Adhyaya 38

Verse 1

देव्युवाच । यदेतद्भवता प्रोक्तं पश्येत्पूर्वं कपर्द्दिनम् । भगवन्संशयं ह्येनं यथावद्वक्तुमर्हसि

女神は言った。「あなたが『まずカパルッディー（Kaparddī）を拝すべし』と説かれたことについて、福徳具足の主よ、わたしの内にこの疑いが生じました。どうか正しく説き明かしてください。」

Verse 2

स भृत्यः किल देवेश तव शम्भो महाप्रभः । प्रभोरनन्तरं भृत्य एष धर्मः सनातनः

「まことに彼はあなたの従者です、神々の主よ――シャンブ（Śambhu）よ、大いなる光輝の御方よ。主の後に従者がある、これこそ永遠のダルマの秩序です。」

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यथा पूज्यतमो हि सः । कपर्द्दी सर्वदेवानामाद्यो विघ्नेश्वरः प्रभुः

イーシュヴァラは言った。「聞きなさい、女神よ。なぜ彼こそまことに最も礼拝に値するのかを説こう。カパルッディーは、諸神の中における原初の主、ヴィグネーシュヴァラである。」

Verse 4

योऽसावतींद्रियग्राह्यः प्रभासक्षेत्रसंस्थितः । सोमेश्वरो महादेवि लिंगरूपी सदाशिवः

「その御方は感官の把握を超えながら、なおプラバーサ・クシェートラに住まわれる—大女神よ—ソーメーシュヴァラ、すなわちリンガの姿をとるサダーシヴァである。」

Verse 5

तस्य वामे स्थितो विष्णुर्वराह इति यः स्मृतः । तस्य दक्षिणभागे तु स्थितो ब्रह्मा प्रजापतिः । कपर्द्दिरूपमास्थाय सावित्र्याः कोपकारणात्

「その御方の左には、そこでヴァラーハと称えられるヴィシュヌが立ち、右には、衆生の主プラジャーパティたるブラフマーが立つ。さらにそこで、サーヴィトリーの怒りの因により、『カパルッディー』と呼ばれる姿をお取りになった。」

Verse 6

कृते हेरंबनामा तु त्रेतायां विघ्नमर्द्दनः । लंबोदरो द्वापरे तु कपर्द्दी तु कलौ स्मृतः

「クリタの世にはヘーランバと名づけられ、トレーターの世にはヴィグナマルダナ、ドヴァーパラの世にはランボーダラ、そしてカリの世にはカパルッディーとして憶念される。」

Verse 7

एवं युगेयुगे तस्य अवतारः पृथक्पृथक् । यथाकार्यानुरूपेण जायते च पुनःपुनः

「このように、時代ごとにその化現はそれぞれ異なり、なすべき働きにふさわしく、幾度となく再び生まれ出るのである。」

Verse 8

अष्टाविंशतिमे तत्र देवि प्राप्ते चतुर्युगे । कारणात्मा यथोत्पन्नः कपर्द्दी तत्र मे शृणु

女神よ、四つのユガの第二十八の巡りがそこに到来したとき、根本原因を本質とするカパルッディー（Kaparddī）がその時いかに顕現したか、わたしから聞きなさい。

Verse 9

पुरा द्वापरसंधौ तु संप्राप्ते च कलौ युगे । स्त्रियो म्लेच्छाश्च शूद्राश्च ये चान्ये पापकारिणः । प्रयांति स्वर्गमेवाशु दृष्ट्वा सोमेश्वरं प्रभुम्

昔、ドヴァーパラの境目にてカリ・ユガが到来したとき、女たち、ムレッチャ、シュードラ、そして他の罪をなす者たちも、主ソーメーシュヴァラを拝するだけで速やかに天界へ赴いた。

Verse 10

न यज्ञा न तपो दानं न स्वाध्पायो व्रतं न च । कुर्वतोपि नरा देवि सर्वे यांति शिवालयम्

女神よ、供犠（ヤジュニャ）も苦行（タパス）も布施も、ヴェーダの自誦（スヴァーディヤーヤ）も誓戒も行わずとも、この聖地の力により、人々は皆シヴァの御住処（シヴァーラヤ）に至る。

Verse 11

तं प्रभावं विदित्वैवं सोमेश्वरसमुद्भवम् । अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया नष्टाः सुरेश्वरि

