Adhyaya 3

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अहो ब्रह्मण्यदेवस्य कृष्णस्यामिततेजसः । महिमा यदयं नैव मृषा चक्रे मुनेर्वचः

仙人たちは言った。「ああ、これぞ婆羅門を敬う神、無量の光輝をもつクリシュナの大いなる御威徳である。聖仙の言葉を虚しくはなさらなかった。」

Verse 2

तेन चक्रे न रोषं स सेतुपालो जनार्दनः । भृगोर्यश्चरणाघातं दधार हृदि लाञ्छनम्

それゆえ、セートゥを護り世の法を守るジャナールダナは怒りを起こさず、ブリグの足の一撃を胸の印として受けとめて保たれた。

Verse 3

सा तु देवी कथं तेन प्रेयसा विप्रयोजिता । एकाकिनी स्थिता तत्र कथ्यतामसुरेश्वर

されど、その女神はいかにして愛しき人と引き離されたのか。そこにただ独り留まった次第を—語り給え、阿修羅の主よ。

Verse 4

उत्कण्ठिता अति वयं श्रोतुं द्वारवतीं मुदा । इदमादौ बुभुत्सामश्चित्तखेदापनुत्तये

我らは歓喜をもってドヴァーラヴァティーの由来を聞かんと、ひときわ切に願う。まずはこのことを悟り、胸の憂いを払い去りたい。

Verse 5

प्रह्लाद उवाच । श्रूयतामृषयः सर्वे गदतो मम विस्तरात् । यथा शापोद्भवं दुःखं मुमोच हरिवल्लभा

プラフラーダは言った。「諸々の聖仙よ、我が詳しく語るところを聞け。いかにしてハリの愛妃（ルクミニー）が呪いより生じた悲苦を解き放たれたかを。」

Verse 6

अथ दुर्वाससः शापमवाप्यारुन्तुदं तदा । यादवेन्द्रस्य गृहिणी सहसा पर्यदेवयत्

そのとき、ドゥルヴァーサスの鋭く胸を刺す呪詛を受け、ヤーダヴァ族の主の妃（ルクミニー）は忽ち嘆きの声をあげた。

Verse 7

रुक्मिण्युवाच । कल्याणी बत वाणीयं लौकिकी संविभाव्यते । कूपके चैव सिन्धौ च प्रमाणान्नाधिकं जलम्

ルクミニーは言った。「ああ、この『吉祥』と呼ばれる言葉さえ、世俗の量りで量られてしまう。小さな井戸でも大海でも、水は器の量に応じた分だけに過ぎぬのです。」

Verse 8

यासाहं भूरिभाग्या वै प्राप्य नाथं जगत्पतिम् । इयमेकाकिनी जाता पौलस्त्याद्देवहेलनात्

まことに大いなる幸いを得て、世界の主なる御方を得たこの我は、今やただ独りとなった。パウラースティヤ（ドゥルヴァーサ）による神聖への侮りのゆえに。

Verse 9

क्व मंगलालयः श्रीमाननवद्यगुणो हरिः । अल्पपुण्या सुसंबाधा कामिनी क्वातिचञ्चला

吉祥の住処にして栄光に満ち、徳に一点の瑕もないハリはどこにおわすのか。欲に駆られ、功徳乏しく、束縛に塞がれ、はなはだ移ろいやすいこの女である我はどこにいるのか。

Verse 10

तथापि घटयामास धाता वंचनकोविदः । विधानमशुभाया मे वियोगविषमव्यथम्

それでもなお、惑わす転変を巧みに成し遂げる造化の主は、薄幸なるこの我に、離別という苛烈な苦痛の定めを配した。

Verse 11

अन्यथा वर्णगुरवः स्नातास्त्रैविद्यवर्त्मनि । कथं नु शप्तुमर्हन्ति स्वयं खिन्नामनागसम्

