Adhyaya 61

Verse 1

सूत उवाच । ततो घटोत्कचो मुक्त्वा तत्र कामकटंकटाम् । पुत्रेणानुगतो धीमान्वियता द्वारकां ययौ

スータは語った。かくして賢者ガトートカチャは、そこにカーマカタンカターを残し、息子を伴って虚空を行き、ドヴァーラカーへと向かった。

Verse 2

आगच्छन्तं च तंदृष्ट्वा राक्षसं राक्षसानुगम् । द्वारकावासिनो योधाश्चक्रुरत्युल्बणं रवम्

羅刹が、ほかの羅刹たちを従えて近づくのを見て、ドヴァーラカーに住む戦士たちは、きわめて激しい鬨の声を上げた。

Verse 3

ग्रामे ग्रामे सुसंनद्धा नवलक्षमिता रथाः । राक्षसौ द्वौ समायातौ पात्येतां विशिखैरिति

村ごとに、よく武装した戦車が—数えきれぬほど—整えられ、「羅刹が二人来た。矢で射倒せ」と言い交わした。

Verse 4

तान्गृहीतायुधान्दृष्ट्वा यदुवीरान्घटोत्कचः । प्रगृह्य विपुलं बाहुं जगौ तारस्वरेण सः

武器を手にしたヤドゥの勇士たちを見て、ガトートカチャは大いなる腕を掲げ、澄みわたる大声で語った。

Verse 5

राक्षसं वित्त मां वीरा भीमपुत्रं घटोत्कचम् । सुप्रियं वासुदेवस्य प्रणामार्थमुपागतम्

「勇士たちよ、我を知れ。われは羅刹ガトートカチャ、ビーマの子にして、ヴァースデーヴァに愛される者。礼拝のためにここへ参った。」

Verse 6

निवेदयत मां प्राप्तं यादवेन्द्राय सात्मजम् । इति तस्य वचः श्रुत्वा ते कृष्णाय न्यवेदयन्

「ヤードゥ族の主に、我が到来を、そして我が子と共に来たことを告げよ。」その言葉を聞いて、彼らはクリシュナに奏上した。

Verse 7

आह देवः सभास्थश्च शीघ्रमत्राव्रजत्वसौ । ततः प्रवेशयामासुर्द्वारकां ते घटोत्कचम्

会座にお坐しの主は仰せになった。「彼をここへ速やかに来させよ。」そこで人々はガトートカチャ（Ghaṭotkaca）をドヴァーラカー（Dvārakā）へと導き入れた。

Verse 8

सपुत्रः सोऽपि रम्याणि वनान्युपवनानि च । क्रीडाशैलांश्च हर्म्याणि संपश्यन्नागतः सभाम्

彼もまた子を伴い、麗しき森と園、遊楽の丘と壮麗な宮殿を眺めつつ、やがて सभा（集会の間）に到着した。

Verse 9

स तत्र उग्रसेनं च वसुदेवं च सात्यकिम् । अक्रूररामप्रमुखान्ववन्दे कृष्णमेव च

そこで彼は、ウグラセーナ（Ugrasena）、ヴァスデーヴァ（Vasudeva）、サーティヤキ（Sātyaki）に礼拝し、さらにアクルーラ（Akrūra）、ラーマ（Rāma）をはじめ諸将に拝礼し、そしてクリシュナ（Kṛṣṇa）ご自身にも礼を捧げた。

Verse 10

तं पादयोर्निपतितं समालिंग्य सहात्मजम् । साशिषं स्वसमीपस्थमुपवेश्येदमब्रवीत्

彼が御足もとにひれ伏すと、クリシュナ（Kṛṣṇa）はその子とともに彼を抱きしめ、祝福を授け、傍らに座らせて、こう語った。

Verse 11

पुत्र राक्षसशार्दूल कुरूणां कुलवर्धन । कुशलं सर्वतः कच्चित्किमर्थस्ते समागमः

「我が子よ――羅刹（Rākṣasa）の中の虎、クル（Kuru）族を栄えさせる者よ――万事つつがなくあるか。何のためにここへ来たのか。」

Verse 12

घटोत्कच उवाच । देव युष्मत्प्रसादेन सर्वतः कुशलं मम । श्रूयतां कारणं स्वामिन्यदर्थमहमागतः

