Adhyaya 167

Verse 2

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तत्रस्थां भूतमातृकाम् । सावित्र्या वारूणे भागे शतधन्वंतरे स्थिताम् । नवकोटि गणैर्युक्तां प्रेतभूतसमाकुलाम् । पूजितां सिद्धगंधर्वैर्देवादिभिरनेकशः

イーシュヴァラは言った。「それから、ああ大女神よ、そこに住まうブートマートリカー（Bhūtamātṛkā）のもとへ赴くがよい。彼女はサーヴィトリーのヴァルナ方位にあり、百弓の隔たりに位置する。九倶胝（koṭi）のガナ（gaṇa）を従え、プレータとブータが群れ集い、シッダ、ガンダルヴァ、諸天らによって幾度も礼拝されている。」

Verse 3

देव्युवाच । भूतमातेति संहृष्टा ग्रामेग्रामे पुरेपुरे । गायन्नृत्यन्हसंल्लोकः सर्वतः परिधावति

女神は言った。「『ブートマーター！』と叫びつつ、喜びに満ちた人々は村ごと町ごとに、歌い、舞い、笑いながら、あらゆる方角へ走り回る。」

Verse 4

उन्मत्तवत्प्रलपते क्षितौ पतति मत्तवत् । क्रुद्धवद्धावति परान्मृतवत्कृष्यते हि सः

彼は狂人のようにうわ言を語り、酔者のように地に倒れ、怒れる者のように他人へ突進し、そして死人のごとく引きずられてゆく。

Verse 5

सुखभंगांश्च कुरुते लोको वातगृहीतवत् । भूतवद्भस्ममूत्रांबुकर्दमानवगाहते

人々は風の霊に取り憑かれたかのように、日常の安穏を乱し損なう。憑依された者のごとく、灰や尿や水や泥濘へと身を投じる。

Verse 6

किमेष शास्त्रनिर्दिष्टो मार्गः किमुत लौकिकः । मुह्यते मे मनो देव तेन त्वं वक्तुमर्हसि

これはシャーストラにより示された道なのか、それともただの世俗の道なのか。わが心は惑っております、主よ。ゆえにどうか説き明かしてください。

Verse 7

कथं सा पुरुषैः पूज्या प्रभासक्षेत्रवासिभिः । कस्मात्तत्र गता देवी कस्मिन्काले समागता । कस्मिन्दिने तु मासे तु तस्याः कार्यो महोत्सवः

その女神はプラバーサ聖地に住む人々によって、いかに礼拝されるべきでしょうか。なぜ女神はそこへ赴き、いつ到来されたのですか。さらに、何日・何月にその大祭を行うべきでしょうか。

Verse 8

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यत्ते किंचिन्मनोगतम् । आस्तिकाः श्रद्दधानाश्च भवन्तीति मतिर्मम

イーシュヴァラは言われた。「聞きなさい、デーヴィーよ。汝の心に起こったことを我が説き明かそう。わが確信はこうだ――人々は信を得て、ダルマと聖なるものへの信頼に満たされる。」

Verse 9

चाक्षुषस्यान्तरेऽतीते प्राप्ते वैवस्वतेऽन्तरे । दक्षापमानात्संजाता तदा पर्वतपुत्रिका

チャークシュシャ・マンヴァンタラが過ぎ、ヴァイヴァスヴァタ・マンヴァンタラが到来したとき、ダクシャの侮辱により、山の娘は再び生起した。

Verse 10

द्वापरे तु द्वितीये वै दत्ता त्वं पर्वतेन मे । विवाहे चैव संजाते सर्वदेवमनोरमे

第二のドヴァーパラ・ユガにおいて、山（ヒマーラヤ）はまことに汝を我に授けた。婚礼が成就したとき、それはすべての神々を喜ばせた。

Verse 11

त्वया च सहितः पूर्वं मन्दरे चारुकंदरे । अक्रीडं च मुदा युक्तो दिव्यक्रीडनकैः प्रिये । पीनोन्नतनितंबेन भ्राजमाना कुचोन्नताम्

かつて、愛しき者よ、私は汝とともにマンダラの麗しき洞窟にて、天なる遊具をもって歓びのうちに戯れた。汝は豊かに持ち上がる腰と、際立つ胸の高まりにより輝いていた。

Verse 12

सिताब्जवदनां हृष्टां दृष्ट्वाऽहं त्वां महाप्रभाम् । दग्धकामतरोः कन्दकंदलीमिव निःसृताम् । महार्हशयनस्थां त्वां तदा कामितवानहम्

汝を見たとき—歓びに満ち、白蓮のごとき面貌にして大いなる光輝を帯び、焼け焦げた願樹より萌え出づる柔らかな新芽のようであり、また麗しき臥床に憩っていた—その時、私は汝を慕い求めた。

Verse 13

सुरते तव संजातं दिव्यं वर्षशतं यदा । तदा देवि समुत्थाय निरोधान्निर्गता बहिः

汝の愛の交わりにおいて、天なる百年が過ぎ去ったとき、そこで、デーヴィーよ、汝は起ち上がり、抑えの束を解かれて外へと出て行った。

Verse 14

तवोदकात्समुत्तस्थौ नार्येका गह्वरोदरा । कृष्णा करालवदना पिंगाक्षी मुक्तमूर्धजा

汝の体液より、ただ一人の女が立ち現れた。腹は深く大きく、肌は黒く、面貌は恐ろしく、黄褐の眼をもち、髪は解けて垂れていた。

Verse 15

कपालमालाभरणा बद्धमुण्डार्धपिंडका । खट्वांगकंकालधरा रुण्डमुंडकरा शिवा

彼女は髑髏の鬘を飾りとし、縛り合わせた半頭の塊を帯び、カトヴァーンガ（khaṭvāṅga）と骸骨を携え、断たれた首と髑髏を手にする—それが猛きシヴァー（シヴァの女従者）であった。