さもなくば、三ヴェーダの道に身を清めた諸ヴァルナの尊き師たちが、みずから苦しみつつ罪なき者を呪うにふさわしいなど、どうしてあり得ようか。

Verse 12

विदधे वज्रमयं तु किं न्विदं हृदयं मेऽतिकठोरमेव हि । शतधा न विदीर्यते यतो विरहे दुर्विषहे मधुद्विषः

創造主は我が心を金剛のごとく造られたのか。あまりに堅く、マドゥドヴィシュ（クリシュナ）との耐え難き離別にあっても、百に砕け散らぬとは。

Verse 13

अधिकृत्य सुदुश्चरं तपः प्रतिलब्धः प्रथमं मयात्मजः । तनयेन विनाकृताऽप्यहं न मृता पंचसु वासरेष्विह

この上なく苛烈な苦行を修して、まず我が子を得た。しかれども子を奪われながらも、ここにて五日を経てもなお、我は死なずにいる。

Verse 14

उपलभ्य सुदारुणामिमामपि पीडामवितास्म्यहं तदा । यदिदं विधुनोति कल्मषं खलु तन्मां समुपेत्य लक्षवृद्धिम्

この最も苛烈な苦患に遭うとも、我はなお生き続けよう。これこそが罪垢を揺り落とすゆえ、願わくは我に臨みて、功徳を十万倍に増し給え。

Verse 15

इति साऽतिविलप्य दुःखितार्था कुररीतुल्यतया शुशोच वेगात् । विरहेण विघूर्णिताशया द्विजशापापहता मुमूर्च्छ सद्यः

かくして彼女は悲嘆に沈み、激しく泣き叫び、クラーリー鳥のごとく急に嘆き悲しんだ。離別の痛みに望みは乱れ、婆羅門の呪詛に打たれて、ただちに気を失った。

Verse 16

अथ दुर्वाससा शप्ता रुक्मिणी कृष्णवल्लभा । मूर्च्छनामाप तत्रैव ह्याजगाम पयोनिधिः

そのとき、ドゥルヴァーサスの呪いを受けた、クリシュナの最愛なるルクミニーは、その場で気絶した。まさに同時に、水の主たる大海もまたそこへ来臨した。

Verse 17

सुधाशीकरगर्भेण पद्मकिंजल्कवायुना । न्यवीजयदिमां देवीं रुक्मिणीं कृष्णवल्लभाम्

甘露のしずくを含み、蓮華の花粉の香を帯びたそよ風をもって、大海はクリシュナの最愛なる女神ルクミニーを、やさしく扇いで慰めた。

Verse 18

एतस्मिन्नन्तरे तत्र व्योममार्गेण नारदः । गायन्गुणान्भगवतो वीणापाणिः समागतः

その間に、ナーラダは天の道を通ってそこへ来たり、ヴィーナーを手に、至福なる主（バガヴァーン）の徳を歌い讃えていた。

Verse 19

स दृष्ट्वा सिंधुनाऽश्वास्यमानां विश्वस्य मातरम् । अवतीर्य श्रुतकथो बोधयामास नारदः

海に慰められている宇宙の母を見て、ナーラダは降り立った。事情を聞き終えると、彼女を奮い立たせ、諭し始めた。

Verse 20

नारद उवाच । मा खेदं देव देवेशि देवि त्वदधिपे पतौ । दूरीकृते विप्रशापात्कुरु कल्याणि धीरताम्

ナーラダは言った。「嘆くことなかれ、女神よ、神々の主母よ。あなたの主にして夫がバラモンの呪いを取り除かれたなら、吉祥なる方よ、堅く落ち着いておられよ。」

Verse 21

त्वं हि साक्षाद्भगवती कृष्णश्च पुरुषोत्तमः । अवतीर्णो धराभारमपनेतुं यदृच्छया

そなたはまさしくバガヴァティーなる女神そのものであり、クリシュナはプルショーत्तマ、至上の御方である。彼は自らの御意志により、大地の重荷を除くために降臨された。

Verse 22

देवो ह्यसौ परं ब्रह्म सदाऽनिर्विण्णमानसः । मायाशक्तिस्त्वमेतस्य सर्गस्थित्यन्तकारिणः

