Adhyaya 11

Verse 1

कूर्म उवाच । शांडिल्य इति विख्यातः पुराहमभवं द्विजः । बालभावे मया भूप क्रीडमानेन निर्मितम्

クールマは語った。「かつて我は『シャーンディリヤ（Śāṇḍilya）』と名高い、二度生まれのバラモンであった。王よ、幼き頃、遊び戯れるうちに、我は自らの手である物を作り上げた。」

Verse 2

पुरा प्रावृषि पांशूत्थं शिवायतनमुच्छ्रितम् । जलार्द्रवालुकाप्रायं प्रांशुप्राकारशोभितम्

昔、雨季に、我は土と塵でシヴァの祠を築き上げた—水に湿った砂を主として—高くめぐらした囲いの壁によって美しく飾られていた。

Verse 3

पंचायतनविन्यासमनोहरतरं नृप । विनायकशिवासूर्यमधुसूदनमूर्तिमत्

王よ、それはさらに心を奪うものとなった。すなわちパンチャーヤタナ（pañcāyatana）の配列を施し、ヴィナーヤカ、シヴァ、太陽神、そしてマドゥスーダナ（ヴィシュヌ）の御姿を具えていた。

Verse 4

पीतमृत्स्वर्णकलशं ध्वजमालाविभूषितम् । काष्ठतोरणविन्यस्तं दोलकेन विभूषितम्

頂には黄金色の土製カラシャ（kalaśa）が据えられ、幡と花鬘で荘厳されていた。木のトーラナ（toraṇa）の門飾りが設けられ、さらにブランコ（dola）によって飾られていた。

Verse 5

दृढप्रांशुसमुद्भूतसोपानश्रेणिभासुरम् । सर्वाश्चर्यमयं दिव्यं वयस्यैः संवृतेन मे

そこは、堅固で高くそびえ、段々に立ち上がる階段の列によって輝いていた。その小さき神聖な祠はあらゆる点で驚異であり、私は同輩の仲間たちに囲まれていた。

Verse 6

तत्र जागेश्वरं लिंगं गृत्वाथ विनिवेशितम् । बाल्यादुपलरूपं तद्वर्षावारिविशुद्विमत्

そこで私は「ジャーゲーシュヴァラ」と名づけられたリンガを取り、しかるべき作法により安置した。幼き頃よりそれは石の姿であり、雨水の授ける清浄を具えていた。

Verse 7

बकपुष्पैस्तथान्यैश्च केदारोत्थैः समाहृतैः । कोमलैरपरैः पुष्पैर्वृतिवल्लीसमुद्भवैः

バカーの花、また野から集めたほかの花々、さらに地を這う蔓から生じた柔らかな花々をもって、私はそこで供養を捧げた。

Verse 8

कूष्मांडैश्चैव वर्णाद्यैरुन्मत्तकुसुमायुतैः । मंदारैर्बिल्वपत्रैश्च दूर्वाद्यैश्च नवांकुरैः

さらに私は、クーシュマーンダの花や色とりどりの花々、ウンマッタカの花房とともに、またマンダーラの花、ビルヴァの葉、そしてドゥールヴァ草やほかの瑞々しい新芽をもって礼拝した。

