Adhyaya 1

Verse 1

अयोध्यामाहात्म्यं प्रारभ्यते । जयति पराशरसूनुः सत्यवतीहृदयनंदनो व्यासः । यस्यास्यकमलगलितं वाङ्मयममृतं जगत्पिबति

ここに「アヨーディヤー・マーハートミヤ」を開始する。勝利あれ、ヴィヤーサよ—パラーシャラの子、サティヤヴァティーの心の歓び—その口の蓮華より滴る言葉の甘露を、世はこぞって飲む。

Verse 2

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्

ナーラーヤナに礼拝し、また人中の最勝者ナーラに礼拝し、さらに女神サラスヴァティーにも礼拝して、しかる後に「勝利あれ」と唱えるべし。

Verse 3

व्यास उवाच । हिमवद्वासिनः सर्वे मुनयो वेदपारगाः । त्रिकालज्ञा महात्मानो नैमिषारण्यवासिनः

ヴィヤーサは言った。「ヒマヴァトに住まうすべての牟尼たち—ヴェーダに通暁し、三世を知り、大いなる魂を具える者たち—は、ナイミシャーラニヤの住人であった。」

Verse 4

येऽर्बुदारण्यनिरता दण्डकारण्यवासिनः । महेन्द्राद्रिरता ये वै ये च विन्ध्यनिवासिनः

アルブダの森に専心する者、ダンダカの荒野に住む者、マヘーンドラ山を喜ぶ者、そしてヴィンディヤ山脈に住まう者—（そのすべてが集っていた）。

Verse 5

जंबूवनरता ये च ये गोदावरिवासिनः । वाराणसीश्रिता ये च मथुरावासिनस्तथा

ジャンブーヴァナを喜ぶ者、ゴーダーヴァリーのほとりに住む者、ヴァーラーナシーに帰依する者、またマトゥラーに住まう者—そのすべての聖仙がそこに उपस्थितしていた。

Verse 6

उज्जयिन्यां रता ये च प्रथमाश्रमवासिनः । द्वारावतीश्रिता ये च बदर्य्याश्रयिणस्तथा

ウज्जャイニーに心を捧げる者、第一のアーシュラマに住む者、ドヴァーラーヴァティーに帰依する者、またバダリーに庇護を得る者—皆が集い合った。

Verse 7

मायापुरीश्रिता ये च ये च कान्तीनिवासिनः । एते चान्ये च मुनयः सशिष्या बहवोऽमलाः

マーヤープリーに帰依する者、カーンティーに住む者—これらに加え、弟子を伴う多くの無垢なる牟尼たちが उपस्थितしていた。

Verse 8

कुरुक्षेत्रे महाक्षेत्रे सत्रे द्वादशवार्षिके । वर्तमाने च रामस्य क्षितीशस्य महात्मनः । समागताः समाहूताः सर्वे ते मुनयोऽमलाः

大いなる聖地クルクシェートラにおいて、十二年にわたるサトラ祭が営まれ、また大地の主にして大心の王ラーマの治世の折—招請を受けた無垢の牟尼たちは皆、そこに集い合った。

Verse 9

सर्वे ते शुद्धमनसो वेदवेदांगपारगाः । तत्र स्नात्वा यथान्यायं कृत्वा कर्म जपादिकम्

彼らは皆、心清らかにして、ヴェーダとヴェーダーンガに通暁していた。そこで法にかなって沐浴し、ジャパ（真言の誦持）などの諸儀礼を修した。

Verse 10

भारद्वाजं पुरस्कृत्य वेदवेदांगपारगम् । आसनेषु विचित्रेषु बृष्यादिषु ह्यनुक्रमात्

ヴェーダとヴェーダーンガに通暁せるバールァドヴァージャを先頭に据え、彼らは順序に従い、華麗な座や敷物、枕など種々の座具に着座した。

Verse 11

उपविष्टाः कथाश्चक्रुर्नानातीर्थाश्रितास्तदा । कर्मांतरेषु सत्रस्य सुखासीनाः परस्परम्

着座すると—さまざまな聖なるティールタに縁ある者たちは—サトラの諸儀礼の合間に、安らかに座して互いに語り合った。

Verse 12

कथांतेषु ततस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । आजगाम महातेजास्तत्र सूतो महामतिः

霊性を磨き上げたその牟尼たちが語らいを終えると、偉大な光輝と大いなる知慧を備えたスータがそこへ来臨した。

Verse 13

व्यासशिष्यः पुराणज्ञो समः हर्षणसंज्ञकः । तान्प्रणम्य यथान्यायं मुनीनुपविवेश सः । उपविष्टो यथान्यायं मुनीनां वचनेन सः

彼はヴィヤーサの弟子にしてプラーナに通じ、心は平等、名をハルシャナという。彼は作法のままにその牟尼たちに礼拝し、彼らの傍らに座した。さらに牟尼たちの言葉により、礼儀にかなって着座したのである。

Verse 14

व्यासशिष्यं मुनिवरं सूतं वै रोमहर्षणम् । तं पप्रच्छुर्मुनिवरा भारद्वाजादयोऽमलाः

清浄無垢なる聖仙たち—バールァドヴァージャら—は、ヴィヤーサの弟子にして名高きスータ、ローマハルシャナ（ローマハルシャナ）に問いを発した。

Verse 15

ऋषय ऊचुः । त्वत्तः श्रुता महाभाग नानातीर्थाश्रिताः कथाः । सरहस्यानि सर्वाणि पुराणानि महामते