まことに彼は神なる主、至上のブラフマンであり、その御心は常に倦むことがない。そなたはそのマーヤー・シャクティ、すなわち創造・維持・融解を成し遂げる力である。

Verse 23

संहृत्य निखिलं शेते ययाऽसौ कलया स्वराट् । तदापि न वियुज्येत त्वया विश्वपतिः प्रभुः

全宇宙をことごとく収め尽くしたのち、至高の主宰はその力の一分（カラー）によって安らかに憩われる。しかれども、宇宙の主にして大いなる प्रभुは、なお汝と離れ給わぬ。

Verse 24

अवियुक्तस्त्वया नित्यं देवदेवो जगत्पतिः । लीलावतारेष्वेतस्य सर्वेषु त्वं सहायिनी

神々の神にして世の主は、常に汝と離れ給わぬ。御身のあらゆるリーラー・アヴァターラ（戯れの降臨）において、汝は伴侶となり助け手となる。

Verse 25

योगं वियोगं च तथा न यात्येष त्वयाऽनघे । विडंबयति भूतानामुपकाराय चेश्वरः

咎なき者よ、彼は汝と真に合一にも離別にも入られぬ。主はただ衆生の利益と教化のために、そのような相を戯れとして示されるのみ。

Verse 26

आराधनीयाः सततं भूदेवा भूतिमीप्सता । प्रकोपनीया नैवैते तत्त्वज्ञा हि तपस्विनः

繁栄と吉祥を願う者は、常に「地上の神」たるブラーフマナを礼拝し敬うべきである。決して彼らを怒らせてはならぬ。真理を知る苦行者は、まことに実相を観る聖なる見者だからである。

Verse 27

इत्येवं शिक्षयंल्लोकं वियोगं तेऽनुमन्यते । मुनि शापाद्धरिः साक्षाद्गूढः कपटमानुषः

かくして世を教え導くために、彼は汝との離別をも受け入れ給う。牟尼の呪詛により、ハリ自らは秘して、意図された仮装のもと人として現れ給う。

Verse 28

अपि स्मरसि कल्याणि जातो रघुकुले स्वयम् । लोकानुग्रहमन्विच्छन्भूभारहरणोत्सुकः

吉祥なる御方よ、覚えておられるか。彼は自らラグ族に生まれ、諸世界を憐れみて利益を求め、地の重荷を除かんと切に望まれたのだ。

Verse 29

तं हरिं जगतामीशं रुक्मिणि त्वं न वेत्सि किम् । प्राणेभ्योऽपि गरीयांसमयं देवः स एव हि

ルクミニーよ、世の主たるハリを知らぬのか。彼は命の息よりもなお尊く愛しき御方であり、その神こそが汝の真の帰依処である。

Verse 30

येनेदं पूरितं विश्वं बहिरन्तश्च सुव्रते । असंगस्य विभोः संगः कथं स्यादिति मन्मतिः

清き誓いの御方よ、外にも内にもこの宇宙を遍満せしめる彼に、もとより無著なる大自在者がいかで「執着」を持ち得ようか。これが我が見解である。

Verse 31

तया त्वया नियुक्तोऽसाविति प्रत्येमि सर्वशः । तद्विमुञ्चाऽधिमत्यर्थमात्मानमनुसंस्मर । प्रसीद मातः संधेहि धीरतां स्वमनीषया

我はあまねく確信する。彼はこの目的のため、汝によって任じられたのだ。ゆえに過度の悲嘆を捨て、自らの真の本性を想起せよ。慈しみ給え、母よ—心を整え、自らの分別によって堅忍を結べ。

Verse 32

इति ब्रुवति देवर्षाववसाने नदीपतिः । प्रोवाच वचनं तस्यै वाचा मृदुसुवर्णया

かくして天の聖仙が語り終えると、河々の主は彼女に答え、声は柔らかく、黄金の甘さを帯びていた。

Verse 33

समुद्र उवाच । यदाह देवि देवर्षिर्नत्वा त्वां सत्यमेव तत् । गीयसे त्वं हि वेदेषु नित्यं विष्णुः सहायिनी