Verse 9

पूजा विरचिता रम्या शंभोरिति मया नृप । ततस्तांडवमारब्धमनपेक्षितसत्क्रियम्

王よ、かつて私はシャンブ（Śambhu）に対し、麗しき供養を整えた。すると私は、いかなる形式的な礼遇や儀礼上の作法を待つことなく、ターンダヴァの舞を始めた。

Verse 10

शिवस्य पुरतो बाल्याद्गीतं च स्वस्वर्जितम् । अकार्षं सकृदेवाहं बाल्ये शिशुगणावृतः

幼き頃より、まさにシヴァの御前にて、我はただ一度、自らの声で歌をうたった。幼子として子らの群れに囲まれ、その一度きりであった。

Verse 11

ततो मृतोऽहं जातश्च विप्रो जातिस्मरो नृप । वैदिशे नगरेऽकार्षं शिवपूजां विशेषतः

その後、我は死して再び生まれ、前生を憶えるバラモンとなった、王よ。ヴィディシャの都にて、我はとりわけ篤くシヴァを礼拝した。

Verse 12

शिवदीक्षामुपागम्यानुगृहीतः शिवागमैः । शिवप्रासाद आधाय लिंगं श्रद्धासमन्वितः

シヴァのディークシャを受け、シヴァ派アーガマの加護を蒙りて、我はシヴァの神殿を建立し、篤き信によりリンガを安置した。

Verse 13

कल्पकोटिं वसेत्स्वर्गेयः करोति शिवालयम् । यावंति परमाणूनि शिवस्यायतने नृप

シヴァの寺院を建立する者は、一千万カルパのあいだ天界に住す。王よ、シヴァの聖域にある微塵（原子）の数ほどの年にわたり。

Verse 14

भवंति तावद्वर्षाणि करकः शिवसद्मनि । इति पौराणवाक्यानि स्मरञ्छैलं शिवालयम्

かくのごとき年のあいだ、シヴァの御殿にて聖所を造る者はシヴァの住処と結ばれ続ける。これらプラーナの宣言を憶念し、我は石のシヴァ寺院を建立した。

Verse 15

अकारिषमहं रम्यं विश्वकर्मविधानतः । मृन्मयं काष्ठनिष्पन्नं पाक्वेष्टं शैलमेव वा

ヴィシュヴァカルマンの正しき工匠の規則に従い、我は麗しき聖祠を造らせた――土より、木より、焼き煉瓦より、あるいは石よりも。

Verse 16

कृतमायतनं दद्यात्क्रमाद्दशगुणं फलम् । भस्मशायी त्रिषवणो भिक्षान्नकृतभोजनः

完成した聖祠を施す者は、その功徳の果が次第に十倍となる。（苦行者として）灰の上に臥し、日に三度の交会時に礼拝し、乞食によって得た食のみを口にする。

Verse 17

जटाधरस्तपस्यंश्च शिवाराधनतत्परः । इत्थं मे कुर्वतो जातं पुनर्भूप प्रमापणम्

ジャターの髪を戴き、苦行に励み、シヴァへの礼拝に専心していた――このように暮らしているうちに、王よ、死は再び我に訪れた。

Verse 18

जातो जाति स्मरस्तत्र कारिता तृतीयेहं भवांतरे । सार्वभौमो महीपालः प्रतिष्ठाने पुरोत्तमे

そこにて我は再び生まれ、なお前生を憶えていた。かくして第三の後生において、最勝の都プラティシュターナにて、我は天下の王となった。

Verse 19

जयदत्त इति ख्यातः सूर्यवंशसमुद्भवः । ततो मया बहुविधाः प्रासादाः कारिता नृप

我はジャヤダッタと名高く、太陽王統に生まれた。その後、王よ、我はさまざまなる宮殿のごとき聖殿を多く建立させた。

Verse 20

तस्मिन्भवांतरे शंभोराराधनपरेण च । ततो निरूपिता जाता बकपुष्पपुरस्सराः

その前生において、私はシャンブ（Śambhu）への礼拝に専心し、バカー（bakā）の花の供えを先頭として、供養のしつらえが整えられた。

Verse 21

सौवर्णै राजतै रत्ननिर्मितैः कुसुमैर्नृप । तथाविधेऽन्नदानादि करोमि नृपसत्तम

王よ、統治者の中の最勝者よ。金・銀・宝玉で作られた花をもって、食施（アンナ・ダーナ）などの布施と供養を、そのとおりに行った。

Verse 22

केवलं शिवलिंगानां पूजां पुष्पैः करोम्यहम् । ततो मे भगवाञ्छंभुः संतुष्टोऽथ वरं ददौ