Verse 16

द्वीपिचर्माम्बरधरा रणत्किंकिणिमेखला । डमड्डमरुकारा च फेत्कारपूरिताम्बरा

豹皮の衣をまとい、鈴の鳴る帯を締め、ḍamaru（ダマル）の太鼓の音を響かせて、彼女は猛き叫びで大空を満たした。

Verse 17

तस्याश्च पार्श्वगा अन्यास्तासां नामानि मे शृणु । सख्यो ब्राह्मणराक्षस्यस्तासां चैव सुदर्शनाः

その傍らには他の女たちもいた—その名を私から聞け。彼女らは彼女の伴侶たるブラーフマナ・ラークシャシー（brāhmaṇa-rākṣasī）であり、いずれも目を奪う姿であった。

Verse 18

दशकोटिप्रभेदेन धरां व्याप्य सुसंस्थिताः । मुख्यास्तत्र चतस्रो वै महाबलपराक्रमाः

彼女らは無数の分派として大地に遍満し—その差別は十俱胝にも及び—しかと定まっている。その中で四人が主たる者と数えられ、大いなる力と英雄の威勢を備える。

Verse 19

रक्तवर्णा महाजिह्वाऽक्षया वै पापकारिणी । एतासामन्वये जाताः पृथिव्यां ब्रह्मराक्षसाः

赤き色を帯び、長き舌を持ち、尽きることなく、まことに罪をなす者—この者たちの系譜より、地上にブラフマ・ラークシャサ（Brahma-rākṣasa）が生まれた。

Verse 20

श्लेष्मातकतरौ ह्येते प्रायशः सुकृतालयाः । उत्तालतालचपला नृत्यंति च हसंति च

彼女らは多く śleṣmātaka（シュレーシュマータカ）の樹上に見られ、たいてい功徳の蓄えられる所に住む。高鳴る拍子と打音にせき立てられて舞い、また笑う。

Verse 21

विज्ञेया इह लोकेऽस्मिन्भूतानां मूलनायकाः । अतिकृष्णा भवन्त्येते व्यंतरान्तरचारिणः

知るがよい、この世において彼らこそがブータ（bhūta）たちの根源の首領である。姿はきわめて黒く、ヴィヤンタラ（vyantara）として内なる空隙を巡り歩く。

Verse 22

वृक्षाग्रमात्रमाकाशं ते चरंति न संशयः

彼らが空を巡るのは、木の梢ほどの高さまでにすぎぬ—疑いはない。

Verse 23

तथैव मम वीर्यात्तु मद्रूपाभरणः पुमान् । कपालखट्वांगधरो जातश्चर्मविगुण्ठितः

また同じく、わが威力より一人の男が生じた。わが姿に等しく飾られ、髑髏とカトヴァーンガ（khaṭvāṅga）の杖を携え、皮をまとっていた。

Verse 24

अनुगम्यमानो बहुभिर्भूतैरपि भयंकरः । सिंहशार्दूलवदनैर्वदनोल्लिखितांबरैः

多くのブータ（bhūta）に従われ、彼はまことに恐るべき者であった。獅子や虎の顔をもつ者どもに囲まれ、その掲げた顔は天をさえ掻き削るかに見えた。

Verse 25

एवं देवि तदा जातः क्षुधाक्रान्तो बभाष माम् । अतोऽहं क्षुधितं दृष्ट्वा वरं हीमं च दत्तवान्

かくして、ああデーヴィーよ、彼は生じるや飢えに圧されて我に語った。ゆえに我は彼の飢えを見て、ふさわしくも畏るべき恩寵（ヴァラ）を授けた。

Verse 26

युवयोर्हस्तसंस्पर्शान्नक्तमेवास्तु सर्वशः । नक्तं चैव बलीयांसौ दिवा नातिबलावुभौ । पुत्रवद्रक्षतं लोकान्धर्मश्चैवानुपाल्यताम्

汝ら二人の手の触れ合いによって、あまねく夜とならしめよ。まことに夜には汝らはより強大となり、昼には過度に強くあってはならぬ。諸世界をわが子のごとく守護し、ダルマ（法）を正しく護持せよ。

Verse 27

इत्युक्तौ तौ मया तत्र भूतमातृगणौ प्रिये । एकीभूतौ क्षणेनैव तौ भवानीभवोद्भवौ

愛しき者よ、そこで私は、かの二者――ブータ（精霊）たちの母なる群れ――にこのように告げた。すると刹那のうちに、バヴァーニーとバヴァより生じたその二者は、一つに合一した。

Verse 28

दृष्ट्वा हृष्टमनाश्चाहमवोचं त्वां शुचिस्मिते

それを見て我が心は歓喜に満ち、私は汝に語りかけた。おお、清らかに微笑む女神よ。

Verse 29

कल्याणि पश्यपश्यैतौ ममांशाच्च समुद्भवौ । बीभत्साद्भुतशृंगारधारिणौ हास्यकारिणौ

吉祥なる者よ、見よ—見よ、この二者を。彼らは我が身の一分より生じた。恐るべき趣、驚異の趣、そして艶なる趣を帯び、また笑いを誘う。

Verse 30

भ्रातृभांडा भूतमाता तथैवोदकसेविता । संज्ञात्रयं स्मृतं देवि लोके विख्यातपौरुषम्

「ブラートリバーンダー」「ブータマーター」そして「ウダカセーヴィター」—この三つの名は、デーヴィーよ、世に武勇で名高いものとして記憶されている。

Verse 31

पुनः कृतांजलिपुटौ दृष्ट्वा मामूचतुस्तदा । आवयोर्भगवन्कुत्र स्थाने वासो भविष्यति

そののち再び合掌して恭敬し、彼らはわたしを仰ぎ見て言った。「おお主よ、我らの住まいはどこに定まるのでしょうか。」

Verse 32

इत्युक्तवन्तौ तौ तत्र वरेण च्छन्दितौ मया । अस्ति सौराष्ट्रविषये भारते क्षेत्रमुत्तमम्

