ तावत्स पतते देवि सौकरीं योनिमास्थितः

それが彼の身に定着しているかぎり、そのあいだ彼は堕ちる、女神よ、雌豚のごとき胎を受けて（豚の類に再生して）。

Verse 58

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यां गतिं सम्प्रपद्येत मम कर्मपरायणः

さらに汝に告げよう—聞け、ヴァスンダラーよ。我が定めた行いに専心する者が到達する帰趣（ガティ）とは何か。

Verse 59

अन्धो भूत्वा ततो देवि जन्म चैवं प्रतिष्ठितम् ॥ एवं गत्वा तु संसारं वराहमांसप्रापणात्

そののち、女神よ、彼は盲目となり、そのようにして再生が定まる。かくして、猪の肉を得たことの結果として、彼は輪廻（サンサーラ）をさまよう。

Verse 60

जायते विपुले सिद्धे कुले भागवते शुचिः ॥ विनीतः कृतसंस्कारो मम कर्मपरायणः

彼は清浄にして、繁栄し成就した、福徳なる主に帰依する家系に生まれる。礼節を備え、定められた浄化の儀礼を受け、わたしにかなう行いに専心する。

Verse 61

द्रव्यवाङ्गुणवांश्चैव रूपवाञ्छीलवाञ्छुचिः ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तस्य कायविशोधनम्

財と徳とを備え、容姿端正で、品行正しく清浄である者について、いま彼のための贖罪、すなわち身体の浄化を説き明かそう。

Verse 62

किल्बिषाद्येन मुच्येत मम कर्मपरायणः ॥ फलाहारो दिनान्सप्त सप्त मूलाशनस्तथा

これによって、わたしにかなう行いに専心する者は罪より解き放たれる。七日間は果実のみを食し、また同様に七日間は根を食すべし。

Verse 63

दिनानि सप्त तिष्ठेत सप्त वै पायसेन च ॥ तक्रेण सप्त दिवसान्सप्त पावकभोजनः

七日間この（規定）を守り、次の七日間はパーヤサ（乳粥）を食し、さらに七日間は酪乳を取り、また七日間は聖火で調理された食を口にすべし。

Verse 64

तत्र दोषं प्रवक्ष्यामि शृणु सुन्दरि तत्त्वतः ॥ दशकवर्षसहस्राणि दरिद्रो जायते पुनः

そこでその過失を説こう。聞け、美しき者よ、真実に即して言う。彼は一万年のあいだ、再び貧者として生まれる。

Verse 65

ततो भवेत्सुपूतात्मा मद्भक्तः स न संशयः ॥ यस्तु भागवतो भूत्वा कामरागेण मोहितः

そのとき彼はよく浄められた自己となり、疑いなく我が信奉者となる。だが、至福なる主の信奉者となりながら、欲と執着に惑わされる者は……

Verse 66

दीक्षितः पिबते मद्यं प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे

もし灌頂を受けた者（ディークシタ）が酩酊の酒を飲むなら、定められた贖罪（プラーヤシュチッタ）はない。さらに別のことを告げよう—聞け、ヴァスンダラー（大地）よ。

Verse 67

अग्निवर्णां सुरां पीत्वा तेन मुच्येत किल्बिषात् ॥ य एतेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत्

火の色をした酒を飲めば、それによって罪から解放され得る。誰であれ、この規定に従って贖罪を行う者は……

Verse 68

न स लिप्यति पापेन संसारं च न गच्छति ॥ कौसुम्भं चैव यः शाकं भक्षयेन्मम पूजकः

彼は罪に染まらず、輪廻（サンサーラ）へも赴かない。また、我を礼拝する者で、カウスンバ（kausumbha）と呼ばれる野菜を食する者は……

Verse 69

नरके पच्यते घोरे दश पञ्च च सूकरः ॥ ततो गच्छेच्छ्वयोनौ च त्रीणि वर्षाणि जम्बुकः ॥

彼は恐るべき地獄で煮られ、十五年のあいだ猪となる。ついで犬の胎に入り、三年のあいだジャッカルとして生まれる。

Verse 70

वर्षमेकं ततः शुध्येन्मत्कर्मणि रतः शुचिः ॥ मम लोकमवाप्नोति शुद्धो भूत्वा वसुन्धरे ॥