私は花をもってただシヴァ・リンガ（Śiva-liṅga）を礼拝するのみであった。すると世尊シャンブ（Śambhu）は私を嘉し、願い（恩寵）を授けられた。

Verse 23

अजरामरतां राजंस्तेनैव वपुषावृतः । ततस्तथाविधं प्राप्यानन्यसाधारणं वरम्

王よ、私はその同じ身をまとったまま、不老不死（老いと死の不在）を授かった。かくも比類なき、他に並ぶもののない恩寵を得て、

Verse 24

विचरामि महीमेतां मदांध इव वारणः । शिवभक्तिं विहायाथ नृपोऽहं मदनातुरः

私はこの大地を、酔いに目をくらませた象のようにさまよった。シヴァへの信愛を捨て去り、王でありながら、欲望の熱に苦しめられた。

Verse 25

प्रधर्षयितुमारब्धः स्त्रियः परपरिग्रहाः । आयुषस्तपसः कीर्तेस्तेजसो यशसः श्रियः

我は他人のものなる女たちを犯そうとし始めた。ゆえに寿命、苦行、名声、威光、評判、そして福徳の繁栄は—

Verse 26

विनाशकारणं मुख्यं परदारप्रधर्षणम् । सकर्णः श्रुतिहीनोऽसौ पश्यन्नंधो वदञ्जडः

滅びの第一の因は、他人の妻を犯すこと。耳あれども聾のごとく、見れども盲のごとく、語れども愚のごとし。

Verse 27

अचेतनश्चेतनावान्मूर्खो विद्वानपि स्फुटम् । तदा भवति भूपाल पुरुषः क्षणमात्रतः

王よ、そのとき人は—まことに—意識ありながら無知となり、学ありながら愚となる。すべてはただ一瞬のうちに。

Verse 28

यदैव हरिणाक्षीणां गोचरं याति चक्षुषाम् । मृतस्य निरये वासो जीवतश्चेश्वराद्भयम्

鹿の眼のごとき女たちの視線の届くところに入るその瞬間、死せる者には地獄の住処があり、生ける者には主（イーシュヴァラ）への畏れが起こる。

Verse 29

एवं लोकद्वयं हंत्री परदारप्रधर्षणा । जरामरणहीनोहमिति निश्चयमास्थितः

かくして他人の妻を犯すことにより、彼は二つの世界を滅ぼす者となった。さらに「我は老いと死を免れる」との迷妄に住し、その確信を固く抱いた。

Verse 30

ऐहिकामुष्मिकभयं विहायांह ततः परम् । प्रधर्षयितुमारब्धस्तदा भूप परस्त्रियः

この世と来世の報いへの恐れを捨て去り、やがて、王よ、彼は他人の妻たちを辱めようとし始めた。

Verse 31

अथ मां संपरिज्ञाय मर्यादारहितं यमः । वरप्रदानादीशस्य तदंतिकसुपाययौ । व्यजिज्ञपन्मदीयं च शंभोर्धर्मव्यतिक्रमम्

そのときヤマは、私があらゆる規範を踏み越えた者であると見定め、恩寵を授ける主の御許に近づき、シャンブに私の有様とダルマの背反を申し上げた。

Verse 32

यम उवाच । नाहं तवानुभावेन गुप्तस्यास्य विनिग्रहम्

ヤマは言った。「彼はあなたの威徳の力に守られているゆえ、私はこの者を抑えも罰しもできません。」

Verse 33

शक्रोमि पापिनो देव मन्नियोगेऽन्यमादिश । जगदाधारूपा हि त्वयेशोक्ताः पतिव्रताः

「神よ、この罪人には私では及びません。私の配下のほかの者にお命じください。主よ、あなたが説き示されたパティヴラター（貞節に夫に仕える妻）こそ、まことに世界の支えなのです。」

Verse 34

गावो विप्राः सनिगमा अलुब्धा दानशीलिनः । सत्यनिष्ठा इति स्वामिंस्तेषां मुख्यतमा सती

「牛、バラモン、ヴェーダとその伝承、貪りなき者、施しを好む者、真実に堅く立つ者――主よ、それらの中で最も卓越するのは、貞節にして忠実なる妻（サティー）であります。」

