Adhyaya 32

Verse 1

अगस्त्य उवाच । बर्हियान समाचक्ष्व हरिकेशसमुद्भवम् । कोसौ कस्य सुतः श्रीमान्कीदृगस्य तपो महत्

アガスティヤは言った。「おおバルヒヤーナよ、ハリケーシャより生まれし者について語ってくれ。あの輝ける人は誰の子であり、その大いなる苦行はいかなる性質のものか。」

Verse 2

कथं च देवदेवस्य प्रियत्वं समुपेयिवान् । काशीवासिजनीनोभूत्कथं वा दंडनायकः

彼はいかにして神々の神の愛しき恩寵を得たのか。さらに、いかにしてカーシーの住人として生まれ、またまことにダンダナーヤカ（権威と刑罰を執る者）となったのか。

Verse 3

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं प्रसादं कुरु मे विभो । अन्नदत्वं च संप्राप्तः कथमेष महामतिः

これをこそ私は聞きたい。どうか私に慈悲を垂れたまえ、主よ。この大いなる心の者はいかにしてアンナダ（食を施し命を支える者）の境地を得たのか。

Verse 4

संभ्रमो विभ्रमश्चोभौ कथं तदनुगामिनौ । विभ्रांतिकारिणौ क्षेत्रवैरिणां सर्वदा नृणाम्

また、サンブフラマとヴィブフラマの二者はいかにして彼に随伴するのか。聖なるクシェートラ、カーシーに敵対する人々に、いかにして常に迷妄を起こし混乱をもたらすのか。

Verse 5

स्कंद उवाच । सम्यगापृच्छि भवता काशीवासिसमाहितम् । कुंभसंभव विप्रर्षे दंडपाणि कथानकम्

スカンダは言った。「よくぞ問うた、壺より生まれし者よ、婆羅門の中の最勝者よ。カーシーに帰依し、その聖性に心を定めたダンダパーニの物語についてである。」

Verse 6

यदाकर्ण्य नरः प्राज्ञ काशीवासस्य यत्फलम् । निष्प्रत्यूहं तदाप्नोति विश्वभर्त्तुरनुग्रहात्

賢者よ、カーシーに住まう果報を聞くなら、人はその功徳を障りなく得る――宇宙の扶持者の恩寵によって。

Verse 7

रत्नभद्र इति ख्यातः पर्वते गंधमादने । यक्षः सुकृतलक्षश्रीः पुरा परम धार्मिकः

昔、ガンダマーダナ山に、ラトナバドラと名高いヤクシャがいた。多くの善業より生じた繁栄を備え、きわめて法にかなっていた。

Verse 8

पूर्णभद्रं सुतं प्राप्य सोऽभूत्पूर्णमनोरथः । वयश्चरममासाद्य भुक्त्वा भोगाननेकशः

プールナバドラという子を得て、彼の願いは満ち足りた。やがて人生の終わりの時期に至るまで、数多の享楽を豊かに味わっていた。

Verse 9

शांभवेनाथ योगेन देहमुत्सृज्य पार्थिवम् । आससादाशवं शांतं शांतसर्वेंद्रियार्थकः

そしてシャーンバヴァ・ヨーガによって地上の身を捨て、静寂の境地に至った――諸根とその対象はことごとく鎮まりきっていた。

Verse 10

पितर्युपरतेसोऽथ पूर्णभद्रो महायशाः । सुकृतोपात्तविभव भवसंभोगभुक्तिभाक्

父が世を去ると、名高きプールナバドラは、功徳によって得た富を備え、世間の交わりと享楽を味わう者となった。

Verse 11

सर्वान्मनोरथांल्लेभे विना स्वर्गैकसाधनम् । गार्हस्थ्याश्रम नेपथ्यं पथ्यं पैतामहं महत्

彼は望むところのすべてを得た――ただ天界へ至る唯一の手段だけは得られなかった。そこで家住（グリハスタ）アーシュラマの装いと規律を受け入れ、祖先より伝わる健やかにして尊き道を歩んだ。