二人がそのように申し上げたので、わたしは願いを許して告げた。「バーラタの地、サウラーシュトラの国に、比類なき最勝の聖なるクシェートラがある。」

Verse 33

प्रभासेति समाख्यातं तत्र क्षेमं मम प्रियम् । कूर्मस्य नैरृते भागे स्थितं वै दक्षिणे परे

そこは「プラバーサ（Prabhāsa）」として名高い。そこに、わたしの愛する安寧と吉祥の座がある。それは南方にあり、「クールマ（Kūrma）」と呼ばれる聖なる配置の南西の区画に位置する。

Verse 34

स्वाती विशाखा मैत्रं च यत्र ऋक्षत्रयं स्मृतम् । तस्मिन्स्थाने सदा स्थेयं यावन्मन्वन्तरावधि

スヴァーティ、ヴィシャーカー、マイトラという三つの月宿が想起されるその場所において、汝らは常にとどまり、マンヴァンタラの終わりに至るまで住すべし。

Verse 35

अन्यदा जीविकं वच्मि तव भूतप्रिये सदा

また別の時に、汝の生計について語ろう。おお、常に衆生に愛される者よ。

Verse 36

यत्र कण्टकिनो वृक्षा यत्र निष्पाववल्लरी । भार्या पुनर्भूर्वल्मीकस्तास्ते वसतयश्चिरम्

棘ある樹の生えるところ、また niṣpāva の蔓の茂るところ——そこにも汝の妻「プナルブー（Punarbhū）」を置き、蟻塚を住まいとせよ。これらは久しく汝の住処となる。

Verse 37

यस्मिन्गृहे नराः पञ्च स्त्रीत्रयं तावतीश्च गाः । अन्धकारेंधनाग्निश्च तद्गृहे वसतिस्तव

いずれの家であれ、男が五人、女が三人、そして同数の牛があり、さらに闇と薪と火があるなら——その家こそ汝の住まいである。

Verse 38

भूतैः प्रेतैः पिशाचैश्च यत्स्थानं समधिष्ठितम् । एकावि चाष्टबालेयं त्रिगवं पञ्चमाहिषम् । षडश्वं सप्तमातंगं तद्गृहे वसतिस्तव

ブータ（bhūta）・プレータ（preta）・ピシャーチャ（piśāca）に占められた住処——そこにこそ、女神よ、汝の座がある。羊一頭、若い牡牛八頭、牛三頭、水牛五頭、馬六頭、象七頭のある家——その家が汝の住まいである。

Verse 39

उद्दालकान्नपिटकं तद्वत्स्थाल्यादिभाजनम् । यत्र तत्रैव क्षिप्तं च तव तच्च प्रतिश्रयम्

穀物・食の籠が、また鍋や調理器などの器が、あちらこちらへ投げ散らかされているところ——そこにも、女神よ、汝の宿がある。

Verse 40

मुशलोलूखले स्त्रीणामास्या तद्वदुदुंबरे । भाषणं कटुकं चैव तत्र देवि स्थितिस्तव

臼と杵（むしゃら・うるーから）の中に、女たちの口の中に、またウドゥンバラ（udumbara）の樹にも。さらに言葉が辛辣で荒いところ——そこに、女神よ、汝は常にとどまる。

Verse 41

खाद्यन्ते यत्र धान्यानि पक्वापक्वानि वेश्मनि । तद्वच्छाखाश्च तत्र त्वं भूतैः सह चरिष्यसि

煮えた穀物も生の穀物も、分別なく家の中でむさぼり食い、枝や小枝までも乱雑に放置される家——そこでは汝はブータ（bhūta）たちと共にさまようであろう。

Verse 42

स्थालीपिधाने यत्राग्निं ददते विकला नराः । गृहे तत्र दुरिष्टानामशेषाणां समाश्रयः

不具（ふぐ）にして怠る者どもが、鍋の蓋の上に火を据える家——その家は、あらゆる凶兆と悪しき行いの尽きぬ寄り処となる。

Verse 43

मानुष्यास्थि गृहे यत्र अहोरात्रे व्यवस्थितम् । तत्रायं भूतनिवहो यथेष्टं विचरिष्यति

人の骨が家の中に昼夜置かれているところでは、そのブータ（bhūta）の群れが思うままに行き来する。

Verse 44

सर्वस्मादधिकं ये न प्रवदन्ति पिनाकिनम् । साधारणं वदंत्येनं तत्र भूतैः समाविश

万有に勝るものとしてピナ―キン（シヴァ）を称えず、ただ「ありふれた者」と語る者どもよ——ブータ（bhūta）と共にそこへ入り込め。

Verse 45

कन्या च यत्र वै वल्ली रोहीनाम जटी गृहे । अगस्त्य पादपो वापि बंधुजीवो गृहेषु वै

また家の中に、カンヤーと呼ばれる蔓草、あるいはローヒーという結髪のごとき草、またアガスティヤと名づくる草木、あるいはバンドゥジーヴァが植えられているなら——その家もまた、そのような影響を受けやすき住処として数えられる。

Verse 46

करवीरो विशेषेण नंद्यावर्तस्तथैव च । मल्लिका वा गृहे येषां भूतयोग्यं गृहं हि तत्

とりわけ家にカラヴィーラ（夾竹桃）やナンディヤーヴァルタの草、あるいはマッリカー（茉莉・ジャスミン）があるならば、その家はまことにブータ（霊類）の住まいにふさわしい。