ガトートカチャは言った。「主よ、あなたの御恩により、私はあらゆる面で安らかです。どうかお聞きください、我が主よ——私が参上した理由、その目的を。」

Verse 13

देवोपदिष्ट भार्यायां जातोऽयं तनयो मम । स च प्रश्नं वक्ष्यति त्वां श्रूयतामागतस्त्वतः

神の御教えにより授けられた妻から、この我が子が生まれました。彼があなたに一つ問いを申し上げます——どうかお聞きください。そのために私はあなたのもとへ参りました。

Verse 14

श्रीकृष्ण उवाच । वत्स मौर्वेय ब्रूहि त्वं सर्वं पृच्छ यदिच्छसि । यथा घटोत्कचो मह्यं सुप्रियश्च तथा भवान्

シュリー・クリシュナは言った。「愛し子よ、ムールヴィの子よ、遠慮なく語り、望むことを何でも問うがよい。ガトートカチャが私にとって殊に愛しいように、汝もまた愛しい。」

Verse 15

बर्बरीक उवाच । प्रणम्य त्वामादिदेवं मनोबुद्धिसमाधिभिः । प्रक्ष्यामि केन श्रेयः स्याज्जंतोर्जातस्य माधव

バルバリーカは言った。「心と知と、ひとすじに集めた三昧をもって、原初の主なるあなたに礼拝し、問うます。マーダヴァよ、生まれし者にとって最高の善は何によって得られるのでしょうか。」

Verse 16

केचिच्छ्रेयो धर्ममाहुरैश्वर्यं त्यागभोजनम् । केचिद्दमं तपो द्रव्यं भोगान्मुक्तिं च केचन

ある者はダルマこそ最高の善と言い、ある者は王権と繁栄、あるいは離欲と質素な食による生活と言う。ある者は自制、苦行、財、享楽を語り——またある者は享楽からの解脱を語る。

Verse 17

तदेवं शतसंख्येषु श्रेयस्सु पुरुषोत्तम । मम चैवं कुलस्यास्य श्रेयो यद्ब्रूहि निश्चितम्

かくして、数多の「最高の善」と称されるものの中で、ああプルショーत्तマよ、我とこの一族にとって真に最高の善とは何か、断乎として告げ給え。

Verse 18

श्रीकृष्ण उवाच । वत्स पृथक्पृथक्प्रोक्तं वर्णानां श्रेय उत्तमम् । ब्राह्मणानां तपो मूलं दमोऽध्ययनमेव च

聖クリシュナは言われた。「愛し子よ、最高の善は各ヴァルナごとに別々に説かれている。ブラーフマナにとって根本はタパス（苦行）であり、自己制御と聖典の学習とが伴う。」

Verse 19

धर्मप्रकटनं चापि श्रेय उक्तं मनीषिभिः । बलं साध्यं पूर्व मेव क्षत्रियाणां प्रकीर्तितम्

賢者たちもまた、ダルマを顕し、ダルマを護り立てることが最高の善であると説く。さらにクシャトリヤには、何よりもまず力が、修め培うべきものとして宣言された。

Verse 20

दुष्टानां शासनं चापि साधूनां परिपालनम् । पाशुपाल्यं च वैश्यानां कृषिर्विज्ञानमेव च

また、悪しき者を罰し、善き者を守護すること。ヴァイシャには、牧畜と牛の養護、農耕、そして実際の知恵こそが、まことに称えられる務めである。

Verse 21

शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा तया जीवन्वणिग्भवेत् । शिल्पैर्वा विविधैर्जीवेद्द्विजातिहितमाचरन्

シュードラにとって、二度生まれし者（ドヴィジャ）への奉仕こそ正しい生業であり、それによって商人としてさえ栄えることがある。あるいは種々の技芸によって生き、常にドヴィジャの利益のために行ずべし。

Verse 22

भार्यारतिर्भृत्यपोष्टा शुचिः श्रद्धा परायणः । नमस्कारेण मन्त्रेण पंचयज्ञान्न हापयेत्