Verse 12

संसारतापसंतप्तावयवामृतसीकरम् । अपत्यं पततां पोतं बहुक्लेशमहार्णवे

子は、世の熱に灼かれた身に降るアムリタのしずくのようなもの。沈みゆく者にとっては、多くの苦難の大海を渡る舟となる。

Verse 13

पूर्णभद्रोऽथ संवीक्ष्य मंदिरं सर्वसुंदरम् । तद्बालकोमलालाप विकलं त्यक्तमंगलम्

そのときプールナバドラは、あらゆる点で美しい邸宅を見渡して心を乱した。幼子のやわらかな甘いおしゃべりが欠けており、吉祥が去ったかのように思われたからである。

Verse 14

शून्यं दरिद्रहृदिव जीर्णारण्यमिवाथवा । पांथवत्प्रांतरमिव खिन्नोऽतीवानपत्यवान्

子なき者には、すべてが空しく感じられた。貧しき者の心のように、老い衰えた森のように、旅人にとっての寂しい荒野のように。かくして彼はひどく沈み込んだ。

Verse 15

आहूय गृहिणी सोऽथ यक्षः कनककुंडलाम् । उवाच यक्षिणीं श्रेष्ठां पूर्णभद्रो घटोद्भव

その後、壺より生まれたヤクシャ、プールナバドラは、金の耳飾りをつけた高貴なるヤクシニーである妻を呼び寄せ、彼女に語りかけた。

Verse 16

न हर्म्यं सुखदं कांते दर्पणोदरसुंदरम् । मुक्ता गवाक्षसुभगं चंद्रकांतशिलाजिरम्

愛しき人よ、この宮殿は真に幸福を授けるものではない——とはいえ、内なる広間は鏡のごとく麗しく、真珠のような窓に飾られ、月光石の板をはめ込んである。

Verse 17

पद्मरागेंद्रनीलार्चिरर्चिताट्टालकं क्वणत् । विद्रुमस्तंभशोभाढ्यं स्फुरत्स्फटिककुड्यवत्

高き楼台は響きを立て、紅玉と青玉の光にきらめく。珊瑚の柱の美が満ち、壁は閃く水晶のごとく輝く。

Verse 18

प्रेंखत्पताकानिकरं मणिमाणिक्यमालितम् । कृष्णागुरुमहाधूप बहुलामोदमोदितम्

旗の群れは揺れ動き、宝玉と貴石の花鬘に飾られる。黒き沈香の大いなる薫香の濃き香りに、心は歓び満ちる。

Verse 19

अनर्घ्यासनसंयुक्तं चारुपर्यंकभूषितम् । रम्यार्गलकपाटाढ्यं दुकूलच्छन्नमंडपम्

そこには無価の座が備わり、麗しき寝台が飾られる。美しい閂ある扉を具え、細やかな布で覆われた मंडप（マンダパ）がある。

Verse 20

सुरम्यरतिशालाढ्यं वाजिराजिविराजितम् । दासदासीशताकीर्णं किंकिणीनादनादितम्

この御殿には妙なる歓楽の広間が満ち、駿馬は列をなして輝く。男女の侍者が幾百と集い、鈴の音が鳴り渡る。

Verse 21

नूपुरारावसोत्कंठ केकिकेकारवाकुलम् । कूजत्पारावत कुलं गुरुसारीकथावरम्

ヌープラ（足鈴）の鈴音に胸を焦がし、孔雀の叫びに満ち、鳩の群れがくうくうと鳴き、九官鳥（マイナ）の愛らしくも重みある語らいが響く。

Verse 22

खेलन्मरालयुगलं जीवं जीवककांतिमत् । माल्याहूत द्विरेफाणां मंजुगुंजारवावृतम्

戯れる白鳥のつがいがあり、ジーヴァ鳥はジーヴァカーのように輝く。花鬘に誘われた蜂が、甘やかな羽音で一面を包んでいた。

Verse 23

कर्पूरैण मदामोद सोदरानिलवीजितम् । क्रीडामर्कटदंष्ट्राग्री कृतमाणिक्यदाडिमम्

樟脳と蜜の酔いにも似た香りの風が扇ぎ、ざくろは紅玉のごとく、戯れる猿の鋭い歯先で刻まれたかのように見えた。

Verse 24

दाडिमीबीजसंभ्रांतशुकतुंडात्तमौक्तिकम् । धनधान्यसमृद्धं च पद्मालयमिवापरम्

ざくろの種に惑う鸚鵡のくちばしから、真珠がこぼれ出たかのようであった。そこは財宝と穀物に満ち、まるでラクシュミー（Lakṣmī）の別の御住まいのようであった。

Verse 25

कमलामोदगर्भं च गर्भरूपं विना प्रिये । गर्भरूपमुखं प्रेक्ष्ये कथं कनककुडले

「愛しき人よ――蓮の香を宿す“ガルバ・ルーパ”の御顔を拝しても、肝心の幼子の御姿そのものは得られぬ。ああカナカクンダラよ、いかにしてその童子の御形をいつか見られようか。」

Verse 26

यद्युपायोऽस्ति तद्ब्रूहि धिगपुत्रस्य जीवितम् । सर्वशून्यमिवाभाति गृहमेतदनंगजम्

「もし手立てがあるなら、どうか告げてください。子のない者の命など、なんとむなしいことか！この家はまるで全てが空で、幼子の気配もありません。」

Verse 27

पुण्यवानितरो वापि मम क्षेत्रस्य सेवया । मुक्तो भवति देवेशि नात्र कार्या विचारणा

「徳ある者であれ、そうでない者であれ、わが聖なるクシェートラに仕えるなら解脱を得る、主の御后よ。ここに疑いの余地はない。」

Verse 28

प्रलपंतमिव प्रोच्चैः प्रियं कनककुंडला । बभाषेंऽतर्विनिःश्वस्य यक्षिणी सा पतिव्रता