サムドラは言った。「女神よ、天なる聖仙があなたに礼拝して語ったことは、まことに真実である。あなたはヴェーダにおいて常に讃えられ、ヴィシュヌの永遠の伴侶にして支えである。」

Verse 34

परः पुमानेव निरस्तविग्रहो गूढोऽधिपस्ते विदधाति भूयः । विश्वं व्यवस्थापयति स्वरोचिषा त्वया सहायेन बिभर्ति मूर्तिम्

至上の御方は—本質においては無相でありながら—主宰として密かに在し、ふたたび御業を成し遂げる。自らの光輝によって宇宙を統べ、あなたを助縁として、顕れた御姿を担われる。

Verse 35

तदेष परिखेदस्ते न मनागपि युज्यते । वक्षःस्थलस्था भवती नित्यं श्रीवत्सलक्ष्मणः

ゆえに、その嘆きはあなたに少しもふさわしくない。あなたは常に、シュリーヴァツァの印を戴くヴィシュヌの御胸に宿り、ラクシュミーの永遠の住処である。

Verse 36

इयं भागीरथी देवी मदादेशादुपागता । विनोदयिष्यत्यनिशं त्वां हि देवि शरीरिणी

この女神バギーラティーは、わたしの命によりここへ来た。女神よ、彼女は身を具して現れ、絶えずあなたを喜ばせ慰めるであろう。

Verse 37

एतस्याः स्यान्मृदु स्वादु पयः पूरोपशोभितम् । प्रदेशोऽयमशेषोऽपि भविता त्वत्सुखप्रदः

彼女の水はやわらかく甘美で、豊かな流れによりいよいよ麗しくなる。この地の全域は余すところなく、あなたに安楽を授けるものとなろう。

Verse 38

नानाद्रुमलताकीर्णं निकुंजैरुपशोभितम् । मातंगैश्च समाजुष्टं मंजुगुंजन्मधुव्रतम्

そこは種々の樹木と蔓草に満ち、木立の小径（ニクンジャ）により美しく飾られた。象たちが群れ集い、蜜を求める蜂の甘やかな羽音が響き渡った。

Verse 39

नवपल्लवभङ्गीभिः कुसुमस्तबकैः शुभैः । फलैरमृतकल्पैश्च मंजरी राजिभिस्तथा

新たな若芽のしなやかな姿、瑞祥の花房、甘露（アムリタ）のごとき果実、そして花穂の列によって、そこはまばゆく輝いた。

Verse 40

नंदनस्य श्रिया जुष्टं मनोनयननन्दनम् । वनं रम्यतरं चात्र ह्यचिरेण भविष्यति

ナンダナの栄光に飾られ、心と眼を喜ばせる森が、ここにほどなく現れ、以前にも増していっそう麗しくなるであろう。

Verse 41

त्वया संबोधनीयाः स्म वयं मातः सदैव हि । अगम्यरूपा विद्या त्वमस्माभिर्बोध्यसे कथम्

母よ、常に教えを受けるべきは私たちのほうです。あなたはヴィディヤー（Vidyā）そのもの、測り知れぬ御姿の智慧——どうして私たちがあなたを悟らせ得ましょうか。

Verse 42

तदा वामनुजानीहि प्रसीद परमेश्वरि । नमस्ते विश्वजननि भूयो ऽपि च नमोनमः

それゆえ、どうかお許しを賜りたく、至上の女神よ、慈悲を垂れたまえ。宇宙の母よ、あなたに敬礼します——重ねて重ねて、謹んで礼拝いたします。

Verse 43

प्रह्लाद उवाच । एवमुक्त्वा जगद्धात्रीं जग्मतुस्तौ यथागतम् । आजगाम च तत्रैव देवी भागीरथी स्वयम्