彼は妻に篤く、扶養する者と奉仕者を養い、清浄を保ち、信に堅く住すべし。礼拝と真言をもって、日々の五つの供犠を怠ってはならない。

Verse 23

तद्भवान्क्षत्रियकुले जातोऽसि कुरु तच्छृणु । बलं साधय पूर्वं त्वमतुलं तेन शिक्षय

汝はクシャトリヤの家に生まれたのだから、我が言に従え—よく聞け。まず比類なき力を成就し、その力によって己を鍛え、律せよ。

Verse 24

दुष्टान्पालय साधूंश्च स्वर्गमेवमवाप्स्यसि । बलं च लभ्यते पुत्र देवीनां सुप्रसादतः

悪しき者を抑え治め、善き者を護れ—かくして天界に至る。さらに、わが子よ、力もまた女神たちの殊勝なる恩寵によって得られる。

Verse 25

तद्भवान्बलप्राप्त्यर्थं देव्याराधनमाचर

ゆえに、力を得んがため、女神（デーヴィー）への礼拝を修せよ。

Verse 26

बर्बरीक उवाच । कस्मिन्क्षेत्रे च कां देवीं कथमाराधयाम्यहम् । एतत्प्रसादप्रवणं मनः कृत्वा निवेदय

バルバリーカは言った。「いかなる聖地において、いずれの女神を、いかなる作法で我は礼拝すべきでしょうか。御慈悲を願う心をもって、どうかそれをお示しください。」

Verse 27

सूत उवाच । इति पृष्टः क्षणं ध्यात्वा प्राह दामोदरो विभुः । वत्स क्षेत्रं प्रवक्ष्यामि यत्र तप्स्यसि तत्तपः । गुप्तक्षेत्रमिति ख्यातं महीसागरसंगमे

スータは語った。かく問われて、威力あるダーモダラはしばし黙想し、こう答えた。「愛しき子よ、汝がその苦行（タパス）を修する聖なる地を告げよう。それは大地と大海の交わるところにある『グプタクシェートラ』と称される。」

Verse 28

तत्र त्रिभुवने याश्च संति देव्यः पृथग्विधाः । नारदेन समानीतास्ताश्चैक्यं सुमहात्मना

そこでは、三界に遍在するさまざまな女神の姿がナーラダによって招き集められ、偉大なる魂の力により、一つの御姿として合一した。

Verse 29

चतस्रस्तस्य दिग्देव्यो नव दुर्गाश्च संति याः । समाराधय ता गत्वा तासामैक्यं हि दुर्लभम्

そこには四方を護る四柱の方位女神があり、さらに九柱のドゥルガーも在す。赴いてよく礼拝せよ。これらの力が一つに合一して現れることは、まことに得難い。

Verse 30

नित्यं पूजय ताः पुत्र पुष्पधूपविलेपनैः । स्तुतिभिश्चोपहारैश्च यथा तुष्यति तास्तव

わが子よ、花と香、薫香と芳香の塗香をもって、日々彼女らを供養せよ。さらに讃歌と供物を捧げ、汝に対して女神たちが歓喜されるようにせよ。

Verse 31

तुष्टासु देवीषु बलं धनं च कीर्तिश्च पुत्राः सुभगाश्च दाराः । स्वर्गस्तथा मुक्तिपदं च सत्सुखं न दुर्लभं सत्यमेतत्तवोक्तम्

女神たちが満悦されるとき、力と財、名声、すぐれた子ら、そして吉祥なる妻が得られる。さらに天界も、解脱の境地も、真の安楽も、得難いものではない。汝の言葉はまことに真実である。

Verse 32

सूत उवाच । एवमुक्त्वा बर्बरीकं कृष्णः प्राह घटोत्कचम् । घटोत्कचार्य पुत्रस्ते दृढं सुहृदयो ह्यसौ

スータは語った。かくしてバルバリーカに告げ終えると、クリシュナはガトートカチャに言われた。「高貴なるガトートカチャよ、汝の子はまことに心堅く、真実の友である。」

Verse 33

तस्मात्सुहृदयेत्येवं दत्तं नाम मया द्विकम् । एवमुक्त्वा समालिंग्य संतर्ज्य विविधैर्धनैः

「それゆえ、我は彼に『スフリダヤ（善き心の者）』という二重の名を授けた。」そう言い終えると、彼を抱きしめ、さらに種々の財宝の贈り物で敬い讃えた。

Verse 34

गुप्तक्षेत्राय भगवान्बर्बरीकं समादिशत् । सोऽथ कृष्णं नमस्कृत्य पितरं यादवांश्च तान्