Verse 47

तालं तमालं भल्लातं तिंतिणीखंडमेव वा । बकुलं कदलीखंडं कदंबः खदिरोऽपि वा

ターラ（椰子）やタマーラ、バッラータ、あるいはティンティニーの叢；バクーラ、バナナの群生、カダンバ、またはカディラ—これらが住まいの内にあるときも、同じ徴として数えられる。

Verse 48

न्यग्रोधो हि गृहे येषामश्वत्थं चूत एव वा । उदुंबरश्च पनसः सर्वभूत प्रियं हि तत्

家にニャグローダ（バニヤン）やアシュヴァッタ（聖なる菩提樹）、あるいはチュータ（マンゴー）があり、またウドゥンバラ（房なりのイチジク）やパナサ（ジャックフルーツ）があるなら、その住まいは一切の生きものに愛され、喜ばれる。

Verse 49

यत्र काकगृहं वै स्यादारामे वा गृहेऽपि वा । भिक्षुबिंबं च वै यत्र गृहे दक्षिणके तथा

園であれ家の内であれ、「烏の家」（kāka-gṛha）があるところ、また家の南側にとりわけ「比丘の像・しるし」（bhikṣu-bimba）が置かれているところでは—

Verse 50

बिंबमूर्ध्वं च यत्रस्थं तत्र भूतनिवेशनम्

その像（bimba）が上方に高く据えられているところ、まさにそこがブータ（霊類）の住処である。

Verse 51

लिंगार्चनं न यत्रैव यत्र नास्ति जपादिकम् । यत्र भक्तिविहीना वै भूतानां तान्गृहान्वदेत्

リンガの崇拝がなく、ジャパ（真言念誦）やそれに類する儀式が行われず、信仰心が欠けている場所、そのような家はブータ（悪霊）の家と呼ばれるべきである。

Verse 52

मलिनास्यास्तु ये मर्त्या मलिनांबर धारिणः । मलदंता गृहस्था ये गृहं तेषां समाविश

顔が汚れ、薄汚れた衣服を身にまとい、歯が不潔な家長たち、そのような定命の者たちの家に立ち入るがよい。

Verse 53

अगम्यनिरता ये तु मैथुने व्यभिचारतः । संध्यायां मैथुनं यांति गृहं तेषां समाविश

禁じられた関係に耽り、性的非行を行い、黄昏時（サンディヤー）に交わりを持つ者たち、そのような人々の家に立ち入るがよい。

Verse 54

बहुना किं प्रलापेन नित्यकर्मबहिष्कृताः । रुद्रभक्तिविहीना ये गृहं तेषां समाविश

多くを語って何になろうか。日々の務めを放棄した者、そしてルドラ神への帰依心を持たぬ者、そのような人々の家に立ち入るがよい。

Verse 55

अदत्त्वा भुंजते योऽन्नं बंधुभ्योऽन्नं तथोदकम् । सपिण्डान्सोदकांश्चैव तत्कालात्तान्नरान्भज

施しをせずに食事をし、親族、特に同じピンダ（霊団）と水を分かち合う者たちに食物と水を与えない者、その時より、そのような男たちに取り憑くがよい。

Verse 56

यत्र भार्या च भर्ता च परस्परविरोधिनौ । सह भूतैर्गृहं तस्य विश त्वं भयवर्ज्जिता

妻と夫とが互いに敵し合い、反目するところでは——汝は諸ブータ（bhūta）とともにその家に入り、恐れなく進め。

Verse 57

वासुदेवे रतिर्नास्ति यत्र नास्ति सदा हरिः । जपहोमादिकं नास्ति भस्म नास्ति गृहे नृणाम्

人々の家において、ヴァースデーヴァへの愛敬がなく、ハリを常に憶念せず、ジャパやホーマ等の修行がなく、またバスマ（聖灰）も家に無いところでは——

Verse 58

पर्वस्वप्यर्चनं नास्ति चतुर्दश्यां विशेषतः

祭日の時でさえ礼拝（アルチャナ）がなく、とりわけ月の第十四日たるチャトゥルダシーにはなおさらである。

Verse 59

कृष्णाष्टम्यां च ये मर्त्याः संध्यायां भस्मवर्जिताः । पंचदश्यां महादेवं न यजंति च यत्र वै

クリシュナーシュタミーに、聖灰バスマを欠いて夕刻の儀（サンディヤー）を行う者たち、また月の第十五日にマハーデーヴァを礼拝しない場所——そのような所はダルマの衰滅の相を帯びる。

Verse 60

पौरजानपदैर्यत्र प्राक्प्रसिद्धा महोत्सवाः । क्रियते पूर्ववन्नैव तद्गृहं वसतिस्तव

町人や村人の間でかつて名高かった大祭が、もはや昔のように営まれぬところ——そこでは、その家こそ汝の住処となる。

Verse 61

वेदघोषो न यत्रास्ति गुरुपूजादिकं न च । पितृकर्मविहीनं च तद्भूतस्य गृहं स्मृतम्

ヴェーダの誦唱がなく、師（グル）への礼拝などもなく、祖霊への儀礼（ピトリ・カルマ）を欠くところ——その家はブータ（安まらぬ霊）の住処と説かれる。

Verse 62

रात्रौरात्रौ गृहे यस्मिन्कलहो जायते मिथः । बालानां प्रेक्षमाणानां यत्र वृद्धश्च पूर्वतः । भक्षयेत्तत्र वै हृष्टा भूतैः सह समाविश

