Adhyaya 116

Verse 1

सूतौवाच । तथान्यापि च तत्रास्ति सुविख्याताम्बरेवती । देवी कामप्रदा पुंसां बालकानां सुखप्रदा

スータは言った。「さらにその地には、名高きアンバレー・ヴァティー女神がまします。女神は人々に望む成就を授け、幼子らに安楽を与え給う。」

Verse 2

यां दृष्ट्वा पूजयित्वाऽथ चैत्राष्टम्यां विशेषतः । शुक्लायां नाप्नुयान्मर्त्यः कुटुम्बव्यसनं क्वचित्

彼女を拝し供養する者は—とりわけチャイトラ月の白分（明月）の第八日（アシュタミー）に—いついかなる時も家族の災厄に遭わない。

Verse 3

ऋषय ऊचुः । केन वा स्थापिता तत्र सा देवी चाम्बरेवती । किंप्रभावा किंस्वरूपा सूतपुत्र वदस्व नः

仙人たちは言った。「その地にアンバレー・ヴァティー女神を安置したのは誰か。いかなる威力をもち、いかなる本性・御姿なのか。スータの子よ、我らに語れ。」

Verse 4

सूत उवाच । यदा शेषेण संदिष्टा नानानागा विषोल्बणाः । पुरस्यास्य विनाशाय क्रोधसंरक्तलोचनाः । तदा तस्य प्रिया सा च पुत्रशोकेनपीडिता

スータは言った。「シェーシャの命により、猛毒を帯び、怒りに目を赤くした多くのナーガたちがこの都を滅ぼすために遣わされたとき、彼の愛しき妃もまた、子を失う悲しみに苛まれていた。」

Verse 5

स्वयमेवाग्रतो गत्वा भक्षयामास तं द्विजम् । कुटुम्बेन समायुक्तं येन पुत्रो निपातितः

彼女はみずから前に進み、その婆羅門を家族もろとも喰らい尽くした—わが子を打ち倒した、まさにその者を。

Verse 6

अथ तस्य द्विजेन्द्रस्य बालवैधव्यसंयुता । अनुजाऽसीत्तपोयुक्ता ब्रह्मचर्यकृतक्षणा

さて、その高徳のバラモンには、若くして寡婦となった妹がいた。彼女は苦行（タパス）に励み、梵行（ブラフマチャリヤ）の戒めを堅く守っていた。

Verse 7

सा दृष्ट्वा भक्षितं सर्वं भट्टिकाख्या कुटुम्बकम् । नाग पत्न्या ततः प्राह जलमादाय पाणिना

彼女は「バッティカー」と呼ばれる一族がことごとく食い尽くされたのを見て、手のひらに水をすくい、蛇の妻に向かって語りかけた。

Verse 8

यस्मात्त्वया कुटुम्बं मे नाशं नीतं द्विजिह्वके । दर्शितं च महद्दुःखं मम बन्धुजनोद्भवम्

「そなた、二つの舌をもつ蛇よ。そなたが我が家族を滅びへ導き、我が身内から生じた大いなる悲苦を、私に見せつけたのだから、」

Verse 9

तथा त्वमपि संप्राप्य मानुषत्वं सुगर्हितम् । मानुषं पतिमासाद्य पुत्रपौत्रानवाप्य च

「同じくそなたも、はなはだ咎められる人の身を受け、人の夫を得て、子と孫とを授かるであろう。 」

Verse 10

तेषां विनाशजं दुःखं मा नुषे त्वमवाप्स्यसि । नागत्वे वर्तमानायाः शापं तेऽमुं ददाम्यहम्

「人として生まれれば、彼らの滅びから生じる悲しみをそなたは味わうであろう。そなたが今なおナーギーであるこの時に、私はこの呪詛を授ける。」

Verse 11

साऽपि श्रुत्वाऽथ तं शापं रेवती भट्टिकोद्भवम् । क्रोधेन महताविष्टा ह्यदशत्तां द्रुतं ततः