その後、主はバルバリーカにグプタクシェートラへ赴くよう命じられた。そこで彼はクリシュナに、父に、そしてそのヤーダヴァたちに合掌して礼拝した。

Verse 35

अनुज्ञाप्य च तान्सर्वान्गुप्तक्षेत्रं समाव्रजत् । घटोत्कचोऽपि कृष्णेन विसृष्टः स्ववनं ययौ

皆に別れの許しを得て、彼はグプタクシェートラへと旅立った。ガトートカチャもまた、クリシュナに暇を賜り、自らの森の住処へ帰っていった。

Verse 36

स्मरन्पुत्रगुणान्पत्न्या स्वराज्यं समपालयत् । ततः सुहृदयो धीमान्दग्धस्थल्यां कृताश्रमः

子と妻の徳を思い起こしつつ、彼は自らの国を治め続けた。やがて賢きスフリダヤは、ダグダスタリーに自らのアーシュラマ（庵）を定めた。

Verse 37

त्रिकालं पूजयामास देवीः कर्मसमाधिभिः । नित्यं पुष्पैश्च धूपैश्च उपहारैः पृथग्विधैः

彼は日に三度、儀礼の規律と三昧の集中をもって女神たちを礼拝し、毎日、花と香（薫香）と種々の清浄なる供物を捧げた。

Verse 38

तस्याराधयतो देव्यस्तुतुषुर्हायनैस्त्रिभिः । ततः प्रत्यक्षतो भूत्वा बलात्तस्य महात्मनः

彼が礼拝を続けると、女神たちは三年のうちに満悦された。やがて彼の前に眼前の姿となって現れ、その大いなる魂の者に力を授けようとした。

Verse 39

बलं यत्त्रिषु लोकेषु कस्यचिन्नास्ति दुर्लभम् । ऊचुश्च कंचित्कालं त्वं वसात्रैव महाद्युते

女神たちは言った。「三界に比類なき力を汝に授けよう。しばらくの間、ああ大いなる光輝の者よ、ここに住まえ。」

Verse 40

संगत्या विजयस्य त्वं भूयः श्रेयो ह्यवाप्स्यसि । इत्युक्तः सर्वदेवीभिः स तत्रैव व्यवस्थितः

「勝利と結びつくことによって、汝はさらに大いなる吉祥を得るであろう。」こうしてすべての女神に諭され、彼はその場にとどまり定住した。

Verse 41

आजगामाथ विजयो नाम्ना मागधब्राह्मणः । स सर्वां पृथिवीं कृत्वा पादाक्रांतां द्विजोत्तमः

そのとき、マガダ国の婆羅門で名をヴィジャヤという者が来た――すぐれた二度生まれの者であり――全大地を遍歴し、あたかもそれを自らの足下に踏みしめたかのようであった。

Verse 42

काश्यां विद्याबलं प्राप्य साधनार्थमुपाययौ । गुहेश्वरमुखान्येष सप्तलिंगान्यपूजयत्

カーシーにおいて真言智の力を得た彼は、修行（サーダナ）成就のためその地へ赴き、グヘーシュヴァラをはじめ七つのリンガを礼拝供養した。

Verse 43

आराधयामास चिरं देवीर्विद्याफलाप्तये । ततस्तुष्टास्तस्य देव्यः स्वप्ने प्रोचुरिदं वचः

彼は真言智の果を得んとして、久しく女神たちを供養し奉った。すると満悦した女神たちは、夢のうちに彼へこの言葉を告げた。

Verse 44

विद्यां साधय त्वं साधो सिद्धमातुः पुरोंऽगणे । अयं भक्तः सुहृदयः साहाय्यं ते करिष्यति

「善き者よ、シッダマーターの御前の中庭にて汝の真言智を成就せよ。この篤信にして心優しき者が、汝を助けよう。」

Verse 45

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा विजयः स्वप्नमध्यतः । उत्थाय गत्वा देव्यास्तं वव्रे भीमात्म जात्मजम्