夜ごと夜ごと家の中で互いに争いが起こり、子らが見守る前でさえ長老が先頭に立つ家——そこへブータたちは歓んで群れ入り、安寧と福徳を食らい尽くす。

Verse 63

कस्मिन्मासे दिने चापि भवित्री लोकपूजिता । इत्युक्तोऽहं तया देवि तामवोचं पुनः प्रिये

「いかなる月の、いかなる日に、わたしは人々に礼拝されるのでしょうか」——彼女にそう問われて、女神よ、愛しき者よ、わたしは再び彼女に語った。

Verse 64

अमा या माधवे मासि तस्मिन्या च चतुर्दशी । तस्यां महोत्सवस्तत्र भविता ते चिरंतनः

マーダヴァ月に当たるアマーヴァーシャー（新月）と、それに結びつくチャトゥルダシー（十四日）——その折、そこに大いなる祭（マホーツァヴァ）が起こり、汝のため久しく続くであろう。

Verse 65

याः स्त्रियस्तां च यक्ष्यंति तस्मिन्काले महोत्सवे । बलिभिः पुष्पधूपैश्च मा तासां त्वं गृहे विश

その大祭の時に、バリ（供物）と花と香をもって彼女を礼拝する女たち——その者らの家に、汝は入ってはならない。

Verse 66

नारायण हृषीकेश पुण्डरीकाक्ष माधव । अच्युतानंत गोविंद वासुदेव जनार्दन

ナーラーヤナ、フリシーケーシャ、プンダリーカークシャ、マーダヴァ；アチュタ、アナンタ、ゴーヴィンダ、ヴァースデーヴァ、ジャナールダナ——これらの聖名を讃嘆して唱え奉る。

Verse 67

नृसिंह वामनाचिंत्य केशवेति च ये जनाः । रुद्र रुद्रेति रुद्रेति शिवाय च नमोनमः

「ヌリシンハ、ヴァーマナ、アチンティヤ、ケーシャヴァ」と唱え、さらに「ルドラ、ルドラ、ルドラ」と繰り返し、シヴァに幾度も礼拝する者たちは——その信愛によって守護される。

Verse 68

वक्ष्यंति सततं हृष्टास्तेषां धनगृहादिषु । आरामे चैव गोष्ठे च मा विशेथाः कथंचन

彼らは財宝や邸宅などについて、いつも喜びに満ちて語り続けるであろう。いかなる場合も、彼らの遊楽の園や牛舎に決して入ってはならない。

Verse 69

देशाचाराञ्ज्ञा तिधर्माञ्जपं होमं च मंगलम् । दैवतेज्यां विधानेन शौचं कुर्वंति ये जनाः । लोकापवादभीता ये पुमांसस्तेषु मा विश

国の習俗とダルマの規定を知り、規矩に従ってジャパとホーマ、吉祥の儀礼、諸神への礼拝を行い、世間の非難を恐れて身を清浄に保つその男たちの中へ、入ってはならない。

Verse 70

देव्युवाच । कदा पूजा प्रकर्तव्या भूतमातुः सुखार्थिभिः । पुरुषैर्देवदेवेश एतन्मे वक्तुमर्हसि

女神は言った。「おお、神々の主よ。安寧を求める पुरुषたちは、いつブータマートリ（Bhūtamātṛ）への礼拝を行うべきでしょうか。どうかそれを私にお説きください。」

Verse 71

ईश्वर उवाच । सर्वत्रैषा भगवती बालानां हितकारिणी । नामभेदैः कालभेदैः क्रियाभेदैश्च पूज्यते

イーシュヴァラは言った。「あらゆる所で、この福徳の女神は幼子の益となる方として、名を異にし、時を異にし、また作法（儀礼）を異にして礼拝される。」

Verse 72

प्रतिपत्प्रभृति वैशाखे यावच्चतुर्दशीतिथिः । तावत्पूजा प्रकर्तव्या प्रेरणीप्रेक्षणीयकैः

ヴァイシャーカ月の朔後第一日（プラティパト）より第十四ティティに至るまで、その全期間にわたり、相応の随伴行と儀礼の整えをもって礼拝を行うべきである。

Verse 73

भग्नामपि गतां चैनां जरत्तरुतले स्थिताम् । सेचयिष्यंति ये भक्त्या जलसंपूर्णगंडुकैः

たとえ御像が破損し、移され、老樹の下に置かれていようとも、信愛をもって水を満たした器で彼女に灌水し（沐浴させ）る者たちは——

Verse 74

ग्रीवासूत्रकसिन्दूरैः पुष्पैर्धूपैस्तथार्चयेत् । तत्र सिद्धवटः पूज्यः शाखां चास्य विनिक्षिपेत्

その場で、首に掛ける護符の糸、シンドゥーラ（朱）、花、香をもって彼女を供養すべきである。さらにそこでは、シッダたちのバニヤン樹「シッダヴァタ」も礼拝され、その枝を一枝、供物のしるしとして置くべきである。

Verse 75

पूजितां तां नरैर्यत्नादवलोक्य शुभेप्सुभिः । भोजयेत्क्षिप्रासंयावकृशरापूपपायसैः

礼拝を受けた彼女の御姿を慎み深く拝観したのち、吉祥の果を願う人々は、ついで供食（施食）を行い、kṣiprā、saṃyāva、kṛśarā、pūpaの菓子、そしてpāyasa（甘い乳粥）などを供えるべきである。

Verse 76

एवं विधिं यः कुरुते पुरुषो भक्तिभावतः । स पुत्रपशुवृद्धिं च शरीरारोग्यमाप्नुयात्

この作法のとおりに、信愛（バクティ）の心をもってこの儀礼を行う者は、子（とくに男子）と家畜の増益を得、さらに身体の健康をも得る。

Verse 77

न शाकिन्यो गृहे तस्य न पिशाचा न राक्षसाः । पीडां कुर्वन्ति शिशवो यान्ति वृद्धिमनामयाम्