その呪詛を聞くや、バッティカの系に生まれたレーヴァティーは、激しい憤怒に呑まれ、ただちに素早く彼女に噛みついた。

Verse 12

अथ तस्यास्तनुं प्राप्य नागीदंष्ट्रा विषोल्बणा । जगाम शतधा नाशं बिभिदे न त्वचं क्वचित्

だが、猛毒を帯びたナーガの牙がその女の身に届くと、牙は百に砕け散り、しかも皮膚をどこ一つ貫けなかった。

Verse 13

ततः सा लज्जयाविष्टा स्वरक्तप्लावितानना । विषण्णा निषसादाथ संनिविष्टा धरातले

そのとき彼女は羞恥にとらわれ、顔は自らの血に濡れそぼち、意気消沈して地に座り込んだ。

Verse 14

एतस्मिन्नंतरे नागास्तथान्ये ये समागताः । रेवतीं ते समालोक्य तथारूपां भयान्विताम् । प्रोचुश्च किमिदं देवि तव वक्त्रे रुजास्पदम्

その間に、そこへ集まっていた他のナーガたちは、そのような姿で怯えるレーヴァティーを見て恐れ、こう言った。「女神よ、御顔にあるこの痛ましい患いは何なのですか。」

Verse 15

अथवा किं प्रभावोऽयं कस्यचिद्रक्तसंपदः

「あるいは、これはいかなる影響なのか――血に結びつく何か奇異な顕現なのか。」

Verse 16

रेवत्युवाच । येयं दुष्टतमा काचिद्दृश्यते दुष्टतापसी । अस्या जातो विकारोऽयं ममास्ये नागसत्तमाः

レーヴァティーは言った。「ここに極めて邪悪な苦行女が見えます。ナーガの長たちよ、彼女のせいで、私の顔にこの異変が生じたのです。」

Verse 17

तस्मादेनां महा दुष्टां भगिनीं तस्य दुर्मतेः । येन मे निहतः पुत्रो द्विजपुत्रेण सांप्रतम्

「それゆえ、この極悪非道な女を捕らえよ。彼女はあの邪悪な心の持ち主の妹であり、その者によって私の息子は今、バラモンの息子を通じて殺されたのだ。」

Verse 18

भक्ष्यतां भक्ष्यतां शीघ्रं मम नाशाय संस्थिताम् । सांप्रतं मन्मुखे तेनं रुधिरं पन्नगोत्तमाः

「喰らえ、早く彼女を喰らえ。彼女は私を滅ぼすためにここに来たのだ！蛇の長たちよ、今、彼女のせいで私の口には血が溜まっている。」

Verse 19

अथ ते पन्नगाः क्रुद्धा ददंशुस्तां तपस्विनीम् । समं सर्वेषु गात्रेषु यथान्या प्राकृता स्त्रियम्

そこで、それらの蛇たちは激怒し、その苦行女に噛みついた。まるで彼女がただの普通の女であるかのように、彼女の全身の手足をくまなく噛んだのである。

Verse 20

ततस्तेषामपि तथा मुखाद्दंष्ट्रा विनिर्गताः । रुधिरं च ततो जज्ञे शेषपत्न्या यथा तथा

すると、彼らの口からも牙が飛び出し、血が噴き出した。それはまさに、シェーシャの妻の場合と同じであった。

Verse 21

अथ तस्याः प्रभावं तं दृष्ट्वा ते नागसत्तमाः । शेषा भय परित्रस्ताः प्रजग्मुश्च दिशो दश

彼女の比類なき威力を見て、ナーガの中の最勝たちは恐怖に震え、十方へと逃げ散った。

Verse 22

भट्टिकापि जगामाशु स्वाश्रमं प्रति दुःखिता । भयत्रस्तैः समंताच्च वीक्ष्यमाणा महोरगैः

バッティカーもまた悲しみに沈みつつ、自らの庵へと急ぎ帰った。恐れおののく大蛇たちは四方から彼女を見つめていた。

Verse 23

ततः सर्वं समालोक्य ताप्यमानं महोरगैः । तत्स्थानं स्वजनैर्मुक्तं दुःखेन महतान्वितैः