その言葉を聞くや、ヴィジャヤは夢のさなかより目覚めた。起き上がって外へ出で、女神の示し給うたとおり、剛なる性の人の子を助力者として求めた。

Verse 46

सोऽपि देवीवचः श्रुत्वा मेने साहाय्यकारणम् । ततः कृष्णचतुर्दश्यामुपोष्य विजयः शुचिः

彼もまた女神の御言葉を聞き、自らが助力の因となるべきことを悟った。かくて黒分（下弦期）の十四日、清浄なるヴィジャヤは断食（ウパヴァーサ）を修した。

Verse 47

स्नात्वाभ्यर्च्यैव लिंगानि देवीश्चैवार्चयत्पृथक् । कृत्वा स्नानमुपोष्यैव बर्बरीकोंऽतिकेऽभवत्

沐浴ののち、彼は諸リンガ（liṅga）を礼拝し、さらに女神たちを別々に供養した。かくして沐浴し断食（upavāsa）を守り、バルバリーカ（Barbarīka）の御前に至った。

Verse 48

प्रथमायां ततो रात्रौ ययौ सिद्धांबिकापुरः । मंडलं तत्र कृत्वा च भगाकारं करान्नव

ついで第一の夜、彼はシッダーアンビカー（Siddhāmbikā）の御前へ赴いた。そこで曼荼羅（maṇḍala）を描き、九つの「門」（区分）をもつヨーニ（bhaga）の形に作った。

Verse 49

अष्टदिक्ष्वष्टकीलांश्च निखन्यैव ससूत्रकान् । कृष्णाजिनधरो भूत्वा बर्बरीकसमन्वितः

八方に八本の杭を打ち込み、それぞれを糸で結び固めた。黒い羚羊の皮をまとい、バルバリーカを伴って、彼は儀礼を進めた。

Verse 50

शिखामाबद्ध्य दिग्बंधं कृत्वा रेभे ततो विधिम् । मध्ये वै मंडलस्यापि कुंडे शुभ्रे त्रिमेखलं

頂の髻（śikhā）を結び、方位の結界（digbandha）を施して、彼は定められた作法を始めた。曼荼羅の中央、清浄な白き火坑（kuṇḍa）において、三重の帯（trimēkhala）の配置を整えた。

Verse 51

समर्प्य च ततः खड्गं खादिरं मंत्रतेजितम् । संस्थाप्य कीलानभितो बर्बरीकमथाब्रवीत्

次いで彼は、真言の威光によって加持されたカディラ木（khadira）の剣を捧げ、周囲に杭を据え終えると、バルバリーカに語りかけた。

Verse 52

शुचिर्विनिद्रः संतिष्ठ स्तवं देव्याः समुद्गिरन् । यावत्कर्म करोम्येष यथा विघ्नं न जायते

清浄を保ち、眠気なく完全に目覚めて立ち、女神の讃歌を唱えよ。わたしがこの儀礼を成し終えるまで—障碍が起こらぬために。

Verse 53

इत्युक्ते संस्थिते तत्र बर्बरीके महाबले । विजयः शोषणं दाहं प्लावनं कृतवान्यमी

そう告げられると、剛力のバルバリーカはその場に配置されて立った。するとヴィジャヤは、求めに応じて乾かし、焼き、そして水で満たす行を行った。

Verse 54

ततः सुखासनो भूत्वा गुंगुरुभ्यो नमः इति । मंत्रमष्टोत्तरशतं जप्त्वा गुरुभ्यः प्रणम्य च । ततो गणेश्वरविधानमारब्धवान्

