Adhyaya 65

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति तडागं देवनिर्मितम् । यत्रानर्तो नृपः सिद्धः सुहयो नाम नामतः

スータは言った。「さらにまた、そこには神々の造りし池がある。そこにおいて、スハヤと名づけられたアーナルタ王は成就（シッディ）を得た。」

Verse 2

तेनैव भूभुजा तत्र लिंगं संस्थापितं शुभम् । आनर्तेश्वरसंज्ञं च सर्व सिद्धिप्रदं नृणाम्

その王自身が、そこに吉祥なるリンガを स्थापितし、「アーナルテーシュヴァラ」と名づけた。これは人々にあらゆる成就を授ける。

Verse 3

तत्रांगारकषष्ठ्यां यस्तडागे स्नानमाचरेत् । स प्राप्नोति नरः सिद्धिं यथाऽनर्ताधिपेन च

アṅガーラカ・シャシュティーの日に、その池で沐浴する者は、アーナルタ王と同じく成就を得る。

Verse 4

ऋषय ऊचुः । कथं सिद्धिस्तु संप्राप्ता आनर्तेन महात्मना । सर्वं कथय तत्सूत सर्वं वेत्सि न संशयः

聖仙たちは言った。「大いなる魂をもつアーナルタはいかにして成就（シッディ）を得たのか。スータよ、すべてを語れ。汝は万事を知り、疑いはない。」

Verse 5

सूत उवाच । आनर्तः सुहयो नाम पुरासीत्पृथिवीपतिः । सर्वारिभिर्हतो युद्धे पलायनपरायणः । उच्छिष्टो म्लेच्छसंस्पृष्ट एकाकी बहुभिर्वृतः

スータは語った。「昔、スハヤと呼ばれるアーナルタという地上の王がいた。戦において諸敵にことごとく敗れ、逃走に心を傾けた彼は、ムレッチャとの接触により穢れ—汚染され—孤独でありながら、多くの災いに取り囲まれたかのようであった。」

Verse 6

अथ तस्य कपालं च कापालिक व्रतान्वितः । जगृहे निजकर्मार्थं ज्ञात्वा तं वीरसंभवम्

その後、彼はカーパ―リカの誓戒を守り、自らの儀礼の務めのためにその髑髏鉢を手に取った。それが英雄の宿命より生じた器であると知っていたからである。

Verse 7

आनर्तेश्वरसांनिध्ये वसमानो वने स्थितः । स रात्रौ तेन तोयेन सर्वदेवमयेन च

アーナルテーシュヴァラの御前近くに住み、森に身を置いて、彼は夜ごとにその水を用いた—そこには一切の神々の臨在が満ちていた。

Verse 8

तडागोत्थेन संपूर्णं रात्रौ कृत्वा प्रमुंचति । आसीत्पूर्वं वणिङ्नाम्ना सिद्धसेन इति स्मृतः । धनी भृत्यसमोपेतः सदा पुण्यपरायणः

夜、池から汲んだ水でそれを満たし、やがて注ぎ捨てた。かつてシッダセーナと名高い商人がいたと伝えられる—富み、従者を伴い、常に功徳の行に帰依していた。

Verse 9

कस्यचित्त्वथ कालस्य पण्यबुद्ध्या द्विजोत्तमाः । प्रस्थितश्चोत्तरां काष्ठां स सार्थेन समन्वितः

しばらくして、ああ最勝の再生者よ、商いの志を胸に、彼は隊商を伴い北方の地へと旅立った。

Verse 10

अथ प्राप्तः क्रमात्सर्वैः स गच्छन्मरुमंडल म् । वृक्षोदकपरित्यक्तं सर्वसत्त्वविवर्जितम्

やがて一行は歩みを重ね、樹も水も絶え、あらゆる生きものの気配すらない砂漠の一帯に至った。

Verse 11

तत्र रात्रिं समासाद्य श्रांताः पांथाः समन्ततः । सुप्ताः स्थानानि संसृत्य गता निद्रावशं तथा

そこに夜が訪れると、四方に疲れ果てた旅人たちはそれぞれの場所に身を横たえ、眠りの力にとらわれた。

Verse 12

ततः प्रत्यूषमासाद्य समुत्थाय च सत्वरम् । प्रस्थिता उत्तरां काष्ठां मुक्त्वैकं शूद्रसेवकम्