その後、万事が大蛇たちに苦しめられているのを見て、その地の人々は深い悲嘆に沈みつつ、住処を捨て去った。

Verse 24

जगामान्यत्र सा साध्वी सम्यग्व्रतपरायणा । तीर्थ यात्रां प्रकुर्वाणा परिबभ्राम मेदिनीम्

その貞淑なる聖女は、欠けることなき誓戒に専心し、他所へと赴いた。聖なるティールタへの巡礼を行いながら、大地を遍歴した。

Verse 25

एवमुद्वासिते स्थाने तस्मिन्सा रेवती तदा । स्मृत्वा तं भट्टिकाशापं दुःखेन महताऽन्विता

かくしてその地が見捨てられると、レーヴァティーはバッティカーの呪詛を思い起こし、深い悲しみに満たされた。

Verse 26

कथं मे मानुषीगर्भे शापाद्वासो भविष्यति । मानुष्येण च कांतेन प्रभविष्यति संगमः

「呪いのゆえに、私はいかにして人の胎内に宿ることになりましょうか。さらに、人なる愛しき者との結びつきは、いかにして成就するのでしょうか。」

Verse 27

नैतत्पुत्रोद्भवं दुःखं तथा मां बाधते ह्रदि । यथेदं मानुषे गर्भे संवासो मानुषं प्रति

「子を産む苦しみが、これほどまでに我が心を悩ませるのではありません。人の胎内に住み、人の境涯に縛られること——それこそが苦しいのです。」

Verse 28

तथा दशनसंत्यक्ता कथं भर्तुः स्वमाननम् । दर्शयिष्यामि भूयोऽपि क्षते क्षारोऽत्र मे स्थितः

「いまや歯を奪われたこの身で、どうして再び夫に顔—わが名誉—を見せられましょう。傷はなお内にあって、苛烈な鹸のごとく灼けつづけます。」

Verse 29

तस्मात्परिचरिष्यामि क्षेत्रेऽत्रैव व्यवस्थिता । किं करिष्यामि संप्राप्य गृहं पुत्रं विनाकृता

「ゆえに私はこの聖なるクシェートラにとどまり、（女神に）奉仕いたしましょう。子を奪われた身で家に帰って、いったい何ができましょうか。」

Verse 30

ततश्चाराधयामास सम्यक्छ्रद्धासमन्विता । अंबिकां सा तदा देवीं स्थापयित्वा सुरेश्वरीम्

そののち、篤き信（シュラッダー）を具えて、彼女は正しく礼拝した。すなわち、その聖地に、神々の主宰たる女神アンビカーを安置して奉ったのである。

Verse 31

गन्धपुष्पोपहारेण नैवेद्यैर्विविधैरपि । गीतनृत्यैस्तथा वाद्यैर्मनोहारिभिरेव च

香と花の供え、さまざまなナイヴェーディヤ（食の供物）を捧げ、さらに心を奪う歌と舞い、器楽の調べをもって—彼女はそのように礼拝し奉った。

Verse 32

ततः कतिपयाहस्य तस्तास्तुष्टा सुरेश्वरी । प्रोवाच वरदाऽस्मीति प्रार्थयस्व हृदि स्थितम्

幾日かの後、神々の女王はその苦行と礼拝に満足し、こう告げた。「われは願いを授ける者。汝の心に宿る望みを求めよ。」

Verse 33

रेवत्युवाच । अहं शप्ता पुरा देवि ब्राह्मण्या कारणांतरे । यत्त्वं मानुषमासाद्य स्वयं भूत्वा च मानुषी

レーヴァティーは言った。「おお女神よ、昔、別の因縁により、あるバラモン女から私は呪いを受けました。『汝は人の境涯に至り、自ら人となる』と。」

Verse 34

ततः संप्राप्स्यसि फलं तेषां नाशसमुद्रवम् । महद्दुःखं स्वपुत्रोत्थं मम शापेन पीडिता

「そののち汝はその呪いの果を受ける。彼らには滅びの奔流が起こり、汝には自らの子より生ずる大いなる苦しみが来る—わが呪いにより悩まされて。」

Verse 35

तथा मम मुखाद्दंष्ट्रा संनीताश्च सुरेश्वरि । तेषां च संभवस्तावत्कथं स्यात्त्वत्प्रभावतः