その後一年のあいだ、清浄となり—わが儀礼に専心し、戒めを保って—浄化される。おおヴァスンダラーよ、清められて彼はわが世界に至る。

Verse 71

ततो भूमिर्वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच पुनर्हरिम् ॥ कुसुम्भशाकनैवेद्यप्रापणेन च किल्बिषात् ॥

そのとき大地はその言葉を聞いて、再びハリに答えた。「クスンバ（kusumbha）の青菜からなる食供を供え（あるいは用意し）たことによって生じた過失ゆえに……」。

Verse 72

कथं मुच्येत देवेश प्रायश्चित्तं वद प्रभो ॥ श्रीवराह उवाच ॥ यो मे कुसुम्भशाकेन प्रापणं कुरुते नरः ॥

「いかにして解放されるのでしょうか、神々の主よ。贖罪をお説きください、主よ。」シュリー・ヴァラーハは言った。「クスンバ（kusumbha）の青菜をもって、わたしに供物を備える者は……。」

Verse 73

भक्षणे तु कृते कुर्याच्चान्द्रायणमतन्द्रितः ॥ प्रापणे तु कृते कुर्याद्द्वादशाहं पयोव्रतम् ॥

もし食べてしまったなら、怠らずにチャンドラーヤナ（Cāndrāyaṇa）の行を修すべきである。もし行為がただ供物を用意しただけなら、十二日間の乳の誓戒（パヨーヴラタ）を守るべきである。

Verse 74

य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ न स लिप्येत पापेन मम लोकं च गच्छति ॥

この規定に従って贖罪を行う者は、罪に汚されることなく、また我が世界へと赴く。

Verse 75

यः पारक्येण वस्त्रेण न धूतेन च माधवि ॥ प्रायश्चित्ती भवेनमूर्खो मम कर्मपरायणः ॥

マーダヴィよ、洗われた衣ではなく他人の衣を用いて行ずる者は、たとえ我が儀礼に専心していても、贖罪を要する迷妄の者となる。

Verse 76

करोति मम कर्माणि स्पृशते मां तदा स्थितः ॥ मृगो वै जायते देवि वर्षाणि त्रीणि सप्त च ॥

そこに立って我が儀礼を行い、しかも我に触れるなら、その報いとして、女神よ、彼はまことに鹿として「三と七」の年を生きる。

Verse 77

हीनपादेन जायेत चैकं जन्म वसुन्धरे ॥ मूर्खश्च क्रोधनश्चैव मद्भक्तश्चैव जायते ॥

ヴァスンダラーよ、彼は地上でただ一度の生において足に欠損をもって生まれる。さらに愚かで怒りやすく生まれるが、それでも我が信徒としても生まれる。

Verse 78

तस्य वक्ष्यामि सुश्रोणि प्रायश्चित्तं महौजसम् ॥ येन गच्छति संसारं मम भक्तो व्यवस्थितः ॥

その件について、麗しき腰の者よ、私は大いなる力ある贖罪法を説こう。それによって我が信徒は、戒律に堅く住して、サンサーラの漂泊を超えてゆく。

Verse 79

अष्टभक्तं ततः कृत्वा मम भक्तिपरायणः ॥ माघस्यैव तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशीम् ॥

次いで「アシュタバクタ（aṣṭabhakta）」の行を修し、わがバクティ（bhakti）に専心する者は、マーガ月（Māgha）の白分（明半月）のドヴァーダシー（Dvādaśī）を守るべきである。