仙賢たちは言った。「おお幸いなる御方よ、あなたから私たちは、多くの聖なるティールタに結びつく物語を聞き、また内奥の秘義を備えたすべてのプラーナを聞きました。おお大いなる心の人よ。」

Verse 16

सांप्रतं श्रोतुमिच्छामः सरहस्यं सनातनम् । अयोध्याया महापुर्या महिमानं गुणोज्ज्वलम्

いま私たちは、秘められた奥義を伴う永遠の教え——大都アヨーディヤーの、徳に満ちて輝きわたる栄光——をお聞きしたいのです。

Verse 17

कीदृशी सा सदा मेध्याऽयोध्या विष्णुप्रियापुरी । आद्या सा गीयते वेदे पुरीणां मुक्तिदायिका

そのアヨーディヤーとはいかなる都か——常に清浄で、ヴィシュヌに愛される都。彼女はヴェーダにおいて原初の都として讃えられ、諸都の中で解脱を授ける者と歌われる。

Verse 18

संस्थानं कीदृशं तस्यास्तस्यां के च महीभुजः । कानि तीर्थानि पुण्यानि माहात्म्यं तेषु कीदृशम्

その都の形と配置はいかなるものか。そこにはいかなる王たちがいるのか。いかなる功徳ある聖なるティールタがあり、それらに結びつく偉大さはいかなるものか。

Verse 19

अयोध्यासेवनान्नृणां फलं स्यात्सूत कीदृशम् । किं चरित्रं सूत तस्याः का नद्यः के च संगमाः

おおスータよ、アヨーディヤーに仕え、たびたび参詣することで人々はどのような果報を得るのか。おおスータよ、彼女の聖なる由来はいかなるものか。そこにはいかなる河川があり、いかなる合流（サンガマ）があるのか。

Verse 20

तत्र स्नानेन किं पुण्यं दानेन च महामते । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामस्त्वत्तः सूत गुणाधिक

おお賢者よ、そこにて沐浴すればいかなる功徳があり、また布施にはいかなる福徳があるのか。徳に満ちたスータよ、そのすべてを汝より聞きたい。

Verse 21

एतत्सर्वं क्रमेणैव तथ्यं त्वं वेत्थ सांप्रतम् । अयोध्याया महापुर्य्या माहात्म्यं वक्तुमर्हसि

これら一切を、汝はいま次第正しく真実のままに知っている。ゆえに大都アヨーディヤーのマーハートミヤ（霊威）を語るがよい。

Verse 22

सूत उवाच । व्यासप्रसादाज्जानामि पुराणानि तपोधनाः । सेतिहासानि सर्वाणि सरहस्यानि तत्त्वतः

スータは言った。「ヴィヤーサの恩寵により、苦行の宝たる諸賢よ、我はプラーナとすべてのイティハーサを、その秘奥の義とともに、真実に即して知っている。」

Verse 23

तं प्रणम्य प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं भवदग्रतः । अयोध्याया महापुर्या यथावत्सरहस्यकम्

彼（ヴィヤーサ）に礼拝して、我は汝らの前に、大都アヨーディヤーのマーハートミヤを、しかるべく秘義をも添えて説き明かそう。

Verse 24

विद्यावन्तं विपुलमतिदं वेदवेदांगवेद्यं श्रेष्ठं शान्तं शमितविषयं शुद्धतेजोविशालम् । वेदव्यासं सततविनतं विश्ववेद्यैकयोनिं पाराशर्य्यं परमपुरुषं सर्वदाऽहं नमामि

我は常にパラーシャリヤ—ヴェーダ・ヴィヤーサ—に礼拝する。知に満ち、智は広大、ヴェーダとヴェーダーンガにより知られ、最勝にして寂静、諸根を鎮め、清浄にして大いなる光輝を放つ。つねに謙下にして、全世界を可知ならしめる唯一の根源—まことに至上のプルシャである。

Verse 25

ॐ नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे । यस्य प्रसादाज्जानामि ह्ययोध्यामहिमामहम्

オーム—計り知れぬ光輝を具えた福徳の聖者ヴィヤーサに帰依し礼拝する。その御加護により、私はアヨーディヤーの大いなる功徳を知る。

Verse 26

शृण्वन्तु मुनयः सर्वे सावधानाः सशिष्यकाः । माहात्म्यं कथयिष्यामि अयोध्याया महोदयम्

諸々の牟尼は弟子たちと共に、心を澄まして聴け。いま私は、アヨーディヤーの吉祥にして人を高めるマハートミヤ（聖地功徳）を語ろう。

Verse 27

उदीरितमगस्त्याय स्कन्देनाश्रावि नारदात् । अगस्त्येन पुरा प्रोक्तं कृष्णद्वैपायनाय तत्

これはスカンダが、ナーラダから聞いたのち、アガスティヤに向けて宣説したものである。さらに古く、アガスティヤはそれをクリシュナ・ドヴァイパーヤナ（ヴィヤーサ）に語った。

Verse 28

कृष्णद्वैपायनाच्चैतन्मया प्राप्तं तपोधनाः । तदहं वच्मि युष्मभ्यं श्रोतुकामेभ्य आदरात्