神々の女王よ、ソーメーシュヴァラより生ずるこの比類なき威力をかく知ったとき、アグニシュトーマなど一切の祭式は衰え（不要と見なされ）ていった。

Verse 12

ततो बालाश्च वृद्धाश्च ऋषयो वेदपारगाः । शूद्राः स्त्रियोऽपि तं दृष्ट्वा प्रयांति परमां गतिम्

ゆえに、幼子も老いた者も、ヴェーダに通暁するリシたちも、さらにはシュードラや女たちでさえ、ただ彼（その聖なる臨在）を拝するのみで、最高の境地に至る。

Verse 13

नष्टयज्ञोत्सवे काले शून्ये च वसुधातले । ऊर्द्ध्वबाहुभिराक्रांतं परिपूर्णं त्रिविष्टपम्

供犠の祭礼が滅び、地上が空しくなったとき、三界天トリヴィシュタパは群衆でひしめき満ち、歓喜して両腕を高く掲げる者たちに占められた。

Verse 14

ततो देवा महेंद्राद्या दुःखेनैव समन्विताः । परिभूता मनुष्यैस्ते शंकरं शरणं गताः

そのとき大神インドラをはじめとする神々は悲嘆に満ち、人間たちに辱められて、シャンカラ（シヴァ）を帰依処として赴いた。

Verse 15

ऊचुः प्रांजलयः सर्व इन्द्राद्याः सुरसत्तमाः । व्याप्तोयं मानुषैः स्वर्गः प्रसादात्तव शंकर

インドラを先頭とする最勝の神々は合掌して申し上げた。「おおシャンカラよ、あなたの恩寵により、この天界は人間で満ちてしまいました。」

Verse 16

निवासाय प्रभोऽस्माकं स्थानं किंचित्समादिश । अहं श्रेष्ठो ह्यहं श्रेष्ठ इत्येवं ते परस्परम् । जल्पंतः सर्वतो देव पर्यटंति यथेच्छया

「主よ、われらの住まうための場所をいくらかお定めください。」こうして彼らは互いに「我こそ श्रेष्ठ、我こそ श्रेष्ठ」と言い争い、神よ、口々に語りながら、思うままに四方をさまよい歩いた。

Verse 17

धर्मराजः सुधर्मात्मा तेषां कर्म शुभाशुभम् । स्वयं लिखितमालोक्य तूष्णीमास्ते सुविस्मितः

法王ダルマラージャは、正法を本性とする者として、みずからの手で記した彼らの業—善も悪も—を見つめ、言葉を失って座し、ひどく驚嘆した。

Verse 18

येषामथ कृतं सज्जं कुम्भीपाकं सुदारुणम् । रौरवः शाल्मलिर्देव दृष्ट्वा तान्दिवि संस्थितान् । वैलक्ष्यं परमं गत्वा व्यापारं त्यक्तवानसौ

恐るべき地獄――クンビー・パーカ、ラウラヴァ、シャールマリー――が彼らのために整えられていたのに、ダルマラージャ（おお主）は、彼らがかえって天界に安住しているのを見た。極みの羞恥に至り、彼は自らの職分さえ捨て去った。

Verse 19

श्रीभगवानुवाच । प्रतिज्ञातं मया सर्वं भक्त्या तुष्टेन वै सुराः । सोमाय मम सांनिध्यमस्मिन्क्षेत्रे भविष्यति

世尊は仰せになった。「おお神々よ、信愛により真に満足したゆえ、我が約したすべてを成就した。ソーマのために、我が常住の臨在はこの聖なるクシェートラにあろう。」

Verse 20

न शक्यमन्यथाकर्तुमात्मनो यदुदीरितम् । एवं यास्यंति ते स्वर्गं ये मां द्रक्ष्यंति तत्र वै

我が宣言したことは、他のように変えることはできぬ。ゆえに、そこで我を拝する者は、まことに天界へ至る。

Verse 21

भयोद्विग्नास्ततो देवाः पार्वतीं प्रेक्ष्य विश्वतः । ऊचुः प्रांजलयः सर्वे त्वमस्माकं गतिर्भव

そのとき神々は恐れに震え、四方を見回してパールヴァティーを仰ぎ、皆合掌して言った。「あなたこそ我らの帰依処、最後の拠り所となり給え。」

Verse 22

एवमुक्त्वाऽस्तुवन्देवाः स्तोत्रेणानेन सत्तम । जानुभ्यां धरणीं गत्वा शिरस्याधाय चांजलिम्