Verse 80

तिष्ठेज्जलाशये गत्वा शान्तो दान्तो यतव्रतः ॥ अनन्यमानसो भूत्वा मम चिन्तापरायणः ॥

水辺（貯水池）に赴き、そこで安らかに、自己を制し、誓戒に堅固にとどまれ。心を他に向けず、ただ我を念じ観想することに専心せよ。

Verse 81

प्रभातायां तु शर्वर्यामुदिते तु दिवाकरे ॥ पञ्चगव्यं ततः पीत्वा मम कर्माणि कारयेत् ॥

夜が明け、太陽が昇る暁に、まずパンチャガヴ்ய（pañcagavya）を飲み、その後、我に関わる定められた儀礼を執り行うべきである。

Verse 82

अकृत्वा यो नवन्नानि मम कर्मपरायणः ॥ ततो भागवतो भूत्वा नवन्नं यो न कारयेत् ॥

我に関わる儀礼に励みながらも「ナヴァンナ（navanna）」の供物を調えない者がいるなら、たとえバ―ガヴァタ（bhāgavata）としての信徒となっていても、ナヴァンナの儀を整えぬ者には過失がある。

Verse 83

पितरस्तस्य नाश्नन्ति वर्षाणि दश पञ्च च ॥ अदत्त्वा यस्तु भुञ्जीत नवन्नानि कदाचन ॥

その者の祖霊は十五年のあいだ（供物を）受け取らない。さらに、供えずにいつであれナヴァンナ（navanna）の調製物を食する者は、罪過を招く。

Verse 84

न तस्य धर्मो विद्येत एवमेतन्न संशयः ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि येन तस्मात्प्रमुच्यते ॥

彼にとってはダルマは認められない――まさにそのとおりであり、疑いはない。さらに、そこ（その過失）から解放されるためのことを汝に説こう。

Verse 85

प्रायश्चित्तं महाभागे मम भक्तसुखावहम् ॥ उपवासं त्रिरात्रं तु तत एकेन वा पुनः ॥

大いなる幸いを得た者よ、これは我が信徒の安寧をもたらす贖罪である。三夜の断食、あるいはその後に（少なくとも）一夜の断食をせよ。

Verse 86

आकाशशयनं कृत्वा चतुर्थेऽहनि शुध्यति ॥ एवं तत्र विधिं कृत्वा उदिते च दिवाकरे ॥

「露天にて臥す（空の下で眠る）」を行えば、第四日に清浄となる。かくしてそこで定めの作法を行い、日輪が昇ったなら—

Verse 87

पञ्चगव्यं ततः पीत्वा शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥ य एतेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥

次に、パンチャガヴヤ（pañcagavya）を飲めば、速やかに罪過から解き放たれる。この規定に従って贖罪を実践する者は—

Verse 88

सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥ अदत्त्वा गन्धमाल्यानि यो मे धूपं प्रयच्छति ॥

一切の執着を捨てて、彼は我が世界へ赴く。だが、香と花鬘（かまん）を供えずに、ただ我に薫香を捧げる者は—

Verse 89

कुणपो जायते भूमे यातुधानो न संशयः ॥ वर्षाणि चैकविंशानि अयस्कारनिवासकः

おお大地よ、彼は屍肉を食らう者（kuṇapa）として、まさしく悪しきヤートゥダーナ（yātudhāna）として疑いなく生まれ、二十一年のあいだ鍛冶師（ayaskāra）の間に住む。

Verse 90

तिष्ठत्यत्र महाभागे एवमेतन्न संशयः ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे

おお高貴なる御方よ、彼はそこに留まる—まさにそのとおりで、疑いはない。さらに汝に別のことを語ろう；それを聞け、ヴァスンダラーよ。

Verse 91

उपोष्य चाष्टभक्तं तु दशैकादशमेव च ॥ प्रभातायां तु शर्वर्यामुदिते रविमण्डले

断食して「アシュタバクタ」（aṣṭabhakta）の規定を守り、さらに第十と第十一（の日／行）も行い、そして黎明に—夜が明け、太陽の円盤が昇ったとき—

Verse 92

पञ्चगव्यं ततः पीत्वा शीघ्रं मुच्यति किल्बिषात् ॥ य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत्