まるで彼が声高く嘆いているかのように、夫に貞節なそのヤクシニーは、胸の内に深い溜息を抱きつつ、愛するカナカクンダラに語りかけた。

Verse 29

कनककुंडलोवाच । किमर्थं खिद्यसे कांत ज्ञानवानसि यद्भवान् । अत्रोपायोऽस्त्यपत्याप्त्यै विस्रब्धमवधारय

カナカクンダラは言った。「なぜ悲しむのだ、愛しき人よ。あなたは賢いではないか。ここに子を得る手立てがある—安心して聞きなさい。」

Verse 30

किमुद्यमवतां पुंसां दुर्लभं हि चराचरे । ईश्वरार्पितबुद्धीनां स्फुंरंत्यग्रे मनोरथाः

「努力する者にとって、動くものと動かぬものの世界に、いったい何が難しいだろうか。主に心を捧げる者には、願いは前に輝き現れ、成就する。」

Verse 31

दैवं हेतुं वदंत्येवं भृशं कापुरुषाः पते । स्वयं पुराकृतं कर्म दैवं तच्च न हीतरत्

「運命こそ原因だ」と臆する者らは、主よ、しきりに言い立てる。だがその「運命」とは、ただ自らが過去に作った業（カルマ）にほかならず、別のものではない。

Verse 32

ततः पौरुषमालंब्य तत्कर्म परिशांतये । ईश्वरं शरणं यायात्सर्वकारणकारणम्

ゆえに、自らの正しい努力に拠り、かの業の果報を鎮めるために、一切の原因の原因たる主に帰依すべきである。

Verse 33

अपत्यं द्रविणं दारा हारा हर्म्य हया गजाः । सुखानि स्वर्गमोक्षौ च न दूरे शिवभक्तितः

子ら、財、伴侶、飾り、館、馬や象—世の安楽、さらには天界と解脱さえも、シヴァへの信愛ある者には遠くない。

Verse 34

विधातुः शांभवीं भक्तिं प्रिय सर्वे मनोरथाः । सिद्धयोष्टौ गृहद्वारं सेवंते नात्र संशयः

愛しき者よ、創造主ブラフマーにとっても、シャンブーへの信愛によってあらゆる願いは成就し、八つのシッディさえ家の門口に仕えて待つ—疑いはない。

Verse 35

नारायणोपि भगवानंतरात्मा जगत्पतिः । चराचराणामविता जातः श्रीकंठसेवया

ナーラーヤナ尊でさえ—内なる自己にして宇宙の主、動くものと動かぬものすべての守護者—シュリーカンタ（シヴァ）への奉仕によってその崇高なる位を得た。

Verse 36

ब्रह्मणः सृष्टिकर्त्तृत्वं दत्तं तेनैव शंभुना । इंद्रादयो लोकपाला जाता शंभोरनुग्रहात्

梵天には、まさにそのシャンブ（Śambhu）によって創造主の位が授けられ、インドラら諸世界の守護者もまたシャンブの恩寵により生じた。

Verse 37

मृत्युंजयं सुतं लेभे शिलादोप्यनपत्यवान् । श्वेतकेतुरपि प्राप जीवितं कालपाशतः

シラーダは子なき身でありながら、ムリティユンジャヤという子を得た。さらにシュヴェータケートゥもまた、時（カーラ）の縄目より解かれて命を取り戻した。

Verse 38

क्षीरार्णवाधिपतितामुपमन्युरवाप्तवान् । अंधकोप्यभवद्भृंगी गाणपत्यपदोर्जितः

ウパマニュは乳海の主権を得、さらにアンダカでさえブリンギー（Bhṛṅgī）となり、シヴァのガナたちの中で高き位を勝ち得た。

Verse 39

जिगाय शार्ङ्गिणं संख्ये दधीचिः शंभुसेवया । प्राजापत्यपदं प्राप दक्षः संशील्य शंकरम्

ダディーチはシャンブへの奉仕によって戦場でシャールンギンを打ち破り、ダクシャはシャンカラを篤く敬うことでプラジャーパティの位を得た。

Verse 40

मनोरथपथातीतं यच्च वाचामगोचरम् । गोचरो गोचरीकुर्यात्तत्पदं क्षणतो मृडः

欲望の道を超え、言葉の及ばぬその境地を、慈悲深きムリダ（Mṛḍa）は刹那にして直ちに到達可能とされる。

Verse 41

अनाराध्य महेशानं सर्वदं सर्वदेहिनाम् । कोपि क्वापि किमप्यत्र न लभेतेति निश्चितम्

万有を身ある衆生に授け給うマヘーシャーナを礼拝せずしては、この世において誰も、いかなる所でも、何ものも得られぬ—これは確かなこと。

Verse 42

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शंकरं शरणं व्रज । यदिच्छसि प्रियं पुत्रं प्रियसर्वजनीनकम्