プラフラーダは言った。「かくして世界を支える母なる御方に告げ終えると、その二人は来たときのままに去って行った。するとその場に、女神バーギーラティー自らが到来された。」

Verse 44

वनं समभवत्तत्र दिव्यभूरुहसेवितम् । सेव्यं समस्तलोकानां फलपुष्पसमृद्धिमत्

そこには、天なる樹々に憩われる森が生じた。あらゆる衆生が参詣すべきところであり、果実と花とに満ちていた。

Verse 45

प्रसादेन च भूतानां गंगाऽशेषाघहारिणी । भूषयामास तद्देशं सा च विष्णुपदी सरित्

一切の衆生への慈恩により、あらゆる罪を除くガンガーがその地を飾った。ヴィシュヌの御足より湧くと称されるヴィシュヌパディーの聖流が、大地をいよいよ荘厳にした。

Verse 46

देवो च मुनिवाक्येन गंगायाश्च विनोदनात् । सौन्दर्या तस्य देशस्य किञ्चित्स्वास्थ्यमवाप ह

さらに聖仙の言葉と、ガンガーの喜ばしき働きによって、その地の美は幾ばくかの安寧と調和を取り戻した。

Verse 47

अथ विष्णुपदीं देवीं श्रुत्वा सागरसंगताम् । इतस्ततः समाजग्मुः श्रद्दधानाः पयस्विनीम्

やがて、女神ヴィシュヌパディー（ガンガー）が大海に合したと聞くや、信心深き人々は四方より集い、水豊かなその聖河へと赴いた。

Verse 48

द्वारकावासिनश्चैव जनाः काननशोभया । हृष्टचित्ताः समाजग्मुरनिशं रुक्मिणीवनम्

ドヴァーラカーに住む人々は、森の美しさに心躍らせ、喜びの心のまま、絶えずルクミニーの林苑へと集い赴いた。

Verse 49

श्रुत्वा तदखिलं सर्वं दुर्वासाः शांभवी कला । चुकोप स्मयमानश्च भूय एतदभाषत

それら一切を聞くや、シャーンバヴィーの力の顕現たるドゥルヴァーサは怒りを起こした。だが微笑みつつ、再び次の言葉を語った。

Verse 50

दुर्वासा उवाच । कः प्रभुस्त्रिषु लोकेषु मह्यं वचनमन्यथा । विधातुमपि देवानामाद्यो लोकपितामहः

ドゥルヴァーサは言った。「三界において、誰が我が言葉を別のものにし得ようか。たとえ神々の中の第一、世界の元初の祖父であっても。」

Verse 51

किं न जानाति लोकोऽयं मयि रोषकषायिते । शक्रं प्रति त्रिभुवनं भ्रष्टश्रीकमभूत्तदा

この世は知らぬのか、我が怒りが掻き立てられたとき何が起こるかを。かつてシャクラのゆえに、三界はその栄光を失ったのだ。

Verse 52

मम शापमविज्ञाय नन्दनप्रतिमे वने । कथं सा रुक्मिणी तत्र रमते जनसेविते

我が呪詛を顧みず、あのルクミニーはどうしてそこで楽しめようか――人々が訪れて仕え奉る、ナンダナに等しいその林苑において。

Verse 53

तदेते तरवः सर्वे संत्वभोज्यफला नृणाम् । विभ्रष्टसर्वसौभाग्याः कुसुमस्तबकोज्झिताः

それゆえ、これらすべての樹々は、人々が味わうに値しない果を結ぶものとなれ――あらゆる麗しさを失い、花房をも奪われよ。

Verse 54

इयं तु शापनिर्दग्धा हरचूडामणिः सरित् । वार्यस्याः स्यादपेयं तु नैवेह स्थातुमर्हति

またこの河――ハラチューダーマニ（「ハラの冠の宝珠」）は呪いに焼かれ、その水は飲むに堪えぬものとなれ。まことに、ここに留まるに値しない。

Verse 55

प्रह्लाद उवाच । तदा सर्वमभूत्तत्र यद्यदाह च वै मुनिः । वाचि वीर्यं हि विप्राणां निर्मितं विष्णुना स्वयम्