「また、スレーシュヴァリーよ、我が口より牙（鋭き歯）は取り去られました。あなたの威力によって、それらの回復—あるいは再び生じること—はいかにして起こり得ましょうか。」

Verse 36

भवंतु तनया नश्च तथा वंशविवर्धनाः । एतन्मे वांछितं देवि नान्यत्संप्रार्थयाम्यहम्

われらに男子が授けられ、さらにその子らが家系を増し栄えさせますように。これこそが我が切なる願い、女神よ。ほかには何も乞いません。

Verse 37

देव्युवाच । नात्र वासस्त्वया कार्यः कथंचिदपि शोभने । मनुष्यगर्भसंवासो भर्त्ता च भविता नरः

女神は告げた。「麗しき者よ、いかなる形であれ、もはやここに留まってはなりません。あなたは人の胎に宿り（すなわち人間として生まれ）、あなたの夫もまた人の男となるでしょう。」

Verse 38

तस्माच्छृणुष्व मे वाक्यं यत्त्वां वक्ष्यामि सांप्रतम् । दुःखनाशकरं तुभ्यं सत्यं च वरवर्णिनि

ゆえに、わが言葉を聞きなさい—いまあなたに告げることを。それはあなたの悲しみを滅し、真実である、麗しき肌の女性よ。

Verse 39

उत्पत्स्यति न संदेहो देवकार्यप्रसिद्धये । तव भर्त्ता त्रिलोकेऽस्मिन्कृत्वा मानुषविग्रहम्

疑いなく、あなたの夫はこの三界において、人の姿を取って生まれ、神々の御業を成就させるでしょう。

Verse 42

तस्या गर्भं समासाद्य त्वं जन्म समवाप्स्यसि । रामरूपस्य शेषस्य पुनर्भार्या भविष्यसि

彼女の胎に入り、あなたは誕生を得るであろう。そしてラーマの姿を帯びるシェーシャ（Śeṣa）の妻として、再びあなたは結ばれる。

Verse 43

तस्मात्त्वं देवि मा शोकं कार्येऽस्मिन्कुरु शोभने । तेन मानुषजे गर्भे संभूतिः संभविष्यति

それゆえ、女神よ、この事において嘆くことなかれ、吉祥なる御方よ。これによって、まことに人の胎における誕生が起こるであろう。

Verse 44

तत्र पश्यसि यन्नाशं स्वकुटुम्बसमुद्भवम् । हिताय तदवस्थायास्तद्भविष्यत्यसंशयम्

また、そこで汝が見る滅びは、汝自身の一族より生じたものなれど、知れ――疑いなく、それはその境遇のための益となるであろう。

Verse 45

ततः परं युगं पापं यतो भीरु भविष्यति । तदूर्ध्वं मर्त्यधर्माणो म्लेच्छाः स्थास्यंति सर्वतः

その後、人々を恐れさせる罪の時代が起こるであろう。さらにその上には、ただ凡夫の法に従うムレッチャ（mleccha）が四方に満ち立つ。

Verse 46

ततः स्वर्गनिवासार्थं भगवान्देवकीसुतः । संहर्ता स्वकुलं सर्वं स्वयमेव न संशयः

そののち、天界の住処へ帰還するために、バガヴァーン――デーヴァキーの御子――は、自らその一族すべてを滅ぼすであろう。疑いはない。

Verse 47

भविष्यंति पुनर्दंष्ट्रास्तव वक्त्रे मनोरमाः । तस्मात्त्वं गच्छ पातालं स्वभर्त्ता यत्र तिष्ठति

ふたたび汝の口に麗しき牙が現れるであろう。ゆえに、汝の夫の住まうパーターラへ赴け。

Verse 48

अन्यच्चापि यदिष्टं ते किंचिच्चित्ते व्यवस्थितम् । तत्कीर्तयस्व कल्याणि महांस्तोषो मम स्थितः