ゆえに、あらゆる努力を尽くしてシャンカラに帰依せよ。もし万人に愛される、愛しき息子を望むなら、彼をこそ庇護として求めよ。

Verse 43

इति श्रुत्वा वचः पत्न्याः पूर्णभद्रः स यक्षराट् । आराध्य श्रीमहादेवं गीतज्ञो गीतविद्यया

妻の言葉を聞いて、ヤクシャの王プールナバドラは、讃歌の学に通じ聖なる歌に巧みなる者として、シュリー・マハーデーヴァを礼拝した。

Verse 44

दिनैः कतिपयैरेव परिपूर्णमनोरथः । पुत्रकाममवापोच्चैस्तस्यां पत्न्यां दृढव्रतः

わずか幾日でその願いは満たされた。堅く誓いを守る彼は、その妻を通して、望み求めた子の恩寵を得た。

Verse 45

नादेश्वरं समभ्यर्च्य कैः कैर्नापि स्वचिंतितम् । तस्मात्काश्यां प्रयत्नेन सेव्यो नादेश्वरो नृभिः

ナーデーシュヴァラを正しく礼拝せずしては、誰の胸に秘めた願いも成就しない。ゆえにカーシーにおいて、人々は努めてナーデーシュヴァラに仕え礼拝すべきである。

Verse 46

अंतर्वत्न्यथ कालने तत्पत्नी सुषुवे सुतम् । तस्य नाम पिता चक्रे हरिकेश इति द्विज

やがて身ごもったその妻は男児を産んだ。父はその子に「ハリケーシャ」と名づけた、ああ二度生まれの者よ。

Verse 47

प्रीतिदायं ददौ चाथ भूरिपुत्राननेक्षणात् । पूर्णभद्रस्तथागस्त्य हृष्टा कनककुंडला

ついで、数多き子らの顔を見て歓喜したプールナバドラは祝いの施しを与え、カナカクンダラーもまた喜びに満ちた、アガスティヤよ。

Verse 48

बालोऽपि पूर्णचंद्राभ वदनो मदनोपमः । वृद्धिं प्रतिक्षणं प्राप शुक्लपक्ष इवोडुराट्

幼くしてなお、その顔は満月のごとく輝き、姿はカーマにも比すべき麗しさであった。彼は一瞬ごとに成長し、白分の月が満ちてゆくようであった。

Verse 49

यदाष्टवर्षदेशीयो हरिकेशोऽभवच्छिशुः । नित्यं तदाप्रभृत्येवं शिवमेकममन्यत

少年ハリケーシャが八歳ほどに達したときより、彼は常にただシヴァのみを唯一の帰依処、至上の実在として念じた。

Verse 50

पांसुक्रीडनसक्तोपि कुर्याल्लिंगं रजोमयम् । शाद्वलैः कोमलतृणैः पूजयेच्च स कौतुकम्

砂遊びに夢中であっても、彼は塵でリンガを作り、みずみずしい柔らかな草をもってそれを供養し、喜びの熱意をもって礼拝した。

Verse 51

आकारयति मित्राणि शिवनाम्नाऽखिलानि सः । चंद्रशेखरभूतेश मृत्युंजय मृडेश्वरः

彼は友を呼ぶにも、ただシヴァの御名のみを用いた――「チャンドラシェーカラ」「ブーテーシャ」「ムリティユンジャヤ」「ムリデーシュヴァラ」など。

Verse 52

धूर्जटे खंडपरशो मृडानीश त्रिलोचन । भर्गशंभोपशुपते पिनाकिन्नुग्रशंकर

おおドゥールジャタよ、戦斧を執る御方よ、ムリダーニーの主よ、三つ目の御方よ。おおバルガよ、シャンブフよ、パシュパティよ、ピナーカの弓を担う御方よ――猛くも吉祥なるシャンカラよ！

Verse 53

त्वमंत्यभूषां कुरु काशिवासिनां गले सुनीलां भुजगेंद्र कंकणाम् । भालेसु नेत्रां करिकृत्तिवाससं वामेक्षणालक्षित वामभागाम्

カーシーの住まう者たちの、究極にして至高の荘厳となり給え――喉は深き青、腕輪は蛇王、額には眼を宿し、象皮をまとい、左には女神の御眼差しの印を帯びる御方よ。

Verse 54

अजिनांबरदिग्वासः स्वर्धुनी क्लिन्नमौलिज । विरूपाक्षाहिनेपथ्य गृणन्नामावलीमिमाम्

皮衣をまとい、方角そのものを衣とし、天の河に濡れた結髪をいただき、蛇を飾りとして比類なき眼を具える――かくしてこの御名の花鬘を唱えるべきである。

Verse 55

सवयस्कानिति मुहुः समाह्वयति लालयन् । शब्दग्रहौ न गृह्णीतस्तस्यान्याख्यां हरादृते

あやし、撫でながら、幾度も呼ぶ――「同い年の友よ！」。だが彼の二つの「言葉を捕える者」（耳）は、「ハラ」以外の名を彼のために掴まない。

Verse 56

पद्भ्यां न पद्यते चान्यदृते भूतेश्वराजिरात् । द्रष्टुं रूपांतरं तस्य वीक्षणेन विचक्षणे