そして暁が来ると、彼らは急ぎ起き上がり北方へ出立し、ただ一人のシュードラの従者を後に残した。

Verse 13

स वै मार्गपरिश्रांतो गत्वा निद्रावशं भृशम् । न जजागार जातेऽपि प्रयाणे बहुशब्दिते

道の疲れに打ちひしがれ、彼は深く眠りの支配に落ちた。出立が多くの物音の中で始まっても、なお目覚めなかった。

Verse 14

न च तैः स स्मृतः सार्थैर्यैः समं प्रस्थितो गृहात् । न च केनापि संदृष्टः स तु रोधसि संस्थितः

家を共に発った隊商の者たちは彼を思い出さず、また誰一人として彼を見かけなかった――彼はただ川の岸／堤のほとりに留まっていた。

Verse 15

एवं गते ततः सार्थे प्रोद्गते सूर्यमंडले । तीव्रतापपरिस्पृष्टो जजागार ततः परम्

かくして隊商が去り、日輪が昇りきったとき、激しい熱に焼かれて、彼はそののち目を覚ました。

Verse 18

एवं तस्य तृषार्तस्य पतितस्य धरातले । धृतप्राणस्य कृच्छ्रेण संयातोऽस्ताचलं रविः

かくしてその男は渇きに責められ、地に倒れ伏し、辛うじて命の息をつなぎとめていた。やがて日輪は西の山のかなたへ沈んだ。

Verse 19

ततः किंचित्ससंज्ञोऽभून्मंदीभूते दिवाकरे । चिन्तयामास चित्तेन क्वाहं गच्छामि सांप्रतम्

その後、日がかげりゆくと、彼はわずかに意識を取り戻し、心のうちに思った――「いま、私はどこへ行けばよいのか」。

Verse 20

न लक्ष्यते क्वचिन्मार्गो दृश्यते न च मानुषम् । नात्र तोयं न च च्छाया नूनं मे मृत्यु रागतः

どこにも道は見えず、人の姿も見えない。ここには水もなく、影すらない――まさしく死が我に迫ってきたのだ。

Verse 21

एवं चिन्ताप्रपन्नस्य तस्य शूद्रस्य निर्जने । मरौ तस्मिन्समायाता शर्वरी तदनन्तरम्

そのシュードラは不安の思いに沈み、人気のない荒れた砂漠にただ独りとどまっていたが、その直後、夜がたちまち彼の上に訪れた。

Verse 22

अथ क्षणेन शुश्राव स गीतं मधुरध्वनि । पठतां नन्दिवृद्धानां तथा शब्दं मनोहरम्

するとたちまち、甘美な旋律の歌が聞こえ、さらにナンディヴリッダたちが誦するかのような、心を惹く声も響いてきた。

Verse 23

अथापश्यत्क्षणेनैव प्रेतसंघैः सभावृतम् । प्रेतमेकं च सर्वेषामाधिपत्ये व्यव स्थितम्

そして瞬く間に、プレータの群れに取り囲まれた集会が見え、そのすべての上に主権を定められた一体のプレータが立っていた。

Verse 24

ततस्ते पार्श्वगाः प्रेता एके नृत्यं प्रचक्रिरे । तत्पुरो गीतमन्ये तु स्तुतिं चैव तथा परे

すると傍らに控えるプレータたちは、ある者は舞い始め、ある者はその前で歌い、またある者は讃歌を捧げて称えた。

Verse 25

अथासौ प्राह तं शूद्रमतिथे कुरु भोजनम् । स्वेच्छया पिब तोयं च श्रेयो येन भवेन्मम

そして彼はそのシュードラに言った。「おお客人よ、食を整えよ。さらに望むままに水を飲め――それによって我が福徳が確かなものとなるように。」

Verse 26

ततः स भोजनं चक्रे क्षुधार्तश्च पपौ जलम् । भयं त्यक्त्वा सुविश्रब्धः प्रेतराजस्य शासनात्

それから彼は食事を整え、飢えに苦しみつつ水を飲んだ。プレータ王の命により恐れを捨て、安らかにして信を抱いた。

Verse 27

ततः प्रेताश्च ते सर्वे प्रेतत्वेन समन्विताः । यथाज्येष्ठं यथान्यायं प्रचक्रुर्भोजनक्रियाम्

ついで、プレータ性を具えたそのすべてのプレータたちは、年長の順と正しい作法に従って、食の儀を執り行った。

Verse 28

एवं तेषां समस्तानां विलासैः पार्थिवोचितैः । अतिक्रान्ता निशा सर्वा क्रीडतां द्विजसत्तमाः

かくして彼らは王にふさわしい遊興と戯れを尽くし、戯れに興じるうちに夜はすべて過ぎ去った、ああ、婆羅門の最勝よ。

Verse 29

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमंडले । यावत्पश्यति शूद्रः स तावत्तत्र न किञ्चन