苦行の宝たる諸賢よ、私はこれをクリシュナ・ドヴァイパーヤナ（ヴィヤーサ）より受け取った。ゆえに聴聞を望む汝らに、敬意をもって語ろう。

Verse 29

नमामि परमात्मानं रामं राजीवलोचनम् । अतसीकुसुमश्यामं रावणांतकमव्ययम्

私はラーマ、至上のアートマンに礼拝する—蓮華の眼をもち、亜麻の花のごとく青黒く、ラーヴァナを討ち、滅びなき御方に。

Verse 30

अयोध्या सा परा मेध्या पुरी दुष्कृतिदुर्ल्लभा । कस्य सेव्या च नाऽयोध्या यस्यां साक्षाद्धरिः स्वयम्

アヨーディヤーは至上に清浄なる都、悪業に重く覆われた者には到り難い聖城である。ハリ（ヴィシュヌ）ご自身が直に現前するそのアヨーディヤーを、誰が奉仕すべきでないと言えようか。

Verse 31

सरयूतीरमासाद्य दिव्या परमशोभना । अमरावतीनिभा प्रायः श्रिता बहुतपोधनैः

サラユー河の岸に至れば、（アヨーディヤーは）神々しく、きわめて麗しく、ほとんどアマラーヴァティーに似ている。そこには苦行の功徳に富む大いなる仙人たちが多く依り住み、往来する。

Verse 32

हस्त्यश्वरथपत्त्याढ्या संपदुच्चा च संस्थिता । प्राकाराढ्यप्रतोलीभिस्तोरणैः कांचनप्रभैः

そこは象・馬・戦車・歩兵に満ち、栄え高く安住する。堅固な城壁、壮麗な門、そして黄金の光を放つトーラナの門楼によって荘厳されている。

Verse 33

सानूपवेषैः सर्वत्र सुविभक्तचतुष्टया । अनेकभूमिप्रासादा बहुभित्तिसुविक्रिया

至るところにふさわしい住区と配置が整い、四つの区画に美しく分けられている。多層の宮殿が並び、幾重もの壁をもつ建造物は精緻で巧みな作りである。

Verse 34

पद्मोत्फुल्लशुभोदाभिर्वापीभिरुपशोभिता । देवतायतनैर्दिव्यैर्वेदघोषैश्च मण्डिता

アヨーディヤーは、吉祥なる清らかな水をたたえ蓮華の咲き誇る池によって美しく飾られ、神々の霊妙なる社によって荘厳される。さらにヴェーダ誦唱の響きが満ちて、いよいよ光り輝く。

Verse 35

वीणावेणुमृदंगादिशब्दैरुत्कृष्टतां गता । शालैस्तालैर्नालिकेरैः पनसामलकैस्तथा

そこはヴィーナ、笛、ムリダンガなど諸楽器の音により殊勝の妙境となり、さらにシャーラ樹とターラ樹、椰子、ジャックフルーツ、アーマラカの樹々によって荘厳されている。

Verse 36

तथैवाम्रकपित्थाद्यैरशोकैरुपशोभिता । आरामैर्विविधैर्युक्ता सर्वर्तुफलपादपैः

また、マンゴーやカピッタ（ウッドアップル）などの樹々、そしてアショーカ樹によって美しく飾られ、さまざまな園苑を備え、四季それぞれに実を結ぶ果樹が満ちている。

Verse 37

मालतीजातिबकुलपाटलीनागचंपकैः । करवीरैः कर्णिकारैः केतकीभिरलंकृता

そこはマーラティーとジャーティ（ジャスミン）の花、バクラ、パータリー、ナーガ・チャンパカの花により飾られ、さらにカラヴィーラ、カルニカーラ、ケータキーの花々によって荘厳されている。

Verse 38

निम्बजंवीरकदलीमातुलिंगमहाफलैः । लसच्चंदनगंधाढ्यैर्नागरैरुपशोभिता

そこはニーム、ジャンビーラ（ローズアップル）、バナナ、マートゥリンガ（シトロン）、そして大いなる果樹によって美しく、さらに白檀の輝く香りに満ちたナーガラの樹々が光を添えている。

Verse 39

देवतुल्यप्रभायुक्तैर्नृपपुत्रैश्च संयुता । सुरूपाभिर्वरस्त्रीभिर्देवस्त्रीभिरिवावृता

そこには神々のごとく光り輝く王子たちが満ち、また麗しき高貴の女性たちに囲まれて、まるで天女に取り巻かれているかのようである。

Verse 40

श्रेष्ठैः सत्कविभिर्युक्ता बृहस्पतिसमैर्द्विजैः । वणिग्जनैस्तथा पौरैः कल्पवृक्षैरिवावृता

その都は、すぐれた善き詩人たちと、ブリハスパティに等しいバラモンたち、さらに商人と市民とに満ち、まるで願いを成就するカルパヴリクシャの樹々に囲まれているかのようである。

Verse 41

अश्वैरुच्चैःश्रवस्तुल्यैर्दंतिभिर्दिग्गजैरिव । इति नानाविधैर्भावैरुपेतेन्द्रपुरी समा