また、そなたに他の望みがあり、心に定まったことがあるなら—吉祥なる者よ、告げよ。わが満足はまことに大いなるものとなった。

Verse 49

रेवत्यु वाच । स्थाने स्थेयं सदाऽत्रैव मम नाम्ना सुरेश्वरि । येन मे जायते कीर्तिस्त्रैलोक्ये सचराचरे

レーヴァティーは言った。「神々の主母よ、どうかこの場所に、まさにここに、わが名のもとに常住することをお許しください。そうして、動くもの動かぬものを含む三界に、わが名声が起こりますように。」

Verse 50

तथाऽहं नागलोकाच्च चतुर्दश्यष्टमीषु च । सदा त्वां पूजयिष्यामि विशेषान्नवमीदिने

同じくこの私も—たとえナーガの世界から来ようとも—月の第十四日と第八日に常にあなたを礼拝いたします。さらに第九日には、とりわけ特別の信愛をもってお仕えいたします。

Verse 51

आश्विनस्य सिते पक्षे सर्वैर्नागैः समन्विता । प्रपूजां ते विधास्यामि श्रद्धया परया युता

アーシュヴィナ月の白分に、すべてのナーガを伴い、至上の信を具して、あなたへの完全なる供養を執り行いましょう。

Verse 52

तस्मिन्नहनि येऽन्येऽपि पूजां दास्यंति ते नराः । मा पश्यंतु प्रसादात्ते नरास्ते वल्लभक्षयम्

そしてその日に同じく供養を捧げる人々が、あなたのご加護によって、愛するものの滅びや喪失を決して見ぬように。

Verse 53

देव्युवाच । एवं भद्रे करिष्यामि वासो मेऽत्र भविष्यति । त्वन्नाम्ना पूजकानां च श्रेयो दास्यामि ते सदा । महानवमिजे चाह्नि विशेषेण शुचिस्मिते

女神は仰せになった。「そのとおりにしよう、吉祥なる者よ。わたしはかく行う。わが住処はまさにここに定まる。さらに汝の名において、礼拝する者たちに常に福徳を授けよう—とりわけ聖なるマハーナヴァミーの日に、清らかな微笑みの者よ。」

Verse 54

सूत उवाच । एवमुक्ता तया साऽथ रेवती शेषवल्लभा । जगाम स्वगृहं पश्चाद्धर्षेण महतान्विता

スータは語った。「女神にそのように告げられると、レーヴァティー—シェーシャに愛される者—はその後、自らの住まいへと帰り、大いなる歓喜に満たされた。」

Verse 55

ततःप्रभृति सा देवी तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिता । तन्नाम्ना कामदा नृणां सर्वव्यसननाशिनी

それ以来、その女神はその聖なる地（クシェートラ）に鎮まり給うた。そしてその名のままに、人々の間で「カーマダー」—あらゆる災厄を滅する御方—として知られるようになった。

Verse 56

अंबा सा कीर्त्यते दुर्गा रेवती सोरगप्रिया । ततः संकीर्त्यते लोके भूतले चांबरेवती

その御母は「ドゥルガー」として讃えられ、また「レーヴァティー」としてはナーガ（蛇族）に愛される。ゆえに世において、地上において、彼女は「アンバー・レーヴァティー」と称えられる。

Verse 57

यस्तां श्रद्धासमोपेतः शुचिर्भूत्वा प्रपूजयेत् । नवम्यामाश्विने मासि शुक्लपक्षे समाहितः । न स संवत्सरं यावद्व्यसनं स्वकुलो द्भवम्

信を具え、身を清め、心を一つにして、アーシュヴィナ月の白分（明半）におけるナヴァミーの日に彼女を礼拝する者は、自らの家系に起こる災いを一年のあいだ受けない。

Verse 58

दृष्ट्वाग्रे छिद्रकं व्यालयुक्तं दोषैर्विमुच्यते । ग्रहभूतपिशाचोत्थैस्तथान्यैरपि चापदैः

前方に、蛇の印を帯びた「チドラカ」を拝見するならば、その者は諸々の過失を離れ、また憑依する霊（グラハ）、ブータ、ピシャーチャに起因する苦難、さらに他の危難からも解き放たれる。