ついで清らかで曇りなき暁、日輪が昇ると、そのシュードラが見回すかぎり、そこには何ひとつ見えなかった。

Verse 30

ततश्च चिन्तयामास किमेतत्स्वप्नदर्शनम् । चित्तभ्रमोऽथवाऽस्माकमिन्द्रजालमथापि वा

そこで彼は思案した。「これは夢に見た幻か。あるいは心の迷いか。もしくは何らかの魔術の幻惑であろうか。」

Verse 32

एवं चिन्तयमानस्य भास्करो गगनांगणम् । समारुरोह तापेन तापयन्धरणीतलम्

彼がそのように思い巡らしていると、太陽は天の広庭へと昇り、その熱で大地の面を焼きつけた。

Verse 33

ततः कंचित्समाश्रित्य स्वल्पच्छायं महीरुहम् । प्राप्तवान्दिवसस्यांतं क्षुत्पिपासाप्रपीडितः

それから彼は、わずかな木陰しか与えぬ一本の木に身を寄せ、飢えと渇きに責められつつ日暮れまで耐えた。

Verse 34

ततो निशामुखे प्राप्ते भूयोऽपि प्रेतराजकम् । प्रेतैस्तैश्चसमोपेतं तथारूपं व्यलोकयत्

やがて夜の訪れとともに、彼は再び、あのプレータたちを従えたプレータ王が、以前と同じ姿で現れるのを見た。

Verse 35

तथैव भोजनं चक्रे तस्यातिथ्यसमुद्भवम् । भयेन रहितः शूद्रो हर्षेण महतान्वितः

同じように彼は、そのもてなしから生じた食を口にした。恐れを離れたシュードラは、大いなる歓喜に満たされた。

Verse 36

एवं तस्य निशावक्त्रे नित्यमेव स भूपतिः । आतिथ्यं प्रकरोत्येव समागत्य तथैव च

かくして夜が訪れるたびに、その王は常にやって来て、まったく同じ仕方でもてなしを行った。

Verse 37

ततोऽन्यदिवसे प्राप्ते तेन शूद्रेण भूपतिः । पृष्टः किमेतदाश्चर्यं दृश्यते रजनीमुखे

そして別の日が来ると、そのシュードラは王に問うた。「夜の訪れに見えるこの不思議は、いったい何なのですか。」

Verse 38

विभवस्ते महाभाग प्रणश्यति निशाक्षये । एतत्कीर्तय मे गुह्यं न चेत्प्रेतप संस्थितम् । अत्र कौतूहलं जातं दृष्ट्वेदं सुविचेष्टितम्

「幸いなる御方よ、夜が明けるとあなたの輝きは消え失せます。この秘事を私に語ってください。さもなくば、あなたはまことにプレータたちの主として立つ者なのでしょう。この整然とした奇瑞を見て、私の胸に強い好奇が起こりました。」

Verse 39

प्रेत उवाच । अस्ति पुण्यं महाक्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । गंगा च यमुना चैव स्थिते तत्र च संगमे

プレータは言った。「ハータケーシュヴァラと名づけられた、至上の功徳を具える大いなる聖域がある。そこ、合流の地にガンガーとヤムナーがまします。」

Verse 40

ताभ्यामतिसमीपस्थं शिवस्यायतनं शुभम् । महाव्रतधरस्तत्र तपस्यति सुनैष्ठिकः

「その二つの河のすぐ近くに、吉祥なるシヴァの聖所がある。そこでは、大誓（マハーヴラタ）を奉持する堅固な苦行者が、ひたすら苦行を修している。」

Verse 41

स सदा रात्रिशौचार्थं कपालं जलपूरितम् । मदीयं शयने चक्रे तत्र कृत्वा निजां क्रियाम्

「彼はいつも夜の浄めのために、カパーラ（髑髏鉢）に水を満たした。そこで自らの行を修し終えると、それを私の寝所の傍らに置いた。」

Verse 42

तत्प्रभावान्ममेयं हि विभूतिर्जायते निशि । दिवा रिक्ते कृते याति भूय एव महामते

その修行の力によって、私のこの灰は夜に生じる。昼に空になると消え去り、また再び現れるのである、おお賢き者よ。

Verse 43

तस्मात्कुरु प्रसादं मे तत्र गत्वा कपालकम् । चूर्णं कृत्वा मदीयं तत्तस्मिंस्तोये विनिक्षिप