かく言い終えて、神々はこの讃歌によって（女神を）讃嘆した、徳ある者の中の最勝よ。彼らは膝を地に着け、合掌を頭上に戴いた。

Verse 23

देवा ऊचुः । नमस्ते देवदेवेशि नमस्ते विश्वधात्रिके । नमस्ते पद्मपत्राक्षि नमस्ते कांचनद्युते

神々は言った。「礼拝いたします、神々の主宰たる御方よ。礼拝いたします、宇宙を支える御方よ。礼拝いたします、蓮華の花弁のごとき眼をもつ御方よ。礼拝いたします、黄金の光輝を放つ御方よ。」

Verse 24

नमस्ते संहर्त्रि कर्त्रि नमस्ते शंकरप्रिये । कालरात्रि नमस्तुभ्यं नमस्ते गिरिपुत्रिके

「礼拝いたします、滅しまた創り給う御方よ。礼拝いたします、シャンカラに愛される御方よ。おおカーララートリーよ、礼拝いたします。礼拝いたします、山の娘なる御方よ。」

Verse 25

आर्ये भद्रे विशालाक्षि नमस्ते लोकसुन्दरि । त्वं रतिस्त्वं धृतिस्त्वं श्रीस्त्वं स्वाहा त्वं सुधा सती

「おお高貴なる御方、めでたき御方、広き眼の女神よ—諸世界の美なる御方よ、礼拝いたします。あなたはラティ（歓喜）であり、あなたはドリティ（堅忍）であり、あなたはシュリー（吉祥）であり、あなたはスヴァーハーであり、あなたはスダー（甘露）—おおサティよ。」

Verse 26

त्वं दुर्गा त्वं मनिर्मेधा त्वं सर्वं त्वं वसुन्धरा । त्वया सर्वमिदं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्

「あなたはドゥルガー、あなたはマニ（至宝）、あなたはメーダー（叡智）。あなたはすべて、あなたはヴァスンダラー—大地そのもの。あなたによって一切は遍満される—三界のうち、動くものも動かぬものも。」

Verse 27

नदीषु पर्वताग्रेषु सागरेषु गुहासु च । अरण्येषु च चैत्येषु संग्रामेष्वाश्रमेषु च

「川の中に、山の峰に、海に、また洞窟に。森の中に、聖なる祠に。戦場に、そして修行者のアーシュラマに—あなたは遍く臨在される。」

Verse 28

त्रैलोक्ये तत्र पश्यामो यत्र त्वं देवि न स्थिता । एतज्ज्ञात्वा विशालाक्षि त्राहि नो महतो भयात्

三界のうち、汝よ女神、汝が鎮まらぬ処を我らは見いださぬ。これを知りて、広き眼の御方よ、この大いなる恐怖より我らを救いたまえ。

Verse 29

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता तु सा देवी देवैरिंद्रपुरोगमैः । कारुण्यान्निजदेहं त्वं तदा मर्द्दितवत्यसि

イーシュヴァラは告げた。「インドラを先頭とする神々にかく請われ、その女神は憐れみにより、その時みずからの身相を押し鎮め、制したのである。」

Verse 30

मर्दयंत्यास्तव तदा संजातं च महन्मलम् । तत्र जज्ञे गजेंद्रास्यश्चतुर्बाहुर्मनोहरः

そのとき汝が押し擦ると、大いなる垢の塊が生じ、そこから象王の主の面をもち、四臂にして麗しき者が生まれ出た。

Verse 31

ततोब्रवीत्सुरान्सर्वान्भवती करुणात्मिका । एष एव मया सृष्टो युष्माकं हितकाम्यया

ついで慈悲深き女神は諸神すべてに告げた。「この者こそ、汝らの利益を願って、我が創り出したのである。」

Verse 32

एष विघ्नानि सर्वाणि प्राणिनां संविधास्यति

この者は、生きとし生けるものに、あらゆる障碍をもたらすであろう。

Verse 33

मोहेन महताऽविष्टाः कामोपहतबुद्धयः । सोमनाथमपश्यंतो यास्यंति नरकं नराः

大いなる迷妄に覆われ、欲望により बुद्धि（知性）を打ち砕かれた人々は、ソーマナータ（Somanātha）を拝さぬなら地獄へ赴く。

Verse 34

एवं ते वचनं श्रुत्वा सर्वे ते हृष्टमानसाः । स्वस्थानं भेजिरे देवास्त्यक्त्वा मानुषजं भयम्