プラフラーダは言った。「そのとき、その地では、聖仙が語ったとおりにすべてが起こった。ブラーフマナの言葉に宿る威力は、ヴィシュヌ自らが造り、支えておられるのだ。」

Verse 56

सा तु देवी तथा वृत्तमवेक्ष्य भृशदुःखिता । मेने दुरत्ययं दैवमापतत्तत्पुनःपुनः

しかし女神は、事がそのように運ぶのを見て、ひどく悲しみに沈んだ。避けがたい宿命が、幾度も幾度も自分に降りかかったのだと思った。

Verse 57

ततस्तु सा विनिश्चित्य मरणं दुःखभेषजम् । उत्तरीयांबरेणैव बहिः किञ्चित्प्रबद्ध्य तु

そこで彼女は、死こそが悲しみの薬であると決した。上衣を用いて外に少し結び、そこに固く括りつけた（輪を作った）。

Verse 58

अथावबुध्य तत्सर्वं सर्वभूतगुहाशयः । तां ज्ञात्वा सत्वरं चाऽगात्सुपर्णेन दयानिधिः

そのとき、あらゆる衆生の心の秘奥に住まう御方は、すべてを悟り給うた。彼女の苦境を知るや、慈悲の大海たる主は、スパルナ（ガルダ）に乗り、ただちにそこへ急ぎ給うた。

Verse 59

ददर्श तादृशीं देवीं कण्ठपाशकरां विभुः । अधस्तात्तरुशाखायां निमीलितविलोचनाम्

主は、そのような有様の女神を御覧になった。彼女は首にかける縄の輪を手にし、木の枝の下で、まぶたを閉じて立っていた。

Verse 60

विभ्रष्टभूषणगणां कृशदेहवल्लीं म्लानाननांबुजरुचं मरणे प्रसक्ताम् । मेने स विग्रहवतीं करुणां कृपालुस्तां सौख्यदां गुणवतीं प्रणतार्तिहन्त्रीम्

飾りはことごとく落ち、身は枯れた蔓のようにやつれ、顔の蓮華の光も褪せ、死に心を寄せていた。かくのごとき姿を見て、慈悲深き主は悟り給うた――彼女こそ、形をとって現れた「憐れみ」そのもの、安らぎを授け、徳に満ち、帰依してひれ伏す者の苦悩を滅する方であると。

Verse 61

संश्रुत्य साऽपि पतगाधिपते रवं वै प्रोन्मील्य नेत्रकमलेऽथ ददर्श कृष्णम् । सामन्यत त्रिकविवर्तितलोचनाब्जं प्राप्तं तमिष्टसुहृदं निजजीवनाथम्

鳥の王（ガルダ）の叫びを聞くと、彼女もまた蓮華の眼を開き、クリシュナを拝した。彼女は見つめた――来たり給うた愛しき友、わが命の主を――その蓮華の眼は驚きに何度も何度もめぐり返った。

Verse 62

सा रोमहर्षविवशा त्रपया परीता कोपानुरागकलुषा कृतविप्रलापा । संवर्द्धितद्विगुणशोकभरा च देवी नानारसं बत दृशोर्विषयं प्रपेदे

女神は身の毛もよだつほどに震え、恥じらいに満ち、怒りと愛の入り混じる濁りに心を乱されて、言葉は途切れ途切れにこぼれた。悲しみの重みは倍となり、その眼前にはさまざまな情の渦が押し寄せた。

Verse 63

तस्याः ससाध्वसविसर्गचिकीर्षितायाः पाशं व्यपोह्य करचारु सरोरुहेण । आदाय पाणिममृतोपमया च वाचा संजीवयन्निदमुदारमुदाजहार

彼女が恐れのあまり命を捨てようとしたその時、彼は蓮華のごとく麗しい御手で縄の輪を取り除いた。さらにその手を取り、甘露のような言葉で彼女を甦らせ、次の高雅なる言葉を告げた。