Verse 35

तास्तेन धर्षिता लुप्तं मदीयं धर्मशासनम् । वरदानप्रमत्तेन तवैव परिभूय माम्

あの女たちは彼によって犯され、私のダルマの統治は覆い隠されました。あなたが授けた恩恵に酔いしれ、彼は私を蔑みさえしたのです。

Verse 36

जयदत्तेन देवेश प्रतिष्ठानाधिवासिना । इमां धर्मस्य भगवान्गिरमाकर्ण्य कोपितः । शशाप मां समानीय वेपमानं कृतांजलिम्

神々の主よ、祝福された主がプラティシュターナの住人ジャヤダッタからダルマに関するこの言葉を聞いたとき、彼は激怒しました。震えながら合掌する私を呼び出し、彼は呪いを宣告しました。

Verse 37

ईश्वर उवाच । यस्माद्दुष्टसमाचार धर्षितास्ते पतिव्रताः

イーシュヴァラは言った。『邪悪な行いをするお前が、あの貞淑な女たち（パティヴラター）を犯したのだから...』

Verse 38

कामार्तेन मया शप्तस्तस्मात्कूर्मः क्षणाद्भव । ततः प्रणम्य विज्ञप्तः शापतापहरो मया

『情欲に冒されたお前は私に呪われた。それゆえ、即座に亀となれ』。その後、彼はひれ伏して懇願し、私はその呪いの焼けるような苦しみを取り除く者となった。

Verse 39

प्राह षष्टितमे कल्पे विशापो भविता गणः । मदीय इति संप्रोच्य जगामादर्शनं शिवः

シヴァは宣言した。『第60カルパにおいて、この従者（ガナ）は呪いから解放されるであろう』。「彼は私のものだ」と言い残し、シヴァは姿を消した。

Verse 40

अहं कूर्मस्तदा जातो दशयोजनविस्तृतः । समुद्रसलिले नीतस्त्वयाहं यज्ञसाधने

その時、我はクールマ（亀）として生まれ、幅は十ヨージャナに及んだ。祭祀（ヤジュニャ）を成就するため、汝は我を大海の水へと導いた。

Verse 41

पुरस्ताद्यायजूकेन स्मरंस्तच्च बिभेमि ते । दग्धस्त्वयाहं पृष्ठेत्र व्रणान्येतानि पश्य मे

汝がかつて行ったその儀礼を思い起こすと、我はいまなお汝を畏れる。汝は我が背を焼いた—この傷痕を見よ。

Verse 42

चयनानि बहून्यत्र कल्पसूत्रविधानतः । पृष्ठोपरि कृतान्यासन्निंद्रद्युम्न तदा त्वया

ここにはカルパ・スートラの規定に従い、多くの祭壇構築（チャヤナ）が設けられた。おおインドラデュムナよ、その時それらは汝によって我が背の上に築かれた。

Verse 43

भूयः संतापिता यज्ञैः पृथिवी पृथिवीपते । सुस्राव सर्वतीर्थानां सारं साऽभून्महीनदी

再び大地は祭祀によって灼かれた、地の主よ。すると彼女はあらゆるティールタの精髄を流れ出させ、「マヒーナディー」と名づけられる河となった。

Verse 44

तस्यां च स्नानमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते । ततो नैमित्तिके कस्मिन्नपि प्रलय आगतः