それゆえ、私に慈悲を垂れたまえ。そこへ行き、私の頭蓋骨を取り、粉末にして、その水の中に投じてくれ。

Verse 44

येन मे जायते मोक्षः प्रेतभावात्सुदारुणात्

それによって、この最も恐ろしい餓鬼（プレータ）の状態から、私に解脱が生じるように。

Verse 45

तथा तत्रास्ति पूर्वस्यां दिशि तत्तीर्थमुत्तमम् । गयाशिर इति ख्यातं प्रेतत्वान्मुक्तिदा यकम्

さらに、その場所の東の方角には、ガヤーシラとして知られる優れた聖地（ティールタ）があり、それは餓鬼の状態からの解放をもたらす。

Verse 46

तत्र गत्वा कुरु श्राद्धं सर्वेषां त्वं महामते । दृश्यते तव पार्श्वस्था भद्र संपुटिका शुभाम्

そこへ行き、おお賢き者よ、すべての（死者の）ためにシュラーッダ（祖霊祭）を行いなさい。そして見よ、高貴な者よ、あなたの傍らには吉祥な小箱がある。

Verse 47

अस्यां नामानि सर्वेषां यथाज्येष्ठं समालिख । ततः श्राद्धं कुरुष्वाशु दयां कृत्वा गरीयसीम्

そこに、亡き者すべての名を年長順に書き記せ。ついで速やかに、最上の慈悲をもってシュラーダ（śrāddha）を執り行え。

Verse 48

वयं त्वां तत्र नेष्यामः सुखोपायेन भद्रक । निधिं च दर्शयिष्यामः श्राद्धार्थं सुमहत्तरम्

善き人よ、われらは安らかな手立てで汝をそこへ導こう。さらにシュラーダ（śrāddha）のための、きわめて大いなる宝蔵を示そう。

Verse 49

तथेति समनुज्ञाते तेन शूद्रेण सत्वरम् । निन्युस्तं स्कन्धमारोप्य शूद्रं क्षेत्रे यथोदितम्

そのシュードラ（Śūdra）が「そのとおり」と許すや、彼らはたちまち彼を肩に担ぎ、告げられたとおり聖なるクシェートラ（kṣetra）へ運び入れた。

Verse 50

दर्शयामासुरेवास्य निधानं भूरिवित्तजम् । तदादाय गतस्तत्र यत्रासौ नैष्ठिकः स्थितः

ついで彼らは、財宝に満ちた彼の埋蔵の宝を示した。それを取り上げると、彼は戒を堅く守る苦行者（naiṣṭhika）の住まう所へ赴いた。

Verse 51

ततः प्रणम्य तं भक्त्या कथ यामास विस्तरात् । तस्य भूतपतेः सर्वं वृत्तांतं विनयान्वितः

それから彼は信愛（bhakti）をもって礼拝し、謙虚にして、かの衆生の主（bhūtapati）に関わる一切の次第を詳らかに語り述べた。

Verse 52

ततो लब्ध्वा कपालं तच्चूर्णयित्वा समाहितः । गंगायमुनयोर्मध्ये प्रचिक्षेप मुदान्वितः

そののち彼はカパーラ（髑髏の鉢）を得て、心を統一してそれを粉末に砕き、歓喜してガンガーとヤムナーの合間の水中へ投げ入れた。

Verse 53

एतस्मिन्नंतरे प्रेतो दिव्यरूपवपुर्धरः । विमानस्थोऽब्रवीद्वाक्यं शूद्रं तं हर्षसंयुतः

そのとき、プレータは光り輝く神妙なる姿となり、ヴィマーナ（天の車）に座して、歓喜をもってそのシュードラに言葉を告げた。

Verse 54

प्रसादात्तव मुक्तोऽहं प्रेतत्वाद्दारुणादितः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदिवालयम्

「あなたのご加護により、恐ろしきプレータの境涯より解き放たれました。あなたに吉祥あれ。いま、私は三天の神々の住処へと赴きます。」

Verse 55

एतेषामेव सर्वेषामिदानीं श्राद्धमाचर । गत्वा गयाशिरः पुण्यं येन मुक्तिः प्रजायते

「いま、これらすべての者のためにシュラーダ（śrāddha）を修しなさい。さらに聖なるガヤーシラス（Gayāśiras）へ赴け。そこによって解脱が得られる。」

Verse 56

ततः स विस्मयाविष्टस्तेषामेव पृथक्पृथक् । श्राद्धं चक्रे च भूतानां नित्यमेव समाहितः