それから安楽の座に坐し、「尊き師たちに帰敬す」と唱えて、真言を百八遍誦した。師たちに礼拝してのち、ガネーシュヴァラの作法を開始した。

Verse 55

अथातः संप्रवक्ष्यामि मंत्रं गणपतेः परम्

今ここに、ガナパティの至上の真言を宣べ示そう。

Verse 56

सर्वकार्यकरं स्वल्पं महार्थं सर्वसिद्धिदम्

それはあらゆる事業を成就させる。短くとも大いなる意義を宿し、あらゆる成就（シッディ）を授ける。

Verse 57

ओंगांगींगूंगैंगौंगः सप्ताक्षरोऽयं महामंत्रः । ओंगणपतिमंत्रस्य गणको नाम ऋषिः विघ्नेश्वरो देवता गं बीजम् ओंशक्तिः पूजार्थे जपार्थे वा तिलकार्थे वा मनस ईप्सितार्थे होमार्थे वा विनियोग इति । साध कस्य पूर्वं तिलककरणम् । ओंगांगणपतये नमः । इति तिलकस्योपरि अक्षतान्दद्यात् अनेन मन्त्रेण । ॐ गांगणपतये नमः । इति तिलकमंत्रः । ओंगां गणपतये नमः । अनेन मंत्रेण गणेशाय पुष्पांजलित्रयं दद्यात् । मूलमंत्रेणात्र चंदनगंधपुष्पधूपदीपनैवेद्यपूगीफल तांबूलादिकं दद्यात् । अत ऊर्ध्वं मूलमन्त्रेण जपं कुर्यात् । अष्टोत्तरशतं सहस्रं लक्षं कोटिं चेति यथाशक्ति जप्त्वा दशांशहोमार्थे गणेशाग्नये आवाहयामीति अग्निमावाह्य । ॐ गां गणपतये स्वाहेति मन्त्रेण गुग्गुलगुटिकाभिर्होमं विदध्याद्विनियोगं चेति गाणेश्वरो ताकल्पः । य एवं सर्व विघ्नेषु साधयेन्मन्त्रमुत्तमम् । सर्वविघ्नानि नश्यंति मनोभीष्टं च सिध्यति

「オーム ガーṃ ギーṃ グーṃ ガイṃ ガウṃ ガḥ」—これが七音節の大いなる真言である。オーム・ガṇパティの真言において、リシ（聖仙）はガṇカ、主尊はヴィグネーシュヴァラ（障碍主）、『ガーṃ』はビージャ（種子音）、『オーム』はシャクティ（霊力）である。その用は供養、ジャパ（持誦）、額のティラカ、心に願う目的の成就、ならびにホーマ（護摩）にある。まず修行者はティラカを施し、次いで「オーム ガーṃ ガṇパタエ ナマḥ」と唱えつつ、その上にアクシャタ（割れぬ米粒）を置く。この真言によりガネーシャへ花の合掌供養を三度捧げ、さらに根本真言によって白檀、香、花、薫香、灯明、ナイヴェーディヤ（食供）、檳榔、果物、タンブーラ（ビンロウ葉）などを供える。その後、根本真言で108遍、1000遍、10万遍、あるいは能力に応じてコーティに至るまで持誦し、十分の一を護摩として、ガネーシャの火を招請する。真言「オーム ガーṃ ガṇパタエ スヴァーハー」により、グッグルの丸薬を火中に投じて供養する。これがガネーシュヴァラの作法である。かくしてこの最勝の真言をあらゆる障難に用いる者は、諸障が滅し、心願は成就する。

Verse 58

डाकिन्यो यातुधानाश्च प्रेताद्याश्च भयंकराः । शत्रूणां जायते नाशो वशीकरणमेव च

ダーキニー、ヤートゥダーナ、そしてプレータなどの恐るべき存在は鎮め伏せられ、敵は滅び、敵対する力を制する自在が得られる。

Verse 59

इमं गाणेश्वरं कल्पं विजानन्विजयोऽपि च । तिलकं विधिना कृत्वा जप्त्वा चाष्टोत्तरं शतम्

このガネーシュヴァラの作法を知ったヴィジャヤもまた、法に従ってティラカを施し、（真言を）百八遍持誦した。

Verse 60

दशांशं गुटिका हुत्वा पूज्य सिद्धिविनायकम् । सिद्धेयक्षेत्रपालस्य चक्रे पूजां ततो निशि

グッグルの丸薬を十分の一の護摩として供え、シッディ・ヴィナーヤカを礼拝したのち、彼は夜に、聖域の境を守る成就したヤクシャ守護神への供養を行った。

Verse 61

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे महाविद्यासाधने गाणेश्वरकल्पवर्णनंनामैकषष्टितमोऽध्यायः

かくして『シュリー・スカンダ・マハープラーナ』（八万一千頌本）第一マーヘーシュヴァラ・カṇḍaのうち、カウマーリカー・カṇḍa「マハーヴィディヤー成就法」部における「ガネーシュヴァラ・カルパの記述」と名づけられた第六十一章は終わる。