Verse 64

श्रीकृष्ण उवाच । किमेतत्साहसं भीरु चिकीर्षत्यविचारितम् । ननु देवि ममाचक्ष्व किं नु ते खेदकारणम्

シュリー・クリシュナは言われた。「おお臆する者よ、思慮もなくなぜこの無謀な行いをしようとするのか。女神よ、我に告げよ――汝の憂いの真の原因は何であるか。」

Verse 65

त्वं विद्याऽहं परो बोधस्त्वं माया चेश्वरस्त्वहम् । त्वं च बुद्धिरहं जीवो वियोगः कथमावयोः

「汝は聖なる智（ヴィディヤー）、我は至上の覚知。汝はマーヤー、我は主イーシュヴァラ。汝は बुद्धि（ブッディ：知性）、我は具身のジーヴァ――されば我ら二つに、いかなる真の隔たりがあろうか。」

Verse 66

त्वया विमोहितात्मानो भ्राम्यन्त्यजभवादयः । सा कथं क्षुभ्यसि त्वं तु किं स्वधाम न बुध्यसे

「汝によって、梵天をはじめとする大いなる者たちさえ迷わされ、さまよい歩む。しかるに汝自身がどうして乱れるのか。汝は自らのダーマ（本来の住処）――真の自性――を悟らぬのか。」

Verse 67

त्वया हि बद्धा ऋषयस्ते चरन्तीह कर्मभिः । तां त्वां कथमृषिः शप्तुं शक्नुयाद्वरवर्णिनि

「まことに、汝によって仙人（リシ）たちさえ縛られ、業（カルマ）の力に促されてこの世を巡る。さればいかなるリシが汝を呪う力を持ち得ようか、優美にして勝れたる御方よ。」

Verse 68

शिक्षार्थं त्विह लोकानामेवं मे देवि चेष्टितम् । मन्मायया समाविष्टः कुरुते विवशः पुमान् । पश्य कोपपरीतात्मा यः स शान्तो मुनीश्वरः

デーヴィーよ、この世の人々を教え導くために、わたしはこのように振る舞った。わがマーヤーに入り込まれ、圧倒された人は、抗えず無力のままに行為する。見よ—いま怒りに心を奪われている者こそ、まことにあの静謐なる牟尼の主なのである。

Verse 69

प्रह्लाद उवाच । सोऽभ्येत्य भक्तिनम्रोऽथ दुर्वासा मुनिसत्तमः । विचार्य मनसा सर्वं पश्चात्तापानुपाश्रयत्