その足はブーテーシュヴァラの中庭のほかには踏み入れず、慧眼をもってしても、他の姿を見つめることに耐えない。

Verse 57

रसयेत्तस्य रसना हरनामाक्षरामृतम् । शिवांघ्रिकमलामोदाद्घ्राणं नैव जिघृक्षति

その舌はハラの御名の文字の甘露を味わい、鼻はシヴァの蓮華の御足の香りに酔って、他の芳香を求めない。

Verse 58

करौ तत्कौतुककरौ मनो मनति नापरम् । शिवसात्कृत्यपेयानि पीयते तेन सद्धिया

その手はただその奉仕にのみ歓び、心は他を思わない。澄んだ智慧により、まずシヴァに供えられたものだけを、聖なる供物として「飲む」。

Verse 59

भक्ष्यते सर्वभक्ष्याणि त्र्यक्षप्रत्यक्षगान्यपि । सर्वावस्थासु सर्वत्र न स पश्येच्छिवं विना

あらゆる食を口にしてもよい――三つ目の主の御前で得たものさえ――しかし、いかなる境遇でも、どこにあっても、シヴァを離れて何も見ない。

Verse 60

गच्छन्गायन्स्वपंस्तिष्ठञ्च्छयानोऽदन्पिबन्नपि । परितस्त्र्यक्षमैक्षिष्ट नान्यं भावं चिकेति सः

歩むときも、歌うときも、眠るときも、立つときも、横たわるときも、食し飲むときも――四方に三つ目の主を拝し、他の実在を認めない。

Verse 61

क्षणदासु प्रसुप्तोपि क्व यासीति वदन्मुहुः । क्षणं त्र्यक्ष प्रतीक्षस्व बुध्यतीति स बालकः

夜に眠っていても、彼はたびたび言う。「どこへ行かれるのですか。三つ目の御方トリヤクシャよ、しばしお待ちください！」—かくしてその子は目覚める（ただシヴァにのみ）。

Verse 62

स्पष्टां चेष्टां विलोक्येति हरिकेशस्य तत्पिता । अशिक्षयत्सुतं सोऽथ गृहकर्मरतो भव

父はハリケーシャの振る舞いをはっきり見て、息子に教え諭した。「家の務めに心を尽くしなさい。」

Verse 63

एते तुरंगमा वत्स तवैतेऽश्वकिशो रकाः । चित्राणीमानि वासांसि सुदुकूलान्यमूनि च

「愛しい子よ、これらはお前の馬—見事な若駒たちだ。さらに、これらは色とりどりの衣、そしてこの上質な絹布である。」

Verse 64

रत्नान्याकरशुद्धानि नानाजातीन्यनेकशः । कुप्यं बहुविधं चैतद्गोधनानि महांति च

「ここには鉱山より精錬された宝石があり、種々多く満ちている。さらに多様な貴重品と、 عظ大な牛の群れもある。」

Verse 65

अमत्राणि महार्हाणि रौप्य कांस्यमयानि च । पणनीयानि वस्तूनि नानादेशोद्भवान्यपि

「また、銀や青銅で作られた高価な器もあり、さらに諸国からもたらされた交易の品々もある。」

Verse 66

चामराणि विचित्राणि गंधद्रव्याण्यनेकशः । एतान्यन्यानि बहुशस्त्वनेके धान्यराशयः

ここには華麗なチャーマラの払子、さまざまな香料、さらに多くの品々がある――まことに穀物の山が豊かに積まれている。

Verse 67

एतत्त्वदीयं सकलंवस्तुजातं समंततः । अर्थोपार्जनविद्याश्च सर्वाः शिक्षस्व पुत्रक

この一切の財宝は、あらゆる意味でお前のものだ。わが子よ、正しく富を得るためのあらゆる技芸と学びを修めなさい。

Verse 68

चेष्टास्त्यज दरिद्राणां धूलिधूसरिणाममूः । अभ्यस्यविद्याः सकला भोगान्निर्विश्य चोत्तमान्

貧しき者の、塵にまみれ卑しい振る舞いを捨てよ。あらゆる学芸を修め、しかる後に最上の歓びを味わいなさい。

Verse 69

तां दशां चरमां प्राप्य भक्तियोगं ततश्चर । असकृच्छिक्षितः पित्रेत्यवमन्य गुरोर्गिरम्