ウッチャイḥシュラヴァスに似た馬々と、方位を護るディッグガジャのごとき象たちを備え、かくも多様な優れた徳に満ちて、その都はインドラの都に比肩する。

Verse 42

यस्यां जाता महीपालाः सूर्यवंशसमुद्भवाः । इक्ष्वाकुप्रमुखाः सर्वे प्रजापालनतत्पराः

その都において、太陽王統より出でた大地の守護者たる王たちが生まれた。イークシュヴァークを始め、皆ことごとく民を護り、その安寧を願うことに専心していた。

Verse 43

यस्यास्तीरे पुण्यतोया कूजद्भृंगविहंगमा । सरयूर्नाम तटिनी मानसप्रभवोल्लसा

その岸辺にはサラユー河が流れる。水は聖にして、蜂の羽音と鳥のさえずりがこだまし、マーナサローヴァラより湧き出たと伝えられる河として輝いている。

Verse 44

धर्मद्रवपरीता सा घर्घरोत्तमसंगमा । मुनीश्वराश्रिततटा जागर्ति जगदुच्छ्रिता

その聖なる河は、流れゆくダルマの精髄に満ち、最上のガルガラーと合流する。大いなる牟尼たちの依り処となる岸を備え、常に目覚めて諸世界を支え立つ。

Verse 45

दक्षिणाच्चरणांगुष्ठान्निःसृता जाह्नवी हरेः । वामांगुष्ठान्मुनिवराः सरयूर्निर्गता शुभा

ハリ（ヴィシュヌ）の右の足の大指よりジャーフナヴィー（ガンガー）が流れ出で、左の大指よりは、ああ最勝の牟尼よ、吉祥なるサラユーが湧き出た。

Verse 46

तस्मादिमे पुण्यतमे नद्यौ देवनमस्कृते । एतयोः स्नानमात्रेण ब्रह्महत्यां व्यपोहति

ゆえにこの二つの河は最も聖なるもの、ああ神々にも礼拝される尊者よ。そこにただ沐浴するだけで、婆羅門殺しの大罪さえも払い除けられる。

Verse 47

तामयोध्यामथ प्राप्तोऽगस्त्यः कुम्भोद्भवो मुनिः । यात्रार्थं तीर्थमाहात्म्यं ज्ञात्वा स्कन्दप्रसादतः

そののち、壺より生まれし牟尼アガスティヤは、かのアヨーディヤーに到った。さらにスカンダの恩寵により、巡礼のためにその地のティールタの偉大さを知り得た。

Verse 48

आगत्य तु इतः सोऽपि कृऽत्वा यात्रां क्रमेण च । यथोक्तेन विधानेन स्नात्वा संतर्प्य तान्पितॄन्

そこに来て彼もまた、順を追って巡礼を行い、説かれた作法に従って沐浴し、供物をもってピトリ（祖霊）を満足させた。

Verse 49

पूजयित्वा यथान्यायं देवताः सकला अपि । सर्वाण्यपि च तीर्थानि नमस्कृत्य यथाविधि

しかして彼は、法にかなってあらゆる神々を礼拝し、また規定の作法に従ってすべてのティールタに敬礼した。

Verse 50

कृतकृत्योर्ज्जितानन्दस्तीर्थमाहात्म्यदर्शनात् । अभूदगस्त्यो रूपेण पुलकां चितविग्रहः

ティールタ（聖地）の偉大さを拝して、聖仙アガスティヤは為すべきことを成し遂げ、アーナンダに満たされた。歓喜の戦慄が身に現れ、毛が逆立った。

Verse 51

स त्रिरात्रं स्थितस्तत्र यात्रां कृत्वा यथाविधि । स्तुवन्नयोध्यामाहात्म्यं प्रतस्थे मुनिसत्तमः

その最上の牟尼はそこで三夜を過ごし、定めの法に従って巡礼（ヤートラー）を成し遂げると、アヨーディヤーの栄光を讃えつつ旅立った。

Verse 52

तमायांतं विलोक्याशु बहुलानन्दसुन्दरम् । कृष्णद्वैपायनो व्यासः पप्रच्छानंदकारणम्

彼が近づくのを見て、豊かな歓喜に輝いていたため、クリシュナ・ドヴァイパーヤナ・ヴィヤーサはただちに、その至福の理由を尋ねた。

Verse 53

व्यास उवाच । कुतः समागतो ब्रह्मन्सांप्रतं मुनिसत्तमः । परमानंदसंदोहः समभूत्सांप्रतं तव

ヴィヤーサは言った。「ブラーフマナよ、最上の牟尼よ、いまどこから来たのか。なぜこの時、汝のうちに最高のアーナンダの奔流が起こったのか。」

Verse 54

कस्मादानंदपोषोऽभूत्तव ब्रह्मन्वदस्व मे । ममापि भवदानंदात्प्रमोदो हृदि जायते

「ブラーフマナよ、我に語れ。なぜ汝のアーナンダはかくも満ち増したのか。汝の喜びそのものによって、我が心にも歓びが生まれてくる。」

Verse 55

अगस्त्य उवाच । अहो महदथाश्चर्य्यं विस्मयो मुनिसत्तम । दृष्ट्वा प्रभावं मेऽद्याभूदयोध्यायास्तपोधन