それからパンチャガヴ்ய（pañcagavya）を飲めば、罪（けがれ）から速やかに解放される。この規定に従って贖罪（prāyaścitta）を行う者は—

Verse 93

तानि तानि तरन्त्येव सर्व एव पितामहाः ॥ वहन्नुपानहौ पद्भ्यां यस्तु मामुपचक्रमेत्

それら（祖霊）はまことにそれら（境遇）を渡り越える—すべての祖先がそうである。だが足に履物を着けたまま私に近づく者は—

Verse 94

चर्मकारस्तु जायेत वर्षाणां तु त्रयोदश ॥ तज्जन्मनः परिभ्रष्टः सूकरो जायते पुनः

人は十三年のあいだ皮革職人として生まれ、そこから堕して、再び豚として生まれる。

Verse 95

सूकरत्वात्परिभ्रष्टः श्वा भवेच्च जुगुप्सितः ॥ ततः श्वत्त्वात्परिभ्रष्टो मानुषेषूपजायते

豚の身から堕ちると、忌み嫌われる犬となり、さらに犬の身から堕ちて、人間のあいだに生まれる。

Verse 96

मद्भक्तश्च विनीतश्च अपराधविवर्जितः ॥ मुक्तस्तु सर्वसंसारान्मम लोकं स गच्छति

しかし、わたしに帰依し、謙虚で律し、罪過を離れた者は、あらゆる輪廻より解放され、わが世界へ赴く。

Verse 97

य एतेन विधानॆन वसुधे कर्म कारयेत् ॥ न स लिप्येत पापेन एवमेतन्न संशयः

大地よ、この規定に従って儀礼を行わせる者は、罪に染まらない。まことに疑いはない。

Verse 98

भेरीशब्दमकृत्वा तु यस्तु मां प्रतिबोधयेत् ॥ बधिरो जायते भूमे एकं जन्म न संशयः

しかし、太鼓（ベーリー）の音を立てずにわたしを呼び覚ます者は、大地よ、一生のあいだ聾として生まれる。疑いはない。

Verse 99

तस्य वक्ष्यामि सुश्रॊणि प्रायश्चित्तं मम प्रियम् ॥ किल्बिषाद्येन मुच्येत भेरीताडनमोहितः ॥

そのことについて、麗しき腰の御方よ、我に愛しき贖罪（プラーヤシュチッタ）を説き示そう。これにより、迷いにより祭鼓を打った者は、その罪過から解き放たれる。

Verse 100

य एतेन विधानॆन वसुधे कर्म कारयेत् ॥ अपराधं न गच्छेत् तु मम लोकं स गच्छति ॥

ヴァスダーよ、この規定に従って儀礼を行わせる者は、罪過に陥らない。彼は我が世界へと至る。

Verse 101

अन्नं भुक्त्वा बहुतरमजीर्णेन परिप्लुतः ॥ उद्गारेण समायुक्तः अस्नात उपसर्पति ॥

多量の食を取り、消化不良に圧され、げっぷを伴い、沐浴もせずに、彼は（儀礼／集会へ）近づく。

Verse 102

एकजन्मनि श्वा चैव वानरश्चैव जायते ॥ एकस्मिञ्जन्मनि छागः सृगालश्चैकजन्मनि ॥

ある生では犬として、また猿として生まれる。ある生では山羊として、そして別の生ではジャッカルとして生まれる。

Verse 103

एकजन्म भवेदन्धो मूषको जायते पुनः ॥ तारितो ह्येष संसाराज्जायते विपुले कुले ॥

ある生では盲となり、次にまた鼠として生まれる。されどこの者は、サンサーラより救い渡されると、名門の家に生まれる。

Verse 104

शुद्धो भागवतः श्रेष्ठस्त्वपराधविवर्जितः ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि मम भक्तसुखावहम् ॥