その家にはシャーキニー（Śākinī）も、ピシャーチャ（Piśāca）も、ラークシャサ（Rākṣasa）も現れない。彼らは子らを悩ませず、子らは病なく健やかな力をもって成長する。

Verse 78

अथ देवि प्रवक्ष्यामि प्रतिपत्प्रभृति क्रमात् । यथोत्सवो नरैः कार्यः प्रेरणीप्रेक्षणीयकैः

今より、女神よ、朔日（ついたち）より始めて順を追い、人々がいかに祭礼を執り行うべきかを説こう。そこでは主催者と任命された監督・観覧者がこれを見守る。

Verse 79

विकर्मफलनिर्द्देशैः पाखंडानां विटंबनैः । प्रदर्श्यते हास्यपरैर्नरैरद्भुतचेष्टितैः

それは滑稽な見せ物を好む者たちによって、驚くべき所作の演技として演じられる。邪な行いの果報を示し、偽善の外道を嘲り戯れるのである。

Verse 80

पञ्चम्यां तु विशेषेण रात्रौ कोलाहलः शुभे । जागरं तत्र कुर्वीत देवीं पूज्य प्रयत्नतः

ただしとりわけ、月の第五日、その吉祥の夜には、喜びのざわめきが満ちるべきである。そこで女神を懇ろに供養し、努めて徹夜の覚醒（ジャーガラ）を行え。

Verse 81

विश्वस्य धनलोभेन स्वाध्यायो निहतः पतिः । आरोप्यमाणं शूलाग्रमेनं पश्यत भो जनाः

「富への貪欲さゆえに、聖なる学びの主人が殺された！」おお人々よ、見よ、この者が杭の先端に突き刺されているのを。

Verse 82

दृष्टो भवद्भिर्दुष्टः स परदारावमर्शकः । छित्त्वा हस्तौ च खड्गेन खरारूढस्तु गच्छति

「あなた方はこの邪悪な男、他人の妻を犯した者を見た。剣で両手を切り落とされ、彼はロバに乗って去っていく。」

Verse 83

शीर्णश्चैवासिपत्रेण अस्याभरणभूषितः । सुखासन समारूढः सुकृती यात्यसौ सुखम्

「剣の刃に倒れたとはいえ、彼は装飾品で飾られている。快適な座席に座り、その徳高い人は幸福へと向かう。」

Verse 84

हे जनाः किं न पश्यध्वं स्वामिद्रोहकरं परम् । करपत्रैर्विदार्यंतमुच्छलच्छोणितान्तरम्

「おお人々よ、主人に対する最悪の裏切り者が見えないのか？彼は手鋸で引き裂かれ、その内臓からは血が噴き出している。」

Verse 85

चौरः किलायं संप्राप्तः सर्वोद्वेगकरः परः । दंडप्रहाराभिहतो नीयते दंडपाशकैः

「確かに、この泥棒は捕らえられた。すべての人にとっての恐怖の原因である。棒で打たれ、杖と縄を持つ役人たちによって連行されていく。」

Verse 86

प्रेक्षकैश्चेष्टितः शश्वदारटन्विविधैः स्वरैः । संयम्य नीयते हन्तुं लज्जितोऽधोमुखो जनाः

見物人たちに絶え間ない叫び声で急き立てられ、彼は縛られて処刑場へと引かれていく。恥じ入り、うつむきながら。

Verse 87

सितकेशं सितश्मश्रुं सितांबरधरध्वजम् । विटंकाद्यैश्च चेटीभिर्हन्यमानं न पश्यथि

白髪で白い髭を蓄え、白い衣をまとった彼が、侍女たちに棍棒などで打たれているのが見えないのか。

Verse 88

गृहान्निष्क्राम्य मां रंडां गृहं नीत्वाऽकरोद्रतिम् । कस्मादसौ न कुरुते मूढो भरणपोषणम्

未亡人である私を家から連れ出し、自分の家に連れ込んで快楽を求めたのに、なぜあの愚か者は私を養う義務を果たさないのか。

Verse 89

भैरवाभरणो नेता सदा घूर्णितलोचनः । प्रवृत्ततंद्रवन्मूढो वध्यश्चासावितस्ततः

バイラヴァ神のように飾り立て、常に目を回し、昏睡状態にあるかのように惑わされていた彼は、それゆえに処罰と処刑に値した。

Verse 90

निर्वेदेकोऽस्य हृदये धनक्षेत्रादिसंभवः । गृहीतं यदनेनाद्य बालेनापि महाव्रतम् । रक्ताक्षं काककृष्णांगं सत्वरं किं न पश्यथि

彼の心にあるのは、富や土地などから生じた世俗的な嫌悪だけだ。それなのに今日、彼はまるで子供のように『大いなる誓い』を立てた。赤い目とカラスのように黒い手足を持つ彼を、なぜすぐに見ないのか？

Verse 91

तरुकोटरगान्बद्ध्वा अन्याञ्छृंखलया तथा । शरौघैः काष्ठकैश्चैव बहुभिः शकलीकृतान्

ある者は樹の洞に縛り込み、またある者は鎖で繋いだ。矢の雨と数多の木の棍棒によって、彼らを粉々に打ち砕いた。

Verse 92

विमुक्तहक्काहुंकारा न्सुप्रहारान्निरीक्षत

見よ、荒々しい叫びと咆哮とともに放たれる、凄烈なる打撃を！

Verse 93

इमां कृष्णार्धवदनां ग्रहीष्यसि दुरात्मिकाम् । विमुक्तकेशां नृत्यन्तीं पश्यध्वं योगिनीमिव