究竟の段階に至ったなら、その後に信愛のヨーガ（バクティ）を修しなさい。だが彼は、父に幾度も諭されながら、長老にして師の言葉を軽んじた。

Verse 70

रुष्टदृष्टिं च जनकं कदाचिदवलोक्य सः । निर्जगाम गृहाद्भीतो हरिकेश उदारधीः

ある時、父の怒りの眼差しを見て、ハリケーシャは—心は高貴であったが—恐れを抱き、家を出て行った。

Verse 71

ततश्चिंतामवापोच्चैर्दिग्भ्रांतिमपि चाप्तवान् । अहो बालिशबुद्धित्वात्कुतस्त्यक्तं गृहं मया

そのとき彼は深い不安に沈み、方角さえ見失った。「ああ、幼い愚かさゆえに――なぜ私は我が家を捨てたのか。」

Verse 72

क्व यामि क्व स्थिते शंभो मम श्रेयो भविष्यति । पित्रा निर्वासितश्चाहं न च वेद्म्यथ किंचन

「どこへ行き、どこに留まればよいのですか、シャムブ（Śambhu）よ。私の真の安寧はどうなるのでしょう。父に追い出され、何も分からぬまま――この先どうすればよいのです。」

Verse 73

इति श्रुतं मया पूर्वं पितुरुत्संगवर्तिना । गदतस्तातपुरतः कस्यचिद्वचनं स्फुटम्

「以前、父の膝に抱かれ、父の前に座っていたとき、ある人がはっきりとこう語るのを一度聞いたのです。」

Verse 74

मात्रा पित्रा परित्यक्ता ये त्यक्ता निजबंधुभिः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

「母にも父にも捨てられ、身内にも拒まれ――どこにも行き場のない者たちには、ヴァーラーナシー（Vārāṇasī）こそが帰依の処、避難の地である。」

Verse 75

जरया परिभूता ये ये व्याधिविकलीकृताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

「老いに打ちひしがれ、病により不具となり衰えた者――どこにも行き場のない者たちには、ヴァーラーナシー（Vārāṇasī）こそが帰依の処、避難の地である。」

Verse 76

पदे पदे समाक्रांता ये विपद्भिरहर्निशम् । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषांवाराणसी गतिः

一歩ごとに災厄に襲われ、昼夜に苦しむ者——いずこにも拠り所なき者にとって、ヴァーラーナシーこそ帰依の処である。

Verse 77

पापराशिभिराक्रांता ये दारिद्र्य पराजिताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

罪の山に押しつぶされ、貧しさに打ち負かされた者——いずこにも拠り所なき者にとって、ヴァーラーナシーこそ帰依の処である。

Verse 78

संसार भयभीताय ये ये बद्धाः कर्मबंधनैः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

輪廻（サンサーラ）を恐れて震える者、業（カルマ）の鎖に縛られた者——いずこにも拠り所なき者にとって、ヴァーラーナシーこそ帰依の処である。

Verse 79

श्रुतिस्मृतिविहीना ये शौचाचारविवर्जिताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

シュルティとスムリティの導きを欠き、清浄と正しい行いを失った者——いずこにも拠り所なき者にとって、ヴァーラーナシーこそ帰依の処である。

Verse 80

ये च योगपरिभ्रष्टास्तपो दान विवर्जिताः । येषां क्वापि गतिर्नास्ति तेषां वाराणसी गतिः

ヨーガの道から外れ、苦行（タパス）と布施を欠く者——いずこにも拠り所なき者にとって、ヴァーラーナシーこそ帰依の処である。

Verse 81

मध्ये बंधुजने येषामपमानं पदे पदे । तेषामानंददं चैकं शंभोरानंदकाननम्

たとえ身内の親族の中にあっても、一歩ごとに辱めを受ける者たちにとって、喜びを授けるものはただ一つ――シャンブ（シヴァ）のアーナンダカーナナ、至福の林（カーシー）である。

Verse 82

आनंदकानने येषां रुचिर्वै वसतां सताम् । विश्वेशानुगृहीतानां तेषामानंदजोदयः

至福の林アーナンダカーナナに住むことを真に喜び、ヴィシュヴェーシャ（宇宙の主）の恩寵を受けた徳ある魂には、霊的な歓喜の曙が、ますます増しながら立ち現れる。

Verse 83

भर्ज्यते कर्मबीजानि यत्र विश्वेशवह्निना । अतो महाश्मशानं तदगतीनां परा गतिः

そこではヴィシュヴェーシャの火によって、カルマの種子そのものが焼き尽くされる。ゆえにその地は「大火葬場」（マハーシュマシャーナ）と呼ばれ、他に拠り所なき者の最高の帰依処となる。

Verse 84

हरिकेशो विचार्येति यातो वाराणसीं पुरीम् । यत्राविमुक्ते जंतूनां त्यजतां पार्थिवीं तनुम्