清浄なるバ―ガヴァタは最勝にして、罪過を離れる。われは我が信奉者に安楽をもたらす贖罪法（プラーヤシュチッタ）を説こう。

Verse 105

किल्बिषाद्येन मुच्येत मम भक्तिपरायणः ॥ त्रिदिनं पावकाहारो मूलाहारो दिनत्रयम् ॥

これにより、わがバクティに専心する者は罪障などから解き放たれる。三日間は「パーヴァカ・アーハーラ」を行い、さらに三日間は根菜の食をとれ。

Verse 106

पायसेन दिनत्रय्यां त्रिदिनं सक्तुना तथा ॥ त्रिदिनं वायुभक्षोऽपि आकाशशयनस्त्रिकम् ॥

三日間はパーヤサ（乳粥・乳飯）を食し、また三日間はサクトゥ（大麦粉の粥）を食せ。さらに三日間は風を食として生き、また三日間は露天にて天を寝床として眠れ。

Verse 107

उत्थायापररात्रे तु कृत्वा वै दन्तधावनम् ॥ पञ्चगव्यं पिबेच्चैव शरीरपरिशोधनम् ॥

夜の後分に起き、歯を清めたのち、身体の浄化としてまことにパンチャガヴ்ய（五牛の浄物）を飲むべきである。

Verse 108

य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ न स लिप्येत पापेन मम लोकं स गच्छति ॥

この規定に従って贖罪法（プラーヤシュチッタ）を修する者は、罪に染まらず、わが世界へと至る。

Verse 109

एष धर्मश्च कीर्त्तिश्च आचाराणां महौजसाम् ॥ गुणानां च परं श्रेष्ठं ऋतीनां च महा ऋतिः ॥

これはダルマであり、また名声でもある――大いなる威力を備えた者たちの模範の行いである。諸徳の中では最上の卓越であり、諸聖儀の中では大いなる儀礼である。

Verse 110

य एतत्पठते नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः ॥ स पितॄींस्तारयेज्जन्तुर्दश पूर्वान्दशापरान् ॥

夜明けに起きてこれを日々誦する者は、祖先を救済すると説かれる――前の十代と後の十代の世代に至るまで。

Verse 111

आरोग्यानां महारोग्यं मङ्गलानां तु मङ्गलम् ॥ रत्नानां परमं रत्नं सर्वपापप्रणाशनम् ॥

諸々の健康の中では大いなる健康、諸々の吉祥の中では至吉、諸々の宝の中では無上の宝であり――あらゆる罪を滅するものと説かれる。

Verse 112

यस्तु भागवतो नित्यं पठते च दृढव्रतः ॥ कृत्वा सर्वापराधानि न स पापेन लिप्यते ॥

しかし堅固な誓願を保ち、日々『バーガヴァタ』を誦する者は、たとえ種々の過ちを犯していても、罪によって汚されない。

Verse 113

एष जप्यः प्रमाणं च सन्ध्योपासनमेव च ॥ कल्यमुत्थाय पठते मम लोकं स गच्छति ॥

これはジャパとして繰り返し唱えるべきものであり、また権威ある行法である。まさにサンディヤーの礼拝であり、夜明けに起きてこれを誦する者は、わが世界へ赴く。

Verse 114

न पठेन्मूर्खमध्ये तु कुशिष्याणां तथैव च ॥ दद्याद्भागवते श्रेष्ठे मम कर्मपरायणे ॥

愚かな者のただ中でこれを誦してはならず、また悪しき弟子たちの間でも同様である。むしろ、わが定めた行いに専心する最上のバ―ガヴァタ（Bhāgavata）に授けるべきである。

Verse 115

एतत्ते कथितो देवि आचारस्य विनिश्चयः ॥ पूर्वं त्वया यत्पृष्टं तु किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥

かくして、女神よ、正しい行い（アーチャーラ）についての確定が汝に説き明かされた。先に汝が問うたことは答えられた—なお何を聞きたいのか。

Verse 116

गृध्रस्तु सप्त वर्षाणि जायते खचरॆश्वरः ॥ चरन्तौ मानुषं मांसमुभौ तौ गृध्रजम्बुकौ ॥