お前たちはこの邪悪な女を捕らえるであろう。顔の半ばは黒い。見よ—髪をほどき、ヨーギニーのごとく舞い踊っている。

Verse 94

गम्भीर नूपुरध्वानप्रवृद्धोद्धततांडवा । उन्मत्तनेत्रचरणा यात्येषा डिम्भमण्डली

深い足鈴の響きに煽られて、いよいよ荒れ狂うタाण्डヴァ（tāṇḍava）。眼も歩みも狂乱し、この卑しき群れはなお進みゆく。

Verse 95

कटीतटस्थपिटिकोल्लसत्कंबलधारिणी । अटते नटती ह्युर्वी परितश्च गृहाद्गृहम्

腰に袋を下げて目立つ毛布をまとい、彼女はさまよい歩く—大地の上で舞いながら—家から家へとあまねく巡る。

Verse 96

इत्येवमादिभिर्नित्यं प्रेरणीप्रेक्षणीयकैः । प्रेरयेत्तान्महानित्थं पुत्रभ्रातृसुहृद्वृतः

かくして彼は常に――そのような煽動と見せびらかしの演出によって――彼らを駆り立てた。あの大悪人は、子ら・兄弟・友に取り巻かれていた。

Verse 97

एकादश्यां नवम्यां वा दीपं प्रज्वाल्य कुण्डकम् । मुखबिंबानि तत्रैव लेपदारुकृतानि वै

十一日（エーカーダシー）または九日（ナヴァミー）に、小さな器に灯明をともして、そこに顔のような仮面を置いた。まことに木と塗り物で作られたものである。

Verse 98

विचित्राणि महार्हाणि रौद्रशान्तानि कारयेत् । मातृणां चण्डिकादीनां राक्षसानां तथैव च

奇妙で貴い像を作らせるべきである。憤怒と鎮静、両様の相を備えたもの――チャンディカーなどの母神（マートリカー）たち、そして同様に羅刹たちの像を。

Verse 99

भूतप्रेतपिशाचानां शाकिनीनां तथैव च । मुखानि कारयेत्तत्र हावभावकृतानि च

またそこで、ブータ・プレータ・ピーシャーチャ、さらにシャーキニーらの顔も作らせるべきである。身振りと情趣をこめて表現したものとして。

Verse 100

रक्षिभिर्बहुभिर्गुप्तं तिर्य ग्ध्वनिपुरःसरम् । अमावास्यां महादेवि क्षिपेत्पूजाक्रमैर्नरः

おおマハーデーヴィーよ、新月（アマーヴァーシャー）の夜、人は供養の次第に従い、（儀礼／供物）を投じ放つべきである。多くの護衛を配し、左右に物音が起こり、喧噪が先立つ中で。

Verse 101

ततः प्रदोषसमये यत्र देवी जनैर्वृता । तत्र गच्छेन्महारावैः फेत्कारा कुलकीर्तनैः

それから黄昏（プラドーシャ）の時、女神が人々に囲まれておられる場所へ、轟く叫びと鋭い呼声、そして自らの氏族名の唱和をもって赴くべし。

Verse 102

वीरचर्याविधानेन नगरे भ्रामयेन्निशि । वीरचर्या स कथितो दीपः सर्वार्थसाधकः

定められた修行「ヴィーラチャリヤー（vīracaryā）」により、夜に都を巡り歩くべし。このヴィーラチャリヤーは、あらゆる願いを成就させる「灯火」であると宣言される。

Verse 103

नित्यं निष्क्रामयेद्दीपं याव त्पञ्चदशी तिथिः । पञ्चदश्यां प्रकुर्वीत भूतमातुर्महोत्सवम् । तस्य गृहेश्वरं यावद्गृहे विघ्नं न जायते

十五夜の月日（第十五ティティ）に至るまで、毎日灯明を携え出すべし。十五日にはブータマートリ（Bhūtamātṛ）の大祭を執り行うべし。その家の主は、そこに住むかぎり、家内に障りが生じない。

Verse 104

अथ कालान्तरेऽतीते भूतमातुः शरीरतः । जाताः प्रस्वेदबिन्दुभ्यः पिशाचाः पञ्चकोटयः

やがて時が過ぎ、ブータマートリ（Bhūtamātṛ）の身体から、汗の滴より、ピシャーチャ（piśāca）が五コーティ（koṭi）生まれ出た。

Verse 105

सर्वे ते क्रूरवदना जिह्वाज्वालाकृशोदराः । पाणिपात्राः पिशाचास्ते निसृष्टबलिभोजनाः

彼らは皆、凶相の面をなし、舌は炎のごとく、腹は痩せ衰えていた。そのピシャーチャ（piśāca）たちは手を鉢として用い、供え置かれたバリ（bali）の供物を食して生きた。

Verse 106

धमनीसंतताः शुष्काः श्मश्रुलाश्चर्मवाससः । उलूखलैराभरणैः शूर्पच्छत्रासनांबराः

彼らは血管が浮き出て痩せ枯れ、髭をたくわえ、獣皮をまとっていた。臼を飾りとし、箕、傘、座、覆いを身の具として携えていた—

Verse 107

नक्तं ज्वलितकेशाढ्या अंगारानुद्गिरंति वै । अंगारकाः पिशाचास्ते मातृमार्गानुसारिणः

