Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे नागास्तथान्ये ये समागताः । रेवतीं ते समालोक्य तथारूपां भयान्विताम् । प्रोचुश्च किमिदं देवि तव वक्त्रे रुजास्पदम्

Transliteration

etasminnaṃtare nāgāstathānye ye samāgatāḥ | revatīṃ te samālokya tathārūpāṃ bhayānvitām | procuśca kimidaṃ devi tava vaktre rujāspadam

Translation

その間に、そこへ集まっていた他のナーガたちは、そのような姿で怯えるレーヴァティーを見て恐れ、こう言った。「女神よ、御顔にあるこの痛ましい患いは何なのですか。」

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• अन्तरे: interval/time
• अन्तरे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• नागाः: serpents (nāgas)
• नागाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connective/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/तुल्यताबोधक (also/likewise)

• अन्ये: other
• अन्ये: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; विशेषणम् (नागाः इति विशेष्य)

• ये: who
• ये: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• समागताः: assembled/arrived
• समागताः: Karta (Subject predicate/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन

• रेवतीम्: Revatī
• रेवतीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रेवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन

• समालोक्य: having seen
• समालोक्य: Kriya-viseshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-लोक् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया

• तथा-रूपाम्: in such a form
• तथा-रूपाम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तथा (अव्यय) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; कर्मधारयः (तादृशी रूपा)

• भय-अन्विताम्: filled with fear
• भय-अन्विताम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भय (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुषः (भयेन अन्विता)

• प्रोचुः: said
• प्रोचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-उच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect); प्रथमपुरुष; बहुवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• किम्: what
• किम्: Karma (Predicate object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; प्रश्नवाचक

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Predicate complement/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; निर्देशवाचक

• देवि: O goddess/lady
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति (vocative); एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति; एकवचन (genitive: of you/your)

• वक्त्रे: in (your) face/mouth
• वक्त्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• रुजा-आस्पदम्: cause/seat of pain
• रुजा-आस्पदम्: Karma (Predicate complement/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुज्/रुजा (प्रातिपदिक: pain) + आस्पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; तत्पुरुषः (रुजायाः आस्पदम् = seat/cause of pain)

Speaker

Nāgas (assembled serpents)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A group of nāgas gathers around Revatī, who appears frightened and altered; they lean in with anxious faces, hands raised in questioning gestures.

Characters & Entities

• Nāgas
• Revatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Suffering becomes a public moral inquiry—community attention can lead to confession, clarification, and eventual dharmic resolution.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this particular verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.