その言葉を聞いて、かの神々は皆心に歓喜し、人間から生じた恐れを捨てて、それぞれの住処へ帰っていった。

Verse 35

अथे भवदनः प्राह त्वां देवि विनयान्वितः । किं करोमि विशालाक्षि आदेशो दीयतां मम

そのときバヴァダナ（Bhavadana）は謙虚さに満ちて女神に申し上げた。「大いなる眼の御方よ、私は何をなすべきでしょう。どうかご命令をお授けください。」

Verse 36

श्रीभगवत्युवाच । गच्छ प्राभासिकं क्षेत्रं यत्र संनिहितो हरः । तद्रक्ष मानुषाणां च यथा नायाति गोचरम्

聖なる女神は仰せになった。「プラーバーシカの聖域へ行きなさい。そこにはハラ（シヴァ）がまします。人々からそれを守り、彼らの手の届くところに入らぬようにせよ。」

Verse 37

लिंगं तु देवदेवस्य स्थापितं शशिना स्वयम् । भवत्याऽदेशितो नित्यं नृणां विघ्नं करोति यः

神々の神のリンガは、月神自らによって स्थापित（建立）された。汝の命を常に受ける者は、人々に障碍を起こして行ずる。

Verse 38

प्रस्थितं पुरुषं दृष्ट्वा सोमनाथं प्रति प्रभुम् । स करोति महाविघ्नं कपर्दी लोकपूजितः

主ソーマナータ（Somanātha）へ向けて旅立つ人を見て、世に崇拝されるカパルディー（Kapardī）は大いなる障碍を起こす。

Verse 39

पुत्रदारगृहक्षेत्र धनधान्यसमुद्भवम् । जनयेत्स महामोहं ततः पश्यति नो हरम्

子や妻、家、田畑、財宝、穀物から生じる大いなる迷妄を起こし、そののち人はハラ（シヴァ）を拝することができない。

Verse 40

अथवा गडुगंडादि व्याधिं चैव समुत्सृजेत् । तैर्ग्रस्तः पुरुषो मोहान्न पश्यति ततो हरम्

あるいは甲状腺腫や腫れなどの病を起こす。これらに苦しめられた人は迷いのゆえに、そこでハラ（シヴァ）を拝見しない。

Verse 41

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सोमेश्वरपरीप्सया । स नित्यं पूजनीयस्तु स्मर्तव्यस्तु दिवानिशम्

ゆえに、ソーメーシュヴァラ（Someśvara）の恩寵を求めてあらゆる努力を尽くし、常に礼拝し、昼夜にわたり憶念すべきである。

Verse 42

स्तोत्रेणानेन देवेशि सर्वविघ्नांतकेन वै । समाराध्य गणाध्यक्षः प्रभासक्षेत्ररक्षकः

おお神々の御母よ、この讃歌—まことに一切の障碍を滅するもの—によってガナの主（Gaṇādhyakṣa）を供養すれば、彼はプラバーサ聖域（Prabhāsakṣetra）の守護者となる。

Verse 43

तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि स्तोत्रं तद्विघ्रमर्दनम् । कपर्दिनो महादेवि सावधानावधारय

いま我は汝に告げよう、障碍を打ち砕くその讃歌――カパルディンの讃歌を。おお大女神よ、細心の注意をもって聴き、心にしっかりと保持せよ。

Verse 44

ॐ नमो विघ्नराजाय नमस्तेऽस्तु कपर्दिने । नमो महोग्रदंष्ट्राय प्रभासक्षेत्रवासिने

オーム—障碍の王ヴィグナラージャに帰依し奉る。カパルディンよ、汝に敬礼する。大いに猛き牙をもつ者、プラバーサクシェートラに住まう者に帰依し奉る。

Verse 45

कपर्दिनं नमस्कृत्य यात्रानिर्विघ्रहेतवे । स्तोष्येऽहं विघ्नराजानं सिद्धिबुद्धिप्रियं शुभम्

障碍なき巡礼のためにカパルディンに礼拝し、我はヴィグナラージャを讃えん――吉祥にして、シッディとブッディに愛される御方を。

Verse 46

महागणपतिं शूरमजितं जयवर्द्धनम् । एकदंतं च द्विदंतं चतुर्दंतं चतुर्भुजम्

大いなるガナパティ、ガナの主――勇猛にして不敗、勝利を増し広げる御方。一本牙、二本牙、四本牙、そして四臂の御姿。

Verse 47

त्र्यक्षं च शूलहस्तं च रक्त नेत्रं वरप्रदम् । अजेयं शंकुकर्णं च प्रचण्डं दंडनायकम् । आयस्कदंडिनं चैव हुतवक्त्रं हुतप्रियम्