それから彼は驚嘆に満たされ、常に心を整えて、亡き者たちのためにシュラーダ（śrāddha）を一人ひとり別々に執り行った。

Verse 57

तेऽपि सर्वे गताः स्वर्गं प्रेतास्तस्य प्रभावतः । ददुश्च दर्शनं तस्य स्वप्रे हर्षसमन्विताः

そのプレータたちもまた皆、彼の行いの威力によって天界へ赴いた。そして歓喜に満ち、夢のうちに自らの姿を彼に示して見せた。

Verse 58

ततः शूद्रः स विज्ञाय तत्क्षेत्रं पुण्यवर्ध नम् । न जगाम गृहं भूयस्तत्रैव तपसि स्थितः

その後、そのシュードラは、その聖なる地が功徳を増し育てると悟り、もはや家へは戻らず、そこに留まって苦行に安住した。

Verse 59

गंगायमुनयोः पार्श्वे शूद्रकेश्वरसंज्ञितम् । लिगं संस्थापितं तेन सर्वपातकनाशनम्

ガンガーとヤムナーのほとりに、彼は「シュードラケーシュヴァラ」と名づけられたリンガを स्थापितした。これはシヴァの聖標であり、あらゆる罪を余すところなく滅する。

Verse 60

यस्तयोर्विधिवत्स्नानं कृत्वा पूजयते नरः । शूद्रकेश्वरसंज्ञं च लिंगं श्रद्धासमन्वितः

その聖なる水に法にかなって沐浴し、信心をもって「シュードラケーシュヴァラ」と呼ばれるリンガを礼拝する者は誰であれ——

Verse 61

स सर्वैः पातकैर्मुक्तः प्रयाति शिव मंदिरम् । स्तूयमानश्च गंधर्वैर्विमानवरमाश्रितः

——その者は一切の罪より解き放たれ、シヴァの御住処へと赴く。ガンダルヴァたちに讃えられ、勝れた天の車（ヴィマーナ）に乗る。

Verse 62

यस्तत्र त्यजति प्राणान्कृत्वा प्रायोपवेशनम् । न च भूयोऽत्र संसारे स जन्माप्नोति ।मानवः

そこでプラーヨーパヴェーシャナ（死に至る断食）を行じて命を捨てる者は、この輪廻の世に再び生まれることがない。

Verse 63

गंडूषमपि तोयस्य यस्तस्य निवसन्पिबेत् । सोऽपि संमुच्यते पापादाजन्ममरणांतिकात्

たとえそこに住み、その水を一口すすっただけの者であっても、罪より解き放たれる――生から死に至るまでまとわりつく重荷さえも。

Verse 64

यस्तत्र ब्राह्मणेंद्राणां संप्रयच्छति भोजनम् । पितरस्तस्य तृप्यंति यावत्कल्पशतत्रयम्

そこで高徳のブラーフマナたちに食を施す者は、その祖霊（ピトリ）が三百カルパのあいだ満ち足りる。

Verse 65

त्रुटिमात्रं च यो दद्यात्तत्र स्वर्णं समाहितः । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं राजसूयाश्वमेधयोः

また、心を一つにしてそこで黄金をほんの微量でも施す者は、ラージャスーヤとアシュヴァメーダの供犠の全き果報を得る。

Verse 66

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्तीर्थवरमाश्रयेत् । य इच्छेच्छाश्वतं स्वर्गं सदैव मनुजो द्विजाः

ゆえに、あらゆる努力をもってその最勝のティールタに帰依すべきである。永遠の天界を願う者は、人として生あるうちに——おおブラーフマナたちよ。

Verse 67

अत्र गाथा पुरा गीता गौतमेन महर्षिणा । गंगायमुनयोस्तं च प्रभावं वीक्ष्य विस्मयात्

ここにおいて、いにしえに大聖仙ガウタマは、ガンガーとヤムナーのまさにその霊威を目の当たりにして驚嘆し、ガーター（偈）を詠じた。

Verse 68

गंगायमुनयोः संगे नरः स्नात्वा समाहितः । शूद्रेश्वरं समालोक्य सद्यः स्वर्गमवाप्नुयात्

ガンガーとヤムナーの合流にて、心を統一して沐浴し、シュードレーシュヴァラ（Śūdreśvara）を拝する者は、ただちに天界を得る。

Verse 69

एतद्वः सर्वमाख्यातं गंगायमुनयोर्मया । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

かくして我は、最勝のバラモンたちよ、ガンガーとヤムナーの大いなる功徳を余すところなく語った。これは一切の罪を滅する聖なる栄光である。