禿鷲は七年のあいだ、空を行く者たちの主として生まれる。そしてその二者—禿鷲とジャッカル—は人肉を食としてさまよい歩く。

Verse 117

प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन मुच्येत किल्बिषात् ॥ यस्य कस्यचिन्मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशीम् ॥

我は、これによって罪過から解き放たれる贖罪法を説こう。（それは）いずれの月でも白分（明半月）の第十二日に行うべきである。

Verse 118

यस्य कस्यचिन्मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥ आकाशशयनं कृत्वा शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥

いずれの月でも白分（明半月）の第十二日に、「天空の下に臥す（露天睡眠）」を行えば、速やかに罪過から解放される。

Verse 119

आख्यानानां महाख्यानं तपसां च परं तपः ॥ अत्राहं कीर्तयिष्यामि ब्राह्मणेभ्यो महेश्वरि ॥

「これは諸々の物語の中の大いなる物語であり、諸々の苦行の中の最上の苦行である。ここにおいて、ブラーフマナたちにこれを宣説しよう、マヘーシュヴァリーよ。」

Verse 120

तत्र स्थाने शिवो भूमे गणैः सर्वैः समावृतः ॥ नष्टमायं ततो देवि चिन्तयामि वसुन्धरे ॥

「その場所において、地よ、シヴァはすべてのガナに囲まれている。ゆえに、女神よ――ヴァスンダラーよ――私はこのことを『失われ、滅したもの』として思惟する。」

Verse 121

देवं नारायणं चैैकं सर्वलोकमहेश्वरम् ॥ हे विष्णो त्वत्प्रसादेन देवत्वं चैव माधव ॥

「（我は讃仰する）唯一なる神ナルāヤナ、万界の大主を。ヴィシュヌよ――汝の恩寵によって、神性の位もまた得られる、マーダヴァよ。」

Verse 122

ममैवं वचनं श्रुत्वा भगवान्परमेश्वरः ॥ उवाच मां पुनर्व्यक्तं मां बोधय जगत्पते ॥

「このように我が言葉を聞き終えると、至上の主たる世尊は、再び明らかに私に告げた。『我を教えよ、我を覚醒させよ、世界の主よ。』」

Verse 123

अतो न रोचते भूमे श्मशानं मे कदाचन ॥ यत्र रुद्रकृतं पापं स्थितं किल भयावहम् ॥

「それゆえ、地よ、火葬場は決して我が心にかなわぬ。そこには、ルドラがなした罪が存すると言われ、まことに恐るべきものとして在るからである。」

Verse 124

मूर्खः स पापकर्मा च मम कर्मपरायणः ॥ यांस्तु दोषान्प्रपद्येत संसारं च वसुन्धरे ॥

彼は愚かであり、罪業をなす者で、そのような行いに専心している。いかなる過失を負おうとも、彼はまた輪廻（サンサーラ）に堕ちる、ああヴァスンダラーよ。

Verse 125

प्रायश्चित्तान्महाभागे मम लोकं स गच्छति ॥ मद्यं पीत्वा वरारोहे यस्तु मामुपसर्पति ॥

贖罪（プラーヤシュチッタ）によって、幸いなる御方よ、彼はわが世界へ赴く。だが、麗しき腰の御方よ、酒を飲んだ後にわたしに近づく者は……

Verse 126

दशवर्षसहस्राणि नरके परिपच्यते ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तच्च मे वदतः शृणु ॥

一万年のあいだ、彼は地獄で煮られるかのように責め苦を受ける。わたしは贖罪を説こう；わたしが語るのを聞きなさい。

Verse 127

य एतेन विधानॆन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो मम लोकं स गच्छति ॥

この規定に従って贖罪（プラーヤシュチッタ）を行う者は、あらゆる罪から解き放たれ、わが世界へ赴く。