アガスティヤは言った。「おお、最勝の聖仙よ、なんと大いなる驚異、まことに不思議な奇跡であろう！ 今日アヨーディヤーの威光を見て、苦行に富む修行者よ、我が内に驚嘆が起こった。」

Verse 56

तस्मादानंदसंदोहः समभून्मम सांप्रतम् । तच्छ्रुत्वागस्त्यवचनं व्यासः प्रोवाच तं मुनिम्

それゆえ、まさに今、我が内に歓喜の奔流が湧き起こった。アガスティヤの言葉を聞いて、ヴィヤーサはその聖仙に向かって語り始めた。

Verse 57

व्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन विस्तरात्सरहस्यकम् । अयोध्याया महापुर्या महिमानं गुणाधिकम्

ヴィヤーサは言った。「おお、福徳具足の御方よ、真実に基づき、秘奥をも含めて詳しく語ってください。勝れた徳に満ちる大都アヨーディヤーの偉大なる威光を。」

Verse 58

कः क्रमस्तीर्थयात्रायाः कानि तीर्थानि को विधिः । कि फलं स्नानतस्तत्र दानस्य च महामुने । एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तराद्वदतां वर

聖地巡礼の正しい順序はいかなるものか。いかなるティールタがあり、作法はいかに。そこでの沐浴と、布施（ダーナ）とは、いかなる果報をもたらすのか、大聖仙よ。語りの最勝者よ、これら一切を余すところなく、詳しく説き明かしてください。

Verse 59

अगस्त्य उवाच । अहो धन्यतमा बुद्धिस्तव जाता तपोधन । दृश्यते येन पृच्छा ते ह्ययोध्यामहिमाश्रिता

アガスティヤは言った。「ああ、苦行の宝よ、あなたに生じたその理解はまことに祝福されている。というのも、あなたの問いそのものが、アヨーディヤーの偉大なる功徳に根ざしていると見えるからだ。」

Verse 60

अकारो ब्रह्म च प्रोक्तं यकारो विष्णुरुच्यते । धकारो रुद्ररूपश्च अयोध्यानाम राजते

「ア」はブラフマーと宣せられ、「ヤ」はヴィシュヌと称され、「ダ」はルドラの本性である—ゆえに「アヨーディヤー」という名は、神性を宿して輝き出る。

Verse 61

सर्वोपपातकैर्युक्तैर्ब्रह्महत्यादिपातकैः । नायोध्या शक्यते यस्मात्तामयोध्यां ततो विदुः

あらゆる副罪を負い、婆羅門殺しのような大罪を抱える者でさえ、アヨーディヤーには抗し得ず、征服できない。ゆえに彼の地は「アヨーディヤー」—不落・不敗の都と知られる。

Verse 62

विष्णोराद्या पुरी येयं क्षितिं न स्पृशति द्विज । विष्णोः सुदर्शने चक्रे स्थिता पुण्यकरी क्षितौ

ここはヴィシュヌの原初の都、ああ二度生まれし者よ。地に触れることなく、ヴィシュヌのスダルシャナの輪の上に安住し、世に清浄と功徳を授ける。

Verse 63

केन वर्णयितुं शक्यो महिमाऽस्यास्तपोधन । यत्र साक्षात्स्वयं देवो विष्णुर्वसति सादरः

誰がこの都の大いなる威光を十分に語り得ようか、ああ苦行の宝よ。そこには神ヴィシュヌが自ら顕現し、慈しみをもって住まわれる。

Verse 64

सहस्रधारामारभ्य योजनं पूर्वतो दिशि । प्रतीचि दिशि तथैव योजनं समतोवधिः

サハスラダーラーを起点として、聖なる境界は東方へ一ヨージャナ広がり、西方へも同様に、一ヨージャナとして等しく定められている。

Verse 65

दक्षिणोत्तरभागे तु सरयूतमसावधिः । एतत्क्षेत्रस्य संस्थानं हरेरन्तर्गृहं स्थितम् । मत्स्याकृतिरियं विप्र पुरी विष्णोरुदीरिता

その南と北には、サラユー川とタマサー川が境界として定められている。この聖域の配置は、ハリの内なる御住まいとして存する。おおバラモンよ、このヴィシュヌの都は魚の形をなすと宣言されている。

Verse 66

पश्चिमे तस्य मूर्द्धा तु गोप्रतारासिता द्विज

その西には「頭部」がある。おお二度生まれし者よ、それはゴープラターラー（Gopratārā）と呼ばれる地によって標されている。

Verse 67

पूर्वतः पृष्ठभागो हि दक्षिणोत्तरमध्यमः । तस्यां पुर्य्यां महाभाग नाम्ना विष्णुर्हरिः स्वयम् । पूर्वंदृष्टप्रभावोऽसौ प्राधान्येन वसत्यपि

東方はその「背」の領域であり、中ほどは南北の間にある。その都において、幸いなる者よ、ハリ—まさしくヴィシュヌご自身—が「ヴィシュヌ」という御名のもとに鎮まっておられる。古より証し立てられた威力を具え、特別の尊位をもってそこに住まわれる。

Verse 68

व्यास उवाच । भगवन्किं प्रभावोऽसौ योऽयं विष्णुहरिस्त्वया । कीर्तितो मुनिशार्दूल प्रसिद्धिं गतवान्कथम् । एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरेण ममाग्रतः