かく思案して、ハリケーシャはヴァーラーナシーの都――アヴィムクタ――へと赴いた。そこでは、衆生が地上の身を捨てるとき、聖なるクシェートラの解脱の定めが働く。

Verse 85

पुनर्नो तनुसंबंधस्तनुद्वेषिप्रसादतः । आनंदवनमासाद्य स तपः शरणं गतः

「身を憎む御方（具身性を滅するシヴァ）の恩寵により、もはや再び身体への結びつきがありませんように。」アーナンダヴァナに至ると、彼はタパスに帰依し、苦行を拠り所とした。

Verse 86

अथ कालांतरे शंभुः प्रविश्यानंदकानमम् । पार्वत्यै दर्शयामास निजमाक्रीडकाननम्

やがて時が過ぎ、シャンブ（Śambhu）は至福の林アーナンダカーナナ（Ānandakānana）に入り、パールヴァティー（Pārvatī）に自らの歓喜の園――神聖なる遊戯の森を示された。

Verse 87

अमंदामोदमंदारं कोविदारपरिष्कृतम् । चारुचंपकचूताढ्यं प्रोत्फुल्लनवमल्लिकम्

そこは絶えず香を放つマンダーラ（mandāra）の樹々に満ち、コーヴィダーラ（kovidāra）に飾られ、麗しいチャンパカ（campaka）とマンゴーが繁り、新たに咲いたジャスミンが輝いていた。

Verse 88

विकसन्मालतीजालं करवीरविराजितम् । प्रस्फुटत्केतकिवनं प्रोद्यत्कुरबकोर्जितम्

咲き誇るマーラティー（mālatī）の蔓が網のように連なり、カラヴィーラ（karavīra）の花によりいっそう華やぎ、ケータキー（ketakī）の林は花開いて溢れ、クーラバカ（kurabaka）の盛りの花が全体を生き生きとさせていた。

Verse 89

जृंभद्विचकिलामोदं लसत्कंकेलिपल्लवम् । नवमल्लीपरिमलाकृष्टषट्पदनादितम्

咲き開くアショーカ（aśoka）の香が漂い、カンケーリ（kankeli）の新芽がきらめき、新たに咲いたジャスミンの芳香に誘われた蜂の羽音が響いていた。

Verse 90

पुष्प्यपुन्नागनिकरं बकुलामोदमोदितम् । मेदस्विपाटलामोद सदामोदित दिङ्मुखम्

そこには咲き群れるプンナーガ（punnāga）があり、バクラ（bakula）の香に喜び、さらに四方の方角そのものが、パーターラー（pāṭalā）の花の濃やかな芳香に常に歓喜しているかのようであった。

Verse 91

बहुशोलंबिरोलंब मालामालितभूतलम् । चलच्चंदनशाखाग्र रममाणपि काकुलम्

地は幾重もの揺れ垂れる花鬘に敷きつめられ、白檀の枝先がそよぎ動くたび、その場は歓びに満ちて生き生きと賑わって見えた。

Verse 92

गुरुणाऽगुरुणामत्त भद्रजातिविहंगमम् । नागकेसरशाखास्थ शालभंजि विनोदितम्

彼は麗しき林を示した。そこでは瑞鳥が甘き香に酔いしれて戯れ、またナーガケーサラの枝に寄り添うシャーラバンジカーの乙女が、戯れ心で景を魅了していた。

Verse 93

मेरुतुंग नमेरुस्थच्छायाक्रीडितकिंनरम् । किंनरीमिथुनोद्गीतं गानवच्छुककिंशुकम्

そこではキンナラたちが、メル山にも似た高峰の涼しき木陰で戯れ、アショーカ／キンシュカの樹々は、対となるキンナリーの合唱が上げる妙なる歌に和して、まるで歌うかのようであった。

Verse 94

कदंबानां कदंबेषु गुंजद्रोलंबयुग्मकम् । जितसौवर्णवर्णोच्च कर्णिकारविराजितम्

カダンバの木々の間には、ぶんぶんと鳴く蜂のつがいが房となって垂れ下がり、林はカルニカーラの花に輝いて、その黄金の光は金そのものをも凌ぐかに見えた。

Verse 95

शालतालतमालाली हिंताली लकुचावृतम् । लसत्सप्तच्छदामोदं खर्जूरीराजिराजितम् । नारिकेल तरुच्छन्न नारंगीरागरंजितम्

そこはシャーラ、ターラ、タマーラの並木に、ヒンターラとラクーチャが加わって囲まれ、咲き匂うサプタッチャダの香に満ち、ナツメヤシの列が飾りとなり、椰子の木々が陰を落とし、さらに橙の林の紅の光が景を染めていた。

Verse 96

फलिजंबीरनिकरं मधूकमधुपाकुलम् । शाल्मली शीतलच्छायं पिचुमंद महावनम्

彼は、実り豊かなジャンブ樹が群生する大いなる森を示した。マドゥーカの花に誘われた蜂が満ち、シャールマリーは涼やかな木陰を落とし、ピチュマンダの林が広く連なっていた。