三つの眼をもち、手に三叉戟を執り、赤き眼にして、願いを授ける御方。征服されぬ者、耳は法螺のごとく、激烈にして、罰を司る将。鉄の杖を携え、火の面を現し、聖火への供物を愛受する御方。

Verse 48

अनर्चितो विघ्नकरः सर्वकार्येषु यो नृणाम् । तं नमामि गणाध्यक्षं भीममुग्रमुमासुतम्

礼拝されぬとき、人々のあらゆる営みに障碍を起こす御方—我は拝す、ガナの主、恐るべく猛きウマーの御子にして、ウグラなる御方を。

Verse 49

मदवतं विरूपाक्षमिभवक्त्रसमप्रभम् । ध्रुवं च निश्चलं शांतं तं नमामि विनायकम्

狂象のごとく力み満ち、異なる眼をもち、象の面のごとく輝く御方。堅固にして不動、寂静なる御方—我はヴィナーヤカに帰依し奉る。

Verse 50

त्वया पूर्वेण वपुषा देवानां कार्यसिद्धये । गजरूपं समास्थाय त्रासिताः सर्वदानवाः

いにしえ、神々の御業を成就せしめんがため、汝は象の姿を取り給うた。しかしてその御姿により、ダーナヴァらは皆、恐れおののき逃げ去った。

Verse 51

ऋषीणां देवतानां च नायकत्वं प्रकाशितम्

かくして汝の導きの位は顕れた—リシたちの上にも、また神々の上にも。

Verse 52

इति स्तुतः सुरैरग्रे पूज्यसे त्वं भवात्मज । त्वामाराध्य गणाध्यक्षमिभवक्त्रसमप्रभम्

かくして神々の御前にて讃えられ、汝は礼拝される—おお、バヴァ（シヴァ）の御子よ。ガナの主にして、象面の御方に等しき光輝を具える汝を供養し奉れば、帰依者はその願いを成就する。

Verse 53

ध्रुवं च निश्चलं शांतं परीतं वि जयश्रिया । कार्यार्थं रक्तकुसुमै रक्तचंदनवारिभिः

そのとき、堅固にして揺るがず、寂静に住し—勝利の栄光に包まれて—願いの成就のため、赤き花と、赤檀の香を移した浄水をもって彼を礼拝すべきである。

Verse 54

रक्तांबरधरो भूत्वा चतुर्थ्यामर्चयेत्तु यः । एककालं द्विकालं वा नियतो नियताशनः

赤き衣をまとい、チャトゥルティーの日に（ヴィナーヤカ）を礼拝し、食を慎んで一日一食または一日二食と定めて行ずる者は、説かれた果報を得るにふさわしくなる。

Verse 55

राजानं राजपुत्रं वा राजमंत्रिणमेव च । राज्यं वा सर्वविघ्नेशो वशीकुर्यात्सराष्ट्रकम्

一切の障碍の主（ヴィナーヤカ）は、王、王子、王の大臣、さらには国土を伴う王国そのものさえも、その人の勢力のもとに従わせることができる。

Verse 56

यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम् । स तत्फलमवाप्नोति स्मृत्वा देवं विनायकम्

あらゆる聖なる沐浴地における功徳、あらゆる供犠（ヤジュニャ）における功徳—その同じ功徳を、ただ神ヴィナーヤカを憶念するだけで得るのである。

Verse 57

विषमं न भवेत्तस्य न स गच्छेत्पराभवम् । न च विघ्नं भवेत्तस्य जनो जातिस्मरो भवेत्

その者には艱難が起こらず、敗北へと至らない。障碍も生じず、人は前生を憶える者（ジャーティスマラ）となる。

Verse 58

य इदं पठति स्तोत्रं षड्भिर्मासैर्वरं लभेत् । संवत्सरेण सिद्धिं च लभते नात्र संशयः

この讃歌を誦する者は六か月のうちに恩寵の賜物を得、さらに一年のうちに成就を得る—疑いはない。

Verse 59

प्रसादाद्दर्शनं याति तस्य सोमेश्वरः प्रभुः । कपर्दाकारमुदरं यतोऽस्य समुदाहृतम् । ततोऽस्य नाम जानीहि कपर्द्दीति महात्मनः

その恩寵により、主ソーメーシュヴァラは彼に御姿の拝観（ダルシャナ）を授ける。御腹がカパルダ（宝貝・カウリー貝）の形と説かれるゆえに、その大いなる御方の名は「カパルディー」と知るべし。