夜になると、燃え立つ髪をたたえ、まことに熾火を吐き出した。かのピシャーチャらは「アンガーラカ」と呼ばれ、母（ブータマートリ）の道に従っていた—

Verse 108

आकर्णदारितास्याश्च लंबभ्रूस्थूलनासिकाः । बलाढ्यास्ते पिशाचा वै सूतिकागृहवासिनः

その口は耳元まで大きく裂け、眉は垂れ、鼻は太かった。かのピシャーチャらは屈強な体つきで、産室・産屋に住みついていた—

Verse 109

पृष्ठतः पाणिपादाश्च पृष्ठगा वातरंहसा । विषादनाः पिशाचास्ते संग्रामे पिशिताशनाः

手足は背後へ向いており、風のごとき速さで走った。かのピシャーチャらは絶望をもたらし、戦場では肉を食らった—

Verse 110

एवंविधान्पिशाचांस्तु दृष्ट्वा दीनानुकम्पया । तेभ्योऽहमवदं किञ्चित्कारुण्यादल्पचेतसाम्

そのようなピシャーチャらを見て、哀れな者への憐れみが我に起こった。理解の浅い者たちを慈しみ、私は彼らにわずかな言葉を告げた—

Verse 111

अन्तर्धानं प्रजादेहे कामरूपित्वमेव च । उभयोः संध्ययोश्चारं स्थानान्याजीवितं तथा

「生きとし生けるものの中で姿を隠す力、意のままに形を変ずる自在、暁と黄昏の両時に行き来すること、さらに住まう処と生計の道—これらを我は授け、宣する。」

Verse 112

गृहाणि यानि नग्नानि शून्यान्यायतनानि च । विध्वस्तानि च यानि स्यू रचनारोषितानि च

「むき出しでさらされた家々、空虚なる祠と住まい、崩れ落ちたもの、そして乱されて荒れ果てたもの—」

Verse 113

राजमार्गोपरथ्याश्च चत्वराणि त्रिकाणि च । द्वाराण्यट्टालकांश्चैव निर्गमान्संक्रमांस्तथा

「王の大路と小径、広場と三つ辻；門と見張りの楼、出入口と渡り・交差の処もまた—」

Verse 114

पथो नदीश्च तीर्थानि चैत्यवृक्षान्महापथान् । स्थानानि तु पिशाचानां निवासायाददां प्रिये

「道、河、聖なるティールタ（tīrtha）、霊樹、そして大路—これらの場所を、我はピシャーチャ（Piśāca）らの住処として与える、愛しき者よ。」

Verse 115

अधार्मिका जनास्तेषामा जीवो विहितः पुरा । वर्णाश्रमाचारहीनाः कारुशिल्पिजनास्तथा

「古より定められている。彼らの生計は、アダルマの人々—ヴァルナとアーシュラマ（varṇa・āśrama）の規範を欠く者、また同様に、堕落した行いの工匠・職人たち—から得られる、と。」

Verse 116

अनुतापाश्च साधूनां चौरा विश्वासघातिनः । एतैरन्यैश्च बहुभिरन्यायोपार्जितैर्धनैः

「善きサードゥに対して悔いを抱かぬ者、盗人、信を裏切る者——かかる者ども、また他の多くの者らによって、不正に蓄えられた財をもって——」

Verse 117

आरभ्यते क्रिया यास्तु पिशाचास्तत्र देवताः । मधुमासदिने दध्ना तिलचूर्णसुरासवैः

「そこで執り行われるいかなる作法も、ピシャーチャたちが主宰の神々として扱われる。マドゥ月のある日に、凝乳、胡麻粉、スラー（酒）、そして醗酵飲料をもって——」

Verse 118

पूपैर्हारिद्रकृशरैस्तिलैरिक्षुगुडौदनैः । कृष्णानि चैव वासांसि धूम्राः सुमनसस्तथा

菓子の餅、鬱金で味付けしたクリシャラ（kṛśara）、胡麻、甘蔗の糖蜜（ジャガリー）で炊いた飯、また黒き衣と、灰色がかった芳香の花々——（これらの供物によって彼女を敬い奉るべし）。

Verse 119

सर्वभूतपिशाचानां कृता देवी मया शुभा । एवंविधा भूतमाता सर्वभूतगणैर्वृता

「あらゆる生きとし生けるものとピシャーチャのために、われはこの吉祥なる女神を造り出した。かくして彼女はブータ・マーター（Bhūta-mātā）、一切の衆生の群れに囲まれている。」

Verse 120

प्रभासे संस्थिता देवी समुद्रादुत्तरेण तु । य एतां वेद वै देव्या उत्पत्तिं पापनाशिनीम्

女神はプラバーサに住し、海の北にまします。女神のこの罪を滅する出生の由来を、まことに知る者は——

Verse 121

कुत्सिता संतति स्तस्य न भवेच्च कदाचन । भूतप्रेतपिशाचानां न दोषैः परिभूयते

その者には、卑しむべき子孫は決して生じない。また、ブータ・プレータ・ピシャーチャによる穢れと害に悩まされることもない。

Verse 122

सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वसौभाग्यसंयुतः । सर्वान्कामानवाप्नोति नारीहृदयनंदनः

一切の罪より解き放たれ、あらゆる吉祥を具えたその者は、望むところをことごとく得て、女人の心を喜ばせる者となる。

Verse 123

ये मानयंति निजहासकलैर्विलासैः संसेवया अभयदा भवभूतमाताम् । ते भ्रातृभृत्यसुतबंधुजनैर्युताश्च सर्वोपसर्ग रहिताः सुखिनो भवन्ति

自らの歓びの遊興と篤い奉仕をもって、無畏を授けるバヴァのブータ・マーターを敬う者たちは、兄弟・従者・子ら・親族に囲まれて安楽に暮らし、あらゆる災厄を免れる。

Verse 167

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भूत मातृकामाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

かくして、尊き『スカンダ・マハープラーナ』—八万一千頌のサンヒター—第七のプラバーサ・カンダ、第一の『プラバーサ聖地功徳』における「ブータ・マートリカーの功徳の叙述」と題する第167章は終わる。