ヴィヤーサは言った。「尊き御方よ、あなたが語られた『ヴィシュヌ＝ハリ』の威力とは何であるのですか。牟尼の中の虎よ、いかにしてその名声を得たのですか。これら一切を、ここ私の前で詳しくお説きください。」

Verse 69

अगस्त्य उवाच । विष्णुशर्मेति विख्यातः पुराभूद्ब्राह्मणोत्तमः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञो धर्मकर्मसमाश्रितः

アガスティヤは言った。「昔、ヴィシュヌシャルマン（Viṣṇuśarman）と名高い、最上のバラモンがいた。彼はヴェーダとヴェーダーンガの真義を知り、ダルマの務めと聖なる行いに堅く立っていた。」

Verse 70

योगध्यानरतो नित्यं विष्णुभक्तिपरायणः । स कदाचित्तीर्थयात्रां कुर्वन्वैष्णवसत्तमः । अयोध्यामागतो विष्णुर्विष्णुःसाक्षाद्वसेदिति

常にヨーガと瞑想に親しみ、ヴィシュヌへのバクティに全身を捧げる、最勝のヴァイシュナヴァは、ある時ティールタ巡礼に出た。彼はアヨーディヤーに至り、心に念じた――「ここにはヴィシュヌが、まさに御身のまま住まわれる」。

Verse 71

चिंतयन्मनसा वीरस्तपः कर्तुं समुद्यतः । स वै तत्र तपस्तेपे शाकमूलफलाशनः

心に深く思いを巡らせ、剛毅なるその人は苦行（タパス）を行おうと奮い立った。彼はそこで、野菜と根と果実のみを食としてタパスを修した。

Verse 72

ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्थो ह्यतपत्स महातपाः । वार्षिके च निरालम्बो हेमन्ते च सरोवरे

夏には、その大苦行者は五火の中に立って苦行を行い、雨季には何ものにも寄りかからずに過ごし、冬には池（湖）に身を置いて修した。

Verse 73

स्नात्वा यथोक्तविधिना कृत्वा विष्णोस्तथार्चनम् । वशीकृत्येन्द्रियग्रामं विशुद्धेनांतरात्मना

定められた作法のとおりに沐浴し、同じくヴィシュヌへの礼拝（アルチャナ）を行ったのち、清らかに浄められた内なる自己によって、諸感官の群れを制御した。

Verse 74

मनो विष्णौ समावेश्य विधाय प्राणसंयमम् । ओंकारोच्चारणाद्धीमान्हृदि पद्मं विकासयन्

心をヴィシュヌに結び、調息を成し遂げた賢者は、「オーム」の唱和によって、胸中の蓮華を開花させた。

Verse 75

तन्मध्ये रविसोमाग्निमण्डलानि यथाविधि । कल्पयित्वा हरिं मूर्तं यस्मिन्देशे सनातनम्

その心蓮華の中において、作法のままに日・月・火の輪を観想し、かの内なる聖域に、永遠のハリを顕現の御姿として結び成した。

Verse 76

पीतांबरधरं विष्णुं शंखचक्रगदाधरम् । तं च पुष्पैः समभ्यर्च्य मनस्तस्मिन्निवेश्य च

黄衣をまとい、法螺貝・円盤・棍棒を執るヴィシュヌを観想し、花をもって供養して、心をことごとく御身に安住させた。

Verse 77

ब्रह्मरूपं हरिं ध्यायञ्जपन्वै द्वादशाक्षरम् । वायुभक्षः स्थितस्तत्र विप्रस्त्रीन्वत्सरान्वसन्

梵の御姿としてのハリを観じ、まことに十二音節の真言を誦しつつ、その婆羅門はそこに留まり、風のみを糧として三年を過ごした。

Verse 78

ततो द्विजवरो ध्यात्वा स्तुतिं चक्रे हरेरिमाम् । प्रणिपत्य जगन्नाथं चराचरगुरुं हरिम् । विष्णुशर्माथ तुष्टाव नारायणमतंद्रितः

それより、すぐれた婆羅門は観想を終えて、ハリへのこの讃歌を作った。宇宙の主にして、動くもの動かぬもの一切の師であるハリに礼拝し、ヴィシュヌシャルマーは倦むことなくナーラーヤナを讃えた。

Verse 79

विष्णुशर्म्मोवाच । प्रसीद भगवन्विष्णो प्रसीद पुरुषोत्तम । प्रसीद देवदेवेश प्रसीद कमलेक्षण

ヴィシュヌシャルマーは言った。「慈悲を垂れたまえ、福徳のヴィシュヌよ。慈悲を垂れたまえ、至上のプルシャよ。慈悲を垂れたまえ、神々の神主よ。慈悲を垂れたまえ、蓮華眼の御方よ。」

Verse 80

जय कृष्ण जयाचिंत्य जय विष्णो जयाव्यय । जय यज्ञपते नाथ जय विष्णो पते विभो

勝利あれ、クリシュナよ。勝利あれ、不可思議なる御方よ。勝利あれ、ヴィシュヌよ。勝利あれ、不滅なる御方よ。祭祀の主よ、主宰よ、勝利あれ。ヴィシュヌの主、遍く満ちる大いなる主権者よ、勝利あれ。