そして彼女にてただ沐浴するだけで、あらゆる罪より解き放たれる。その後、あるナイミッティカ（時節的）な解体の折に、プララヤが到来した。

Verse 45

प्लवमानमिदं राजन्मानसं शतयोजनम् । षट्पंचाशत्प्रमाणेन कल्पा मम पुरा नृप

王よ、このマーナサ（湖・地）は漂い動き、その広さは百ヨージャナである。昔、統べる者よ、我がカルパは五十六という尺度で数えられていた。

Verse 46

व्यतीता इह चत्वारः शेषे मोक्षस्ततः परम् । एवमायुरिदं दीर्घमेवं शापाच्च कूर्मता

ここでは四つの時期が過ぎ去り、残りののちに解脱（モークシャ）が訪れる。かくしてこの寿命は長く引き延ばされ—呪いのゆえに、我は亀の状態にある。

Verse 47

ममाभूदीश्वरस्यैव सतीधर्मद्रुहो नृप । ब्रूहि किं क्रियतां शत्रोरपि ते गृहगामिनः

王よ、主に属するこの我が、善き者のダルマを損なう者となってしまった。告げよ、たとえ汝の敵であっても、家に来た者には何をなすべきか。

Verse 48

मम पृष्ठिश्चिरं भूप त्वया दग्धाग्निनाऽपुरा । अहं ज्वलंतीमिव तां पश्याम्यद्यापि सत्रिणा

王よ、久しく昔、汝は火によって我が背を焼いた。今なお、祭祀に携わるこの我は、それを燃え立つかのように見ている。

Verse 49

इदं विमानमायातं त्वया कस्मान्निराकृतम् । देवदूतसमायुक्तं भुंक्ष्व भोगान्निजार्जितान्

なぜ汝は、神々の使者を伴って汝のために来たこの天の車（ヴィマーナ）を退けたのか。自らの功徳によって得た歓楽を享受せよ。

Verse 50

इंद्रद्युम्न उवाच । चतुर्मुखेन तेनाहं स्वर्गान्निर्वासितः स्वयम् । विलक्ष्योन प्रयास्यामि पाताधिक्यादिदूषिते

インドラデュムナは言った。「あの四つの御顔をもつ者（梵天）によって、私は自ら天界から追放された。辱めを受け、堕落などの勢いに汚れたその場所へは、もはや進もうとはしない。」

Verse 51

तस्माद्विवेकवैराग्यमविद्यापापनाशनम् । आलिंग्याहं यतिष्यामि प्राप्य बोधं विमुक्तये

「ゆえに私は、無明と罪を滅する識別（ヴィヴェーカ）と離欲（ヴァイラーギャ）を抱き、解脱のために覚り（ボーダ）を得んと精進しよう。」

Verse 52

तन्मे गृहगतस्याद्य यथातिथ्यकरो भवान् । तदादिश यथाऽपारपारदः कोपि मे गुरुः

「今日あなたは我が家に来て、客として私をもてなし敬ってくださった。ゆえに今こそ教え示してください。誰であれ一人の गुरु（師）が、果てなき輪廻の海を越えさせてくださいますように。」

Verse 53

कूर्म उवाच । लोमशोनाम दीर्घायुर्मत्तोऽप्यस्ति महामुनिः । मया कलापग्रामे स पूर्वं दृष्टः क्वचिन्नृप

クールマは言った。「ローマシャという名の大聖仙がいる。寿命は長く、私よりもなお長命だ。かつて私は、王よ、カラーパの村で彼を一度見たことがある。」

Verse 54

इंद्रद्युम्न उवाच । तस्मादागच्छ गच्छामस्तमेव सहितावयम् । प्राहुः पूततमां तीर्थादपि सत्संगतिं बुधाः

インドラデュムナは言った。「それなら来てくれ—二人で共に彼のもとへ行こう。賢者たちは、善き人々との交わり（サットサンガ）は、ティールタ（聖地）にも勝って清めると言う。」

Verse 55

इत्थं निशम्य नृपतेर्वचनं तदानीं सर्वेऽपि ते षडथ तं मुनिमुख्यमाशु । चित्ते विधाय मुदिताः प्रययुर्द्विजेंद्रं जिज्ञासवः सुचिरजीवितहेतुमस्य

その時、王の言葉をこのように聞き終えると、六人は皆、ただちに第一の聖仙のもとへ急ぎ向かった。心に歓喜を宿し、最勝のブラーフマナのもとへ赴き、彼の並外れて長い寿命の因を知ろうと願った。