Verse 97

मधुरामोद दमनच्छन्नं मरुबनोदितम् । लवलीलोललीलाभृन्मंदमारुतलोलितम्

そこはダマナの草に覆われ、甘い香りに満ちていた。砂漠の林が息を吹き返したかのように栄え、ラヴァリーの蔓はやわらかな風に揺られて戯れるようにたわんだ。

Verse 98

भिल्ली हल्लीसकप्रीति झिल्लीरावविराविणम् । क्वचित्सरः परिसरक्रीडत्क्रोडकदंबकम्

そこはビッリーとハッリーサカの蔓を喜ばせ、こおろぎの鳴き声が響き渡った。ところどころに湖があり、そのほとりでは猪の群れがカダンバの木立の間で戯れていた。

Verse 99

मरालीगलनालीस्थ बिसासक्तसितच्छदम् । विशोककोकमिथुनक्रीडाक्रेंकारसुंदरम्

そこでは白い羽の鳥が、ハンサのそばで蓮の茎に取りすがっていた。湖は、コーカのつがいが戯れることでいよいよ美しく、その声は甘く響き、憂いを帯びなかった。

Verse 100

बकशावकसंचारं लक्ष्मणासक्त सारसम् । मत्तबर्हिणसंघुष्टं कपिंजलकुलाकुलम्

そこでは若い鷺が行き交い、サーラサは伴侶を慕って寄り添った。孔雀は歓喜に酔うかのように騒がしく、カピンジャラの群れがあたりを埋め尽くしていた。

Verse 110

चंद्रकांतशिलासुप्तकृष्णैणहरितोडुपम् । तरुप्रकीर्णकुसुम जितस्वर्लोकतारकम् । दर्शयन्नित्थमाक्रीडं देव्यै देवोविशद्वनम्

かくして神は女神に、その歓楽の林を示した。月光石（チャンドラカーンタ）の石板は青緑の星のごとく輝き、まるで黒き羚羊がその上に眠るかのよう。樹々は花を四方に散らし、天界の星すら凌ぐ光を放つ――その森は澄みわたり、聖なる輝きに満ちていた。

Verse 120

ब्रह्मज्ञानं न विंदंति योगैरेकेन जन्मना । जन्मनैकेन मुच्यंते काश्यामंतकृतो जनाः

ヨーガの修行をもってしても、ただ一生でブラフマンの智を得ることは難い。だが、カーシーにて命終える者は、その生において解脱する。

Verse 130

विधाय क्षेत्रसंन्यासं ये वसंतीह मानवाः । जीवन्मुक्तास्तु ते देवि तेषां विघ्नं हराम्यहम्

女神よ、この聖なるクシェートラに対して出離を立て、ここに住まう人々は、ジーヴァンムクタ――生きながら解脱した者となる。われ自ら、彼らの障碍を取り除こう。

Verse 140

सत्वावलंबितप्राणमायुःशेषेणरक्षितम् । निःश्वासोच्छासपवनवृत्तिसूचितजीवितम्

生命は、内なる堅固さに支えられた生気（プラーナ）によって保たれるが、守られるのは定められた余命の分だけである。その存続は、ただ風の動き――吐く息と吸う息――によって知られる。

Verse 150

श्रुत्वोदितां तस्य महेश्वरो गिरं मृद्वीकया साम्यमुपेयुषीं मृदु । भक्तस्य धीरस्य महातपोनिधे ददौ वराणां निकर तदा मुदा

その言葉が葡萄のように柔らかく甘いと聞くや、マヘーシュヴァラは歓喜し、堅固なる帰依者、偉大な苦行の宝蔵に、数多の恩寵（ヴァラ）を授けた。

Verse 160

मद्भक्तियुक्तोपि विना त्वदीयां भक्तिं न काशी वसतिं लभेत । गणेषु देवेषु हि मानवेषु तदग्रमान्यो भव दंडपाणे

たとえ我に帰依する者であっても、汝への信愛なくしてはカーシーに住まうことは得られぬ。ゆえに、杖を執るダンダパーニよ、我がガナの中でも、神々の中でも、人々の中でも、最上にして最も尊ばれる者となれ。

Verse 170

धन्यो यक्षः पूर्णभद्रो धन्या कांचनकुंडला । ययोर्जठरपीठेभूर्दंडपाणे महामते

幸いなるかな、ヤクシャのプールナバドラ。幸いなるかな、カーンチャナクンダラー。大慧なるダンダパーニよ、彼らの腹の座にこそ大地そのものが安らうゆえである。

Verse 217

धिगेतत्सौधसौंदर्यं धिगेतद्धनसंचयम् । विनापत्यं प्रियतमे जीवितं च धिगावयोः

ああ、楼閣の美しさよ、恥ずべし。財の蓄えよ、恥ずべし。いとしき人よ、子なきままなら――我らの命すら恥ずべし。