Verse 81

जय पापहरानंत जय जन्मज्वरापह । नमः कमलनाभाय नमः कमलमालिने

勝利あれ、罪を除く無限なる御方よ。勝利あれ、幾度もの生の熱病を鎮める御方よ。蓮華の臍をもつ主に礼拝す。蓮華の花輪を戴く御方に礼拝す。

Verse 82

नमः सर्वेश भूतेश नमः कैटभसूदन । नमस्त्रैलोक्यनाथाय जगन्मूल जगत्पते

万有の主、衆生の主に礼拝す。カイタバを討ち滅ぼした御方に礼拝す。三界の主に礼拝す—宇宙の根源、世界の主宰に礼拝す。

Verse 83

नमो देवाधिदेवाय नमो नारायणाय वै । नमः कृष्णाय रामाय नमश्चक्रायुधाय च

神々の上なる神に礼拝す。まことにナーラーヤナに礼拝す。クリシュナに、ラーマに礼拝し、また円盤（チャクラ）を武器とする御方にも礼拝す。

Verse 84

त्वं माता सर्वलोकानां त्वमेव जगतः पिता । भयार्त्तानां सुहृन्मित्रं त्वं पिता त्वं पितामहः

あなたはあらゆる世界の母、そしてただあなたこそ宇宙の父。恐れに苦しむ者にとって、あなたは慈しみ深い友であり盟友。あなたは父—まことに、あなたは万有の祖父（ピターマハ）である。

Verse 85

त्वं हविस्त्वं वषट्कारस्त्वं प्रभुस्त्वं हुताशनः । करणं कारणं कर्त्ता त्वमेव परमेश्वरः

汝は供物、汝は「ヴァシャット」の唱和。汝は主にして、供えを受け焼き尽くす聖なる火なり。汝は器であり、因であり、行為者—まことに汝ひとりこそ至上の主。

Verse 86

शंखचक्रगदापाणे मां समुद्धर माधव

法螺・円盤・棍棒を御手に持つマーダヴァよ、我を引き上げ、救い給え。

Verse 87

प्रसीद मंदरधर प्रसीद मधुसूदन । प्रसीद कमलाकान्त प्रसीद भुवनाधिप

慈悲を垂れ給え、マンダラを担う御方よ。慈悲を垂れ給え、マドゥを滅ぼすマドゥスーダナよ。慈悲を垂れ給え、カマラー（ラクシュミー）の愛しき御方よ。慈悲を垂れ給え、諸世界の主よ。

Verse 88

अगस्त्य उवाच । इत्येवं स्तुवतस्तस्य मनोभक्त्या महात्मनः । आविर्बभूव विश्वात्मा विष्णुर्गरुडवाहनः

アガスティヤは言った。「その大いなる者が、心よりのバクティをもってかく讃嘆していると、宇宙の魂にしてガルダに乗るヴィシュヌが、彼の前に顕現した。」

Verse 89

शंखचक्रगदापाणिः पीतांबरधरोऽच्युतः । उवाच स प्रसन्नात्मा विष्णुशर्माणमव्ययः

法螺・円盤・棍棒を携え、黄衣をまとえるアチュタ—不滅なる御方—は、心安らかにヴィシュヌシャルマーに語りかけた。

Verse 90

श्रीभगवानुवाच । तुष्टोऽस्मि भवतो वत्स महता तपसाऽधुना । स्तोत्रेणानेन सुमते नष्टपापोऽसि सांप्रतम्

至福なる主は仰せになった。「愛しき子よ、今や汝の大いなる苦行により、われは満足した。この讃歌によって、賢き者よ、汝の罪はまさに今この瞬間に滅せられた。」

Verse 91

वरं वरय विप्रेन्द्र वरदोऽहं तवाग्रतः । नाऽतप्ततपसा द्रष्टुं शक्यः केनाप्यहं द्विज

至福なる主は仰せになった。「婆羅門の中の最勝者よ、願いを選べ。われは汝の前に、願いを授ける者として立つ。苦行なくしては、二度生まれし者よ、誰もわれを見ることはできぬ。」

Verse 92

विष्णुशर्म्मोवाच । कृतकृत्योऽस्मि देवेश सांप्रतं तव दर्शनात् । त्वद्भक्तिमचलामेकां मम देहि जगत्पते

ヴィシュヌシャルマーは言った。「神々の主よ、今あなたを拝したことで、我が生の目的は成就しました。世の主よ、ただ一つのみ授けてください――あなたへの揺るぎなき信愛を。」

Verse 93

श्रीभगवानुवाच । भक्तिरस्त्वचला मे वै वैष्णवी मुक्तिदायिनी । अत्रैवास्त्वचला मे वै जाह्नवी मुक्तिदायिनी

至福なる主は仰せになった。「われへの信愛が、まことに汝のうちに揺るぎなくあれ――解脱を授けるヴァイシュナヴィーのバクティである。さらにこの地において、ジャーフナヴィー（ガンガー）もまた揺るぎなくあれ――解脱を授けるものとして。」

Verse 94

इदं स्थानं महाभाग त्वन्नाम्ना ख्यातिमेष्यति

幸いなる者よ、この聖なる地は汝の名によって名声を得るであろう。

Verse 95

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा देवदेवेशश्चक्रेणोत्खाय तत्स्थलम् । जलं प्रकटयामास गांगं पातालमंडलात्