プラフラーダは言った。すると、牟尼の中でも最勝のドゥルヴァーサは、信愛により身を低くして近づいた。すべてを心中で省みたのち、彼は悔恨（懺悔）に身を寄せた。

Verse 70

किं मया कृतमित्युक्त्वा तत्समीपमुपागमत् । अपतद्विलुठन्भूमौ दण्डवच्चाश्रुसंप्लुतः

「私は何ということをしてしまったのか」と言って、彼はその近くへ進んだ。彼は地に倒れ、転げ回り、杖のようにまっすぐ身を投げて礼拝し、涙に濡れそぼった。

Verse 71

पितरौ जगतो देवौ क्षामयामास दीनवत् । तुष्टाव सूक्तवाक्यैस्तु रहस्यैर्भक्तिसंयुतः

彼は、世界の父母たる二柱の神に、哀れな者のように赦しを乞うた。さらに信愛を具えて、よく整えられた言葉、奥義を秘めた深い言葉によって彼らを讃嘆した。

Verse 72

आह चेदं जगन्नाथं यदि मय्यस्त्यनुग्रहः । तदा पुरेव संयोगो देव देव्या विधीयताम्

そして彼は宇宙の主にこう申し上げた。「もし私に御慈悲があるなら、神と女神の結びつきが、昔のように再び成就しますように。」

Verse 73

अथ प्रहस्य गोविन्दस्तमाह मुनिसत्तमम् । न हि ते वचनं जातु मृषा भवितुमर्हति

そのときゴーヴィンダは微笑み、最上の聖仙に告げた。「まことに、あなたの言葉が偽りとなることは決してない。」

Verse 74

मयैवं विहितः सेतुः कथमुच्छेद्यतां द्विज । सद्भिराचरितः सेतुः सिद्धो लोकस्य पालकः

「このセートゥ（法の境界・規範）はわたしが定めた。どうして断ち切れようか、婆羅門よ。善き者が行ずるこのセートゥは成就し、世を護る守りとなる。」

Verse 75

दिनेदिने द्विकालं च आयास्ये मुनिसत्तम । विनोदयिष्ये तां तां तु मुनिकन्यां च काम्यया

「最上の聖仙よ、わたしは日ごとに、朝夕の二時に来よう。そして望むままに、その牟尼の娘を幾度も歓ばせよう。」

Verse 76

तुष्यामि साधनैर्नान्यैर्मत्कथाकथनैरपि । यथा संपूज्य मामत्र मम प्रीतिर्भविष्यति

「わたしは他の手段では満足しない――わたしの物語を語ることさえも――ここで正しくわたしを礼拝するほどには。そうすれば、わたしの恩寵が起こる。」

Verse 77

यदा च मयि वै कुण्ठमधिरूढे महामुने । प्रवेक्ष्यति तदा तेजो मम सर्वं त्रिविक्रमे

「そして、偉大なる聖仙よ、わたしがヴァイクンタへと昇ったとき、そのときわたしの光明のすべてはトリヴィクラマへと入る。」

Verse 78

रुक्मिणीयं च मन्मूर्तेः संयोगं पुनरेष्यति । इयं भागीरथी चापि सागरेण समा गुणैः । त्यक्त्वा ह्यशेषदुःखानि सुखं चैव गमिष्यति

ルクミニーもまた、再びわが聖なる御身と合一を得るであろう。さらにこのバーギーラティー（ガンガー）も—徳において大海に等しく—あらゆる憂いを捨て去り、まことに安楽へと赴く。

Verse 79

अनुग्रहं विधायैवमृषिणा सह केशवः । विवेश स्वपुरीं तत्र विधायोपांतिकं मुनिम्

かくして恩寵を授けたのち、ケーシャヴァは聖仙とともに自らの都へ入った。さらにその牟尼を近くに置き、随侍させた。

Verse 80

सापि देवी च संबुध्य तदा तस्य विचेष्टितम् । अनुग्रहाद्भगवतो बभूव विगत ज्वरा

その女神もまた、そのとき彼の振る舞いを悟った。そして世尊（バガヴァーン）の恩寵により、熱病の苦しみから解き放たれた。

Verse 81

यतश्च मुक्ता दुःखेन तत्र देवी हरिप्रिया । ततो भागीरथी सा तु गदिता दुःखमोचिनी

ハリに愛される女神がそこで悲しみから解放されたがゆえに、そのバーギーラティーは「苦を除く者」と称えられるようになった。

Verse 82

अमावास्यां पौर्णमास्यां यस्तस्याः संगमे शुभे । स्नायादशेषदुःखात्तु स नरः परिमुच्यते

新月の日と満月の日に、彼女の吉祥なる合流点で沐浴する者は、あらゆる悲苦からことごとく解き放たれる。

Verse 83

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नवम्यां चावलोकिता । नराणां रुक्मिणी देवी सर्वान्कामा न्प्रयच्छति

月の第八日・第十四日・第九日に、女神ルクミニーを拝観するならば、彼女は人々にあらゆる願いを授け給う。

Verse 84

इत्येतत्कथितं देव्या ऋषयो दुःखमोचनम् । अनुग्रहश्च देवस्य किं भूयः श्रोतुमिच्छथ

かくして、聖仙たちよ、苦を除く女神の大いなる功徳と、主の恩寵とを語り終えた。さらに何を聞きたいのか。