アガスティヤは言った。「かく語り終えると、神々の主はその円盤（スダルシャナ・チャクラ）でその地を掘り起こし、パーターラ界よりガンガーの聖水を顕した。」

Verse 96

जलेन तेन भगवान्पवित्रेण दयांबुधिः । नीरजस्तु भूमितलं क्षणाच्चक्रे कृपावशात्

その清めの水によって、慈悲の大海たる福徳の主は、ただ憐れみにより、地の表をたちまち穢れなきものとなされた。

Verse 97

चक्रतीर्थमिति ख्यातं ततः प्रभृति तद्द्विज । जातं त्रैलोक्यविख्यातमघौघध्वंसकृच्छुभम्

その時より、ああ婆羅門よ、そこは「チャクラティールタ」と称され、吉祥にして三界に名高く、罪の奔流を滅する聖地となった。

Verse 98

तत्र स्नानेन दानेन विष्णुलोकं व्रजेन्नरः

そこで沐浴し、また布施をなす者は、ヴィシュヌの世界（ヴィシュヌローカ）へ赴く。

Verse 99

ततः स भगवान्भूयो विष्णुशर्माणमच्युतः । कृपया परया युक्त उवाच द्विजवत्सलः

その後、福徳の主アチュタは、婆羅門を愛するヴィシュヌシャルマーに、無上の慈悲をたたえて再び語りかけた。

Verse 100

श्रीभगवानुवाच । त्वन्नामपूर्विका विप्र मन्मूर्तिरिह तिष्ठतु । विष्णुहरीति विख्याता भक्तानां मुक्तिदायिनी

世尊は仰せになった。「おおバラモンよ、汝の名を前に冠して、わが御像をここに安住させよ。『ヴィシュヌ＝ハリ』として知られ、帰依する者に解脱を授けるであろう。」

Verse 101

अगस्त्य उवाच । इति श्रुत्वा वचो विप्रो वासुदेवस्य बुद्धिमान् । स्वनामपूर्विकां मूर्तिं स्थापयामास चक्रिणः

アガスティヤは言った。「ヴァースデーヴァのこの御言葉を聞いて、賢きバラモンは、円盤（チャクラ）を持つ御方の御像を、自らの名を冠して安置した。」

Verse 102

ततः प्रभति विप्रेश शंखचक्रगदाधरः । पीतवासाश्चतुर्बाहुर्नाम्ना विष्णुहरिः स्थितः

それより後、バラモンの中の最勝者よ、法螺貝・円盤・棍棒を執り、黄衣をまとい四臂を具える主は、「ヴィシュヌ＝ハリ」という御名のもとに、そこに安住された。

Verse 103

कार्तिके शुक्लपक्षस्य प्रारभ्य दशमी तिथिम् । पूर्णिमामवधिं कृत्वा यात्रा सांवत्सरी भवेत्

カールッティカ月の白分（明るい半月）の第十日から始め、満月の日までを期限として行えば、この巡礼の行は年ごとの儀礼となる。

Verse 104

चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते । बहुवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते

チャクラティールタにて沐浴する者は、あらゆる罪より解き放たれる。かくして天界において、幾千幾万年にもわたり尊崇を受ける。

Verse 105

पितॄनुद्दिश्य यस्तत्र पिंडान्निर्वापयिष्यति । तृप्तास्तु पितरो यान्ति विष्णुलोकं न संशयः

そこで祖霊ピトリ（Pitṛ）を念じてピンダ（piṇḍa）の供物を捧げる者は、満ち足りた祖霊たちが疑いなくヴィシュヌの世界へ赴く。

Verse 106

चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा विष्णुहरिं विभुम् । सर्वपापक्षयं प्राप्य नाकपृष्ठे महीयते

チャクラティールタ（Cakratīrtha）で沐浴し、遍満の主ヴィシュヌ＝ハリを拝する者は、あらゆる罪の滅尽を得て、天界の高みで尊ばれる。

Verse 107

स्वशक्त्या तत्र दानानि दत्त्वा निष्कल्मषो नरः । विष्णुलोके वसेद्धीमान्यावदिन्द्राश्चतुर्दश

そこで自らの力に応じて布施をなす者は穢れを離れる。賢者は、十四のインドラが存続するかぎり、ヴィシュヌの世界に住まう。

Verse 108

अन्यदापि नरस्तत्र चक्रतीथे जितेंद्रियः । दृष्ट्वा सकृद्धरिं देवं सर्वपापैः प्रमुच्यते

たとえ別の時であっても、チャクラティールタにて諸根を制する人は、ただ一度ハリ神を拝するだけで、すべての罪から解き放たれる。

Verse 109

इति सकलगुणाब्धिर्ध्येयमूर्तिश्चिदात्मा हरिरिह परमूर्त्या तस्थिवान्मुक्तिहेतोः । तमिह बहुलभक्त्या चक्रतीर्थाभिषेकी वसति सुकृतिमूर्त्तिर्योऽर्चयेद्विष्णुलोके

かくしてハリは、あらゆる徳の大海、観想にふさわしき御姿、覚知の真我そのものとして、解脱の因となる最高の顕現をもってここに住まわれる。チャクラティールタ（Cakratīrtha）で沐浴し、ここで深い信愛をもって礼拝する者は、功徳を身に宿し、ヴィシュヌの世界に住する。